აშშ–ის შეიარაღებული ძალები 1970-იან წლებსა და 80-იანების დასაწყისში

(ნ ა წ ი ლ ი III)

VIII. აშშ-ის ეროვნული უსაფრთხოების საბჭო 1970-იან წლებში

1970-იანი წლების საბჭოთა ავტორები შენიშნავდნენ, რომ აშშ-ის არსებობის 200 წლის მანძილზე ამ ქვეყნის სახელმწიფო აპარატი გადაიქცა გიგანტურ მექანიზმად, და ფედერალურ მოსამსახურეთა რიცხოვნება იმ დროს, შეიარაღებული ძალების პირადი შემადგენლობის გამოკლებით, შეადგენდა თითქმის სამ მილიონ ადამიანს, ანუ დაახლოებით იმდენს, რამდენიც იყო აშშ-ის მთელი მოსახლეობა მისი წარმოქმნისას.

ამერიკული სახელმწიფო აპარატის ერთერთი საკვანძო ორგანოა ეროვნული უსაფრთხოების საბჭო (ეუს), რომელიც მეტად მნიშვნელოვან როლს თამაშობს საშინაო, საგარეო და სამხედრო პოლიტიკის ჩამოყალიბებასა და გატარებაში. აშშ-ის სახელმწიფო ხელისუფლების სტრუქტურის ზოგადი განხილვა სშუალებას მოგვცემს უფრო მკაფიოდ გამოვყოთ ეუს-ის ადგილი სახელმწიფო მმართველობის სისტემაში.

კონსტიტუციის შესაბამისად სახელმწიფო ხელისუფლება აშშ-ში იყოფა საკანონმდებლო, აღმასრულებელ და სასამართლო ხელისუფლებად. საკანონმდებლო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანოა კონგრესი, რომელიც შედგება ორი პალატისგან _ სენატისა და წარმომადგენელთა პალატისგან. მათ შემადგენლობას პერიოდულად გადაირჩევენ. კონგრესი ახორციელებს კანონმდებლობას ყველა საკითხში, რომლებიც შეეხება ფედერალური ხელისუფლების კომპეტენციას. იგი განიხილავს ქვეყნის ბიუჯეტს, სამხედრო ასიგნაციების ჩათვლით. მხოლოდ კონგრესს აქვს ომის გამოცხადების უფლება.
აღმასრულებელ ხელისუფლებას, ან, როგორც მას ხშირად უწოდებენ, ადმინისტრაციას, მიეკუთვნება სამინისტროები, მრავალრიცხოვანი ფედერალური სამმართველოები, სააგენტოები, კომისიები და სხვა უწყებები, აგრეთვე პრეზიდენტთან არსებული აღმასრულებელი აპარატი (Executive office of the Ppesident). ზოგჯერ მას უწოდებენ პრეზიდენტის აღმასრულებელ სამმართველოს. სამინისტროების მეთაურები ქმნიან მინისტრთა კაბინეტს. შეიარაღებულ ძალებს მასში წარმოადგენს თავდაცვის მინისტრი. თავის სხდომებზე მინისტრთა კაბინეტი განიხილავს საშინაო და საგარეო პოლიტიკის საკითხებს, მაგრამ იგი ვერ ახდენს ისეთ გავლენას მის ფორმირებაზე, როგორც ეროვნული უსაფრთხოების საბჭო. პრეზიდენტის თხოვნით მინისტრთა კაბინეტს შეუძლია გადმოსცეს თავისი თვალსაზრისი, მისცეს რჩევა და ა. შ., მაგრამ საშინაო და საგარეო პოლიტიკის სფეროში ძირითადი მიმართულების შემუშავებას ახორციელებენ პრეზიდენთან არსებული აღმასრულებელი აპარატის ფარგლებში. ამ უკანასკნელში შემავალი ორგანოების რაოდენობა და შემადგენლობა შესაძლოა იცვლებოდეს. იქმნებოდეს ახალ და უქმდებოდეს ადრე არსებული ოგანოები. ყველა ისინი ემორჩილებიან უშუალოდ პრეზიდენტს (ნახ. 5). ზოგიერთ მათგანში იგი თვითონ არის თავმჯდომარე.

[მე-5 ნახატზე, რომელსაც ეწოდება აშშ-ის პრეზიდენტთან და ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოსთან არსებული აღმასრულებელი აპარატის ორგანოების პრინციპული სტრუქტურა, სათავეში ნაჩვენებია ქვეყნის პრეზიდენტი, რომელსაც ექვემდებარებოდა მასთან არსებული აღმასრულებელი აპარატი, ხოლო ამ უკანასკნელში შედიოდნენ: თეთრი სახლის აპარატი, ეროვნული უსაფრთხოების საბჭო, ადმინისტრაციული და საბიუჯეტო სამართველო, საშინაო საქმეთა საბჭო, ენერგეტიკის საბჭო, ეკონომიკურ კონსულტანტთა საბჭო, საბჭო სახელმწიფო საკუთრების საკითხებში, სპეციალური წარმომადგენლის სამმართველო სავაჭრო მოლაპარაკებებში, საბჭო ხელფასების საკითხებში, საბჭო გარემომცველი ბუნების საკითხებში, საბჭო საერთაშორისო ეკონომიკური პოლიტიკის საკითხებში, ნარკოტიკების გავრცელებასტან ბრძოლის სამმართველო, კავშირგაბმულობის საშუალებათა საკითხების სამმართველო; ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოსადმი დაქვემდებარებული იყო ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველო, გარდა ამისა ეუს-ის ორგანოებს შეადგენდნენ: თავდაცვითი პრობლემების ანალიზის კომიტეტი, ანალიზის უფროსი ჯგუფი, ეუს-ის მომსახურე აპარატი, მინისტრების მოადგილეთა კომიტეტი, უცხოური დაზვერვის კომიტეტი; გარდა ამისა, ეუს-ის მომსახურე აპარატის, ანალიზის უფროსი ჯგუფისა და მინისტრების მოადგილეთა კომიტეტისადმი დაქვემდებარებაში იმყოფებოდნენ შემდეგი უწყებათაშორისი ჯგუფები: ევროპის, აფრიკის, ახლო აღმოსავლეთის, ლათინური ამერიკის, აღმოსავლეთ აზიის, სამხედრო-პოლიტიკურ საკითხებში, და, ასევე, სპეციალური ჯგუფები].

სასამართლო ხელისუფლება წარმოდგენილია უმაღლესი სასამართლოთი, რომელიც შედგება თავმჯდომარისა და რვა წევრისგან, რომლებიც სიკვდილამდე დანიშნული არიან პრეზიდენტისა და დამტკიცებული სენატის მიერ.

ეროვნული უსაფრთხოების საბჭო (ეუს) შეიქმნა 1947 წელს ეროვნული უსაფრთხოების შესახებ კანონის შესაბამისად. ამავე კანონით დაამტკიცეს ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველო და თავდაცვის სამინისტრო. ეუს-ის შექმნის მიზანი მდგომარეობდა იმაში, რომ პრეზიდენტთან ჰყოლოდათ მუდმივი სათათბირო ორგანო საშინაო, საგარეო და სამხედრო პოლიტიკის მთავარ საკითხებში, რომელიც ასევე განახორციელებდა შეიარაღებული ძალების სახეობათა, სამინისტროებისა და სხვა ფედერალური უწყებების საქმიანობის კოორდინირებას ეროვნული უსაფრთხოების უზრუნველყოფის ინტერესებში. აშშ-ის ყოფილმა პრეზიდენტმა რ. ნიქსონმა, რომელმაც რიგი ცვლილებები შეიტანა ეუს-ის სტრუქტურასა და მუშაობის სტილში, ერთერთ თავის საგარეოპოლიტიკურ გზავნილში აღნიშნა, რომ ამ ორგანოს მთავარი დანიშნულება იმაში მდგომარეობს, რათა წარუდგენდეს ქვეყნის პრეზიდენტს ინფორმაციასა და მის ანალიზს, სთავაზობდეს და ასაბუთებდეს თავის პოზიციას.

1970-იან წლებში ეუს-ის სისტემა აგებული იყო ისეთი ანგარიშით, რათა უზრუნველეყო მთელი ინფორმაციის შეკრება და ხელი შეეწყო ოპტიმალური გადაწყვეტილებების გამომუშავებისთვის. ამასთან ყველა ანალიზი და გადაწყვეტილება დამყარებული უნდა ყოფილიყო ყველაზე უფრო ფართო ფაქტობრივ ბაზაზე, რათა ფაქტები, სადავო საკითხები და გადაწყვეტილებებისადმი პერსპექტიული მიდგომა წარედგინათ პრეზიდენტისთვის მოქმედებების ალტერნატიულ კურებსთან (ყველა დადებითი და უარყოფითი მხარის გათვალისწინებით) და ხარჯების დაანგარიშებასთან ერთად. ეუს-ში ეროვნული უსაფრთხოების პრობლემებზე მსჯელობა საშუალებას აძლევდა პრეზიდენტს შეეფასებინა ისინი და აერჩია მათ შორის ყველაზე უფრო მნიშვნელოვნები საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე.

ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოს მუდმივ წევრებს წარმოადგენდნენ: პრეზიდენტი, ვიცე-პრეზიდენტი, სახელმწიფო მდივანი, თავდაცვის მინისტრი. მათ გარდა ეუს-ში კონსულტანტების სახით შედიოდნენ ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს დირექტორი და შტაბების უფროსთა კომიტეტის თავმჯდომარე. ეუს-ის თანამდებობის პირები იყვნენ პრეზიდენტის თანაშემწე ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებში და აღმასრულებელი მდივანი. ყველა ისინი მუდმივად მონაწილეობდნენ ეუს-ის სხდომებში. პრეზიდენტის გადაწყვეტილებით ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოს სხდომებზე შესაძლო იყო მიეწვიათ სხვა ოფიციალური პირებიც _ მინისტრები, მათი მოადგილეები, ფედერალური უწყებების ხელმძღვანელები. ამას აკეთებდნენ იმ შემთხვევებში, როდესაც განიხილავდნენ შესაბამისი დაწესებულებების საქმიაობასთან დაკავშირებულ საკითხებს.

1975 წლის ოქტომბერში სენატმა მოამზადა კანონპროექტი, რომელიც ითვალისწინებდა ფინანსთა მინისტრის ეუს-ის შემადგენლობაში ჩართვას და თავისი წინადადების მოტივაციას ახდენდა იმით, რომ მტკიცე ეკონომიკური და საფინანსო მდგომარეობის შენარჩუნებას გააჩნია სასიცოცხლო მნიშვნელობა ეროვნული უსაფრთხოებისთვის. აშშ-ის მაშინდელმა პრეზიდენტმა მხარი არ დაუჭირა სენატის კანოპროექტს და შესაფასა ეს ინიციატივა როგორც არასასურველი და არასაჭირო იმ საფუძველზე, რომ საგარეო პოლიტიკის ჩამოყალიბებისას მას გააჩნდა სხვა ხერხები ეკონომიკურ საკითხებში რჩევების მისაღებად. პრეზიდენტის ვეტოს შედეგად კანონპროექტი არ მიუღიათ.

ეუს-ში შემავალი პირების ჩამონათვალი გვიჩვენებს, რომ თითოეულ მათგანს უჭირავს ყველაზე მაღალი სამსახურეობრივი მდგომარეობა სახელმწიფოში და გააჩნია დიდი ძალაუფლება და უფლებამოსილებები აშშ-ის სამხედრო-პოლიტიკური კურსის განსაზღვრაში.

ეუს-ის თავმჯდომარეა აშშ-ის პრეზიდენტი. არსებული მდგომარეობის მიხედვით იგი არის სახელმწიფოს, მთავრობის მეთაური და შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალი. პრეზიდენტი პასუხს აგებს საგარეო და საშინაო პოლიტიკის შემუშავებასა და ცხოვრებაში გატარებაზე და მთლიანობაში ეროვნული უსაფრთხოების უზრუნველყოფაზე. მისი უშუალო ხელმძღვანელობით ახდენენ ყოველ წელს ფედერალური ბიუჯეტის შემუშავებას, განსაზღვრავენ სამხედრო ასიგნებების ზომას, რომლის დამტკიცებასაც შემდეგ სთხოვენ კონგრესს, განიხილავენ და ამტკიცებენ შეიარაღებული ძალების მშენებლობის ძირითად მიმართულებებს. ცივი ომის პერიოდში მხოლოდ პრეზიდენტს ჰქონდა ბრძანების გაცემის უფლება ბირთვული იარაღის გამოყენებაზე. პრეზიდენტის მოვალეობების წრე და პასუხისმგებლობა, უეჭველად, დიდია, და სპეციალური აპარატის არსებობა ამა თუ იმ საკითხში ყველაზე უფრო მისაღები გადაწყვეტილებების განსაზღვრისა და არჩევაში მისთვის დახმარების აღმოჩენისთვის, რაიმე უჩვეულოს არ წარმოადგენს. მნიშვნელოვანი სხვა რამეა _ ვინ იძლევა ამ რჩევებს და ვის ინტერესებში. 1977 წლის 20 იანვრიდან აშშ-ის პრეზიდენტი გახდა ჯიმი კარტერი.

ეუს-ის წევრია ქვეყნის ვიცე-პრეზიდენტიც. იმ შემთხვევებში, როდესაც აშშ-ის პრეზიდენტი რაიმენაირი მიზეზების გამო ვერ ასრულებს თავის მოვალეობებს, ვიცე-პრეზიდენტი ცვლის მას, ხოლო პრეზიდენტის სიკვდილის ან გადადგომის შემთხვევაში ავტომატურად ხდება ქვეყნის პრეზიდენტი მომდევნო არჩევნებამდე.

სახელმწიფო მდივანი პირველი დგას მინისტრების რიგში. იგი არის ეუს-ის წევრი და აშშ-ის პრეზიდენტის მთავარი მრჩეველი საგარეო პოლიტიკის საკითხებში და, შესაბამისად, მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს ქვეყნის საგარეოპოლიტიკური კურსის განსაზღვრაზე. 1975 წლის იანვრამდე ყოფილი სახელმწიფო მდივანი ჰ. კისინჯერი ამავე დროს იყო პრეზიდენტის თანაშემწე ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებში. შემდეგ პრეზიდენტის გადაწყვეტილებით იგი გაათავისუფლეს პრეზიდენტის თანაშემწეობიდან ეროვნულ უსაფრთხოებაში სახელმწიფო მდივნის პოსტის შენარჩუნებით. მის შემდეგ აშშ-ის პრეზიდენტის თანაშემწე ეროვნულ უსაფრთხოებაში იყო ზ. ბჟეზინსკი.

აშშ-ის სამხედრო-პოლიტიკურ კურსსა და შეიარაღებული ძალების მშენებლობაზე დიდ ზემოქმედებას ახდენს თავდაცვის მინისტრი. 1977 წლის 20 იანვრიდან ამ პოსტზე დაინიშნა ბრაუნი.

1970-იან წლებში საბჭოთა ავტორები აღნიშნავდნენ, რომ აშშ-ის მმართველი წრეები ვერ იაზრებდნენ საგარეო პოლიტიკასა და სტრატეგიას სამხედრო ძალაზე დაყრდნობის გარეშე. ისინი ყველანაირად ცდილობდნენ დაემტკიცებინათ და დაესაბუთებინათ, რომ ამერიკის სამხედრო უპირატესობა და ძლიერების შემდგომი ზრდა აუცილებელ პირობებს წარმოადგენდა ეროვნული უსაფრთხოების უზრუნველყოფისთვის. კლასთა ბრძოლის მარქსისტულ-ლენინურ თეორიაზე დაყრდნობით საბჭოთა პერიოდის ავტორები აცხადებდნენ, რომ აშშ-ის ერვნული უსაფრთხოების შესახებ “შეშფოთებულობის” ასეთ ტონს იძლეოდნენ ქვეყნის სამხედრო-სამრეწველო მონოპოლიები, რომლებიც უზარმაზარ ქონებას იხვეჭდნენ სამხედრო შეკვეთებზე. დღესღეობით რუსი ავტორების ერთი ნაწილი უფრო ღრმა ანალიზს უკეთებს ამ მოვლენებს და თვლის მას (საგარეო პოლიტიკაში სამხედრო ძლიერებაზე დაყრდნობას) ანგლოსაქსების (დიდი ბრიტანეთისა და აშშ-ის) ისტორიულად ჩამოყალიბებული გეოპოლიტიკური მიზნების შემადგენელ ნაწილად, თუმცა ეს არ გამორიცხავს ცივი ომის პერიოდის ამერიკული სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსის ფინანსურ ინტერესებსაც. უბრალოდ, საბჭოთა ავტორები სწორედ კლასთა ბრძოლის პოზიციიდან გაცილებით უფრო შეზღუდულად უყურებდნენ და აფასებდნენ მოვლენებს დღევანდელ რუს მკვლევარებთან შედარებით.

საბჭოთა ავტორები ასევე აღნიშნავდნენ, რომ ამერიკული სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსის მსგავსი ქმედებები მხარდაჭერას ჰპოვებდა თეთრი სახლის ადმინისტრაციის მხრიდან. ასე, მაგალითად, 1976 წლის მარტში აშშ-ის პრეზიდენტმა მოუწოდა კონგრესს ცვლილებების გარეშე მოეწონებია მის მიერ შეტანილი სამხედრო ბიუჯეტის პროექტი 1976/77 ფინანსურ წელზე 113 მლრდ. დოლარის ზომით, რაც პრეზიდენტის სიტყვებით, საშუალებას მისცემდა ამერიკას უზრუნველეყო ყველა პროგრამის წარმატებით გადაწყვეტა ეროვნული საფრთხოებისა და საგარეო პოლიტიკის სფეროში.

ეუს-ში განსკუთრებულ როლს თამაშობს თავდაცვის მინისტრი, რომელიც წარმოადგენს პრეზიდენტის მთავარ მრჩეველს სამხედრო საკითხებში. კანონის მიხედვით თავაცვის მინისტრი სამოქალაქო პირია. მას ეკისრება შეიარაღებული ძალების ხელმძღვანელობა და პასუხს აგებს მის მშენებლობაზე, საბრძოლო მზადყოფნაზე, გამოყენებაზე, მატერიალურ-ტექნიკურ უზრუნველყოფაზე, სამეცნიერო-კვლევითი და საცდელ-საკონსტრუქტორო სამუშაოების ორგანიზებაზე. ყოველწლიურად თავდაცვის მინისტრი გამოდის კონგრესში მოხსენებით, რომელშიც გადმოცემულია შეიარაღებული ძალების მშენებლობის ძირითადი მიმართულებები და მოთხოვნილია ამ მიზნებისთვის შესაბამისი ასიგნაციები.

“ცივი ომის” წლებში, შეიარაღებული ძალების ოპერატიულ ხელმძღვანელობას თავდაცვის მინისტრი ახორციელებდა შუკ-ის მეშვეობით მისი თავმჯდომარით სათავეში, რომელსაც ასევე იწვევდნენ ეუს-ის მუშაობაში მონაწილეობის მისაღებად.

შტაბების უფროსთა კომიტეტის თავმჯდომარე არის უმაღლესი სამხედრო თანამდებობის პირი აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებში. მისი მეშვეობით სამხედროებს შესაძლებლობა აქვთ ეუს-ის სხდომებზე გადასცემდნენ თავიანთ თვალსაზრისს და გამოდიოდნენ მის დასაცავად.

ეუს-ის სხდომების ხასიათი და დღის წესრიგი მნიშვნელოვანწილად დამოკიდებულია საერთაშორისო ვითარებსა და იმ ინფორმაციაზე, რომელსაც სამხედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობა ღებულობს სადაზვერვო ორგანოებიდან. პრეზიდენტმა ჯ. ფორდმა 1975 წლის 7 ნოემბერს ბოსტონში გამოსვლისას ხაზი გაუსვა, რომ დაზვერვა აბსოლუტურად აუცილებელია “აშშ-ის უსაფრთხოებისა და თვით მისი არსებიბისთვისაც”. სხვა გამოსვლაში 1976 წლის 17 თებერვალს მან შემდეგნაირად დაახასიათა პოლიტიკისა და დაზვერვის კავშირი: “იმისთვის, რათა ჩვენი საგარეო პოლიტიკა იყოს ეფექტური, იგი უნდა ამოდიოდეს საერთაშორისო ვითარების ნათელი გაგებიდან. თუკი ჩვენ ვიმოქმედებთ ისე, რომ არ გვექნება საკმარისი და თანამედროვე სადაზვერვო მონაცემები, ეს დაასუსტებს ჩვენს უსაფრთხოებას... ჩვენ არ შეგვიძლია ჩვენი დაზვერვის ფუნქციების შეზღუდვა საკითხის გამორკვევით იმის შესახებ, გვემუქრება თუ არა ჩვენ სამხედრო თავდასხმა უახლოეს მომავალში. ჩვენ ვსაჭიროებთ აგრეთვე ცნობებს მსოფლიო ეკონომიკის მდგომარეობის შესახებ, პოლიტიკური და სოციალური ტენდენციების შესახებ… იმისთვის, რათა უზრუნველვყოფდეთ და ვიცავდეთ ჩვენს უსაფრთხოებას დიპლომატიურ, სამხედრო და ეკონომიკურ პლანში, ჩვენ უნდა გვქონდეს ყოვლისმომცველი სადაზვერვო პოტენციალი”.

სამხედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობის, და პირველ რიგში პრეზიდენტისა და ეუს-ის სადაზვერვო მონაცემებით უზრუნველსაყოფაზე პასუხისმგებლობა ეკისრება ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს დირექტორს.…აშშ-ის ამ სადაზვერვო ორგანიზაციის ფუნქციებში შედის არა მხოლოდ უცხოური სახელმწიფოების შესახებ სადაზვერვო ინფორმაციის მოპოვება, მისი დამუშავება, ანალიზი და ქვეყნის ხელმძღვანელობისთვის მოხსენება, არამედ აგრეთვე პოლიტიკური პროვოკაციების, სახელმწიფო გადატრიალებებისა და შეთქმულებების, შეიარაღებული კონფლიქტების, ძირგამომთხრელი იდეოლოგიური მუშაობისა და ა. შ. ორგანიზებაც. აშშ-ში არის სხვა სადაზვერვო ორგანიზაციებიც, რომლებიც დაზვერვას აწარმოებენ საზღვარგარეთ, მაგრამ მთელი სადაზვერვო ინფორმაცია ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებში განზოგადოებული სახით ეუს-ში მიდის ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს გავლით. თავის მხრივ, ეუს ახორციელებს საერთო ხელმძღვანელობასა და კონტროლს ცენტრალურ სადაზვერვო სამმართველოსა და სხვა სადაზვერვო ორგანოებზე.

1976 წლის 18 თებერვალს პრეზიდენტის მიერ გამოცემულ ბრძანებულებაში დაზვერვის რეორგანიზაციის შესახებ, ნათქვამი იყო, რომ ეუს მოახდენდა ამერიკის სადაზვერვო ორგანოების საზღვარგარეთ საქმიანობის ყოველი ნახევარი წლის ანალიზსა და შეაფასებდა მათი მუშაობის ეფექტურობას. ამ ანალიზების მომზადებაზე პასუხისმგებლობა დაეკისრებოდა პრეზიდენტის თანაშემწეს ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებში. იგი მონაწილეობდა ეუს-ის ყველა სხდომაში, ორგანიზებას უკეთებდა მათ მომზადებასა და ჩატარებას პრეზიდენტის მითითებით.

ეუს-ის სხდომების მონაწილეთა შემადგენლობა შესაძლოა სახვადასხვანაირი იყოს, მაგრამ მუდმივი წევრები მონაწილეობენ აუცილებლად. პრეზიდენტი წყვეტს ვის უნდა მიიწვევდნენ ამა თუ იმ სხდომაზე. მათი ჩატარების პერიოდულობას განსაზღვრავს ასევე პრეზიდენტი. იგი წყვეტს, უნდა იკრიბებოდეს ეუს რეგულარულად, თუ აუცილებლობის-და მიხედვით. ჩვეულებრივ ეუს-ის სხდომებს ატარებენ ერთ-ორჯერ კვირაში. თუმცა ეუს წარმოადგენს პრეზიდენტის სათათბირო ორგანოს, მაგრამ მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტი მოიწონებს რეკომენდაციებს, ისინი იძენენ დირექტიული მითითებების ძალას, ყველა სამთავრობო უწყებისთვის, რომლებსაც ეს ეხება. ეუს-ის მიერ გამოცემული დოკუმენტების ძირითადი სახეობაა მემორანდუმი ეროვნული უსაფრთხოების სფეროში გადაწყვეტილებების შესახებ, რომელიც შეიცავს მითითებებს ქვეყნის პოლიტიკური კურსის თაობაზე.

ეუს-ის საქმიანობის უზრუნველყოფისა და სხდომების მოსამზადებელი სამუშაოების ჩატარებისთვის მას გააჩნია დამხმარე ორგანოების სისტემა, რომელშიც 1970-იანი წლების მიწურულისთვის შედიოდნენ: ანალიზის უფროსი ჯგუფი, მინისტრთა მოადგილეების კომიტეტი, უწყებათაშორისი ჯგუფები, სპეციალური ჯგუფები, თავდაცვითი პროგრამების ანალიზის კომიტეტი, საზღვარგარეთ დაზვერვის კომიტეტი, მომსახურე აპარატი.

ანალიზის უფროსი ჯგუფი წარმოადგენდა ეუს-თან არსებულ წამყვან ორგანოს. იგი დაკავებული იყო პოლიტიკური საკითხების უმეტესობით, რომლებიც განკუთვნილი იყო პრეზიდენტის მიერ განხილვისა და მათზე გადაწყვეტილების გამოტანისთვის. ჯგუფს თავმჯდომარეობდა პრეზიდენტის თანაშემწე ეროვნულ უსაფრთხოებაში, ხოლო წევრები იყვნენ სახელმწიფო მდივნის მოადგილე, თავდაცვის მინისტრის მოადგილე, ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს დირექტორი და შუკ-ის თავმჯდომარე. ჯგუფის თავმჯდომარის გადაწყვეტილებით მის მუშაობაში მონაწილეობისთვის შესაძლოა მიეწვიათ სხვადასხვა ფედერალური უწყების ხელმძღვანელები. ჯგუფის ამოცანებში შედიოდა საკითხების შესწავლა იმის გასარკვევად, იმსახურებდა თუ არა ისინი ეუს-ისა და პრეზიდენტის მიერ განხილვასა და დასკვნების გამოტანას. იგი განიხილავდა უწყებათაშორისი და ეუს-ის სპეციალური ჯგუფებიდან, აგრეთვე სამთავრობო უწყებებიდან შესულ დოკუმენტებს, ირჩევდა მათ შორის უმნიშვნელოვანესებს, რომლებიც საჭიროებდა უმაღლეს დონეზე განხილვას. შედარებით ნაკლები მნიშვნელობის მქონე პრობლემების შესახებ დოკუმენტებს დამუშავებისთვის გადასცემდნენ მინისტრთა მოადგილეების კომიტეტს. ანალიზის უფროსი ჯგუფი თვალყურს ადევნებდა იმას, რომ ამა თუ იმ საკითხის განხილვისას ეუს-ს გაეთვალისწინებია დაინტერესებული სამინისტროებისა და უწყებების აზრი, შეეკრიბა და გაეანალიზებინა პრობლემასთან შეხებაში მყოფი ყველა ფაქტი, მოემზადებია გადაწყვეტილებების ვარიანტები და მიეთითებინა მათ რეალიზაციასთან დაკავშირებული ხარჯები.

მინისტრთა მოადგილეების კომიტეტი მოწოდებული იყო მოეხდინა სამინისტროებისა და უწყებების მიერ საგარეოპოლიტიკური გადაწყვეტილებების შეთანხმებული განხორციელების უზრუნველყოფა. კომიტეტი ასევე განიხილავდა ანალიზის უფროსი ჯგუფის მიერ მისთვის გაგზავნილ საკითხებს. კომიტეტის თავმჯდომარე იყო სახელმწიფო მდივნის მოადგილე, მას თანაშემწეს კი წარმოადგენდა სახელმწიფო მდივნის მოადგილე პოლიტიკურ საკითხებში, წევრებად იყვნენ _ თავდაცვის მინისტრის მოადგილე, პრეზიდენტის თანაშემწე ეროვნულ უსაფრთხოებაში, ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს დირექტორი, შტაბების უფროსთა კომიტეტის თავმჯდომარე.

უწყებათაშორისი ჯგუფები წარმოქმნილი იყო ძირითადად რეგიონული პრინციპის მიხედვით. მათი რიცხვი უტოლდებოდა ხუთს: ლათინურ ამერიკაში, ევროპაში, ახლო აღმოსავლეთსა და სამხრეთ აზიაში, აფრიკაში, აღმოსავლეთ აზიაში. მეექვსე ჯგუფი დაკავებული იყო სამხედრო-პოლიტიკური საკითხებით. თითოეულ მათგანს ხელმძღვანელობდა სახელმწიფო მდივნის შესაბამისი თანაშემწე. ჯგუფების შემადგენლობაში შედიოდნენ ეროვნულ უსაფრთხოებაში პრეზიდენტის თანაშემწის, თავდაცვის მინისტრის, ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს დირექტორის, შტაბების უფროსთა კომიტეტის თავმჯდომარის, აგრეთვე სხვა სამთავრობო უწყებების ხელმძღვანელთა წარმომადგენლები. ჯგუფები სწავლობდნენ შესაბამისი რეგიონების ძირითად პრობლემებს და ამზადებდნენ მათი გადაწყვეტის წინადადებებს. გარდა ამისა, მათ ჰქონდათ გადაწყვეტილებების მიღების შესაძლებლობა მიმდინარე საქმეებში, რომლებიც შესაძლო იყო განეხილათ მინისტრთა მოადგილეების დონეზე, ხოლო ყველაზე უფრო მნიშვნელოვან საკითხებს გადასცემდნენ ანალიზის უფროს ჯგუფში.

სპეციალურ ჯგუფებს ქმნიდნენ აუცილებლობის და მიხედვით კონკრეტული საკითხების გამოსაკვლევად, რისთვისაც იწვევდნენ გამოცდილ მაღალკვალიფიციურ სპეციალისტებს სამთავრობო დაწესებულებებიდან და სამეცნიერო-კვლევითი ორგანიზაციებიდან. თითოეულ ასეთ ჯგუფს ჩვეულებრივ ხელმძღვანელობდა პასუხისმგებელი თანამშრომელი ეროვნულ უსაფრთხოებაში პრეზიდენტის თანაშემწის აპარატიდან.

თავდაცვითი პროგრამების ანალიზის კომიტეტი მინისტრების მოადგილეების დონეზე ატარებდა სამხედრო პოლიტიკისა და სამხედრო პროგრამების ძირითადი მიმართულებების ანალიზს და მათ აკავშირებდა აშშ-ის სტრატეგიულ, პოლიტიკურ, დიპლომატიურ და ეკონომიკურ ინტერესებთან. კომიტეტის წევრებად იყვნენ _ სახელმწიფო მდივნის მოადგილე, თავდაცვის მინისტრის მოადგილე, შუკ-ის თავმჯდომარე, ეკონომიკური კონსულტანტების საბჭოს თავმჯდომარე, ადმინისტრაციული და საბიუჯეტო სამმართველოს დირექტორი და ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს დირექტორი.

1971 წლის ნოემბერში ეუს-თან შექმნეს დაზვერვის საერთო ხელმძღვანელობის ორგანო _ კომიტეტი დაზვერვის საკითხებში, რომელშიც შევიდნენ პრეზიდენტის თანაშემწე ეროვნულ უსაფრთხოებაში, თავდაცვის მინისტრის მოადგილე, შტაბების უფროსთა კომიტეტის თავმჯდომარე, ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს დირექტორი, სახელმწიფო მდივნის მოადგილე და იუსტიციის მინისტრი. 1976 წლის თებერვალში ეს კომიტეტი გააუქმეს და შექმნეს ახალი ორგანო _ კომიტეტი საზღვარგარეთულ დაზვერვაში. მას თავმჯდომარეობდა აშშ-ის “სადაზვერვო საზოგადოების” დირექტორი (ახალი თანამდებობა), იგივე ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს დირექტორი (1970-იანი წლების მეორე ნახევარში ეს იყო პრეზიდენტ ჯ. კენედის ყოფილი თანაშემწე სორენსენი). საზღვარგარეთული დაზვერვის კომიტეტის შემადგენლობაში შედიოდნენ: თავდაცვის მინისტრის მოადგილე, რომელიც განაგებდა დაზვერვის საკითხებს, და ეროვნულ უსაფრთხოებაში პრეზიდენტის თანაშემწის მოადგილე. კომიტეტს ეკისრებიდა აშშ-ის სადაზვერვო სამსახურების საზღვარგარეთ ოპერატიული ხელმძღვანელობა.

ეუს-ის მომსახურე აპარატი შედგებოდა მაღალკვალიფიციური თანამშრომლების ჯგუფისგან, რომელსაც ხელმძღვანელობდა პრეზიდენტის თანაშემწე ეროვნულ უსაფრთხიოებაში. ამ აპარატში მთავარი ადგილი ეკავა პრეზიდენტის თანაშემწის კანცელარიას.…მასში მიდიოდა ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი ყველა დოკუმენტი, რომელიც შეხებაში იყო ეროვნულ უსაფრთხოებასთან. მათ იქ აფასებდნენ, განსაზღვრავდნენ მათი მნიშვნელობის ხარისხს. აუცილებლობის შემთხვევაში დოკუმენტებს გადაამუშავებდნენ პრეზიდენტისთვის მოსახსენებლად ან ეუს-ის სხდომებზე განსახილველად.

ასეთი იყო აშშ-ის ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოს სტრუქტურის, შემადგენლობის, ფუნქციებისა და დანიშნულების ძირითადი ელემენტები. საბჭოთა ავტორების აზრით მათი მიმოხილვა იძლეოდა იმაში დარწმუნების შესაძლებლობას, რომ ეს აპარატი ემსახურებოდა აშშ-ის მმართველი წრეების “ეროვნულ უსაფრთხოებსა” და “ეროვნულ ინტერესებს”, რომელიც განსხვავებული იყო ამერიკელი ხალხის ეროვნული ინტერესებისგან. ამის დასტურს, მათი აზრით, წარმოადგენდა ის, რომ “ამერიკის გავლენიანი წრეები დამახინჯებული სახით გამოსახავდნენ საბჭოთა კავშირის პოლიტიკას და, მიუთითებდნენ რა გამოგონებულ “საბჭოთა სამხედრო მუქარაზე”, მოუწოდებდნენ გამალებული შეიარაღების ახალი ზრდისკენ აშშ-სა და ნატო-ს ბლოკში”.

საბჭოთა ავტორები ასკვნიდნენ, რომ ეროვნული უსაფრთხოების უზრუნველყოფის აუცილებლობის საბაბით აშშ-ის სამხედრო ბიუჯეტის ზრდის ტენდენციის შენარჩუნება წარმოადგენდა სხვას არაფერს, თუ არა მმართველი წრეების მისწრაფებას ნებისმიერ ფასად შეენარჩუნებინათ საკუთარი სისტემის არსებობა, თვით მოწინააღმდეგე სამხედრო-პოლიტიკურ ბანაკთან საყოველთაო ბირთვული ომის გაჩაღების ფასადაც კი. შესაძლოა ასეთ შეფასებებში იყოს ტენდენციურობის მაღალი ხარისხი, მაგრამ იმ გარემოებას, რომ გამალებული შეიარაღების, მათ შორის ბირთვულისაც, განუხრელი ზრდა თუნდაც “ცივი ომის” ბოლო ათწლეულში მნიშვნელოვანწილად მიზნად ისახავდა საბჭოთა კავშირისა და ვარშავის ბლოკის სხვა სახელმწიფოთა ეკონომიკის გამოფიტვას, თავად დასავლეთში გადაღებულ დოკუმენტურ ფილმებში აშკარად და დაუფარავად ამბობენ.

ერთერთ ასეთ ფილმში, რომელიც გადაღებული იყო პრეზიდენტ რეიგანის ადმინისტრაციაში ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს უფროსის კეისის შესახებ, ნაჩვენები იყო ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოს სხდომების დოკუმენტური კადრები და კერძოდ კეისის შეთავაზებები პრეზიდენტისთვის ორი პროგრამის განხორციელებაზე, რომლებიც საბოლოოდ ძირს დასცემდნენ საბჭოთა ეკონომიკასა და სერიოზულ პრობლემებს შექმნიდნენ ვარშავის ხელშეკრულების ორგანიზაციაში. ერთი მათგანი იყო პოლონეთთან ხელშეკრულების დადება ერთობლივი საწარმოების ამუშავებაზე და მათ მიერ გამოშვებული პროდუქციის ამერიკაში გაყიდვაზე. რაც თავიდან მართლაც ასე დაიწყო, მაგრამ შემდეგ ამერიკულმა მხარემ უარი უთხრა პოლონელებს გამოშვებული პროდუქციის ყიდვაზე, რასაც მოჰყვა ეკონომიკური პრობლემები პოლონეთში, პროფკავშირული ორგანიზაცია “სოლიდარობის” შექმნა და მისი მეშვეობით აშშ-ის სპეცსამსახურების მიერ ამ ეკონომიკური პრობლემის გამო პოლონელთა რისხვის საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ მიმართვა. და ამას ამბობდნენ თავად ამერიკელი კინოდოკუმენტალისტები, თანაც უჩვენებდნენ კადრებს აშშ-ის პრეზიდენტის კაბინეტში მიმდინარე სხდომების ჩანაწერებით.

მეორე საკითხი ეხებოდა იმავე კეისის წინადადებით ე. წ. “სტრატეგიული თავდაცვითი ინიციატივის” პროექტის წამოყენებას, რომლის შესაბამისადაც იქნებოდა კოსმოსური ბაზირების მქონე შეიარაღების ელემენტები, ხოლო თავად პროექტი იმდენად ძვირი უნდა ყოფილიყო, რომ თუკი საბჭოთა მთავრობა დაიჯერებდა ამერიკელთა განზრახვის სერიოზულობას და მიიღებდა ახალ გამოწვევას, მაშინ გაწეულ ხარჯებს აუცილებლად წელში უნდა გაეტეხათ საბჭოთა ეკონომიკა. იმავე ფილმში ნაჩვენები იყო პრეზიდენტ რეიგანის კაბინეტში შეკრებილი ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოს წევრთა აღტაცებული სიხარული, როდესაც საბჭოთა მთავრობის განცხადება მოისმინეს სწორედ ამერიკული “სტრატეგიული თავდაცვითი ინიციატივის” ანალოგიურ პროგრამაზე სსრკ-შიც მუშაობის დაწყების შესახებ.

როგორც უკვე ვთქვით, ამ ორივე პროექტის ხელოვნურობასა და მათ მიზანს _ ეკონომიკური პრობლემების შექმნით დაეშალათ ვარშავის ბლოკი და წელში გაეტეხათ საბჭოთა კავშირი, თავად დოკუმენტური ფილმის ამერიკელი ავტორები განსაკუთრებულ ხაზს უსვამდნენ, სწორედ იმის საჩვენებლად, თუ როგორ მტრულად იყო განწყობილი აშშ-ის ცენტრალური დაზვერვის დირექტორი კეისი სსრკ-ის მიმართ და როგორ დაუღალავად მეცადინეობდა მის წინააღმდეგ მოქმედებისთვის მთელი თავისი სამსახურებრივი კარიერის მანძილზე. მაშინ შეგვიძლია ჩვენც ვივარაუდოთ, რომ ჯერ კიდევ 1970-იან წლებში აშშ-ის მმართველი წრეების მხრიდან გამალებული შეიარაღების ზრდის მუდმივი ინიციატივები თავდაცვითი ღონისძიებები გატარების გარდა მიზნად ისახავდა მოწინააღმდეგე ბანაკის ეკონომიკურ გამოფიტვასა და ნგრევასაც.

IX. აშშ–ის შეიარაღებული ძალების შტაბების უფროსთა კომიტეტი 1970-იან წლებში

აშშ-ის შეიარაღებული ძალების უმაღლეს ოპერატიულ და ადმინისტრაციულ ორგანოს 1970/1980-იანი წლების მიჯნაზე წარმოადგენდა შტაბების უფროსთა კომიტეტი (შუკ). იგი ასევე ასრულებდა საკონსულტაციო ორგანოსა და შტაბის როლს შეიარაღებული ძალების ოპერატიული მართვის ჯაჭვში ერთის მხრივ თავდაცვის მინისტრსა და, მეორეს მხრივ _ გაერთიანებული და სპეციალური სარდლობების მთავარსარდლებს (სარდლებს) შორის (ასევე აღსანიშნავია, რომ იმ დროისთვის ამერიკული ჯარები და სამხედრო ბაზები იმყოფებოდა მსოფლიოს 60 სახელმწიფოს ტერიტორიაზე). აშშ-ის თავდაცვის სისტემაში შტაბების უფროსთა კომიტეტის ადგილი ნაჩვენებია ნახ. 6-ზე.

[მე-6 ნახატზე, რომლის სახელწოდებაც არის აშშ-ის შეიარაღებული ძალების შუკ-ი და მისდამი დაქვემდებარებული შეიარაღებული ძალების ხელმძღვანელობის ორგანოები, სტრუქტურის სათავაში დგას ქვეყნის პრეზიდენტი, შეიარარEბული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალი, მას ექვემდებარებოდა თავდაცვის მინისტრი, ხოლო ამ უკანასკნელს კი – შტაბების უფროსთა კომიტეტი, რომლის ოგანოებს წარმოადგენდნენ გაერთიანებული შტაბი და სტრატეგიული მიზნების დაგეგმვის სამმართველო; შუკ-ს ასევე ექვემდებარებოდა შემდეგი სამმართველოები: სადაზვერვო, ბირთვული საბრძოლო მასალების, კავშირგაბმულობის, კარტოგრაფიული; გარდა ამისა შუკ-ს ექვემდებარებოდა აშშ-ის შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული და სპეციალური სარდლობები; გაერთიანებული სარდლობები იყო: აშშ-ის შეიარაღებული ძალებისა ევროპაში, აშშ-ის შეიარაღებული ძალებისა ატლანტიკაში, აშშ-ის შეიარაღებული ძალებისა წყნარი ოკეანის ზონაში, აშშ-ის შეიარაღებული ძალებისა ლათინურ ამერიკაში, აშშ-ის შეიარაღებული ძალებისა ალიასკის ზონაში, მზადყოფნის ჯარები; აშშ-ის შეიარაღებული ძალების სპეციალურ სარდლობებს წარმოადგენდნენ: სტრატეგიული საავიაციო სარდლობა და საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის სარდლობა; შეიარაღებული ძალების სამხედრო-სასწავლო დაწესებულებანი იყო: ეროვნული თავდაცვის უნივერსიტეტი და საკომანდო-საშტაბო კოლეჯი].

შტაბების უფროსთა კომიტეტის ორგანიზაცია და ფუნქციები. 1970-იან წლებში შუკ-ი შედგებოდა თავმჯდომარისა და ოთხი წევრისგან _ სახმელეთო ჯარების (არმიის) შტაბის უფროსის, სჰძ-ის შტაბის უფროსის, სზძ-ის შტაბის უფროსისა და საზღვაო ქვეითი ჯარის კორპუსის კომენდანტისგან. ეს უკანასკნელი მონაწილეობდა კომიტეტის მუშაობაში მხოლოდ საზღვაო ქვეითი ჯარის კორპუსთან დაკავშირებული საკითხების განხილვისას. შუკ-ის თავმჯდომარეს, არმიის შტაბის უფროსსა და სამხედრო-საჰაერო ძალების შტაბის უფროსს გააჩნიათ სამხედრო წოდება სრული გენერალი (ოთხვარსკვლავიანი გენერალი, ან უბრალოდ გენერალი), სამხედრო-საზღვაო ძალების შტაბის უფროსს _ სრული ადმირალი (ოთხვარსკვლავიანი ადმირალი, ან უბრალოდ ადმირალი), საზღვაო ქვეითი ჯარის კომენდანტს _ გენერალ-ლეიტენანტი (სამვარსკვლავიანი გენერალი).

(მთარგმნელის შენიშვნა: ჩვენში გავრცელებულია ამ ორგანოს დამახინჯებული დასახელება; ხშირად ამბობენ, მაგალითად, „გაერთიანებული შტაბების უფროსთა კომიტეტი“, რაც აზრობრივად არასწორია. თავად აშშ–ში მას ეწოდება Joint Chiefs of Staff, რაც ქართულად ნიშნავს შტაბების უფროსთა გაერთიანებას“. მაგრამ ჯერ კიდევ საბჭოთა კავშირის დროიდან და დღესაც რუსულ სამხედრო ხელოვნებაში ტერმინი „გაერთიანება“ (объединение) აღნიშნავს ოპერატიულ საჯარისო გაერთიანებას – საველე არმიას, საველე კორპუსი კი გახლავთ ოპერატიულ–ტაქტიკური შენაერთი, დივიზია – უმაღლესი ტაქტიკური შენაერთი, ბრიგადა და პოლკი – საჯარისო ტაქტიკური ნაწილებია, ბატალიონი, ასეული და ქვემოთ – ტაქტიკური ქვედანაყოფები. ამერიკული სამხედრო ხელოვნების მიხედვით, საველე არმიაში შესაძლოა შედიოდნენ სამიდან ექვს საარმიო კორპუსამდე, აგრეთვე საარმიო დაქვემდებარების სხვა შენაერთები და ნაწილები; საველე კორპუსის შემადგენლობაში – სამიდან ექვს დივიზიამდე და საკორპუსო დაქვემდებარების ცაკეული ნაწილები და ქვედანაყოფები; საბრძოლო დივიზიაში შტატით გათვალისწინებულია სამი ბრიგადის მეთაურობა და შტაბი, ცხრა–თერთმეტი საბრძოლო ბატალიონი, საველე არტილერის ჯგუფი (ბრიგადის შემადგენლობით), საარმიო ავიაციის ბრიგადა, საინჟინრო ბრიგადა, ზურგის უზრუნველყოფის ბრიგადა, აგრეთვე საბრძოლო უზრუნველყოფის სხვა ქვედანაყოფები. ასეთ ფონზე რუსმა სამხედრო სპეციალისტებმა აშშ–ის შეიარაღბული ძალების ოპერატიული მართვის უმაღლესი ორგანოს აღნიშვნისთვის შემოიტანეს ტერმინი „შტაბების უფროსთა გაერთიანებული კომიტეტი“ (объединённый комитет начальников штабов – ОКНШ) ან უფრო მარტივად, „შტაბების უფროსთა კომიტეტი“ (комитет начальников штабов – КНШ). ჩვენ ვაჯობინეთ მეორე ტერმინის გამოყენება ქართულ ენაზე აბრევიატურის უფრო მარტივად ჩაწერის მოსაზრებით – უმჯობესია ვიყენებდეთ აღნიშვნას – შუკ, ვიდრე – შუგკ; თუმცა კი შესაძლებელია მომავალში ამ აღნიშვნის დახვეწაც, ისევე როგორც ბევრი სხვა რამისა).

შ უ კ - ი ს თ ა ვ მ ჯ დ ო მ ა რ ე არის უმაღლესი სამხედრო თანამდებობის მქონე პირი აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებში. მას ნიშნავს პრეზიდენტი სენატის რეკომენდაციითა და თანხმობით გენერლების (ადმირალების) რიცხვიდან ორი წლის ვადით. შუკ-ის მუშაობაში მისი თავმჯდომარის სახით მონაწილეობის გარდა 1970/1980-იანი წლების მიჯნაზე არსებული სამხედრო კანონმდებლობისა და პრაქტიკის მიხედვით, იგი ამზადებდა კომიტეტის სხდომების დღის წესრიგს და ინფორმირებას უკეთებდა თავდაცვის მინისტრს იმ საკითხების შესახებ, რომელთა თაობაზეც კომიტეტის წევრებს არ გააჩნდათ ერთიანი აზრი. თავმჯდომარე ახორციელებდა აგრეთვე გაერთიანებული შტაბის საერთო ხელმძღვანელობას.

შ უ კ - ი ს წ ე ვ რ ე ბ ი თავმჯდომარისგან განსხვავებით პასუხს აგებდნენ შეაიარაღებული ძალების თავ-თავიანთ სახეობებზე. მათ ეკისრებოდათ შემდეგი ამოცანების გადაწყვეტა: შეიარაღებული ძალების თავიანთი სახეობების ადმინისტრაციული ხელმძღვანელობა, შუკ-ის წინადადებების დაგეგმვასა და შემუშავებაში მონაწილეობა, თავდაცვის სამინისტროს ორგანოს (შტაბის) სახით ჯარების ოპერატიულ მართვაში მონაწილეობა. ისინი ასრულებდნენ ქვეყნის პრეზიდენტის, ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოსა და თავდაცვის მინისტრის მთავარი სამხედრო მრჩევლების როლს, შესაბამისად, სახმელეთო ჯარების, სჰძ-ის, სზძ-ისა და საზღვაო ქვეითი ჯარის კორპუსის საკითხებში.

შტაბების უფროსთა კომიტეტს გააჩნდა შემდეგი ძირითადი ფუნქციები: სტრატეგიული გეგმების შემუშავება და შეიარაღებული ძალების სტრატეგიული ხელმძღვანელობის უზრუნველყოფა, გაერთიანებული და სპეციალური სარდლობების მთავარსარდლების მიერ ჩატარებული ოპერაციების ხელმძღვანელობის ჩათვლით; სამხედრო მობილიზაციისა და ზურგის უზრუნველყოფის გაერთიანებული გეგმების შემუშავება; გაერთიანებული და სპეციალური სარდლობების შექმნისა და საორგანიზაციო სტრუქტურის თაობაზე თავდაცვის მინისტრებისთვის რეკომენდაციების მიცემა; გაერთიანებული სარდლობების მთვარასარდლების გეგმების შემოწმება; გაერთიანებული ოპერაციების, აგრეთვე ჯარების საბრძოლო და ოპერატიუოლი მომზადების ჩატარება; თვდაცვის მინისტრისთვის სამხედრო მოთხოვნილებებსა და სტრატეგიულ დაგეგმარებაში მოსაზრებების წარდგენა, რომლებიც აუცილებელი იყო ბიუჯეტების, უცხო სახელმწიფოებითვის დახმარების აღმოჩენის გეგმების, მრეწველობის მობილიზების გეგმებისა და სამეცნიერო-კვლევითი პროგრამების შემუშავებისთვის.

შუკ-ის სამუშაო ორგანოს წარმოადგენს გაერთიანებული შტაბი, რომელიც ახორციელებს მთლიანობაში შეიარაღებულ ძალებთან დაკავშირებული გეგმებისა და ღონისძიებების უშუალო შემუშავებას.

გ ა ე რ თ ი ა ნ ე ბ უ ლ ი შ ტ ა ბ ი (Joint Staff) 1970-იანი წლების ბოლოს მოითვლიდა 400 ოფიცერს და შედგებოდა შვიდი სამმართველოსგან: პირადი შემადგენლობის, ოპერატიულის, დაგეგმვის, კავშირგაბმულობისა და ელექტრონიკის, ომის სხვადასხვანაირი ვარიანტების მოდელირებისა და გათამაშების, ზურგისა და ადმინისტრაციულის (ნახ. 7).

[მე-7 ნახატზე, რომლის სახელწოდებაცაა აშშ-ის შეიარაღებული ძალების შტაბების უფროსთა კომიტეტის გაერთიანებული შტაბის ორგანიზაცია 1970-იან წლებში, სტრუქტურის სათავეში ნაჩვენებია შუკ-ის გაერთიანებული შტაბის უმფროსი, რომელსაც ჰყავდა თანაშემწე ავტომატიზაციაში, ასევე გენერალური ინსპექტორი და ჰქონდა გაერთიანებული სამდივნო; გაერთიანებულ შტაბს ჰქონდა სამმართველოები: პირადი შემადენლობის, ოპერატიული, დაგეგმვის, კავშირგაბმულობისა და ელექტრონიკის, ზურგის, ადმინისტრაციული, ომის სხვადასხვა ვარიანტების მოდელირებისა და გათამაშების; შუკ-ის ოპერატიული სამმართველოს დაქვემდებარებაში ნაჩვენები იყო აშშ-ის შეიარაღებული ძალების ოპერატიული მართვის ეროვნული სისტემის ძირითადი აბონენტები: შეიარაღებული ძალების ძირითადი საკომანდო ცენტრი, შეიარაღებული ძალების სათადარიგო საკომანდო ცენტრი და შეიარაღებული ძალების საჰაერო საკომანდო პუნქტი].

თითოეული სამმართველო შედგებოდა განყოფილებებისგან და ასრულებდა ფუნქციებს თავის დანიშნულების შესაბამისად. საერთოდ გაერთიანებული შტაბის საორგანიზაციო სტრუქტურა შესაძლოა იცვლებოდეს ვითარების და მიხედვით, აგრეთვე შუკ-ისა და შტაბის წინაშე მდგარი ამოცანების გათვალისწინებით. მისი პირადი შემადგენლობა წარმოდგენილია დაახლოებით თანაბრად სახმელეთო ჯარებიდან, სჰძ-დან და სზძ-დან (საზღვაო ქვეითთა კორპუსის ჩათვლით). შუკ-ში ოფიციალური გაერთიანებული შტაბის ფარგლებს გარეთ შედიოდა დიდი რაოდენობით სხვადასხვა ორგანიზაცია _ დირექტორატები, სააგენტოები, სპეციალური ჯგუფები და ა. შ. ისინი ემორჩილებოდნენ ან ოპერატიულ, ან კიდევ დაგეგმარების სამმართველოს, ან უშუალოდ გაერთიანებული შტაბის უფროსს. ფაქტიურად ისინი შედიოდნენ გაერთიანებული შტაბის შემადგენლობაში, მაგრამ მათზე არ ვრცელდებოდა კონგრესის მიერ დადგენილი 400 ოფიცრის ლიმიტი. ამ ორგანიზაციების გათვალისწინებით, 1970-იანი წლების მეორე ნახევარში შუკ-ში მუშაობდა 2000-მდე ადამიანი, რომელთაგან დაახლოებით 1000 იყო ოფიცერი.

შუკ-ისადმი დაქვემდებარებული ორგანოები. 1970-იან წლებში აშშ-ის თავდაცვის სამინისტროში შექმნილი იყო ათი სამართველო, რომელთაგან ოთხი თავდაცვის მინისტრს ემორჩილებოდა შუკ-ის მეშვეობით. ესენი იყო: სადაზვერვო, ბირთვული საბრძოლო მასალების, კავშირგაბმულობისა და კარტოგრაფიული სამმართველოები (ნახ. 5).

თავდაცვის სამინისტროს ს ა დ ა ზ ვ ე რ ვ ო ს ა მ მ ა რ თ ვ ე ლ ო შეიქმნა 1961 წელს შემდეგი ამოცანების გადასაწყვეტად: ყველა სადაზვერვო ორგანოს ორგანიზაცია, ხელმძღვანელობა და მართვა, რომლებიც შევიდნენ სადაზვერვო სამმართველოს შემადგენლობაში ან მიცემულ იქნენ მისადმი; შეიარაღებული ძალების სახეობათა დაზვერვის ორგანოების კორდინაცია და მათ მიერ სადაზვერვო ფუნქციების შესრულებაზე კონტროლი; სამმართველოს პასუხისმგებლობის სფეროში შემავალი გეგმებისა და პროგრამების შესრულებაზე კონტროლი; დაზვერვაზე გამოყოფილი სახსრების ხარჯვის მაქსიმალური ეკონომიისა და ეფექტურობის მიღწევა; თავდაცვის სამინისტროს ძირითადი ორგანოების სადაზვერვო მონაცემებით უზრუნველყოფა; სამხედრო საკითხებში მთელი აუცილებელი სადაზვერვო ინფორმაციის შეკრება, განზოგადება და შეფასება; მისი შეკრებისა და დამუშავების პრინციპებისა და წესის შემუშავება, მიღების რიგითობის დადგენა, აგრეთვე შეაიარაღებული ძალების სახეობათა მინისტრებისგან მიღებული დოკუმენტების შეფასება; აშშ-ის ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოსთვის სახელმწიფო შეფასებითი დოკუმენტების მომზადებაში მონაწილეობა.

1970-იანი წლების მეორე ნახევარში აშშ-ის თავდაცვის სამინისტროს სადაზვერვო სამმართველოს პირადი შემაგენლობის რიცხოვნება უტოლდებოდა დაახლ. 6 ათას ადამიანს, რომელთაგან დაახლ. 50% სამოქალაქო მოსამსახურე იყო.

ბ ი რ თ ვ უ ლ ი ს ა ბ რ ძ ო ლ ო მა ს ა ლ ე ბ ი ს ს ა მ მ ა რ თ ვ ე ლ ო შექმნეს 1959 წელს. იგი გახდა 1947 წელს შექმნილი იარაღის სპეციალურ სახეობათა შემუშავების სამმართველოს მემკვიდრე, რომელიც თავის მხრივ, შექმნილი იყო მანჰეტენის საინჟინრო ოლქის ლიკვიდაციის შემდეგ, სადაც მეორე მსოფლიო ომის წლებში აწარმოებდნენ ატომური ბომბის შექმნის სამუშაოებს. სამმართველომ ძირითადად შეინარჩუნა თავისი ფუნქციები და ზოგად საკითხებში დაექვემდებარა თავდაცვის მინისტრს შუკ-ის მეშვეობით; სამეცნიერო-კვლევით მუშაობასთან, ნიმუშების გაუმჯობესებებთან, გამოცდებთან და შეფასებებთან დაკავშირებულ საკითხებში _ დირეტორს სამეცნიერო-კვლევით და საცდელ-საკონსტრუქტორო სამუშაოებში; დანარჩენ საკითხებში კი _ თავდაცვის მინისტრის თანაშემწეს ატომურ ენერგიაში.

1970-იან წლებში იგი კოორდინაციას უწევდა მუშაობას სხვა სახელმწიფო ორგანოებთან იმ სფეროში, რომელიც შეეხებოდა ბირთვული იარაღის კვლევებს, შემუშავებას, წარმოებას, მარაგების დაგროვებასა და გამოცდებს; კონსულტაციებს უწევდა და ეხმარებოდა შუკ-ს ბირთვული იარაღის მარაგების შემადგენლობასთან, განაწილებასა და განწერტვასთან დაკავშირებული რეკომენდაციების გამომუშავებაში; ახორციელებდა დაგეგმვასა და ზედამხედველობას ბირთვული იარაღის გამოცდების ჩატარების სფეროში; ატარებდა იმ ობიექტების საინსპექტორო დათვალიერებებს, რომლებშიც აწყობდნენ, არემონტებდნენ და ინახავდნენ ბირთვულ იარაღს, მის კომპონენტებს, დამხმარე ტექნიკასა და აღჭურვილობას; ხელმძღვანელობდა რიგ სასწავლო და გასაცნობ კურსებს ბირთვულ იარაღში. ბირთვული საბრძოლო მასალების სამმართველოს შტატში იმ წლებში მოითვლებოდა დაახლოებით 6500 ადამიანი, რომელთაგან 4500 იყო სამხედრო მოსამსახურე.

კ ა ვ შ ი რ გ ა ბ მ უ ლ ო ბ ი ს ს ა მ მ ა რ თ ვ ე ლ ო შექმნეს 1960 წელს შეაიარაღებული ძალების კავშირგაბმულობის სისტემების ოპერატიული ხელმძღვანელობისა და მართვის განხორციელების მიზნით, რომელიც 1970/1980-იანი წლების მიჯნაზე მოიცავდა კავშირგაბმულობის ყველა საშუალებასა და ობიექტს, აგრეთვე სამეცნიერო-კვლევითი და საცდელ-საკონსტრუქტორო სამუშაოების, დაგეგმვისა და მშენებლობის ხელმძღვანელობისთვის. იმ დროს კავშირგაბმულობის სამმართველოში მოითვლებოდა 2500 ადამიანი, მათგან 1500 სამხედრო მოსამსახურე.

კ ა რ ტ ო გ რ ა ფ ი უ ლ ი ს ა მ მ ა რ თ ვ ე ლ ო ჩამოაყალიბეს 1972 წელს. მან თავის შემადგენლობაში გააერთიანა თავდაცვის სამინისტროსა და შეიარაღებული ძალების სახეობათა სამინისტროების ყველა კომპონენტის ძალებისა და საშუალებების დაახლოებით 75%, რომლებიც დაკავებული იყვნენ გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის საკითხებით.

სამმართველო ორგანიზაციას უკეთებდა მუშაობას ტოპოგრაფიული, საავიაციო, კოსმოსური და საზღვაო სანავიგაციო რუკების, აგრეთვე საინფორმაციო სანავიგაციო ცნობების, ცხრილებისა და შეტყობინებების შედგენის, გამოცემის, განაწილებისა და დაგზავნის სფეროში, ასევე პასუხს აგებდა საზღვაო რუკებითა და სანავიგაციო მონაცემებით აშშ-ის სავაჭრო და სამგზავრო ფლოტების, ყველა გემის უზრუნველყოფაზე, რომლებიც ასრულებდნენ რეისებს ამერიკულ პორტებში. მის დაქვემდებარებაში იმყოფებოდა აეროკოსოსური, ჰიდროგრაფიული და ტოპოგრაფიული ცენტრები და კარტოგაფიული სკოლა.

აშშ-ის შეიარაღებული ძალები ორგანიზციულად შეყვანილია გაერთიანებულ და სპეციალურ სარდლობებში, რომელთა სტრუქტურაც განიცდიდა ცვლილებებს მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ წლების გამავლობაში და 1970-იანი წლების მეორე ნახევრისთვის აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებში არსებობდა ექვსი გაერთიანებული და ორი სპეციალური სარდლობა (ნახ. 5). მათ შემადგენლობაში შემავალი ძალები და საშუალებები, 1958 წლის კანონის თანახმად, ოპერატიული მიმართებით ემორჩილებოდნენ ამ სარდლობების მთავარსარდლებს (სარდლებს). საბრძოლო ამოცანების შესრულებისას კი სარდლობები თავდაცვის მინისტრსა და პრეზიდენტს ემორჩილებოდნენ შუკ-ის მეშვეობით. საბრძოლო ამოცანებს მათ უსაზღვრავდა და უსვამდა თავდაცვის მინისტრი პრეზიდენტის თანხმობით შუკ-ის მეშვეობით.

ექვსი გაერთიანებული სარდლობიდან თითოეულს გააჩნდა საბრძოლო ამოცანები, რომლებიც შეესაბამებოდა განსაზღვრულ გეოგრაფიულ რაიონს, ხოლო თითოეული მთავარსარდალი პასუხს აგებდა მისი პასუხისმგებლობის ზონაში საბრძოლო მოქმედებების წარმოების გეგმების შემუშავებაზე.

გაერთიანებული და სპეციალური სარდლობების წინაშე მდგარი ამოცანები შეგვიძლია ჩამოვაყალიბოთ შემდეგნაირად: საბრძოლო მოქმედებების წარმოება, სტრატეგიულის ან არასტრატეგიულის, მასშტაბების მიხედვით და სხვადასხვანაირი დაძაბულობისა; განსაზღვრული რაიონების უსაფრთხოების უზრუნველყოფა დაწყებული აშშ-ის მოსახლეობის დაცვითა და ევაკუაცით და დამთავრებული შეიარაღებული ძალების მიერ ბირთვული დარტყმის მიყენებით; გეგმების მომზადება საბრძოლო მოქმედებების წარმოების შესაძლო ვარიანტების დიდი რაოდენობისთვის (დაგეგმვა გაუთვალისწინებელი გარემოებების შემთხვევისთვის); სამხედრო დახმარების აღმოჩენა; ამერიკული სამხედრო წარმომადგენლობისა და მრავალმხრივ კავშირებში მონაწილეობის უზრუნველყოფა.

მ ზ ა დ ყ ო ფ ნ ი ს ჯ ა რ ე ბ ი ს გ ა ე რ თ ი ა ნ ე ბ უ ლ ი ს ა რ დ ლ ო ბ ა (1972 წლამდე _ დამრტყმელი სარდლობა) შექმნეს საბრძოლო ძალებისა და საშუალებების ზღვისმიღმა ტერიტორიებზე ჰაერით სწრაფად გადასროლისთვის შესაძლებლობათა უზრუნველყოფის მიზნით, თუკი ამას მოითხოვდა ვითარება. გარდა ამისა, სარდლობა პასუხს აგებდა საბრძოლო მოქმედებების წარმოებაზე აუცილებლობის შემთხვევაში ახლო და შუა აღმოსავლეთის, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიისა და აფრიკის (საჰარის სამხრეთით) რაიონებში.

ა შ შ - ი ს შ ე ი ა რ ა ღ ე ბ უ ლ ი ძ ა ლ ე ბ ი ს გ ა ე რ თ ი ა ნ ე ბ უ ლ ი ს ა რ დ ლ ო ბ ე ბ ი ე ვ რ ო პ უ ლ ზ ო ნ ა ს ა დ ა წ ყ ნ ა რ ი ო კ ე ა ნ ი ს ზ ო ნ ა შ ი ძირითადად პასუხს აგებდნენ საბრძოლო მოქმედებების წარმოებაზე შესაბამის გეოგრაფიულ რაიონებში ნებისმიერ გაუთვალისწინებელ გარემოებებში. აშშ-ის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი ევროპულ ზონაში ამავე დროს იყო ნატო-ს სამოკავშირეო (გაერთიანებული) შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალიც ევროპაში. იგი პასუხს აგებდა საბრძოლო მოქმედებების წარმოებაზე ევროპაში რაც უნდა განეხორციელებიათ ნატო-ს ბლოკის მონაწილე ქვეყნების შეიარაღებულ ძალებთან ერთობლივად ან კიდევ მხოლოდ აშშ-ის შეიარაღებული ძალებით თუკი ამას მოითხოვდა ვითარება.

ა შ შ - ი ს შ ე ი ა რ ა ღ ე ბ უ ლ ი ძ ა ლ ე ბ ი ს გ ა რ თ ი ა ნ ე ბ უ ლ ს ა რ დ ლ ო ბ ა ს ა ტ ლ ა ნ ტ ი ს ო კ ე ა ნ ი ს ზ ო ნ ა შ ი თავის შემაგენლობაში არ გააჩნდა სახმელეთო ჯარებისა და სჰძ-ის შენაერთები და ნაწილები. იგი განკუთვნილი იყო ძირითადად საყოველთაო ბირთვულ ომში ზღვაში მონაწილეობისთვის. მისი მთავარსარდალი ამავე დროს იყო ნატო-ს სამოკავშირეო შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალიც ატლანტიკაში და პასუხს აგებდა საბრძოლო მოქმედებების წარმოებაზე ამერიკული შეიარაღებული ძალების მხარდასაჭერად ევროპულ ზონაში, აგრეთვე სტრაეგიულ ბირთვულ ომში მონაწილეობაზეც, რადგანაც ატლანტის ოკეანეში აშშ-ის შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული სარდლობის შემადგენლობაში შედიოდა ატომური სარაკეტო წყალქვეშა ნავები.

ა შ შ - ი ს შ ე ი ა რ ა ღ ე ბ უ ლ ი ძ ა ლ ე ბ ი ს გ ა ე რ თ ი ა ნ ე ბ უ ლ ი ს ა რ დ ლ ო ბ ა ც ე ნ ტ რ ა ლ უ რ ი დ ა ს ა მ ხ რ ე თ ა მ ე რ ი კ ი ს ზ ო ნ ა შ ი უმთავრესად პასუხს აგებდა პანამის არხის ზონის თავდაცვის ორგანიზაციაზე, აგრეთვე ლათინური ამერიკის ქვეყნებისთვის სამხედრო დახმარების აღმოჩენასა და საბრძოლო მოქმედებების წარმოების გეგმების შესრულებაზე ნებისმიერ გაუთვალისწინებელ გარემოებებში, რომლებიც შესაძლოა წარმოქმნილიყო ლათინურ ამერიკაში.

ა შ შ - ი ს შ ე ი ა რ ა ღ ე ბ უ ლ ი ძ ა ლ ე ბ ი ს გ ა ე რ თ ი ა ნ ე ბ უ ლ ი ს ა რ დ ლ ო ბ ა ა ლ ი ა ს კ ი ს ზ ო ნ ა შ ი პასუხს აგებდა ამ გეოგრაფიული რაიონის თავდაცვაზე, მაგრამ საბრძოლო ამოცანების შესრულებისას ამ სარდლობის მთავარსადალი არსებითად წარმოადგენდა სარდლობის სარდალს ჩრდილოამერიკული კონტინენტის საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის გაერთიანებული სარდლობის ფარგლებში.

ს ა ჰ ა ე რ ო – კ ო ს მ ო ს უ რ ი თ ა ვ დ ა ც ვ ი ს ს პ ე ც ი ა ლ უ რ ი ს ა რ დ ლ ო ბ ა უზრუნველყოფდა აშშ-ის კონტინენტური ნაწილის თვითმფრინავსაწინააღმდეგო, რაკეტსაწინააღმდეგო და კოსმოსსაწინააღმდეგო თავდაცვას. აღნიშნული სარდლობის სარდალი ამავე დროს გახლდათ ჩრდილოამერიკული კონტინენტის საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის გაერთიანებული სარდლობის მთავარსარდალიც, რომელიც შედგებოდა საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვის ამერიკული და კანადური ძალებისა და საშუალებებისგან.

ს პ ე ც ი ა ლ უ რ ი ს ტ რ ა ტ ე გ ი უ ლ ი ს ა ა ვ ი ა ც ი ო ს ა რ დ ლ ო ბ ა ძირითადად პასუხს აგებდა სტრატეგიული ბირთვული ომის წარმოებაზე. მის შემადგენლობაში 1970-იან წლებში გაერთიანებული იყო “მინითმენისა” და “ტიტანის” ტიპის ყველა საკონტინენტთაშორისო ბალისტიკური რაკეტა, აგრეთვე აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალების სტრატეგიული ავიაცია.

ს ა მ ხ ე დ რ ო – ს ა ტ რ ა ს პ ო რ ტ ო ს ა ა ვ ი ა ც ი ო ს ა რ დ ლ ო ბ ა 1977 წლიდან აიყვანეს სპეციალური სარდლობის მდგომარეობაში. იგი თავის შემადგენლობაში აერთიანებდა სტრატეგიული და ტაქტიკური სატრანსპორტო ავიაციის ყველა ნაწილს (სქემაზე ნაჩვენები არ არის). იგი განკუთვნილი იყო საჰაერო გადაზიდვების შესრულებისთვის შეიარაღებული ძალების ყველა სახეობის ინტერესებში და გადაზიდვების უზრუნველყოფისთვის მთავრობის დავალებით. სარდლობის ძირითად ამოცანას წარმოადგენდა აშშ-დან ზღვისმიღმა საომარ მოქმედებათა თეატრებზე ჯარების სტრატეგიული გადასროლების უზრუნველყოფა.

მიზნებისა და ამოცანების განაწილების საკითხებში უკეთესი კოორდინაციისთვის შუკ-მა შექმნა სტრატეგიული მიზნების დაგეგმვის სამმართველო, რომლის უფროსიც შეთავსებით იყო სტრატეგიული საავიაციო სარდლობის სარდალი.

ზემოაღნიშნული სამმართველოებისა და სადლობების გარდა 1970-იან წლებში შუკ-ს ემორჩილებოდა ორი სამხედრო-სასწავლო დაწესებულება _ ეროვნული თავდაცვის უნივერსიტეტი და საკომანდო-საშტაბო კოლეჯი, აგრეთვე ამერიკული შეიარაღებული ძალების დიდი რაოდენობით წარმომადგენელი, წარმომადგენლობა და სამხედრო დელეგაცია, მათ შორის შემდეგი წარმომადგენლები: მოლაპარაკებებზე სტრატეგიულ შეიარაღებათა შეზღუდვის საკითხებში, შეიარაღებული ძალების ორმხრივი და დაბალანსებული შემცირების საკითხებში, გაერო-ს სამხედრო-საშტაბო კომიტეტში, ნატო-ს სამხედრო კომიტეტში, ცენტრალური სახელშეკრულებო ორგანიზაციის (სენტო-ს) სამხედრო მოადგილეების ჯგუფში, თავდაცვის ამერიკული ქვეყნების საბჭოში.

შეიარაღებული ძალების ოპერატიული მართვა. აშშ-ის პრეზიდენტის, თავდაცვის მინისტრისა და შტაბების უფროსთა კომიტეტის უზრუნველყოფისთვის ინფორმაციით ამერიკული შეიარაღებული ძალებისა და მისი მოკავშირეების, მოწინააღმდეგისა და ნეიტრალური ქვეყნების შესახებ, სტრატეგიული შეტევითი და თავდაცვითი ძალების შესახებ, აგრეთვე სხვა ცნობებით, ქვეყანაში 1970-იან წლებში შექმნილი იყო შეიარაღებული ძალების ოპერატიული მართვის გლობალური სისტემა. იგი საშუალებას აძლევდა ელექტრონულ-გამომთვლელი მანქანების მეშვეობით დაეგროვებინათ, გაეანალიზებინათ და გადაწყვეტილებების მისაღებად გადაეცათ აუცილებელი მონაცემები, აგრეთვე მოკლე ვადებში გადაეცათ ბრძანებები და განკარგულებები. აშშ-ის შეიარაღებული ძალების ოპერატიული მართვის გლობალური სისტემა წარმოადგენდა სტაციონარული და მოძრავი საკომანდო ცენტრებისა და პუნქტების კომპლექსს, რომლებიც აღჭურვილი იყო გამოთვლითი ტექნიკითა და გაერთიანებული ერთ მთლიანობაში კავშირგაბმულობის საშუალებების მეშვეობით.

სისტემის ძირითად აბონენტებს წარმოადგენდნენ შეიარაღებული ძალების ძირითადი და სათადარიგო საკომანდო ცენტრები და საჰაერო საკომანდო პუნქტი. ყველა ისინი ემორჩილებოდნენ აშშ-ის შეიარაღებული ძალების შუკ-ის გაერთიანებული შტაბის ოპერატიულ სამმართველოს.

ძირითადი საკომანდო პუნქტი განლაგებული იყო პენტაგონში (ვაშინგტონი). იგი აღჭურვილი იყო კავშირგაბმულობის, აგრეთვე ვითარების დამუშავებისა და ასახვის თანამედროვე საშუალებებით. აქ ორგანიზებული იყო სადღეღამისო მორიგეობა გენერლით (ადმირალით) სათავეში.

სათადარიგო საკომანდო ცენტრი მოწყობილი იყო მერილენდის შტატში, ხოლო საჰაერო საკომანდო პუნქტი _ თვითმფრინავებში EC-135 და ბოინგ 747, რომლებიც დისლოცირებული იყვნენ ავიაბაზა ენდრიუსში (მერილენდის შტატი). ორივენი, ძირითადი საკომანდო პუნქტის მსგავსად, აღჭურვილი იყვნენ კავშირგაბმულობისა და მონაცემების დამუშავების შესაბამისი საშუალებებით და მზადყოფნაში იმყოფებოდნენ აუცილებლობის შემთხევაში თავის თავზე აეღოთ შეიარაღებული ძალების მართვა ძირითადი საკომანდო ცენტრის ნაცვლად.

შეიარაღებული ძალების საკომანდო ცენტრი ემყარებოდა შეიარაღებული ძალების სახეობათა და სარდლობების მართვის ავტომატიზებულ სისტემებს.

საკომანდო ცენტრს გააჩნდა თავისი კავშირგაბმულობის კვანძი, რომელსაც შეეძლო კავშირის დამყარება შეიარაღებულ ძალთა სახეობების, გაერთიანებული და სპეციალური სარდლობების საკომანდო პუნქტებთან, აგრეთვე სახელმწიფო მმართველობის ოპერატიულ ორგანოებთან, დაზვერვის ორგანოებთან და ა. შ.

პრეზიდენტის კავშირგაბმულობის უზრუნველყოფისთვისAთავდაცვის სამინისტროსთან, შტაბების უფროსთა კომიტეტთან და შეიარაღებულ ძალთა სახეობების სამინისტროებთან, ასევე თავდაცვის მინისტრისა და შუკ-ის კავშირგაბმულობის უზრუნველყოფისთვის შეიარაღებულ ძალთა სახეობების სამინისტროებთან, გაერთიანებულ და სპეციალურ სარდლობებთან, არმიის, სჰძ-ისა და სზძ-ის მინისტრების კავშირგაბმულობისა _ მთავარ შტაბებთან და სარდლობებთან, გაერთიანებული და სპეციალური სარდლობების კავშირგაბმულობისა _ ურთიერთ შორის და დაქვემდებარებულ სარდლობებთან, აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებში შექმნილი იყო თავდაცვის სამინისტროს კავშირგაბმულობის გაერთიანებული სისტემა, რომელსაც წამყვანი მდგომარეობა ეკავა კავშირგაბმულობის ეროვნულ სისტემაში. იგი წარმოადგენდა სარეტრანსლაციო კვანძების კომპლექსს, რომლებიც ურთიერთშორის შეერთებული იყო მაგისტრალური ხაზებით და მათ ადგილობრივი ხაზების მეშვეობით უერთდებოდა შეიარაღებული ძალების მართვის უმაღლესი ორგანოების მომსახურე დამაბოლოებელი კვანძები.

თავდაცვის სამინისტროს კავშირგაბმულობის გაერთიანებული სისტემის ძირითად კომპონენტებს წარმოადგენდა სახმელეთო ჯარების, სჰძ-ისა და სზძ-ის კავშირგაბმულობის გლობალური სისტემები, ციფრული კავშირგაბმულობის ავტომატიზებული სისტემა, სატელეფონო კავშირგაბმულობის ავტომატიზებული სისტემა, კავშირგაბმულობის სამხედრო სათანამგზავრო სისტემა, აგრეთვე კავშირგაბმულობის საშუალებები, რომლებიც უზრუნველყოფდნენ ამერიკული შეიარაღებული ძალების ოპერატიული მართვის გლობალურ სისტემასა და კავშირგაბმულობის სპეციალურ სტრატეგიულ ქსელებს.

შტაბების უფროსთა კომიტეტი 1970-იან წლებში წარმოადგენდა შეიარაღებული ძალების ოპერატიული მართვის კოლეგიალურ ორგანოს. იგი მუშაობდა თავდაცვის მინისტრისა და ქვეყნის პრეზიდენტის უშუალო ხელმძღვანელობით. მასში გადაწყვეტილებას ღებულობდნენ კენჭისყრით. შუკ-ის მიერ განსახილველად გასატან საკითხებს ირჩევდა უშუალოდ მისი თავმჯდომარე. ყველა საკითხის შესახებ, რომლებშიც კომიტეტში ვერ მიიღებდნენ ერთხმად გადაწყვეტილებას, თავმჯდომარე ინფორმაციას უკეთებდა თავდაცვის მინისტრს. ამ შემთხვევაში დოკუმენტს აბრუნებდნენ კომიტეტში ან გადასწყვეტად გადასცემდნენ თავდაცვის მინისტრს ან პრეზიდენტს.

შუკ-ის თავმჯდომარეს ჰქონდა უფლება მიეღო დამოუკიდებელი გადაწყვეტილებებიც შემდეგში კომიტეტის წევრების ინფორმირებით შემდეგ შემთხვევებში:

_ შეიარაღებული ძალების გამოყენების სასწრაფო აუცილებლობისას, როდესაც დრო არ იძლეოდა შუკ-ის წევრებთან კონსულტაციების ჩატარების შესაძლებლობას;

_ როდესაც შეიარაღებული ძალების გამოყენების წესი წინასწარ იყო განსაზღვრული შუკ-ის დირექტივებით, გეგმებითა და მითითებებით;

_ როდესაც საკითხები არც ისე მნიშვნელოვანი იყო, რომ საჭირო გამხდარიყო კონსულტაციების გამართვა შუკ-ის წევრებთან.

იმასთან დაკავშირებით, რომ სტრატეგიული სარდლობა და შეიარაღებული ძალების ხელმძღვანელობა მჭიდროდ იყვნენ გადაწნული საგარეო პოლიტიკის დაგეგმვასთან, სტრატეგიული და საგარეოპოლიტიკური გეგმების კოორდინაციას ხშირად ახდენდნენ შტაბების უფროსთა კომიტეტისა და სახელმწიფო დეპარტამენტის წარმომადგენლებს შორის. ეს ნიშნავს, რომ 1970-იან წლებში შუკ-ი სერიოზულ გავლენას ახდენდა მთავრობის პოლიტიკური გეგმების შემუშავებაზე.

საბჭოთა ავტორების სიტყვით, პოლიტიკაში შუკ-ის მონაწილეობის ერთერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენდა იარაღისა და სამხედრო ტექნიკის მწარმოებელი მონოპოლიების მხარდაჭერა, რაც ხელს უწყობდა სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსის ზრდას. პრაქტიკულად შუკ-ის თითოეული წევრის უკან იდგა სამხედრო-სამრეწველო მაგნატების გარკვეული ჯგუფი. მუდმივი დავები სახმელეთო ჯარებს, სჰძ-სა და სზძ-ს შორის მოწმობდა პრიორიტეტისთვის ბრძოლაზე არა მხოლოდ შეიარაღებულ ძალთა სახეობებს შორის, არამედ მომგებიანი სამხედრო შეკვეთების გამო _ მონოპოლიებს შორისაც.

იმავე ავტორების მიხედვით, 1790-იან წლებში ცივი ომისა და გამალებული შეიარაღების კიდევ უფრო გაღვივებითვის და პირველ რიგში სტრატეგიული სარაკეტო-ბირთვული იარაღის წარმოების სფეროში. ასევე იგი მიმართავდა თავის ძალისხმევას კონგრესისა და სამოქალაქო ხელისუფლების მხრიდან სამხედრო ორგანოების საქმიანობაზე კონტროლის შესუსტებისკენ.

X. აშშ–ის შეიარაღებული ძალების მართვა 1970-იან წლებში

ამერიკელ სპეციალისტებს ტერმინის ქვეშ “მართვის სისტემა” (ჩომმანდ ანდ ჩონტროლ შყსტემ) ესმით ტექნიკური საშუალებების, კვალიფიციური პირადი შემადგენლობის, მისი მოქმედების მეთოდებისა და ილეთების ისეთი ერთობლიობა, რომელმაც უნდა უზრუნველყოს მეთაურებისთვის მუდმივი კონტროლი თავიანთ ძალებსა და საშუალებებზე ყველა სიტუაციაში მათთვის აუცილებელი მონაცემების მიცემის გზით ოპერატიული გადაწყვეტილებების მიღებისა და განკარგულებების (ბრძანებების) შემსრულებლებამდე მიტანის მიზნით. მართვის სისტემას განიხილავენ როგორც დამოუკიდებელ საორგანიზაციო ერთეულს, რომლის შემადგენლობაშიც ზემოთმოყვანილი ელემენტების გარდა, ჩვრულებრივ, რთავენ სხვადასხვანაირ ქვესისტემებს, აუცილებელ ნაგებობებს, აღჭურვილობას და ა. შ.

უცხოური ბეჭდური გამოცემების შეტყობინებებით, 1970-იანი წლების მიწურულისთვის ამერიკული შეიარაღებული ძალების მთელ ხელმძღვანელობას აგებდნენ ოერატიული მართვის გლობალურ სისტემაზე _ ომგს (WWMCCS – World Wide Military Command and Control System). იგი აერთიანებდა უმაღლეს სახელმწიფო და სამხედრო მართვის ორგანოებს თანამედროვე კავშირგაბმულობის საშუალებებისა და ელექტრონულ-გამომთვლელი ტექნიკის ფართო გამოყენების ბაზაზე. სისტემის შექმნა დაიწყეს 1960-იან წლებში, როდესაც მთავრობამ და პენტაგონმა იმ ხანად “მოქნილი რეაგირების” სამხედრო სტრატეგიის მიღებასთან დაკავშირებით მოიწონეს შეიარაღებული ძალების მიზნობრივი დანიშნულების მიხედვით განვითარებისა და მშენებლობის ახალი პრინციპები.

რეორგანიზაციის მიზანს წარმოადგენდა “დაბალანსებული” შეიარაღებული ძალების შექმნა, რომელსაც შეეძლებოდა როგორც საყოველთაო ბირთვული ომის წარმოება, ისე შეზღუდული ომისაც ტაქტიკური ბირთვული იარაღის გამოყენებით ან მის გარეშე.

აშშ-ის სამხედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობის მიერ 1960-იანი წლების ბოლოს მიღებული დაყოფის შესაბამისად, შეიარაღებულ ძალებს მისი მშენებლობის თვალსაზრისით და მიზნობრივი ოპერატიულ-სტრატეგიული დანიშნულების მიხედვით ჰყოფდნენ სტრატეგიულ შეტევით ძალებად (საკონტინენტთაშორისო ბალისტიკური რაკეტები, ატომური სარაკეტო წყალქვეშა ნავები და სტრატეგიული ბომბდამშენი ავიაცია); სტრატეგიულ თავდაცვით ძალებად (ამერიკული კონტინენტის რაკეტსაწინააღმდეგო, კოსმოსსაწინააღმდეგო და თვითმფრინავსაწინააღმდეგო თავდაცვის ძალები და საშუალებები); ზოგადი დანიშნულების ძალებად (სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საჰაერო ძალები სტრატეგიული ავიაციის გარეშე და სამხედრო-საზღვაო ძალები ატომური სარაკეტო წყალქვეშა ნავების გარეშე); ჰაერითა და ზღვით ჯარების სტრატეგიული გადასროლის ძალებად და საშუალებებად; შეიარაღებული ძალების რეზერვებად.

იმ პერიოდში უცხოურ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში ხაზს უსვამდნენ, რომ უწინდელი “მასირებული ბირთვული ნაცვალგების” სტრატეგიის ნაცვლად “მოქნილი რეაგირების” ახალი სტრატეგიის მიღებამ და სამხედრო მშენებლობის ახალი პრინციპების დამკვიდრებამ (ჯარების ორგანიზაციის კლასიკურ ფორმებთან ერთად _ შეიარაღებულ ძალთა სახეობები, ხოლო მათ შიგნით ჯართა გვარეობები და სამსახურები, _ განსაზღვრული ოპერატიულ-სტრატეგიული ამოცანების შესრულების შესაძლებლობების მიხედვით) გამოიწვევდა აშშ-ის შეიარაღებული ძალების მართვის ნამდვილად გლობალური სისტემის შექმნის აუცილებლობას, რაც, უკვე საბჭოთა ავტორების აზრით, პასუხობდა ამერიკული იმპერიალიზმის აგრესიულ მიზნებს, რომლის ჯარების მსხვილი დაჯგუფებებიც უკვე მშვიდობიანობის დროს იყო განწერტებული დედამიწის თითქმის ყველა კონტინენტზე და ოკეანეში.

1970-იანი წლების მიწურულში ოპერატიული მართვის გლობალური სისტემის შემადგენელ ელემენტებს წარმოადგენდა: შტაბების უფროსთა კომიტეტის ძირითადი და სათადარიგო საკომანდო ცენტრები, საჰაერო საკომანდო პუნქტი (ძკც, თკც და ჰკპ); სახმელეთო ჯარების, სჰძ-ის, სზძ-ისა და საზღვაო ქვეითი ჯარის კორპუსის ძირითადი და სათადარიგო საკომანდო პუნქტები; სპეციალური სარდლობების (სტრატეგიული საავიაციო, საჰაერო-კოსმოსური თავდაცვისა და სამხედრო-სატრანსპორტო საავიაციო) საკომანდო პუნქტები; სტრატეგიულ ზონებში გაერთიანებული სარდლობებისა (ევროპული, ატლანტიკური, წყნარი ოკეანის, ცენტრალური და სამხრეთ ამერიკის) და მზადყონის ჯარების გაერთიანებული სარდლობის საკომანდო პუნქტები.

შუკ-ის მართვის ორგანოები (ძკც, თკც, ჰკპ) გაერთიანებული იყვნენ ოპერატიული მართვის ეროვნულ სისტემაში _ ომეს-ი (NMCS – National Military Command System), რომელიც წარმოადგენდა ოპერატიული მართვის გლობალური სისტემის ცენტრალურ რგოლს. იგი აღჭურვილი იყო ელექტრონულ-გამომთვლელი მანქანებით, ასახვის აპარატურითა და ინფორმაციის დოკუმენტაციის სწრაფმოქმედი საშუალებებით, რომლებიც იძლეოდნენ მონაცემების დროულად მიღებისა და დამუშავების შესაძლებლობას. ამერიკელი სპეციალისტების შეფასებით, ეროვნული სისტემა წარმოადგენდა ხიდს, რომელიც აერთებდა აშშ-ის უმაღლეს სამხედრო-პოლიტიკურ ხელმძღვანელობას (პრეზიდენტი, თავდაცვის მინისტრი, შუკ-ის თავმჯდომარე) ოპერატიული მართვის გლობალური სისტემის დანარჩენ ორგანოებთან.

შ უ კ - ი ს ძ ი რ ი თ ა დ ი ს ა კ ო მ ა ნ დ ო ც ე ნ ტ რ ი შექმნეს 1962 წელს და იგი განკუთვნილი იყო მშვიდობიანობის დროს ქვეყნის შეიარაღებული ძალების სამართავად. 1976 წლის შუახანებში ცენტრი გადაიტანეს სპეციალურად მისთვის აგებულ სადგომში პენტაგონის მიწისქვეშა ნაწილში (სამუშაოების საერთო ღირებულებამ შეადგინა 15,4 მლრდ. დოლარი). ატომსაწინააღმდეგო მიმართებით ცენტრი მაშინ არ იყო დაცული.

ძკც-ის ცენტრალურ ნაწილში განთავსებული იყო თათბირების ჩასატარებლად განკუთვნილი დიდი დარბაზი. იგი აღჭურვილი იყო ექვსი დიდი ეკრანით, რომლებზედაც აისახებოდა მისული მონაცემები, კერძოდ მოწინააღმდეგის რაკეტებისა და სხვა საშუალებების განლაგების შესახებ, აგრეთვე სხვა ინფორმაცია, რომელიც აუცილებელი იყო გადაწყვეტილების მისაღებად. დარბაზის ცენტრში იმყოფებოდა დიდი მაგიდა, რომლის გარშემოც განთავსდებოდნენ შუკ-ისა და უმაღლესი სამხედრო ხელმძღვანელობის წევრები. თითოეული მათგანის ადგილი აღჭურვილი იყო გასაიდუმლოებული ტელეფონის მქონე მიკროფონის მოწყობილობით, რომელთა მეშვეობითაც შესაძლებელი იყო კავშირის დაუყოვნებლივ დამყარება არა მარტო ცალკეული სარდლობების სარდლებთან, არამედ მსხვილი ხომალდების მეთაურებთანაც. ამ დარბაზის გარდა იყო რიგი სადგომებისაც, რომლებშიც სპეციალისტების ჯგუფები კრებდნენ და აფასებდნენ მისულ ინფორმაციას. პირადი შემადგენლობის დასასვენებლად მოწყობილი იყო მცირე სპეციალური სადგომები.

ცენტრი ფუნქციონირებდა დღეღამურად. მორიგეობას უზრუნველყოფდნენ რამდენიმე ცვლით, რომლებიც შედგებოდა გაერთიანებული შტაბისა და თავდაცვის სამინისტროს სადაზვერვო სამმართველოს სპეციალისტებისგან (13-16 ოფიცერი და სერჟანტი თითოეულ ცვლაში პოლკოვნიკის მეთაურობით). ძირითად საკომანდო ცენტრში მიდიოდა ოპერატიული მონაცემები შეიარაღებული ძალების სახეობებიდან, ძირითადი სარდლობებიდან, საზღვარგარეთ აშშ-ის საელჩოებიდან და სამხედრო ატაშეებისგან, აგრეთვე ინფორმაცია ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს სხვადასხვა წყაროებიდან და ცალკეული მოხსენებები, რომლებიც გამოდიოდა თეთრი სახლიდან, სახელმწიფო დეპარტამენტიდან, ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოდან. ძკც-ს გააჩნდა პირდაპირი კავშირგაბმულობა რიგი ქვეყნების მთავრობებთან. მისი აღჭურვილობა უზრუნველყოფდა მიმდინარე ვითარების მონაცემებისა და დამატებითი ცნობების ავტომატიზებულ შეკრებას, დამუშავებასა და ეკრანებზე ასახვას ცალკეულ, ყველაზე უფრო საჩქარო საკითხებში. ცენტრის ელექტრონულ-გამომთვლელ მანქანებში ჩადებული იყო ვითარების სხვადასხვანაირ პირობებში შეიარაღებული ძალების გამოყენების ვარიანტების გაანგარიშების ტიპიური პროგრამები.

შ უ კ - ი ს ს ა თ ა დ ა რ ი გ ო ს ა კ ო მ ა ნ დ ო ც ე ნ ტ რ ი განლაგებული იყო ცისფერი მთების მთისპირეთში (90-95 კმ ვაშინგტონის ჩრდილო-დასავლეთით). იგი აღჭურვილი იყო ატომსაწინააღმდეგო მიმართებით, გააჩნდა ავტონომიური ელექტროსადგური, წყალმომარაგებისა და ვენტილაციის სისტემები. სათადაიგო საკომანდო ცენტრი (თკც) ფუნქციონირებდა დღეღამურად, მშვიდობიანობის დროს იგი არასრულად იყო დაკომპლექტებული. მისი აღჭურვილობა იყი ძირითადი საკომანდო ცენტრის ანლოგიური. მთელი ინფორმაცია ერთდროულად მიდიოდა ორივე ცენტრში, რაც საშუალებას აძლევდათ აუცილელბის შემთხვევაში შეიარაღებული ძალების მართვა განეხორციელებინათ თკც-დან. 1974 წლიდან და შემდგომ ხანებში სათადარიგო ცენტრში აწარმოებდნენ მისი აპარატურის მონაცემების ავტომატიზებული დამუშავების სისტემასთან ჩართვის სამუშაოებს, ის უკანასკნელი კი განთავსებული იყო პენტაგონის შენობაში. 1977/78 ფინანსურ წელში ამ პროგრამის შესრულებაზე გამოყვეს დაახლ. 3 მლნ. დოლარი.

შ უ კ - ი ს ს ა ჰ ა ე რ ო ს ა კ ო მ ა ნ დ ო პ უ ნ ქ ტ ი შექმნეს 1962 წელს და 70-იანი წლების ბოლოსთვის იგი მოწყობილი იყო თვითმფრინავში E-4A. სულ მომზადებული იყო სამი თვითმრინავი, რომლებიც ბაზირებული იყვნენ ავიაბაზა ოფუთში (ნებრასკას შტატი). პუნქტი განკუთვნილი იყი შეიარაღებული ძალების სამართავად ძკც-ისა და თკც-ის მწყობრიდან გამოსვლის შემდეგ. უცხოურ პრესაში ხაზს უსვამდნენ, რომ კრიზისული ვითარების შემთხვევაში პრეზიდენტს მისი თანმხლები პირების ჯგუფთან ერთად შესაძლო იყო გადაენაცვლა ამ პუნქტში. მსგავს სიტუაციაში სამი თვითმრინავიდან ერთერთი მუდმივად იმორიგევებდა ავიაბაზა ენდრიუსში (მერილენდის შტატი) პრეზიდენტის ბორტზე მისაღებად მზადყოფნაში, ხოლო დანარჩენი ორი დარჩებოდა ავიაბაზა ოფუთში.

საჰაერო საკომანდო პუნქტში (ჰკპ) საბრძოლო მორიგეობას უზრუნველყოფდა ოპერატიული ჯგუფი 15-17 ადამიანის შემადგენლობით. იმ დროისთვის თვითმფრინავებში დროებით დაყენებული იყო ძველი აპარატურა (EC-135 თვითმრინავებიდან), რომელიც საშუალებას აძლევდათ შეენარჩუნებიათ სატელეგრაფო კავშირგაბმულობა (ზეგრძელტალღოვანი დიაპაზონი), შორეულ და ახლო კავშირგაბმულობას ულტრამოკლეტალღოვან და მოკლეტალღოვან დიაპაზონებში, სატელეფონო და სატელეგრაფო კავშირგაბმულობას დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრების (დხთ) გამოყენებით. აღჭურვილობის ერთერთ ნაკლად ითვლებოდა მონაცემების ავტომატიზებული დამუშავებისა და ასახვის აპარატურის არარსებობა. ამ ნაკლის მოცილებას ვარაუდობდნენ 1984 წელში ჰკპ-თვის E-4B თვითმფრინავების მიღების შემდეგ.

აშშ-ის შეიარაღებულ ძალთა სახეობებისა და საზღვაო ქვეითი ჯარის კორპუსის საკომანდო პუნქტები განლაგებული იყო პენტაგონის შენობაში.

ს ა ხ მ ე ლ ე თ ო ჯ ა რ ე ბ ი ს ს ა კ ო მ ა ნ დ ო პ უ ნ ქ ტ შ ი 1970-იანი წლების მიწურულს გაშლილი იყო მართვის ავტომატიზებული სისტემის (მას) DACCS (The Departament of Army Command and Control System) აპარატურა, რომლის ამოცანაში შედიოდა მონაცემების შეკრება, დამუშავება და სახმელეთო ჯარების სარდლობისთვის გადაცემა.

ს ჰ ძ - ი ს შ ტ ა ბ ი ს ს ა კ ო მ ა ნ დ ო პ უ ნ ქ ტ ი წარმოადგენდა ორსართულიან შენობას, რომელიც შედგებოდა ძირითადი დარბაზისა და იარუსისგან (540 კვ. მ ფართობით). იქ იყენებდნენ ელექტრონულ-გამომთვლელ მანქანებს, მართვისა და კავშიგაბმულობის აპარატურის სხვადასხვანაირ პულტებს. დარბაზში იდგა პროექციული ტიპის ორი ეკრანი თითოეული 183 X 183 სმ ზომის. სამუშაო ადგილები სამხედრო-საჰაერო ძალების შტაბის ხელმძღვანელი შემადგენლობისთვის მოწყობილი იყო იარუსის ოთახებში. სჰძ-ის შტაბის ინტერესებში იყენებდნენ სჰძ-ის ძალებისა და საშუალებების მართვის ავტომატიზებულ სისტემას AFCCS (Air Force Command and Control System), რომელიც შექმნილი იყო 473L პროექტის მიხედვით. იგი ასრულებდა ისეთსავე ამოცანებს, როგორსაც სახმელეთო ჯარებში _ DACCS-ი.

ს ზ ძ - ი ს შ ტ ა ბ ი ს ს ა კ ო მ ა ნ დ ო პ უ ნ ქ ტ შ ი გაშლილი იყო საინფორმაციო ცენტრი NAVIC (Navy Information Center), რომლის ამოცანაშიც შედიოდა სამ სფეროში _ ძალებისა და საშუალებების მართვა, მათი უზრუნველყოფა და განვითარების დაგეგმვა _ მისული ინფორმაციის ავტომატიზებული დამუშავება (ყოველდღიურად გადიოდა ოთხი ათასზე მეტი შეტყობინება).

უცხოური ბეჭდური გამოცემების მიხედვით, ამერიკული ხელმძღვანელობა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებდა სტრატეგიული შეტევითი ძალების მართვისა და კავშიგაბმულობის სისტემის შემდგომ სრულყოფას, პრეზიდენტის ბრძანებების (განკარგულებების) შემჭიდროვებულ ვადებში ყველა ძალისა და საშუალებისთვის საიმედოდ მიწოდებას, თვით საკონტინენტთაშორისო ბალისტიკური რაკეტების გასაშვები დანადგარებისა (სკბრ გდ) და წყალქვეშა ნავების ცალკეული ქვედანაყოფების ჩათვლით. ამიტომ სპეციალური და მთავარი სარდლობების მართვისა და კავშირგაბმულობის ყველაზე უფრო განვითარებულ სისტემად ითვლებოდა სტრატეგიული საავიაციო სარდლობის მართვისა და კავშირგაბმულობის სისტემა.

ს ტ რ ა ტ ე გ ი უ ლ ი ს ა ა ვ ი ა ც ი ო ს ა რ დ ლ ო ბ ი ს ს ა რ დ ლ ი ს ს ა კ ო მ ა ნ დ ო პ უ ნ ქ ტ ი 1970-იანი წლების მიწურულს განლაგებული იყო მიწის ქვეშ ავიაბაზა ოფუთის რაიონში (ნებრასკას შტატი). ვითარების ასახვისთვის მასში დაყენებული იყო 4,8 X 4,8 მ ზომის ექვსი ეკრანი რომლებზედაც საპროექციო მოწყობილობების მეშვეობით ასახავდნენ სხვადასხვანაირ მონაცემებს პროგრამების ან მოთხოვნების მიხედვით. მოთხოვნის მომენტიდან ინფორმაციის ეკრანზე ასახვამდე საშუალო დრო შეადგენდა დაახლ. 15 წამს. საკომანდო პუნქტს გააჩნდა სიცოცხლის უზრუნველყოფის ავტონომიური სისტემა და ფუნქციონირებდა დღეღამურად.

მთელ მოსულ ინფორმაციას ამუშავებდნენ მართვის ავტომატიზებული სისტემის 465L მეშვეობით, რომელიც წარმოადგენდა სტრატეგიული საავიაციო სარდლობის (სას) სარდლის მიერ მართვის ძირითად საშუალებას. მართვის ამ ავტომატიზებული სისტემის ძირითად ამოცანებს წარმოადგენდა: სკბრ-ებისა და სტრატეგიული ავიაციის საბრძოლო მზადყოფნის მდგომარეობის ავტომატიზებული აღრიცხვა, ძალების საბრძოლო მზადყოფნის ფაქტობრივი მდგომარეობის შეფასება, მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის დაგეგმვა, რაკეტების გაშვებასა და თვითმფრინავების ჰაერში აყვანაზე საბრძოლო განკარგულებების გაცემა. განკარგულებებსა და მოხსენებებს გადასცემდნენ საკაბელო ხაზების მეშვეობით ავტომატური საკომუტაციო ცენტრების AUTODIN (Automatic Digitel Network) მეშვეობით დახურული სწრაფმოქმედი ასობეჭდვის მეთოდით. ამასთანავე კანკარგულებები შესაძლო იყო გადაეცათ ცირკულარულად ადრესატების ჯგუფის ან ცალკეული კორესპონდენტისთვის. პერსპექტივაში გეგმავდნენ უფრო სრულყოფილი მას-ის SATIN (Strategic Aviation Command Automated Total Information Network) შექმნას.

სტრატეგიული საავიაციო სარდლობის მიწის ქვეშ განლაგებული საკომანდო პუნქტის ძირითად ამოცანას შეადგენდა თავის დროზე მიეღო გაფრთხილება აშშ-ზე შესაძლო დარტყმის შესახებ, სტრატეგიული თავდასხმის საშუალებები მოეყვანა მაქსიმალური საბრძოლო მზადყოფნის მდგომარეობაში და ამასთან ჰაერში აეყვანა სტრატეგიული ბომბდამშენები.

სტრატეგიული საავიაციო სარდლობის მართვის სისტემაში მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა სას-ის სარდლის საჰაერო საკომანდო პუნქტს. მისი გაშლისთვის გამოყოფილი იყო ხუთი თვითმფრინავი EC-135, რომლებიც ბაზირებული იყო ავიაბაზა ოფუთზე და 1961 წლის თებერვლის დასაწყისიდან 70-იანი წლების დასასრულამდე ბორტზე აყვანილი ოპერატიული ჯგუფის მეშვეობით, თითო-თითოდ ეწოდნენ დღეღამურ მორიგეობას ჰაერში. ასეთ საკომანდო პუნქტს შეეძლო თავის თავზე აეღო სტრატეგიული საავიაციო სარდლობის ძალების მართვა მიწისზედა მართვის პუნქტების მწყობრიდან გამოსვლის შემთხვევაში.

დასავლელი სპეციალისტები თვლიდნენ, რომ სკბრ-ებისა და სტრატეგიული ბომბდამშენების მართვას უშუალოდ ბირთვული ომის დაწყების წინ და მისი მსვლელობისას განახორციელებდნენ სტრატეგიული საავიაციო სარდლობის სარდლის ჰკპ-დან. მშვიდობიანობის დროს ჰკპ-ის ბორტზე განწესებული იყო ოპერატიული ჯგუფი, რომელსაც მეთაურობდა განსაკუთრებული უფლებამოსილებით აღჭურვილი მორიგე გენერალი და რომლის შემადგენლობაშიც შედიოდა 11 ოფიცერი და ხუთი რადისტი. ვითარების გამწვავებისას ითვალისწინებდნენ მისი შემადგენლობის გაზრდას.

ბირთვული ომის პირობებში სტრატეგიული საავიაციო სარდლობის (სას) ძალების მართვაში საჰაერო საკომანდო პუნქტის წინაშე დასმული ამოცანების შესრულების უზრუნველყოფას მოახდენდნენ სას-ის საჰაერო საკომანდო პუნქტის თვითმფრინავების, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ზონის ჰკპ-ების, საკონტინენტთაშორისო რაკეტების გაშვების მართვის, საჰაერო პუნქტებისა და თვითმფრინავ-რეტრანსლატორების მეშვეობით (სულ 27 თვითმფრინავი EC-135).

საგანგებო ვითარების წარმოქმნის შემთხვევაში ჰკპ-ების თვითმფრინავები და თვითმფრინავ-რეტრანსლატორები უნდა ასულიყვნენ ჰაერში და უზრუნველეყოთ შესაბამისი ბრძანებების დროულად გადაცემა სას-ის სარდლის საჰაერო საკომანდო პუნქტიდან საკონტინენტთაშორისო ბალისტიკური რაკეტებისა და სტრატეგიული ბომბდამშენების მართვის პუნქტებზე.

მართვის სათადარიგო პუნქტების სახით სას-ის სარდალს შესაძლო იყო გამოეყენებინა აგრთვე ჩაღრმავებული 15-ე და მე-8 საკომანდო პუნქტები (შესაბამისად, ავიაბაზებში მარჩი _ კალიფორნიის შტატი და ბარქსდეილი _ ლუიზიანა), აგრეთვე კომპლექსს ვესთროვერში (მასაჩუსეთსი).

უმაღლესი სამხედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობიდან სტრატეგიული საავიაციო სარდლობის ბირთვული იარაღის მატარებლებამდე განკარგულებების უშუალოდ მიტანას უზრუნველყოფდნენ კავშირგაბმულობის სპეციალურად შექმნილი სისტემების გამოყენების ხარჯზე, რომელთაგან 1970-იანი წლების მიწურულისთვის უმნიშვნელოვანესები იყო 494L და 487L.

სისტემა 494L წარმოადგენდა შუკ-ისა და სტრატეგიული საავიაციო სარდლობის სარდლის საბრძოლო განკარგულებების გადაცემის სარეზერვო საშუალებას მართვის ორგანოებისთვის სკბრ-ების გაშვების მართვის პუნქტებამდე და სტრატეგიული ავიაციის თვითმფრინავებამდე მიწაზე და ჰაერში განსაკუთრებულ პირობებში რაკეტა-რეტრანსლატორების (“მინითმენ-2”) მეშვეობით. ამ უკანასკნელებში ბირთვული სათავო ნაწილის ნაცვლად დაყენებული იყო სპეციალური აპარატურა, რომელიც განკუთვნილი იყო ულტრამოკლეტალღოვან სიხშირეზე წინასწარ ჩაწერილი სიტყვიერი განკარგულებების გადაცემისთვის. რაკეტა-რეტრანსლატორები შესაძლებელი იყო გაეშვათ შუკ-ის ძირითადი საკომანდო ცენტრიდან და სას-ის საკომანდო პუნქტებიდან მისული ბრძანებების თანახმად. გაშვებისა და დასახულ ტრაექტორიაზე გასვლის შემდეგ ბრძანებას გადასცემდნენ მაშინვე ათ ფიქსირებულ სიხშირეზე. სიგნალების სმენადობის ზონა ფარავდა ამერიკული კონტინენტის მთელ ტერიტორიას.

სისტემა 487L განკუთვნილი იყო სტრატეგიული საავიაციო სარდლობის ძალების სამართავად მოკლე- და ულტრამოკლეტალღოვანი რადიოკაშირგაბმულობის დარღვევის შემთხვევაში მასზე მოწინააღმდეგის მაღლივი ბირთვული აფეთქების ზემოქმედების შედეგად. მის თავისებურებას წარმოადგენდა ბრძანებების გადაცემა სატელეფონო-სატელეგრაფო კავშირგაბმულობის აპარატურის მეშვეობით, რომელიც მუშაობდა გრძალტალღოვან და ზეგრძელტალღოვან დიაპაზონებში. სას-ის სარდალს გააჩნდა შესაძლებლობა საბრძოლო განკარგულებების გადასაცემად ოთხი მიწისზედა მძლავრი მიმღებ-გადამცემი ცენტრის მეშვეობით, რომელთაგან ერთი 1970-იან წლებში განლაგებული იყო წნარი ოკეანის სანაპიროს რაიონში (ბარსთოუ, კალიფორნიის შტატი), მეორე _ ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში (გრენდ აილენდი, ნებრასკა), მესამე _ ატლანტის ოკეანის სანაპიროს რაიონში (ნორფოლკი, ვირჯინია) და მეოთხე _ კ. პუერტო-რიკოზე. სისტემის მიმღები სადურები იყო სტრატეგიული საავიაციო სარდლობის ყველა შენაერთის, ნაწილისა და ქვედანაყოფის საკომანდო პუნქტებში.

ძირითადებს მიეკუთვნებოდა აგრეთვე განგაშების გამოცხადების სატელეფონო სისტემა PAS-ი, რომლის მეშვეობითაც განგაშის გამოცხადების გარდა, შესაძლებელი იყო ხმით გადაეცათ ოპერატიული განკარგულებები და მიეღოთ მოხსენებები სარაკეტო და საავიაციო ნაწილების საბრძოლო მზადყოფნის მდგომარეობის შესახებ. ამ სისტემის მეშვეობით საკომანდო პუნქტი (სათადარიგო საკომანდო პუნქტი) დაკავშირებული იყო სარაკეტო და საავიაციო ფრთებთან და საკონტინენტთაშორისო ბალისტიკური რაკეტების გაშვების მართვის პუნქტებთან.

აშშ-ის სამხედრო სპეციალისტების შეფასებით, მოკლეტალღოვანი რადიოსატელეფონო კავშირგაბმულობის სისტემას “Giant talk” შეეძლო უზრუნველეყო სას-ის სარდალი ყველა სარაკეტო და საავიაციო ნაწილის მდგრადი მართვით აშშ-ის კონტინენტსა და ზღვისმიღმა ტერიტორიებზე, აგრეთვე სტრატეგიული სადაზვერვო და ბომბდამშენი თვითმფრინავებისა ჰაერში.

სტრატეგიული ავიაციის თვითმფრინავების პრაქტიკულ პირობებში სამართავად იყენებდნენ სისტემას “Green pine”, რომელიც უზრუნველყოფდა სას-ის საკომანდო პუნქტისა (სათადარიგო საკომანდო პუნქტისა) და საჰაერო არმიების საკომანდო პუნქტების ულტრამოკლეტალღოვან კავშირგამულობას თვითმრინავებთან მიწისზედა სადგურ-რეტრანსლატორების ჯაჭვის მეშვეობით, რომლებიც განლაგებული იყო ალიასკის, კანადის, გრენლანდიისა და ისლანდიის ჩრდილოეთ რაიონებში. მიწისზედა (წყალქვეშა) საკაბელო ხაზებით იგი დაკავშირებული იყო სტრატეგიული საავიაციო სარდლობის საკომანდო პუნქტთან და სათადარიგო საკომანდო პუნქტთან

ატლანტისა და წყნარ ოკეანეში საბრძოლო პატრულირებაში მყოფი ატომური სარაკეტო წყალქვეშა ნავების ოპერატიულ მართვას ახორციელებდნენ აშშ-ის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდლების მეშვეობით ატლანტისა და წყნარი ოკეანეების ზონებში.

მართვას უზრუნველყოფდნენ გრძელტალღოვანი კავშირგაბმულობის ცენტრებით, რომელთაგან ოთხი განლაგებული იყო აშშ-ის ტერიტორიაზე (მთავარი _ კატლერში, მერილენდის შტატი), აგრეთვე სისტემა “თაქამოს” გამოყენების ხარჯზე, რომელიც განკუთვნილი იყო ატომური სარაკეტო წყალქვეშა ნავების მდგრადი მართვის შენარჩუნებისთვის გრძელტალღოვანი კავშირგაბმულობის მიწისზედა ცენტრების მწყობრიდან გამოსვლის შემთხვევაში. მის შემადგენლობაში შედიოდა ათამდე სპეციალურად გამოყოფილი თვითმფრინავ-რეტრანსლატორი, რომელთა აღჭურვილობის მეშვეობითაც შუკ-ის განკარგულებებს გადასცემდნენ ატომურ სარაკეტო წყალქვეშა ნავებზე ტალღების გრძელტალღოვან და ზეგრძელტლღოვან დიაპაზონებში. თვითმფრინავების აღჭურვა ულტრამოკლე-, მოკლე-, საშუალო-, გრძელ- და ზეგრძელტალღოვანი მიმღებ-გადამცემი აპარატურით უზრუნველყოფდა მუდმივ კავშირს სანაპირო და საჰაერო საკომანდო პუნქტებთან (კპ) უშუალოდ ან დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრების მეშვეობით. მშვიდობიანობის დროს ეს თვითმფრინავები იმყოფებოდნენ ზონებში აშშ-ის შეიარაღებული ძალების შესაბამისი მთავარსარდლების ოპერატიულ დაქვემდებაში პერიოდულად ახორციელებდნენ ერთეულ პატრულირებას დადგენილ რაიონებში.

N O R A D – ი ს ს ა რ დ ლ ი ს ძ ი რ ი თ ა დ ი ს ა კ ო მ ა ნ დ ო პ უ ნ ქ ტ ი (ჩრდილოამერიკული კონტინენტის საჰაერო თავდაცვის სარდლობა) წარმოადგენდა სტრატეგიული თავდაცვითი ძალების მართვის ძირითად ორგანოს. იგი განლაგებული იყო მთა შეინის გრანიტის კლდეში (კოლორადოს შტატი) დაახლოებით 500 მ სიღრმეში. ეს იყო 11-სადგომიანი ნაგებობა სურსათისა და წყლის მარაგებით, საკუთარი ელექტროსადგურით და ა. შ., სადაც სრული იზოლაციის რეჟიმში მუშაობდა 750-1000 ადამიანი.

NORAD-ის ძირითადი კპ-ის ფუნქციონირებას უზრუნველყოფდა სპეციალური ავტომატიზებული სისტემა 425L, რომელიც ახორციელებდა საჰაერო-კოსმოსური ვითარების შესახებ მონაცემების ავტომატურ შეკრებას, დამუშავებასა და ასახვას და თავდასხმის შესახებ გაფრთხილებას ავტომატურად უგზავნიდა 200-ზე მეტ შტაბსა და 260 ცალკეულ პუნქტს. მთელ მოსულ ინფორმაციას ელექტრონულ-გამომთვლელი მანქანების მეშვეობით გადაამუშავებდნენ, შეადარებდნენ და ასახავდნენ საერთო ვითარების ორ ეკრანსა და ოპერატორების 15 ამსახველ მოწყობილობაზე. ამასთან ერთდროულად მონაცემებს ავტომატურად გადასცემდნენ შუკ-ის, სას-ის, კანადის თავდაცვის შტაბისა და სხვა სარდლობების კპ-ების ამსახველ აპარატურებში. ეგმ-ები ერთმანეთს უდარებდნენ ცნობებს მოწინააღმდეგისა და თავისი ჯარების მდგომარეობის შესახებ და გამოიმუშავებდნენ თავდასხმის მოგერიების ვარიანტებსა და საჰაერო თავდაცვის ძალების გამოყენებაზე ბრძანებებს.

სისტემა 425L შეუღლებული იყო რაკეტსაწინააღმდეგო და თვითმრინავსაწინააღმდეგო თავდაცვის ძალებისა და საშუალებების მართვის ავტომატიზებულ სისტემებთან. სამართავად იყენებდნენ დახურულ სატელეფონო და ტელეკოდური კავშირგაბმულობის სპეციალურად გამოყოფილ არხებსა და სისტემების AUTODIN და AUTOVON (Automatic Voice Network) ავტომატურ საკომუტაციო ცენტრებს. NORAD-ის საკომანდო პუნქტის შიგნით ფუნქციონირებდა 20-ათასიანი ჩაკეტილი სატელევიზიო ქსელი.

მიწისქვეშა კომპლექსში NORAD-ის საკომანდო პუნქტთან ერთობლივად განლაგებული იყო აშშ-ის თავდაცვის სამინისტროს სამოქალაქო მზადყოფნის (სამოქალაქო თავდაცვის) სამმართველოს შეტყობინების ძირითადი ცენტრი და კავშირგაბმულობის გაერთიანებული სამმართველოს ზონური ცენტრი.

N O R A D – ი ს ს ა თ ა დ ა რ ი გ ო ს ა კ ო მ ა ნ დ ო პ უ ნ ქ ტ ე ბ ი იმყოფებოდა ეგლინსა (ფლორიდის შტატი) და ნორთ-ბეიში (კანადა, ონტარიოს პროვინცია). პირველი განლაგებული იყო მიწისზედა შენობაში და არ გააჩნდა ატომსაწინააღმდეგო თავდაცვა. მეორე თკპ კი განლაგებული იყო კლდოვან მთაში დაახლოებით 150 მ სიღრმეში და აღჭურვილი იყო ატომსაწინააღმდეგო მიმართებით.

ოპერატიულ-სტრატეგიული დანიშნულების მიხედვით აშშ-ის შეიარაღებული ძალების ზოგადი დანიშნულების ძალების გაერთიანებები, შენაერთები და ნაწილები შეყვანილი იყო ხუთ გაერთიანებულ სარდლობაში: მზადყოფნის ჯარების გაერთიანებულიო სარდლობა აშშ-ის კონტინენტურ ნაწილში (მასში შედიოდა საკუთრივ აშშ-ის ტერიტორიაზე განლაგებული სახმელეთო ჯარებისა და ტაქტიკური ავიაციის საბრძოლველად მზადმყოფი ყველა შენაერთი და ნაწილი) და აშშ-ის შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული სარდლობები ზონებში (ევროპულში, ატლანტის ოკეანის, წყნარი ოკეანისა და ცენტრალური და სამხრეთ ამერიკის).

სარდლობების შემადგენლობაში შემავალი ძალებისა და საშუალებების სამართავად შექმნილი იყო ფუნქციონირებდა ძირითადი და სათადარიგო საკომანდო პუნქტები. პირველები განკუთვნილი იყო ძალების სამართავად მშვიდობიანობის დროს, საერთაშორისო ურთიერთობების გამწვავების პერიოდებში და შეზღუდული ომების მსვლელობისას. საყოველთაო სარაკეტო-ბირთვული ომის მუქარის წარმოქმნისას ზოგადი დანიშნულების ძალებისა და საშუალებების ხელმძღვანელობის წარმოებას ითვალისწინებდნენ სათადარიგო საკომანდო პუნქტებიდან.

მ ზ ა დ ყ ო ფ ნ ი ს ჯ ა რ ე ბ ი ს მ ა რ თ ვ ი ს განხორციელებას გეგმავდნენ ძირითადი და სათადარიგო (აერომობილური) საკომანდო პუნქტებიდან, რომლებიც აღჭურვილი იყო ავტომატიზებული სისტემით 492L. იგი უზრუნველყოფდა შემდეგი ამოცანების გადაწყვეტას: მზადყოფნის ჯარების გაშლის დაგეგმვა შესაძლო კონფლიქტების რაიონებში, სახმელეთო ჯარებისა და ტაქტიკური ავიაციის შენაერთებისა და ნაწილების სტრატეგიული გადასროლების დაგეგმვა და ჩატარება როგორც ამერიკული კონტინენტის ფარგლებში, ისე ზღვისმიღმა ომთ-ებზეც, შტაბებისა და ჯარების ოპერატიული და საბრძოლო მომზადების ჩატარების დაგეგმვა და კონტროლი.

ა შ შ შ ე ი ა რ ა ღ ე ბ უ ლ ი ძ ა ლ ე ბ ი ს ს ა მ ა რ თ ა ვ ა დ ე ვ რ ო პ უ ლ ზ ო ნ ა შ ი იყენებდნენ ძირითად საკომანდო პუნქტსა და სათადარიგო საჰაერო საკომანდო პუნქტს (თვითმფრინავები EC-135); ა ტ ლ ა ნ ტ ი კ ი ს ზ ო ნ ა შ ი _ ძირითად საკომანდო პუნქტსა (აშშ სზძ-ის მთავარ სამხედრო-საზღვაო ბაზა ნორფოლკში) და სათადარიგო მცურავ საკომანდო პუნქტს საფლაგმანო ხომალდზე; წ ყ ნ ა რ ი ო კ ე ა ნ ი ს ზ ო ნ ა შ ი _ ძირითად საკომანდო პუნქტსა (ჰონოლულუ, ჰავაის კუნძულები) და საჰაეროს (EC-135 თვითმფრინავებში).

ოპერატიული მართვის გლობალური სისტემის მუშაობას უზრუნველყოფდნენ თავდაცვის სამინისტროს კავშირგაბმულობის გაერთიანებული სისტემით, შეიარაღებული ძალების სახეობათა კვშირგაბმულობის სისტემებითა და გაერთიანებული და სპეციალური სარდლობების კავშირგაბმულობის სისტემებით.

ამრიგად, ემზადებოდა რა საყოველთაო სარაკეტო-ბირთვული ომის წარმოებისთვის, პენტაგონი ჰქმნიდა შეიარაღებული ძალების სტრატეგიული მართვის სისტემას, რომელიც წარმოადგენდა როგორც სახელმწიფო, ისე სამხედრო მმართველობის ორგანოების გამაერთიანებელ მძლავრ კომპლექსს. ასეთი სტრუქტურა შეესაბამებოდა ამერიკული სახლმწიფო და სამხედრო მმართველობის შერწყმის ზოგად ტენდენციას, რაც, ამერიკელი სპეციალისტების აზრით, პასუხობდა ქვეყნის შეიარაღებული ძალებისა და მთელი მატერიალური და ადამიანური რესურსების ცენტრალიზებული ხელმძღვანელობის ამოცანებს სარაკეტო-ბირთვული ომის პირობებში, ასევე, საბჭოთა ავტორების სიტყვით, ამერიკული სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსის მონოპოლიებს უზრუნველყოფდა ზღაპრული მოგებების მიღებით ასეთი ომისთვის მზადებისას.

XI. აშშ–ის შეიარაღებული ძალების მართვის ავტომატიზაცია 1970-იან წლებში

როგორც უკვე ვთქვით, აშშ-ის საგარეოპოლიტიკური კურსის გლობალური ინტერესებიდან გამომდინარე, ამ ქვეყნის სარდლობას მსოფლიოს მრავალ ადგილას უკვე მშვიდობიანობის დროს განლაგებული ჰყავდა სხვადასხვა რიცხოვნების საჯარისო დაჯგუფებები, რომელთა ზუსტი რიცხოვნება 1979 წლის მონაცემებით მოყვანილი ქვემოთ ცხრილში. მათი განწერტილობისა და ოპერაციების წარმოების გაქანების გათვალისწინებით ამერიკული სამხედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობა დიდ ყურადღებას უთმობდა შეიარაღებული ძალების მართვის სისტემის სრულყოფას.

ამერიკული ბეჭდური გამოცემების შეტყობინებებით, 1970-იან წლებში აშშ-ის შეიარაღებული ძალების მართვას ახორციელებდნენ ე. წ. ოპერატიული მართვის გლობალური სისტემის (ომგს) მეშვეობით. იგი მოიცავდა სტრატეგიული და ოპერატიულ-ტაქტიკური რგოლების დაახლოებით 130 ოპერაციასა და პუნქტს (შტაბების უფროსთა კომიტეტიდან ზონებში და საომარ მოქმედებათა თეატრებზე სარდლობებამდე), რომლებიც იყენებდნენ კავშირგაბმულობის თანამედროვე საშუალებებსა და ელექტრონულ-გამომთვლელ მანქანებს. ასეთი რთული სისტემის ფუნქციონირება, ამერიკელი სპეციალისტების თქმით, შესაძლებელი იყო მხოლოდ ინფორმაციის შეკრების, დამუშავებისა და გადაცემის სხვადასხვანაირი ტექნიკური საშუალებების ფართო გამოყენების ბაზაზე, რომლებიც მუშაობდნენ ერთიანი ჩანაფიქრის მიხედვით ურთიერთშეუღლებული მართვის ავტომატიზებული სისტემების ფარგლებში.

ამერიკული სამხედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობა მართვის ავტომატიზებულ სისტემებს (მას) განიხილავდა ინსტრუმენტის სახით, რომელიც სარდლობას აძლევდა გაერთიანებებისა და შენაერთების ყველაზე უფრო ეფექტურად გამოყენების საშუალებას. 1970-იან წლებში უცხოელი სამხედრო სპეციალისტების აზრით, მას-ში უნდა ყოფილიყო მართვის ორგანოები, საკომანდო პუნქტები (მართვის ცენტრები) ინფორმაციის შეკრების, დამუშავების, ასახვისა და გადაცემის საშუალებების კომპლექსებით; მოწინააღმდეგის შეიარაღებული ძალების შესახებ ინფორმაციის წყაროების ქვესისტემები (მათ შორის მეთვალყურეობისა და სარაკეტო-ბირთვული დარტყმის შესახებ გაფრთხილების საშუალებები); კავშირგაბმულობის საიმედო სისტემები: სანავიგაციო სისტემები, სისტემები, რომელთა მთავარ ფუნქციას წარმოადგენდა თავისი შეიარაღებული ძალების, პირველ რიგში სტრატეგიული და ოპერატიულ-ტაქტიკური ბირთვული იარაღის მატარებლების ადგილმდებარეობის განსაზღვრა.

შუკ-ის ძირითადი საკომანდო პუნქტის (ძკპ) აღჭურვილობა უკვე მშვიდობიანობის დროს უზრუნველყოფდა მიმდინარე ვითარების მონაცემებისა და ცალკეულ საკითხებში დამატებითი ცნობების ავტომატიზებულ შეკრებას, დამუშავებასა და ეკრანებზე ასახვას. ცენტრის ელექტრონულ-გამომთვლელ მანქანაში (ეგმ) ჩადებული იყო ვითარების სხვადასხვანაირ პირობებში შეიარაღებული ძალების გამოყენების ტიპიური პროგრამები. გაშლილი ჰქონდათ აგრეთვე შემდეგი მას-ები: DACCS _ სახმელეთო ჯარების, AFCCS _ სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და საშუალებების (შექმნილი იყო 473L პროექტის მიხედვით), 465L _ საკონტინენტთაშორისო ბალისტიური რაკეტებისა და სტრატეგიული ავიაციის ძალებისა და საშუალებების, რომელთა ტექნიკური საშუალებების ძირითადი კომპლექსები გაშლილი იყო სახმელეთო ჯარების, სჰძ-ისა და სტრატეგიული საავიაციო სარდლობის შტაბების საკომანდო პუნქტებში, ხოლო დამაბოლოებელი მოწყობილობები _ სამართავ ობიექტებში. სჰძ-ის შტაბის საკომანდო პუნქტში შედიოდა საინფორმაციო ცენტრი NAVIC, რომლის ამოცანასაც, სხვათა შორის, წარმოადგენდა მისული მონაცემების ავტომატიზებული დამუშავება. NORAD-ის სარდლის ძკპ-ში ფუნქციონირებდა ავტომატიზებული სისტემის კომპლექსი 425L, რომელიც ახორციელებდა საჰაერო-კოსმოსური ვითარების შესახებ მონაცემების ავტომატიზებულ შეკრებას, დამუშავებასა და ასახვას, აგრეთვე თავდასხმის შესახებ გაფრთხილების სიგნალების 200-ზე მეტი შტაბისა და 260 ცალკეული პუნქტისთვის გადაცემას, მართვის იმდრინდელი ტექნიკური საშუალებებით აღჭურვილი იყო აგრეთვე ბევრი სხვა საკომანდო პუნქტიც.

ზოგადი ტექნიკური პოლიტიკა და შეიარაღებული ძალების მართვის ავტომატიზაციის სფეროში ხელმძღვანელობის ცენტრალიზაცია, დასავლური პრესის მონაცემებით, წარმოადგენდა ერთიანი ჩანაფიქრის ფარგლებში ავტომატიზებული სისტემებისა და მათში შემავალი საშუალებების უზარმაზარი ნაირფერობის ყველაზე უფრო რაციონალური და კომპლექსური გამოყენების მიღწევის აუცილებელ პირობას. ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები თვლიდნენ, რომ ამ პოლიტიკის გასატარებლად აუცილებელი იყო სისტემური მიდგომა _ რთული სისტემების კვლევის იმდროისთვის ერთერთი თანამედროვე მიმართულება, რომელიც ხასიათდებოდა ფუნქციონირების მიზნის სერთოობით, მართვის იერარქიული სტრუქტურით, სპეციფიურ მიზნებიანი ქვესისტემებისა და განტოტვილი სანფორმაციო ქსელის არსებობით რომელიც უზრუნველყოფდა მათ ეფექტურ ფუნქციონირებას. ასეთი მიდგომა საშუალებას აძლევდა კომპლექსურად განეხილათ მართვის სისტემის თვისებები მის ყველა რგოლში და ეპონათ კავშირები მის შემადგენელ ელემენტებს შორის. ამასთან ითვალისწინებდნენ მართვის სისტემის შემადგენელი ელემენტებისა და სხვა უზრუნველმყოფი სისტემების ურთიერთკავშირსა და ურთიერთგავლენას, რომლებიც ახდენდნენ ან შეეძლოთ მოეხდინათ გავლენა მართვის ორგანოების მუშაობაზე.

უცხოურ პრესაში გამოქვეყნებული მასალების თანახმად, ამერიკული შეიარაღებული ძალების სარდლობა თავის მას-ებს ჰყოფდა სამ ეტაპად: სტრატეგიულად, ომის თეატრისთვის და ტაქტიკურად (ე. ი. ლაპარაკი იყო მართვის პროცესების ავტომატიზაციაზე სტრატეგიულ, ოპერატიულ და ტაქტიკურ რგოლებში). ავტომატიზაციის პრობლემების ცენტრალიზებული ხელმძღვანელობა პენტაგონში ეკისრებოდა თავდაცვის მინისტრის თანაშემწეს კავშირგაბმულობაში, მართვის და დაზვერვის სისტემებში (იგივე გახლდათ მინისტრის პირველი მოადგილეც სამეცნიერო-კვლევით და საცდელ-საკონსტრუქტორო სამუშაოებსა და ტექნიკაში), რომელსაც ჰყავდა ოთხი მოადგილე. ერთერთი მათგანი იყო კავშირგაბმულობის, მართვისა და დაზვერვის სამმართველოს უფროსი (ნახ. 8). უნდა ითქვას, რომ 1980-იანი წლების დასაწყისში წარმოებდა სამმართველოს საორგანიზაციო სტრუქტურის გადახედვა, მაგრამ იმ დროს არსებული პრაქტიკით, თავდაცვის მინისტრის თანაშემწე მისდამი დაქვემდებარებული ორგანოების მეშვეობით ახორციელებდა სამუშაოების სართო კოორდინაციასა და დაფინანსებას მართვის ავტომატიზაციის სფეროში, სახავდა შეიარაღებული ძალების სახეობათა სამინისტროებთან შეთანხმებულ ახალი სისტემების შექმნის პერსპექტიულ გეგმებსა და პროგრამებს, აკონტროლებდა მიმდინარე პროგრამების შესრულების მსვლელობას, შეიმუშავებდა სახელმძღვანელო დოკუმენტებს არმიის, სჰძ-ისა და სზძ-ის სამინისტროებისა და თავდაცვის სამინისტროს სამმართველოებისთვის.

[მე-8 ნახატზე სადაც მოცემულია მართვის ავტომატიზაციის საკითხების ხელმძღვანელობის უმაღლესი ორგანოები აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებში, სათავეში ნაჩვენებია კავშირგაბმულობის, მართვისა და დაზვერვის სისტემების სამმართველოს უფროსი, რომელსაც ექვემდებარებოდა შემდეგი განყოფილებები: სტრატეგიული და ოპერატიული დანიშნულების მართვის სისტემების, ტაქტიკური დანიშნულებისა და საბრძოლო უზრუნველყოფის მართვის სისტემების, სტრატეგიული და ოპერატიულ-ტაქტიკური დანიშნულების კავშირგაბმულობის სისტემების, სადაზვერვო სისტემების, საინფორმაციო უზრუნველყოფის, საჰაერო-კოსმოსურ სივრცეზე მეთვალყურეობისა და გაფთხილების სისტემების].

გარდა ამისა, შტაბების უფროსთა კომიტეტთან შექმნილი იყო სპეციალური სამმართველო მართვის სისტემებსა და კავშირგაბმულობაში (ნახ. 9). რომელიც კოორდინაციას უწევდა პერსპექტიული სისტემებისადმი მოთხოვნების გამომუშავების სამუშაოებს და ატარებდა არსებული სისტემების მოდერნიზაციის ღონისძიებებს. ანალოგიური სამუშაოების ხელმძღვანელობას შეიარაღებული ძალების სახეობათა სამინისტროებში, სპეციალურ და გაერთიანებულ სარდლობებში ახორციელებდნენ შესაბამისი თანამდებობის პირები და მათდამი დაქვემდებარებული ორგანოები.

[მე-9 ნახატზე, რომელსაც ეწოდება შტაბების უფროსთა კომიტეტისადმი დაქვემდებარებული მართვის სისტემების შემუშავების, დანერგვისა და გამოყენების ხელმძღვანელობის ორგანოები, სტრუქტურის სათავეში ნაჩვენები იყო მართვის სისტემებისა და კავშირგაბმულობის სამმართველოს უფროსი, რომელსაც ჰყავდა მოადგილეები სტრატეგიულ სისტემებში და ოპერატიულ-ტაქტიკურ სისტემებში; სტრატეგიულ სისტემებში მოადგილეს ექვემდებარებოდა შემდეგი განყოფილებები: ზოგადი მოთხოვნების შემუშავებისა და სისტემების თავსებადობის, კოსმოსური სისტემების, მეთვალყურეობისა და გაფრთხილების სისტემების, მონაცემთა ავტომატიზებული დამუშავების აპარატურის, დაგეგმვის, პროგრამების შემუშავებისა და დაფინანსების; ოპერატიულ-ტაქტიკურ სისტემებში მოადგილეს ექვემდებარებოდა შემდეგი განყოფილებები: ზოგადი მოთხოვნების შემუშავებისა და სისტემების თავსებადობის, სისტემების ოპერატიული შეუღლების, კრიზისულ სიტუაციებში სისტემების გამოყენების, კავშირგაბმულობის სისტემების].

მართვის მდგრადობის ამაღლება, აშშ-ის შეიარაღებული ძალების სარდლობის აზრით, 1970/80-იანი წლების მიჯნაზე წარმოადგენდა მას-ებისადმი (განსაკუთრებით სტრატეგიულის) წაყენებულ ერთერთ ყველაზე უფრო მნიშვნელოვან მოთხოვნას, ვინაიდან თანამედროვე ომში ისინი აქტიური ზემოქმედების ქვეშ იქნებოდნენ მოწინააღმდეგის მხრიდან. მართვის მაღალი მდგრადობის მიღწევაში ძირითად მიმართულებად ითვლებოდა საკომანდო პუნქტების სიცოცხლისუნარიანობის ამაღლება, მართვის საშუალებების მუშაობის საიმედობისა და ხელშეშლადაცულობის ამაღლება.

სიცოცხლისუნარიანობის ამაღლების ღონისძიებების ფარგლებში პენტაგონი განსაკუთრებულ ადგილს უთმობდა საკომანდო პუნქტებს, რომლებიდანაც ახორციელებდნენ სტრატეგიული შეტევითი და თავდაცვითი ძალების მართვას. პრაქტიკული ღონისძიებებს ამ სფეროში წარმოადგენდა მიწისზედა, მიწისქვეშა და საჰაერო კპ-ების შექმნა უწინარეს ყოვლისა შუკ-ის, სას-ის, სზძ-ისა (ატომური სარაკეტო წყალქვეშა ნავების მართვისას) და ჩრდილოამერიკული კონტინენტის საჰაერო თავდაცვის სარდლობის ინტერესებში.

ამერიკულ პრესაში ხაზს უსვამდნენ, რომ საყოველთაო ბირთვული ომის წარმოებისას ყველა საკომანდო პუნქტიდან მხოლოდ საჰაეროებს ექნებოდათ აუცილებელი სიცოცხლისუნარიანობა და შეძლებდნენ ნებისმიერ პირობებში შეიარაღებული ძალების მართვას. ამიტომ არც თუ შემთვევით აშშ-ში სისტემატიურად ატარებდნენ არსებული საჰაერო საკომანდო პუნქტების (ჰკპ) ეტაპობრივ მოდერნიზაციას და ჰქმნიდნენ ახლებს ბოინგ 747 თვითმფრინავის ბაზაზე. ამ ჰკპ-ის იმდროინდელი უკანასკნელი ვარიანტი, რომელმაც მიიღო დასახელება E-4B და განკუთვნილი იყო შუკ-ისა და სას-ის ინტერესებში გამოსაყენებლად (გეგმავდნენ ექვსი ასეთი თვითმფრინავის ყოლას), ავტომატიზაციის საშუალებებით აღემატებოდა ყველა თავის წინამორბედს. მის განმასხვავებელ თავისებურებებს წარმოადგენდა: ბორტზე მონაცემების დამუშავებისა და ასახვის აპარატურის გამოყენება, რაც უქმნიდა პირობებს მიწისზედა საკომანდო პუნქტებისგან დამოუკიდებლად მიეღოთ დასაბუთებული გადაწყვეტილებები შეიარაღებული ძალების მართვაში; ტალღების სხვადასხვა დიაპაზონში მომუშავე კავშირგაბმულობის საშუალებების კომპლექსის გაფართოება, რისი წყალობითაც, უცხოელი სამხედრო სპეციალისტების აზრით, თვით მაღლივი ბირთვული აფეთქებისას და ძლიერი რადიოელექტრონული დაპირისპირების პირობებშიც კი შესაძლებელი იქნებოდა დაქვემდებარებულ მართვის პუნქტებში ბრძანებების გადაცემა და მათგან აუცილებელი ინფორმაციის მიღება.

პენტაგონისთვის განსაკუთრებულ პრობლემას წარმოადგენდა ატომური სარაკეტო წყალქვეშა ნავების მართვის საშუალებების სიცოცხლისუნარიანობის ამაღლება. იმ დროისთვის მათზე ბრძანებების გადაცემასა და მოხსენებების მიღებას ახორციელებდნენ ან უშუალოდ ან კავშირგაბმულობის სანაპირო ცენტრებიდან, ან კიდევ TACAMO სისტემის EC-130Q თვითმფრინავ-რეტრანსლატორების გამოყენების ხარჯზე. ორივე შემთხვევაში წყალქვეშა ნავებთან კავშირისთვის იყენებდნენ ტალღების გრძელტალღოვან და ზეგრძელტალღოვან დიაპაზონებს.

ამერიკული სამხედრო ხელმძღვანელობა ატომური სარაკეტო წყალქვეშა ნავების არსებულ მართვის სისტემას თვლიდა იმ დროის მოთხოვნებისადმი არცთუ შესაბამისად და განიხილავდა სისტემა TACAMO-ს შეცვლის პროგრამას მასში დაყენებული კავშირგაბმულობის საშუალებებით, უფრო ახლებით, რომლებსაც უნდა უზრუნველეყოთ მუშაობის მედეგობა მაღლივი ბირთვული აფეთქებებისა და ძლიერი რადიოელექტრონული წინააღმდეგობის პირობებში. ამავდროულად აწარმოებდნენ ზემცირე სიხშირეებზე (ზეგრძელ ტალღებზე) ატომურ სარაკეტო წყალქვეშა ნავებთან კავშირგაბმულობის სისტემის შექმნის სამუშაოებს (ათეულობით ჰერცი, პროექტი „სიფარერი“).

შეიარაღებული ძალების მართვის სისტემის მუშაობის საიმედობის ამაღლების მიღწევას ვარაუდობდნენ ტექნიკური საშუალებების სრულყოფისა და შტაბებსა და ჯარებში მათი დანერგვის გზით, ხელშეშლადაცულობის ამაღლებას კი _ ინფორმაციის მიღებისა და გადაცემის სხვადასხვანაირი საშუალებების კომპლექსური გამოყენების ხარჯზე, რომლებიც მუშაობდნენ ტალღების სხვადასხვა დიაპაზონში (ზემცირიდან ზემაღალ სიხშირეებამდე).

სტრატეგიული, ოპერატიული და ტაქტიკური დანიშნულების ურთიერთდაკავშირებული ავტომატიზებული სისტემების გამოყენების სფეროს გაფართოება, აშშ-ის სამხედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობის აზრით, 1980-იანი წლების დასაწყისისთვის წარმოადგენდა ჯარების მართვის საჭირო ეფექტურობის მიღწევის აუცილებელ პირობას, ვინაიდან იმ დროისთვის, ამერიკული ბეჭდური გამოცემების მონაცემებით, პენტაგონს არ გააჩნდა არც ერთი გაერთიანებული მას-ი ომის თეატრისთვის. შეიარაღებული ძალების სხვადასხვა სახეობაში შექმნილი იყო ან გამოცდებს გადიოდა მას-ები ფუნქციების შეზღუდული სპექტრით, მაგალითად: ჯარების მოქმედებების მართვა ბრძოლის ველზე, ტაქტიკური ავიაციის, საველე არტილერიის ცეცხლისა და რიგი სხვების მართვა. მაგრამ თითოეული მათგანი ფუნქციონირებდა პრაქტიკულად ავტონომიურად, არ იკეტებოდა (ბოლოვდებოდა) რა გაერთიანებულ სისტემაზე. მას-ების ურთიერთდაკავშირებული კომპლექსის შექმნა, რომლებიც იფუნქციონირებდნენ ერთიანი ოპერატიულ-ტექნიკური ჩანაფიქრის მიხედვით მართვის ყველა რგოლში, დაკავშირებული იყო მათი ოპერატიული, საინფორმაციო შეუღლების პრობლემის გადაწყვეტასთან.

ამერიკული სარდლობის არით, ომის თეატრზე საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობას მიიღებდნენ არა ეროვნული, არამედ კოალიციური შეიარაღებული ძალები, ამიტომ მან წამოაყენა კოალიციური შეიარაღებული ძალების მართვის ავტომატიზებული სისტემების შექმნისა და სტრატეგიული დანიშნულების ამერიკულ ეროვნულ მას-ებთან მათი შეუღლების იდეა, მხედველობაში ჰყავდა რა უწინარეს ყოვლისა თავისი მოკავშირეები ნატო-ს ბლოკში. ამ იდეის ცხოვრებაში პრაქტიკული განხორციელება, უცხოელი სამხედრო სპეციალისტების შეფასებით, მისცემდათ მრავალეროვნული შეიარაღებული ძალების ეფექტური მართვის, ხოლო აუცილებლობის შემთხვევაში ტაქტიკური დანიშნულების (კორპუსის ჩათვლით) ეროვნულ მას-ებთან ურთიაერთმოქმედების განხორციელების შესაძლებლობას.

1970-იან წლებში ნატო-ში მიიღეს გადაწყვეტილება მართვის პროცესების ავტომატიზაციის სფეროში სამუშაოების კოორდინირების შესახებ, რომლებსაც ატარებდნენ სამხედრო თანამშრომლობის მოკლევადიანი და გრძელვადიანი პროგრამების მიხედვით. ამასთან დაკავშირებით ითვალისწინებდნენ მას-ების სტანდარტიზაციას, აგრეთვე მათი ოპერატიული, საინფორმაციო და ტექნიკური თავსებადობის პრობლემის გადაწყვეტას ერთტიპიური ან შეუღლებადი აპარატურის, ინფორმაცის დამუშავებისა და გადაცემის ერთნაირი მეთოდების შემუშავებისა და გამოყენების ხარჯზე ზოგადბლოკური მოთხოვნების ბაზაზე. აშშ-მა, რომელსაც ყველაზე უფრო მეტი გამოცდილება გააჩნდა მას-ების შემუშავებასა და გამოყენებაში, შესთავაზა, რომ მართვის ყველა კოალიციურ ორგანოში გამოეყენებინათ ინფორმაციის დამუშავებისა და გადაცემის ისეთი აპარატურა და მეთოდები, რომლებიც იქნებოდა აშშ-ის შეიარაღებული ძალების ოპერატიული მართვის გლობალურ სისტემაში გამოყენებულების ანალოგიური.

საინფორმაციო უზრუნველყოფის პრობლემის გადაწყვეტა, რომელიც მოიცავდა აუცილებელი ინფორმაციის შეკრებას, დამუშავებას, შენახვასა და გადაცემას, _ აუცილებელ პირობას წარმოადგენდა სტრატეგიული, ოპერატიული და ტაქტიკური დანიშნულების ავტომატიზებული სისტემების ურთიერთდაკავშირებული კომპლექსის ეფექტური ფუნქციონირებითვის. ამერიკული პრესის აღნიშვნით, თავისთავად საინფორმაციო უზრუნველყოფის იდეა ახალი არ იყო, მაგრამ 1970-იანი წლების მეორე ნახევარში, როდესაც აშშ-ის საგარეოპოლიტიკური მიზნები უკვე გლობალური ხასიათისა გახდა და, შესაბამისად, ინფორმაციის წყაროების რაოდენობაცა და გადაცემული ცნობების მოცულობაც მნიშვნელოვნად გაიზარდა, მაშინ უკვე მათი გავლის მრავალსაფეხურიანობისა და შემჭიდროვებულ ვადებში დამუშავების აუცილებლობის გათვალისწინებით მისი მნიშვნელობა იძენდა განსაკუთრებულ აქტუალურობას. ავტომატიზაციის საშუალებების ფართო გამოყენება 1970-იან წლებში და მათი ურთიერთდაკავშირებული გამოყენების სფეროს გაფართოება თვით ტაქტიკურ დონემდე, ამერიკელი სპეციალისტების აზრით, უკვე უახლოეს მომავალში წამოაყენებდა პრობლემების მთელი კომლექსის გადაწყვეტის აუცილებლობას, რომლებიც მანამდე ჯერ კიდევ არ წამოჭრილა.

უცხოელი სამხედრო სპეციალისტები თვლიდნენ, რომ მონაცემების დამუშავებისა და გადაცემის თანამედროვე საშუალებები და მეთოდები დიდ შესაძლებლობას იძლეოდა საინფორმაციო უზრუნველყოფის პრობლემის წარმატებით გადაწყვეტაში. მაგრამ მკაფიოდ უნდა ჩამოეყალიბებინათ და წარმოედგინათ ინფორმაციის შეკრების, განზოგადების, განაწილებისა და გამოყენების პროცესების მექანიზმი ყველაზე უფრო დასაბუთებული გადაწყვეტილების მისაღებად ადამიანისა და მთლიანობაში მართვის ორგანოების შესაძლებლობების ასამაღლებლად. ითვლებოდა, რომ აუცილებელი იყო მკაფიო ხაზის გავლება იმას შორის, თუ როგორი ინფორმაციის ქონაა სასურველი და როგორისა აუცილებელი. განსაზღვრავდნენ რა საჭირო ინფორმაციის მოცულობასა და შემადგენლობას, უნდა მიეღოთ ყველა შესაძლო ზომა, რათა იგი დროულად და საკმარისად სრულად მისულიყო მეთაურთან, მის შტაბში ნებისმიერ, თუნდაც არახელსაყრელ პირობებში.

ინფორმაციის გავლის მრავალსაფეხურიანობა, ავტომატიზაციის საშუალებების შესაძლებლობების ყველაზე უფრო სრულად და რაციონალურად რეალიზებისა და მონაცემების გავლის ოპერატიულობის ამაღლებისკენ მისწრაფება იწვევდა შეტყობინებების უნიფიკაციისადმი ერთიანი მოთხოვნებისა და მათი შედგენის ერთიანი წესის ჩამოყალიბების აუცილებლობას, იმისთვის რათა მართვის ყველა რგოლში შესაძლებელი ყოფილიყო ცნობების ნაკადის გადაცემა მათი მნიშვნელოვანი ტრანსფორმაციის გარეშე. უცხოური პრესის შეტყობინებებით, ყველაზე უფრო მეტ პრიორიტეტს აძლევდნენ სტრატეგიული შეტევითი და თავდაცვითი ძალების გაფრთხილების სიგნალებსა და საბრძოლო მართვის ბრძანებებს, ე. ი. ყველაზე უფრო მეტ უპირატესობას ღებულობდა ინფორმაცია, რომელიც მოითხოვდა დაუყოვნებლივ რეაქციას უმაღლესი სარდლობის მხრიდან.

ამერიკული სამხედრო პრესის მოწმობით, ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი იყო ინფორმაცია მოწინააღმდეგის შესახებ. მისი ნაკადის ფორმირებაში ძირითად წყაროს წარმოადგენდა დაზვერვა. მას ეკისრებოდა სამხედრო-პოლიტიკური, ეკონომიკური, სამხედრო და სხვა ხასიათის მონაცემების მოპოვების, ცენტრალიზებული აღრიცხვის, განზოგადების, ანალიზისა და თავდაცვის მინისტრისთვის, შტაბების უფროსთა კომიტეტისა და შეიარაღებული ძალების სახეობათა მინისტრებისთვის მიცემის ამოცანები, ხოლო მართვის ქვემდგომი ორგანოებისთვის მოწინააღმდეგის შესახებ ისეთი ცნობების მიცემისა, რომლებიც აუცილებელი იქნებოდა გადაწყვეტილებების მიღებისა და საბრძოლო მოქმედებების დაგეგმვისთვის.

ამერიკული ბეჭდური გამოცემების აღნიშვნით, 1970-იანი წლების განმავლობაში სამხედრო დაზვერვის საინფორმაციო საქმიანობის განვითარება (მონაცემების ავტომატიზებული დამუშავების აპარატურის ბაზაზე) ხორციელდებოდა უწყებრივი პრობლემების გადაწყვეტის ფარგლებში, რაც სრულად ვერ შეესაბამებოდა 80-იანი წლების დასაწყისის მოთხოვნებს. იმ დროისთვის სვამდნენ სადაზვერვო ინფორმაციის ნაკადის მოწესრიგების ამოცანას შეიარაღებული ძალების მართვის ავტომატიზებულ სისტემებში მისი უშუალოდ და მნიშვნელოვანი ტრანსფორმაციის გარეშე გამოყენების მიზნით. სადაზვერვო ინფორმაციის მოპოვების სრულყოფისა და აუცილებელი ნაკადის ჩამოყალიბებისთვის ამერიკული შეიარაღებული ძალების სარდლობა აუცილებლად თვლიდა: დაზვერვის სხვადასხვანაირ სახეობებს შორის სათანადო მემკვიდრეობითობის უზრუნველყოფას ცნობების მისაღებად მშვიდობიანობის დროს, ვითარების გამწვავების პერიოდში და ომის წარმოებისას; თავდაცვის სამინისტროს მასშტაბით სამუშაოების კოორდინირებისა და ზოგადი ხელმძღვანელობის განხორციელებას მართვის, კავშირგაბმულობისა და დაზვერვის სისტემების სფეროში, მოპოვებული სადაზვერვო ინფორმაციის მართვის შესაბამის ორგანოებში დროულად მისვლის მიზნით, მის საფუძველზე შესაბამისი მეთაურებისა და შტაბების მიერ გადაწყვეტილებების მისაღებად.

მართვის პროცესების ავტომატიზაციისას განსაკუთრებულ როლს ანიჭებენ გაფრთხილებას. 1970-იან წლებში მას ყოფდნენ დამსწრებ და უშუალო (ტაქტიკურ) გაფრთხილებად.

დამსწრები გაფრთხილებისთვის, ამერიკული პრესის აღნიშვნით, უშუალოდ პასუხს აგებდა ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველო, რომელიც ამ საკითხში ინფორმაციას აწვდიდა პრეზიდენტსა და აშშ-ის სხვადასხვა უმაღლესი თანამდებობის პირებს. ამასთან ერთად ამერიკული სამხედრო ხელმძღვანელობა თვლიდა, რომ სამხედრო დაზვერვის განკარგულებაში არსებული ძალები და საშუალებები აძლევდნენ მას ამ ამოცანის გადაწყვეტაში მნიშვნელოვანი წილის ჩადების შესაძლებლობას.

სრატეგიული გაფრთხილების საქმეში სამხედრო დაზვერვის შესაძლებლობების ამაღლების მიზნით აუცილებლად თვლიდნენ: ყველა წყაროდან მონაცემების ანალიზს, შეკრებისა და დამუშავების უფრო საიმედო და დასაბუთებული მეთოდების შემუშავებას; სადაც ეს შესაძლებელი იყო, აქტიური მოქმედებებისთვის მოწინააღმდეგის მზადყოფნის გაზომვის რაოდენობრივი მეთოდების გამოყენებას; როგორც აშშ-ის, ისე მისი მოკავშირეების თანამედროვე სისტემებისა და მეთოდების პერსპექტიულებთან ჰარმონიული ერთიანობის მიღწევას.

უშუალო გაფრთხილებას ახორციელებდნენ მიწისზედა რადიოსალოკაციო საშუალებების ქსელისა და „იმეუსის“ ტიპის დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრების (დხთ) მეშვეობით, რომლებიც შეადგენდნენ ჩრდილოამერიკული კონტინენტის საჰაერო თავდაცვის სისტემის მიერ საჰაერო-კოსმოსური მიზნების აღმოჩენის საშუალებების საფუძველს.

აშშ-ის „სწრაფი გაშლის ძალების“ შექმნისა და გამოყენების გეგმების აქტიური შემუშავების პროცესში ქვეყნის სამხედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობა თვლიდა ამ ფორმირებისთვის თანამედროვე მოთხოვნების შესაბამისი მართვის მობილური სისტემის შექმნას. ამერიკული ბეჭდური გამოცემების აღნიშვნით, 1980-იანი წლების დასაწყისში არსებობდა მსგავსი ტიპის მხოლოდ ერთი მას-ი (492L), რომელსაც იყენებდნენ მზადყოფნის ჯარების (აშშ-ის კონტინენტურ ნაწილში რეგულარული ჯარებისა და ორგანიზებული რეზრვის სახმელეთო ჯარებისა და ტაქტიკური ავიაციის) სარდლობის ინტერესებში. მისი ძირითადი აღჭურვილობა განთავსებული იყო ავიაბაზა მაკ-დილზე (ფლორიდის შტატი) ბაზირებულ C-130 ტიპის თვითმფრინავებში. მაგრამ უცხოელი სამხედრო სპეციალისტების შეფასებით, მათში დაყენებული აპარატურა იმ დროისთვის უკვე მოძველებული იყო და გამომუშავებული ჰქონდა თავისი რესურსი, კავშირგაბმულობის საშუალებებს გააჩნდათ მოქმედების შეზღუდული სიშორე, რაც აძნელებდა მოცემული სისტემის გამოყენებას აშშ-დან მოშორებულ დედამიწის რაიონებში მართვის ამოცანების გადაწყვეტისას. ამიტომ პენტაგონმა წამოაყენა მსგავსი ტიპის ახალი მას-ის შექნის იდეა, რომელსაც შეეძლებოდა „სწრაფი გაშლის ძალების“ მართვის ფუნქციების შესრულება და ამავდროულად შევიდოდა აშშ-ის შეიარაღებული ძალების მართვის ავტომატიზებული სისტემების ურიერთდაკავშირებულ კომპლექსში.

ყოველივე ზემოთქმულიდან გამოდიოდა, რომ ამერიკული სამხედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობა 1970-იანი წლების მიწურულს აქტიურად ატარებდა მართვის ავტომატიზებულ საშუალებათა განვითარების არსებული პროგრამების რეალიზაციისა და პერსპექტიულების შემუშავების ღონისძიებებს. ამასთან ძირითად ყურადღებას უთმობდნენ ინფორმაციის შეკრების, დამუშავებისა და გადაცემის საშუალებათა ოპტიმიზაციას, აგრეთვე შეიარაღებული ძალების სახეობათა მას-ების ოპერატიულ საინფორმაციო და ტექნიკურ თავსებადობას.

(გაგრძელება იხ. ნაწილი IV)

მოამზადა ირაკლი ხართიშვილმა

აშშ–ის შეიარაღებული ძალები 1970-იან წლებსა და 1980-იანების დასაწყისში

(ნ ა წ ი ლ ი II)

IV. აშშ შეიარაღებული ძალები სამხრეთ კორეაში 1970-იან წლებში

1970-იანი წლების მიწურულისთვის პენტაგონის ხელმძღვანელობას წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში მდებარე სახელმწიფოებში განლაგებული ჰყავდა დაახლოებით 130-ათასიანი შეიარაღებული ძალები. იგი აღჭურილი იყო ყველაზე უფრო თანამედროვე იარაღით, მათ შორის ბირთვულითაც. ეს შეიარაღებული ძალები წარმოდგენილი იყო სახმელეთო ჯარებისა და სამხედრო-საჰაერო ძალების შენაერთებითა და ნაწილებით, რომლებიც განლაგებული იყვნენ სამხრეთ კორეაში, იაპონიაში, ტაივანსა და ფილიპინებზე, აგრეთვე მე-7 ოპერატიული ფლოტით, რომელიც შეიცავდა სხვადასხვანაირი კლასების საბრძოლო ხომალდებს, ავიაციასა და საზღვაო ქვეით ჯარს.

ინდოჩინეთში ამერიკული ჯარებისა და პოლიტიკის დამარცხების შემდეგ „აშშ-ის თავდაცვის მეწინავე მიჯნამ წყნარი ოკეანის ზონაში“ სამხრეთ ფლაგზე გადაინაცვლა აღმოსავლეთისკენ და ათწლეულის მეორე ნახევარში გადიოდა სამხრეთ კორეიდან იაპონიისა (კ. ოკინავა) და ტაივანის გავლით ფილიპინებისკენ. ამასთან მოხდა არა მხოლოდ იაპონიის, არამედ სამხრეთ კორეის სტრატეგიული როლის შემდგომი ამაღლებაც. ამერიკული ჟურნალი „ტაიმი“ წერდა: „კორეის ნახევარკუნძული იყო და რჩება სტაბილურობის გასაღებად ჩრდილო-აღმოსავლეთ აზიაში... ამერიკული სტრატეგიის შემოქმედნი, რომლებიც უკვირდებიან ვიეტნამის შემდგომი ერის (დროების) ჰორიზონტებს, უკვე სახავენ თავდაცვის ხაზს სმხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, რომელიც გადის იაპონიის, ტაივანისა და სამხრეთ კორეის გავლით. აშშ-ს გააჩნია მსხვილი ეკონომიკური ინტერესები ყველა ამ ქვეყანაში და დაკავშირებულია ამათთან ოფიციალური ხელშეკრულებებით ურთიერთ თავდაცვის შესახებ“. ჩრდილო-აღმოსავლეთ აზიის გაზრდილმა სამხედრო-სტრატეგიულმა მნიშვნელობამ თავისი ოფიციალური ასახვა ჰპოვა ე. წ. „ფორდის წყნაროკეანურ დოქტრინაში“.

1970-იანი წლების მიწურულის საბჭოთა სამხედრო პერიოდიკის შეფასებით, ამერიკულ სამხედრო ყოფნას კორეაში გააჩნდა გრძელი და მძიმე ისტორია. განიხილავდა რა კორეის ნახევარკუნძულს მოხერხებულ პლაცდარმად შემდგომი შეტევითი მოქმედებების წარმოებისთვის მატერიკული აზიის სიღრმეში ომის შემთხვევაში და სამხედრო-პოლიტიკური ზეწოლის აღმოსაჩენად მშვიდობიანობის დროს, აშშ-მა გააგზავნა თავისი ჯარები კორეაში მაშინვე შორეულ აღმოსავლეთში მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ.

ამერიკული საოკუპაციო ჯარების გადმოსხმა 24-ე საარმიო კორპუსის სამი ქვეითი დივიზიის შემადგენლობით, დაიწყეს 1945 წლის 8 სექტემბერს კორეის პორტ ინჩხონში. აშშ-ის უახლოესი მიზანი მდგომარეობდა 38-ე პარალელის სამხრეთით მდებარე კორეის ტერიტორიაზე იაპონური კვანტუნის არმიის ნარჩენების კაპიტულაციის მიღებაში, რომლებმაც იარაღი დაყარეს საბჭოთა ჯარების დარტყმების ქვეშ. შემდგომში მათ უნდა უზრუნველეყოთ სსრკ-თან და სხვა მოკავშირეებთან ერთობლივად მიღებული გადაწყვეტილებების შესრულება, რომლებიც მიმართული იყო ერთიანი დემოკრატიული დამოუკიდებელი კორეის შექმნაზე, რასაც ითხოვდნენ კორეელი ხალხის პროგრესული პატრიოტული ძალებიც.

მაგრამ, საბჭოთა ავტორების მტკიცებით, ამერიკული საოკუპაციო ჯარების დახმარებით სამხრეთ კორეაში ლიკვიდაცია ჩაუტარეს დემოკრატიული თვითმმართველობის ახლადწარმოქმნილ ორგანოებს (სახალხო კომიტეტებს), ყოვლმხრივ ზღუდავნენ მემარცხენე ორიენტაციის პოლიტიკური ორგანიზაციების საქმიანობას. იმავე დროს ატარებდნენ რეაქციულად განწყობილი პოლიტიკური მოღვაწეებისა და დაჯგუფებების მობილიზაციასა და შეკვრა-შეკავშირებას, რომლებიც მზად იყვნენ ემსახურათ ამერიკული ინტერესებისთვის და წარმოადგენდნენ ადგილობრივი ბურჟუაზიის, მემამულეებისა და ჩინოვნიკების ზედა ფენის ინტერესებს.

სამხრეთ კორეაში ამ ძალების გავლენის განსამტკიცებლად საოკუპაციო ჯარები მალევე შეუდგნენ კორეელი ეროვნების პირთაგან შეიარაღებული ძალებისა და პოლიციის ჩამოყალიბებას. 1945 წლის ნოემბერში ამერიკული საოკუპაციო ჯარების შტაბმა დააარსა „ეროვნული თავდაცვის დეპარტამენტი“ ბრიგადის გენერალ შიკით სათავეში. პირველ ეტაპზე გეგმავდნენ შეიარაღებულ ძალებში 50 ათასი და პოლიციაში 25 ათასი ადამიანის ყოლას.

საბჭოთა ავტორების მტკიცებით, აშშ ნაბიჯ-ნაბიჯ მიდიოდა სამხრეთ კორეაში მისთვის სასურველი მარიონეტული სახელმწიფოს შესაქმნელად მზადების გზით, რომელიც შექმნეს 1948 წელს „ეროვნულ საკრებულოში“ სეპარატიული არჩევნებისა და „კორეის რესპუბლიკის მთავრობის“ ჩამოყალიბების შედეგად. ამ ცალმხრივმა თვითნებურმა აქციამ გამოიწვია კორეის გახლეჩვა.

საბჭოთა სამხედრო პერიოდიკაში გამოქვეყნებული ინფორმაციით, თავისი არსებობის პირველი დღეებიდანვე სეულის რეჟიმმა ჩრდილო კორასთან მიმართებაში დაიკავა უკიდურესად მტრული პოზიციები და აშშ-ის მეშვეობით ენერგიულად დაიწყო სამხედრო პოტენციალის ზრდა. 1949 წელს სამხრეთკორეული შეიარაღებული ძალები, შორეულ აღმოსავლეთში ამერიკული ჯარების სარდლის გენერალ დუგლას მაკარტურის შეფასებით, უკვე სავსებით ბრძოლისუნარიანი იყო. ყოველივე ეს ხდებოდა იმ ფონზე, როდესაც გაერო-ს გენერალური ასამბლეა მოუწოდებდა აშშ-ს კორეიდან საოკუპაციო ჯარების გაყვანისკენ, და რადგანაც ამ ღონისძიებების შედეგად ვაშინგტონმა შეიქმნა დასაყრდენი სამხრეთ კორეის მართველობაში, გადაწყვიტა შეეცვალა ნახევარკუნძულზე თავისი სამხედრო ყოფნის ფორმა. სახელდობრ, 1949 წლის შუახანებისთვის მან გაიყვანა საოკუპაციო 24-ე საარმიო კორპუსის ძირითადი ნაწილი იაპონიაში, დატოვა რა სამხრეთ კორეაში სამხედრო მრჩევლების მრავალრიცხოვანი ჯგუფი. ამავდროულად ამერიკელებმა შეინარჩუნეს უფლება „აღმოუჩენდნენ აქტიურ სამხედრო დახმარებას სამხრეთ კორეის ჯარებს, თუკი იგი აღმოჩნდება სერიოზულ საფრთხეში“.

1950 წელს კორეის ნახევარკუნძულზე მართლაც დაიწყო სრულმასშტაბიანი ომი ჩრდილო და სამხრეთ კორეას შორის. საბჭოთა ავტორები ამაში პასუხისმგებლობას აკისრებდნენ სამხრეთ კორეის ხელისუფლებას, მაგრამ დასავლური წყაროებისა და ომის საწყის ეტაპზე ჩრდილოკორეული ჯარების შთამბეჭდავი წარმატებების და მიხედვით, უფრო სავარაუდოა, რომ საბრძოლო მოქმედებების გაჩაღების ინიციატივა სწორედ ჩრდილოეთიდან წამოსულიყო. ასევე შესაძლოა, ამ საქმეში თავისი წვლილი შეეტანა 1947 წელს დაარსებულ აშშ-ის ცენტრალურ სადაზვერვო სამმართველოსაც (დირექტორი ალენ დალესი), მაგრამ ეს ჩვენი კვლევის ფარგლებს სცილდება.

რამდენადაც ჩვენთვის ცნობილია, ჩრდილოეთ კორეის ჯარებს შეიარაღებაში გააჩნდათ საბრძოლო ტანკები, სამხრეთკორეისას კი ხელის ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარსატყორცნები (ამერიკული „ბაზუკები“). შეიარაღებაში თავიანთი უპირატესობის წყალობით, ჩრდილოეთ კორეის ჯარებმა სამ დღეღამეში აიღეს სამხრეთ კორეის დედაქალაქი სეული, შემდეგ თითქმის მთელი ნახევარკუნძული და მხოლოდ მის სამხრეთ ნაწილში პუსანის ნახევარკუნძულზე გამაგრებული ამერიკული ჯარები ინარჩუნებდნენ უკანასკნელ პლაცდარმს.

აშშ-ის სამხედრო-პოლიტიკურმა ხელმძღვანელობამ გაეროს ეგიდით სამხრეთ კორეაში შეიყვანა მე-8 საველე არმია 1-ლი, მე-9 და 10-ე საარმიო კორპუსების შემადგენლობით, სულ ცხრა საბრძოლო დოვიზია, რამდენიმე ცალკეული საბრძოლო ბრიგადა და პოლკი, ამავე რაიონის მახლობლობაში თავი მოუყარა ამერიკული წყნარი ოკეანის ფლოტის ძირითად ძალებს, სჰძ-ის მსხვილ შენაერთებს, აგრეთვე თავისი მოკავშირე ქვეყნების საბრძოლო ხომალდებსა და ავიაციას. ომის დროს ამერიკული ჯარების რიცხოვნებამ კორეაში მიაღწია 325 ათას ადამიანს. იმ დროისთვის მეორე მსოფლიო ომი ახალი დამთავრებული იყო და ამიტომ პენტაგონის ხელმძღვანელობას რეზერვისტების გაწვევისას მათი გრძელვადიანი საბრძოლო მომზადება აღარ დასჭირებია.

ასეთი ადამიანური და მატერიალური რესურსების მობილიზაციისა და საბრძოლო მოქმედებებში მნიშვნელოვანი დანაკარგების შედეგად გაერო-ს ძალებმა ძირითადად ამერიკული შემადგენლობით, შეძლეს აქტიური შეტევითი მოქმედებების წარმოება, იმავე წლის შემოდგომაზე კი ჩრდილოეთ კორეის ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილის დაპყრობა და ცალკეულ მიმართულებებზე ჩინეთის საზღვრებთან გასვლა. ამავე დროს ამერიკელთა წინააღმდეგ საბრძოლო მოქმედებებში ჩაერთვნენ ჩინური ჯარებიც მოხალისეთა სახით (თუ არ ვცდებით, ორი მილიონი ადამიანის რიცხოვნებით) და გაერო-ს კოალიციურ შენაერთებს 38-ე პარალელამდე უკან დაახევინეს. გენერალი მაკარტური მოითხოვდა საბრძოლო მოქმედებების ჩინეთში გადატანას ამერიკული ბირთვული იარაღის გამოყენებით, მაგრამ ვაშინგტონში მას მხარი არ დაუჭირეს, აშშ-ში გაიწვიეს და სარდლობაც გენერალ მეთიუ რიჯუეის ჩააბარეს. ამევე დროს ჩრდილოეთ კორეისა და ჩინელი მოხალისეების მხარეზე დიპლომატიურ და საერთაშორისო ასპარეზზე აქტიურად გამოდიოდნენ საბჭოთა კავშირი, მისი მოკავშირე სახელმწიფოები და მსოფლიო საზოგადოებრიობის მნიშვნელოვანი ძალები. შესაბამისად, 1953 წელს ხელი მოაწერეს საზავო ხელშეკრულებას ჩრდილოეთ და სამხრეთ კორეას შორის, რომელსაც დღემდე იცავენ.

საბჭოთა ავტორები აღნიშნავდნენ, რომ ომის დროს ამერიკული ჯარები მოქმედებდნენ უკიდურესი სისასტიკით, იყენებდნენ „გადამწვარი მიწის“ ბარბაროსულ ტაქტიკას. მოკლეს და დაასახიჩრეს მრავალ ასეულ ათასობით ადამიანი, დაანგრიეს ან სრულებით გაანადგურეს სამრეწველო საწარმოების უმეტესობა, 600 ათასი საცხოვრებელი სახლი, მრავალი კულტურულ-საყოფაცხოვრებო დაწესებულება.

ომის დასრულების შემდეგ ამერიკული ჯარები აღარ გაუყვანიათ სამხრეთ კორეიდან და, საბჭოთა ავტორების სიტყვით, ისინი იქცნენ მთავარ დამაბრკოლებლად კორეის ერთიან ეროვნულ სახელმწიფოდ გაერთიანების გზაზე და საერთაშორისო დაძაბულობის ერთერთ სერიოზულ წყაროდ შორეულ აღმოსავლეთში, ამერიკელთა სიტყვით კი _ დემოკრატიისა და რეგიონში სტაბილურობის წყაროდ.

აშშ-ის შეიარაღებული ძალების რიცხობრივი და საბრძოლო შემადგენლობა 1953_1978 წლებში არაერთხელ შეცვლილა, მაგრამ მისი ძირითადი დანიშნულება პრაქტიკულად არ შეუცვლიათ. საბჭოთა სამხედრო პერიოდიკის მასალების მიხედვით, იგი რჩებოდა იმ პოლიტიკის იარაღად, რომელიც მიმართული იყო სამხრეთ კორეის ამერიკული გავლენის სფეროში აგრესიის სამხედრო-სტრატეგიული პლაცდარმის სახით შენარჩუნებასა და ამერიკული მონოპოლიების მიერ ექსპლუატაციის ობიექტად გამოყენებაზე. ამერიკული ჟურნალი «დეფენს მონიტორი» წერდა, რომ «სამხრეთ კორეის თავდაცვას არსებითად არ გააჩნია მნიშვნელობა შეერთებული შტატების თავდაცვისთვის. ამერიკულ ვალდებულებებს იცავდეს სამხრეთ კორეას გააჩნია პოლიტიკური მნიშვნელობა ჩვენი გლობალური პოზიციებისა და ჩრდილო აღმოსავლეთ აზიაში აშშ-ის ინტერესებისთვის».

აშშ-ის თავდაცვის მინისტრის მაშინდელმა თანაშემწემ ლ. სალივანმა თავის დროზე მოახსენა სენატის კომისიას შეიარაღებული ძალების საქმეებში, რომ ამერიკული ჯარები სამხრეთ კორეაში «ინარჩუნებენ ძალთა ბალანსს მსოფლიოს ამ რაიონში, სადაც ერთმანეთს ეჯახება ჩინეთის, სსრკ-ის, იაპონიისა და აშშ-ის ინტერესები». აქედან გამომდინარე, საბჭოთა ავტორების აზრით, გაგრძელებული ამერიკული სამხედრო ყოფნა კორეის ნახევარკუნძულზე განპირობებული იყო არა ჩრდილოეთ კორეის მოჩვენებითი აგრესიისგან «სამხრეთკორეელი ხალხის უსაფრთხოების» დაცვის ინტერსებით, რომლის დამტკიცებასაც ცდილობდა დასავლური პროპაგანდა, არამედ იმ ზოგადი აგრესიული მისწრაფებებით, რომელიც საფუძვლად უდევს ამერიკული იმპერიალიზმის გლობალურ პოლიტიკას.

უცხოური სამხედრო ბეჭდური გამოცემების მონაცემებით, 1970-იანი წლების მეორე ნახევარში ამერიკული ჯარების რიცხოვნება სამხრეთ კორეაში განისაზღვრებოდა დაახლოებით 40 ათასი ადამიანით. ორგანიზაციულად ისინი შეყვნილი იყვნენ აშშ-ის შეიარაღებული ძალების სარდლობაში სამხეთ კორეაში, რომელიც ამავდროულად წამოადგენდა აგრეთვე «გაეროს ჯარების სარდლობასაც». ეს ჯარები 1970-იან წლებში წარმოდგენილი იყო მხოლოდ აშშ-ის შეიარაღებული ძალებით, ხოლო კორეაში სამხედრო ინტერვენციის მონაწილე სხვა ქვეყნებს მის შტაბში ჰყავდათ მხოლოდ კავშირგაბმულობის ოფიცრები.

სამხრეთ კორეაში აშშ-ის შეიარაღებული ძალების სარდალი ამავდროულად გახლდათ ქვეყანაში გაერო-ს ჯარების სარდალიც. იმავე დროს სეულის «მმართველების» თანხმობით, იგი ახორციელებდა სამხრეთ კორეის შეიარაღებული ძალების ოპერატიულ მართვასაც. ამერიკელმა გენერლებმა თავიანთ ხელში თავი მოუყარეს ზოგადი მითითებების შემუშავების ფუნქციებს ომის წარმოების ხერხებთან, საბრძოლო ოპერაციების კონკრეტული გეგმების შედგენასთან, როგორც თავიანთი, ისე სამხრეთკორეული ჯარების პირადი შემადგენლობის სწავლებისა და აღზრდის ორგანიზაციასთან მიმართებაში. ამერიკულ კონტროლსა და ზემოქმედებას სამხრეთ კორეის არმიაზე ახორციელებდნენ უმთავრესად 1-ლი საარმიო კორპუსის შტაბისა და სამხედრო დახმარების აღმოჩენაში ამერიკელი მრჩევლების გაერთიანებული ჯგუფის მეშვეობით, რომლის წარმომადგენლებიც იმყოფებოდნენ ყველა სამხრეთკორეულ შენაერთსა და ნაწილში.

აშშ-ის სახმელეთო ჯარები სამხრეთ კორეაში 1970-იანი წლების მეორე ნახევარში მოითვლიდა 32 ათასზე მეტ ადამიანს. უცხოური პრესის მონაცემებით, მის შემადგენლობაში შედიოდნენ: მე-8 საველე არმიის შტაბი, 1-ლი საკორპუსო ჯგუფის შტაბი, მე-2 ქვეითი დივიზია, რეაქტიული ჭურვების მე-4 სარდლობა, 38-ე საზენიტო საარტილერიო ბრიგადა, საარმიო ავიაციის 17-ე ჯგუფი, მე-2 საინჟინრო ჯგუფი, მხარდაჭერის 19-ე ბრიგადა, კავშირგაბმულობის, აგრეთვე ჯართა სხვა გვარეობებისა და სამსახურების ნაწილები.

ამ ჯარების შეიარაღებაში შედგებოდა 100-მდე საბრძოლო ტანკი, მართავი რაკეტების «სერჟანტისა» და უმართავი რაკეტების «ონესტ ჯონის» ექვსი გასაშვები დანადგარი, საველე არტილერიის 104 ქვემეხი (203,2- და 155-მმ ჰაუბიცების ჩათვლით), საზენიტო მართვადი რაკეტების 144 გასაშვები დანადგარი. ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რეაქტიული ჭურვების «თოუს», საარმიო ავიაციის თვითმფრინავებისა და ვერტმფრენების, აგრეთვე სხვა იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკის მნიშვნელოვანი რაოდენობა.

მე-8 არმიის შტაბი განლაგებული იყო სამხრეთ კორეის დედაქალაქ სეულში. მისი სარდალი ამავდროულად ასრულებდა სამხრეთ კორეაში ამერიკული შეიარაღებული ძალებისა და გაერო-ს ჯარების მთავარსარდლების მოვალეობებს. როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, მასვე ემორჩილებოდა ოპერატიულად სამხრეთკორეული შეიარაღებული ძალების 670 ათასი სამხედრო მოსამსახურე.

1-ლი საკორპუსო ჯგუფის შტაბი იმყოფებოდა იიჩჟონბუში (ბანაკი რედ ქლაუდი). საკორპუსო ჯგუფის მეთაური ემორჩილებოდა უშუალოდ მე-8 არმიის სარდალს. საკორპუსო ჯგუფის მეთაურის მოადგილედ და საერთო განყოფილების უფროსებად ნიშნავდნენ სამხრეთკორეელ ოფიცრებს. 1-ლი საკორპუსო ჯგუფის შემადგენლობაში შედიოდა ამერიკული მე-2 ქვეითი დივიზია და სამხრეთ კორეის თორმეტი დივიზია. მე-8 არმიის ყოფილი სარდლის გენერალ სტილუელის აღიარებით, 1-ლი საკორპუსო ჯგუფი, რომელსაც ჰყავდა პირადი შემადგენლობის 185 ათასი ადამიანი, წარმოადგენდა მსოფლიოს ერთერთ უმსხვილეს საველე არმიას (მშვიდობიანობის დროს). მისი ჯარები გაშლილი იყო მეწინავე მიჯნებზე სეულის ჩრდილოეთით ჩრდილოეთ კორეასთან სადემერკაციო ხაზის მიმართულებით (სეულ-ფხენიანის გზაზე).

მე-2 ქვეითი დივიზია განლაგებული იყო 1-ლი საკორპუსო ჯგუფის მეორე ეშელონში სადემარკციო ხაზიდან 20-25 კმ სამხრეთით და ეკავა მექანიზებული ჯარების მოქმედებებისთვის მოსახერხებელი ბუნებრივი დერეფანი. დივიზიის ძალების ნაწილი (ორ ბატალიონამდე) განლაგებული იყო სადემარკაციო ხაზის უახლოეს მახლობლობაში პანმინჩჟონის რაიონში, სადაც იმყოფებოდა ზავის საკითხში სამხედრო კომისიის შტაბ-ბინა. მე-2 ქვეითი დივიზიის შტაბი დისლოცირებული იყო თონგდუჩონში (ბანაკი ქეიზი). ორგანიზაციულად დივიზიის შემადგენლობაში შედიოდა ექვსი ქვეითი და ორი სატანკო ბატალიონი, აგრეთვე სადაზვერვო, მესანგრეთა, საარმიო ავიაციისა და კავშიგაბმულობის ბატალიონები, ოთხი საველე საარტილეიო დივიზიონი, «ჩაპარელ-ვულკანის» ერთი შერეული საზენიტო დივიზიონი და ზურგის უზრუნველყოფის ქვედანაყოფები. შენაერთს ინახავდნენ მაღალ საბრძოლო მზადყოფნაში, მატერიალური ნაწილითა და პირადი შემადგენლობით იგი დაკომპლექტებული იყო 100%-ით. სულ დივიზიაში მოითვლებოდა 15 ათასი ოფიცერი, სერჟანტი და რიგითი სამხედრო მოსამსახურე.

რეაქტიული ჭურვების მე-4 სარდლობა შეიცავდა ოპერატიულ-ტაქტიკური მართვადი რაკეტების «სერჟანტისა» და ტაქტიკური უმართავი რაკეტების «ონესტ ჯონის» ქვედანაყოფებს. მისი შტაბი განლაგებული იყო ჩხუნჩხონის რაიონში (ბანაკი პეიჯი). მართვადი რაკეტები «სერჟანტი» განკუთვნილი იყო 1-ლი საკორპუსო ჯგუფის ჯარების საცეცხლე მხარდაჭერისთვის, უმართავი რაკეტები «ონესტ ჯონი» კი კორეული 1-ლი საველე არმიის ჯარების საცეცხლე მხარდაჭერისთვის.

38-ე საზენიტო საარტილერიო ბრიგადა აერთიანებდა დიდ (45 კმ-მდე) და საშუალო (18 კმ-მდე) სიმაღლეებზე მფრენი საჰაერო მიზნების წინააღმდეგ ბრძოლის საზენიტო მართვადი რაკეტების «ნაიქ-ჰერკულესი» და «ჰოქი» რამდენიმე ცალკეულ დივიზიონს. მისი შტაბი და საკომანდო პუნქტი განლაგებული იყო საავიაციო ბაზა ოსანის რაიონში. ბრიგადა აშშ-ისა და სამხრეთკორეული საჰაერო თავდაცვის სხვა ძალებთან და საშუალებებთან ურთიერთმოქმედებით ახორციელებდა ჯართა უმნიშვნელოვანესი დაჯგუფებების სტაციონარული სამხედრო ობიექტებისა და ადმინისტრაციულ-სამრეწველო ცენტრების საჰაერო დაფარვას.

აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალები სამხრეთ კორეაში 1970-იანი წლების მიწურულს მოითვლიდა პირადი შემაგენლობის 7 ათას ადამიანს და წარმოადგენდა ქვეყანაში ამერიკული ჯარების საბრძოლო ძლიერების უმნიშვნელოვანეს კომპონენტს. იგი წარმოდგენილი იყო 314-ე საავიაციო დივიზიით, რომლის შტაბიც მდებარეობდა ოსანში. დივიზია შეიცავდა ორ საავიაციო ფრთას, სამ გამანადგურებელ საავიაციო ესკადრილიას, სადაზვერვო, სატრანსპორტო და სხვა დამხმარე ავიაციის ქვედანაყოფებს. შეიარაღებაში შედგებოდა 60 ტაქტიკური გამანადგურებელ-ბომბდამშენი თვითმფრინავი F-4 «ფანტომი». საბრძოლო ნაწილების ბაზირებისთვის იყენებდნენ ძირითადად ოთხ ავიაბაზას: ოსანი, კუნსანი, კეანჩჟუ და ტეგუ. 314-ე საავიაციო დივიზიის მთავარ ამოცანებს შეადგენდა _ ამერიკული და სამხრეთკორეული ჯარებისთვის უშუალო საავიაციო მხარდაჭერის აღმოჩენა, საჰაერო თავდაცვის უზრუნველყოფა, საჰაერო დაზვერვის წარმოება.

აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ძალებს სამხრეთ კორეაში საბრძოლო შენაერთები და ნაწილები მუდმივი დისლოკაციით ან მიწერით ამ ქვეყანაში, არ ჰყოლია, თუმცა მე-7 ფლოტის სამხედრო ხომალდები, დამრტყმელი ავიამზიდების ჩათვლით, და საზღვაო ქვეითი ჯარის მე-3 საექსპედიციო დივიზიის სადესანტო ნაწილები კ. ოკინავადან საკმაოდ ხშირად ჩადიოდნენ ვიზიტებით ნახევარკუნძულზე ე. წ. « კერძო ამოცანების » გადასაწყვეტად. სამხრეთ კორეაში მუდმივად ფუნქციონირებდა ამერიკული სზძ-ის ოპერატიული შტაბი (სულ დაახლოებით 250 ადამიანი). იგი მონაწილეობდა საერთო ოპერატიულ დაგეგმარებაში, ორგანიზებას უკეთებდა ფლოტის ძალებისა და საზღვაო ქვეითი ჯარის საბრძოლო მომზადებას სამხრეთ კორეაში, უზრუნველყოფდა ქვეყანაში ამერიკული ხომალდების ბაზირების პუნქტების სათანადო მზადყოფნას, კონტროლირებას უწევდა და წარმართავდა სამხრეთ კორეის სზძ-ის საქმიანობას.

სამხრეთ კორეაში ამერიკული ჯარების დაჯგუფების საბრძოლო შემადგენლობისა და რიცხოვნების დახასიათებისას უცხოელი სპეციალისტები აღნიშნავდნენ, რომ ეს მხოლოდ «მეწინავე რაზმია», იმ ძალებისა და საშუალებების «პირველი ეშელონი», რომლებიც განკუთვნილი იყვნენ კორეის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკისა და მისი მოკავშირეების წინააღმდეგ ომის წარმოებისთვის. ძირითადი ძალები, როგორც ამერიკულ პრესაში ამტკიცებდნენ, თავმოყრილი იყო «სიღრმეში», სახელდობრ: საზღვაო ქვეითი ჯარის საექსპედიციო დივიზია იაპონიაში, ქვეითი დივიზია ჰავაის კუნძულებზე, ოთხი დივიზია და ერთი ცალკეული ბრიგადა აშშ-ის კონტინენტურ ტერიტორიაზე, აგრთვე საბრძოლო ავიაცის 29 ესკადრილია და მე-3 და მე-7 ოპერატიული ფლოტების ხომალდები. კონფლიქტური სიტუაციების წარმოქმნის შემთხვევაში ან სპეციალური სწავლებების ჩატარების მსვლელობისას ამერიკელები ფაქტიურად ამუშავებდნენ თავიანთი «ღრმა რეზერვების» ზოგიერთი კომპონენტის სამხრეთ კორეაში სასწრაფოდ გადასროლებს ნახევარკუნძულზე მეწინავე დაჯგუფების გასაძლიერებლად.

მაგალითად, 1978 წლის მარტში ერთერთი უმსხვილესი ამერიკულ-სამხრეთკორეული სწავლების «ტიმ სპირიტ-78»-ის ჩატარებისას «მეორე კორეული ომის წარმოქმნის პირობებში საბრძოლო მოქმედებების» დასამუშავებლად სამხრეთ კორეაში მუდმივად დისლოცირებული შტაბებისა და ჯარების გარდა იყენებდნენ საზღვაო ქვეითი ჯარის მე-3 დივიზიისა (კ. ოკინავა) და 25-ე ქვეითი დივიზიის (ჰავაის კუნძულები) ნაწილებს, ოპერატიულ-ტაქტიკურ რაკეტების «ლანსი» დივიზიონს (აშშ), მძიმე სტრატეგიულ ბომბდამენებს B-52 (კ. გუამი), გამანადგურებელ-ბომბდამშენებს F-111 და F-4 (აშშ და კ. ოკინავა), დამრტყმელ ავიამზიდებს «მიდუეი» და «კიტი ჰოქი», ატომურ წყალქვეშა ნავებსა და მე-7 ფლოტის სხვა საბრძოლო ხომალდებს.

კორეაში საბრძოლო მოქმედებების წარმოებისთვის მომზადებული ძალებისა და საშუალებების მთელი კონტინგენტის შენახვაზე 1970-იანი წლების მეორე ნახევარში პენტაგონი ყოველწლიურად ხარჯავდა საშუალოდ 20,5 მლრდ. დოლარს.

სახმელეთო ჯარების, სჰძ-ისა და სზძ-ის ჩამოთვლილი ძალებისა და საშუალებების საბრძოლო ძლიერება მრავალჯერ იზრდებოდა ბირთვული იარაღით, რომელიც თავმოყრილი იყო ამერიკულ საწყობებსა და ხომალდებში. უცხოური პრესის მონაცემებით, 1970-იან წლებში წყნარი ოკეანის ზონაში განთავსებული 4000 ერთეულზე მეტი ბირთვული საბრძოლო მასალიდან 700-1000 საბრძოლო მასალა არანაკლებ 20 მგტ ჯამური სიმძლავრით, დასაწყობებული იყო უშუალოდ სამხრეთ კორეაში. ესენი იყო საავიაციო ბომბები, რაკეტების სათავო ნაწილები, 155- და 203,2-მმ საარტილერიო ჭურვები, ბირთვული ფუგასები და ნაღმები.

კორეაში ბირთვული იარაღის გამოყენების შესახებ არაორაზროვნად განაცხადა აშშ-ის მმართველი წრეების ზოგიერთმა წარმომადგენელმა.

1970-იანი წლების საბჭოთა სამხედრო პერიოდიკის მტკიცებით, შორეულ აღმოსავლეთში მშვიდობის საქმისთვის სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენდა ამერიკელი სამხედროების ყოველდღიური საქმიანობა სამხრეთ კორეაში. განსაკუთრებით, მათ მიერ ყველა სახეობის დაზვერვის წარმოება, მათ შორის კორეის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკის საჰაერო სივრცისა და ტერიტორიული წყლების პროვოკაციული დარღვევით. ამის მაგალითებს წარმოადგენდა ინციდენტები ამერიკულ სადაზვერვო ხომალდთან «პუებლო» (1968 წელი) და თვითმფრინავთან EC-121 (1969 წელი), რომელთა წინააღმდეგაც კორეის სახალხო არმია იძულებული გახდა მიეღო აღკვეთის სათანადო ზომები. 1970-იანი წლების ბოლოსთვის ჩრდილოეთ კორეის ტერიტორიაზე დაზვერვის წარმოებითვის პენტაგონი იყენებდა დედამიწის ხელოვნურ თანამგზავრებს, SR-71 თვითმფრინავებსა და სხვა მაღლივ საფრენ აპარატებს.

განსაკუთრებით ხშირად ასეთ პროვოკაციებს ახდენდნენ სადემარკაციო ხაზზე. სწორედ აქ 1976 წლის აგვისტოში წარმოიქმნა ერთერთი სერიოზული ინციდენტი. მთელი ამერიკულ-სამხრეთკორეული ძალები მოიყვანეს მაღალ საბრძოლო მზადყოფნაში, აშშ-დან და იაპონიიდან სამხრეთ კორეაში სასწრაფოდ გადმოისროლეს F-111 და F-4 თვითმფრინავების ორი ესკადრილია, საზღვაო ქვეითი ჯარის გაძლიერებული პოლკი. კორეის ნახევარუნძულის რაიონში გამოუშვეს მე-7 ფლოტის დამრტყმელი ავიამზიდი «მიდუეი» და მძიმე სტრატეგიული ბომბდამშენები B-52 კ. გუამიდან. ჩრდილოეთ კორეის მთავრობამ ამის საპასუხოდ განაცხადა, რომ ნახევარკუნძულზე შეიქმნა ფეთქებადსაშიში მდგომარეობა, რომლის დროსაც ომი შესაძლოა წარმოიქმნას ნებისმიერ მომენტში.

უცხოური სამხედრო ბეჭდური გამოცემების მიხედვით, 1970-იან წლებში კორეაში ახალი ომის წარმოებას ამერიკული სარდლობა ფიქრობდა 1-ლი საკორპუსო ჯგუფის ყოფილი მეთაურის გენერალ-ლეიტენენტ ჰოლინგსტვორის მიერ შემუშავებული «ელვისებური» ომის გეგმის შესაბამისად. მის რეალიზაციაზე გამოყოფილი იყო არაუმეტეს ცხრა დღეღამისა. ჩანაფიქრის რეალურობას ამოწმებდნენ ამერიკული და სამხრეთკორეული ჯარები რიგი ერთობლივი საკომანდო-საშტაბო სწავლებების მსვლელობისას.

საბრძოლო მომზადების მიმდინარეობისას პირველ რიგში ყურადღებას უთმობდნენ შეტევითი ოპერაციების წარმოებას, სამხრეთ კორეის სამხედრო მდგომარეობაში სწრაფ გადაყვანას, აქ გაძლიერების ჯარების, განსაკუთრებით აშშ-ის ტაქტიკური და საავიამზიდო ავიაციის დამრტყმელი ძალების ექსტრენულ გადასროლას, ამერიკული ჯარების სამხრეთკორეულ შეიარაღებულ ძალებთან ოპერატიული ურთიერთმოქმედების ორგანიზაციას, ზურგის უზრუნველყოფის სისტემის სრულყოფას.

ომისთვის მზადების ფართო პროგრამის შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენდა აგრეთვე სამხრეთ კორეის ტერიტორიის დაჩქარებული და მიზანმიმართული აღჭურვა ჯარების საბრძოლო საქმიანობის ინტერესებში, ნახევარკუნძულის მთელი ინფრასტრუქტურის კომპლექსური სრულყოფა.

ასეთი იყო, საბჭოთა ავტორების სიტყვით, სამხრეთ კორეაში ამერიკული სამხედრო ყოფნის წარსული და 1970-იანი წლების მიწურულის აწმყო. ისინი აღნიშნავდნენ, რომ სამხრეთკორეელ ხალხს სურდა ჩრდილოეთთან გაერთიანება ერთიან დამოუკიდებელ მშვიდობისმოყვარე სახელმწიფოში, რასაც ხელს უშლიდა ამ ქვეყანაში ამერიკული სამხედრო ყოფნა, რომ უცხოური ჯარების ქვეყნის ტერიტორიიდან დაუყოვნებლივ გაყვანას მოითხოვდა მოსახლეობის უმეტესი უმრავლესობა. ამასვე ესწრაფვოდნენ კორეის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკა, საბჭოთა კავშირი და მისი მოკავშირე სახელმწიფოები, ბევრი განვითარებადი ქვეყანა და მთელი მსოფლიოს პროგრესული ძალები.

თავად აშშ-ში სერიოზული იყო საზოგადოების წინააღმდეგობა ამერიკული ჯარების სამხრეთ კორეიდან გამოყვანის სასარგებლოდ. ლუის ჰარისის სამსახურის მიერ 1975 წლის მაისში ჩატარებულმა საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვამ გვიჩვენა, რომ ამერიკელთა 52% გამოდიოდა კორეაში აშშ-ის სამხედრო ჩარევის წინააღმდეგ. ბევრი რიგითი ამერიკელი გმობდა ამერიკული მთავრობის მიერ სეულის დიქტატორის პაკ ჩჟონ ხის უკიდურესად რეაქციული რეჟიმის მხარდაჭერის პოლიტიკას.

ითვალისწინებდა რა ქვეყნის შიგნით და საერთაშორისო არენაზე კორეის პრბლემაზე შეხედულების განვითარების ტენდენციას, აშშ-ის იმდროინდელი პრეზიდენტი ჯ. კარტერი წინასაარჩევნო კამპანიის დროს ჰპირდებოდა, რომ ხელისუფლებაში მოსვლის შემთხვევაში სამხრეთ კორეიდან მთელ ამერიკულ სახმელეთო ჯარებს გამოიყვანდა. მართალია ეს დაპირება შემდეგში არ შეასრულა, მაგრამ აღნიშნული მაგალითი როგორც სამხრეთ კორეაში, ისე აშშ-შიც მოსახლეობის დიდი ნაწილის იმდროინდელი განწყობის აშკარა მაჩვენებელია.

მოცემულ საკითხში პენტაგონისა და კონგრესის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების არსი დაიყვანებოდა იმაზე, რომ ჯარების გამოყვანა განეხორციელებინათ თანდათანობით და დაესრულებინათ დაახლოებით ხუთი წლის განმავლობაში. პირველი ეშელონის ევაკუაცია ერთი ბატალიონის შემადგენლობით დაგეგმილი იყო 1978 წლის დასასრულზე, კიდევ ორი ბატალიონის გამოყვანას გეგმავდნენ 1979 წელს. დანარჩენი ჯარების გამოყვანის ვადები იმ დროისთვის არ გამოუცხადებიათ. ევაკურირებული ნაწილებისა და ქვედანაყოფების მთელ იარაღსა და საბრძოლო ტექნიკას გადასცემდნენ სამხრეთ კორეის მარიონეტულ არმიას. სახმელეთო ჯარების გაყვანის კომპენსირებას ახდენდნენ საავიაციო დაჯგუფების მნიშვნელოვანი გაძლიერებითა და სამხრეთ კორეისთვის შეიარაღების ახალი მიწოდებებით. ძირითადი ყურადღება უნდა დაეთმოთ დაზვერვის წარმოებისა და სამხრეთ კორეაში დარჩენილი ჯარების ზურგის უზრუნველყოფის შესაძლებლობების ამაღლებისთვის.

1970/1980-იანი წლების მიჯნაზე სამხრეთ კორეიდან ამერიკული სახმელეთო ჯარების გაყვანის შესახებ გადაწყვეტლების რეალიზებისას გამოვლენილ განსაკუთრებულ სიფრთხილესა და ზოზინს ხსნიდნენ უწინარეს ყოვლისა ვაშინგტონის დაურწმუნებლობით სამხრეთკორეული რეჟიმის სიმტკიცესა და პაკ ჩჟონ ხის მარიონეტული მთავრობის უნარში უზრუნველეყო ამერიკული ინტერესები «უცხოური ხიშტების» არყოფნის პირობებში, რომლებიც, საბჭოთა პრესის მონაცემებით, წარმოადგენდა მისი ხელისუფლების საყრდენს. ამასთან დაკავშირებით ამერიკულმა მთავრობამ კვლავ გამოჰყო უზარმაზარი ფინანსური სახსრები სეულის შეიარაღებისთვის.

1978/1979 ფინანსურ წელზე აშშ-ის კონგრესმა სამხედრო დახმარების პროგრამით სამხრეთ კორეას გამოუყო 1 მლრდ. 165 მლნ. დოლარი. უცხოურ საქმეებში სენატის კომისიამ მოიწონა პროგრამა, რომელიც ითვალისწინებდა სამხრეთ კორეისთვის აუნაზღაურებლად 800 მლნ. დოლარის ღირებულების ნებისმიერი სამხედრო ტექნიკის მიწოდებას, რაც აუცილებელი იქნებოდა იქიდან ამერიკული სახმელეთო ჯარების გამოყვანის «საკომპენსაციოდ» (275 მლნ. დოლარს აძლევდნენ კრედიტების სახით). სულ სამხრეთკორეული შეიარაღებული ძალების მოდერნიზაციისთვის მეორე ხუთწლიან გეგმაზე (1976-1980 წლები) სეული იმედოვნებდა აშშ-გან 1,5-2 მლრდ. დოლარის მიღებას.

საბჭოთა ავტორების სიტყვით, ამერიკელები საფუძვლიანად ამაგრებდნენ სეულს და არ ჩქარობდნენ სამხრეთ კორეიდან თავიანთი ჯარების გაყვანას კიდევ იმიტომაც, რომ კორეის ნახევარკუნძულზე აშშ-ის სამხედრო ყოფნის საკითხს მეტად მგრძნობიარედ ეკიდებოდა იაპონია. ვაშინგტონი ესწრაფვოდა დაემტკიცებია თავისი მთავარი წყნაროკეანელი მოკავშირისთვის, რომ დაგეგმილი აქცია არ გამოიწვევდა «ძალების დისბალანსს» და სამხრეთკორეული სამხედრო-პოლიციური სახელმწიფოს თავად არსებობისთვის მუქარის წარმოქმნას, რომელსაც ტოკიოში განიხილავდნენ «ჩრდილოეთიდან კომუნიზმის მუქარის შემოღწევის საწინააღმდეგო სანიტარული კორდონის» სახით.

1978 წლის იანვარში ჰონოლულუში (ჰავაის კუნძულები) მიმდინარე «უსაფრთხოების ხელშეკრულების» საკითხებში ორმხრივ იაპონურ-ამერიკულ თათბირზე ვაშინგტონის წარმომადგენლები არწმუნებდნენ იაპონელ კოლეგებს იმაში, რომ აშშ-ს არ ჰქონდა განზრახული შეემცირებია თავისი სამხედრო ყოფნა იაპონიის კუნძულებზე და წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში და არ გეგმავდა უახლოეს წლებში სამხრეთ კორეიდან თავისი შეიარაღებული ძალების გაყვანას.

პენტაგონის გეგმებსა და ჩანაფიქრებზე შესაბამისი სახით გალენას ახდენდა აგრეთვე აზიაში ამერიკული სამხედრო ყოფნისადმი დამოკიდებულება ჩინეთის მხრიდან. ამერიკული პრესის შეტყობინებებით, ჩინელი ლიდერები არწმუნებდნენ მათთან სტუმრად მყოფ აშშ-ის პრეზიდენტის თანაშემწეს ზ. ბჟეზინსკის, რომ არ გაეყვანათ ამერიკული ჯარები სამხრეთ კორეიდან.

დაბოლოს, სამხრეთ კორეაში ამერიკული სამხედრო ყოფნის მასშტაბების შემცირების იდეას ხიშტებით შეხვდნენ გარკვეული მილიტარისტული წრეებიც თავად აშშ-ში, რამდენადაც, მათი აზრით, ეს ეწინააღმდეგებოდა ამერიკული აზიურ-წყნაროკეანური სტრატეგიის სულს. ასეთი აზრი გამოხატა თავდაცვის მინისტრმა გ. ბრაუნმა ლოს-ანჟელესში 1978 წლის თებერვალში თავისი გამოსვლისას: «ჩვენ ვართ და ვიქნებით მთავარი ძალა წყნარ ოკეანეში. ჩვენ არ შეიძლება ვიყოთ ძლიერები ევროპაში და სუსტები აზიაში. ჩვენი ძლიერება აზიაში ხომ ხელს უწყობს ჩვენს ძლიერებას ევროპაში, და პირიქით».

აქედან გამომდინარე, ვაშინგტონის ფართოდ რეკლამირებული განზრახვა გაეყვანა თავისი სახმელეთო ჯარები სამხრეთ კორეიდან, საქმით წარმოადგენდა მხოლოდ პოლიტიკურ ფანდს. ამის დადასტურებას წარმოადგენს აშშ-ის სახმელეთო ჯარების კონტინგენტის არსებობა სამხრეთ კორეაში როგორც მთელი ცივი ომის პერიოდში, ისე დღესაც. სახელდობრ, სტრატეგიული კვლევების ლონდონის საერთაშორისო ინსტიტუტის მონაცემებით, სამხრეთ კორეაში 1991 წელს განლაგებული იყო ამერიკული სახმელეთო ჯარების პირადი შემადგენლობის 31500 ადამიანი, ერთი ქვეითი დივიზია, ოპერატიულ-ტაქტიკური რაკეტების «ლანსების» ბატარეა, სამი საარტილერიო დივიზიონი, ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემების MLRS დივიზიონი, საზენიტო-საარტილერიო დივიზიონი. ასევე სამხედრო-საჰაერო ძალების საავიაციო დივიზია ორი გამანადგურებელი საავიაციო ფრთით, რომელთა პირადი შემადგენლობა მოითვლიდა 10300 ადამიანს, ხოლო შეიარაღებაში კი ნაჩვენები იყო 72 ტაქტიკური გამანადგურებელი F-16 და 18 სადაზვერვო RF-4C თვითმფრინავი (სულ 90 საბრძოლო თვითმფრინავი). 2000 წელს სამხრეთ კორეაში ამერიკული სახელეთო ჯარებისა და სჰძ-ის კონტინგენტები რამდენადმე შემცირებული გახლდათ, შესაბამისად 27500 და 8700 ადამიანამდე, ხოლო მათ შეიარაღებაში კი ნაჩვენები იყო 116 საბრძოლო ტანკი M-1/M-1A1 «აბრამსი», 126 ქვეითთა საბრძოლო მანქანა M-2/-3 «ბრედლი», 111 ჯავშანტრანსპორტერი M113A1/A2, 45 საველე არტილერიის ქვემეხი და ნაღმსატყორცნი, 70 ტაქტიკური გამანადგურებელი F-16 და 20 მოიერიშე A-10 თვითმფრინავი, აგრეთვე დამრტყმელი (ტანკსაწინააღმდეგო) ვერტმფრენები, საზენიტო მართვადი რაკეტები «პეტრიოტი» და სხვა შეიარაღება.

1970-იანი წლებისმიწურულს საბჭოთა ავტორები წერდნენ, რომ კორეის პრობლემასთან მისვლისას ლაპარაკი უნდა ყოფილიყო სამხრეთ კორეიდან ყველა უცხოური ჯარების დაუყოვნებლივ და უპირობო გაყვანაზე, «გაეროს ჯარების სარდლობის» დაშლასა და სამხედრო ზავზე შეთანხმების სამშვიდობო ხელშეკრულებით შეცვლაზე. ისინი მხოლოდ ამაში ხედავდნენ ხელსაყრელი პირობების შექმნის გასაღებს კორეაში ზავის მტკიცე მშვიდობად გადაქცევისა და ქვეყნის ორივე ნაწილის გაერთიანების დაჩქარებისთვის.

V. აშშ შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული ცენტრალური სარდლობა
1980-იანი წლების დასაწყისში საბჭოთა სამხედრო პერიოდიკაში გამოქვეყნებული წერილების ატორები წერდნენ, რომ იმპერიალიზმის, და უწინარეს ყოვლისა ამერიკულის, აგრესიული ძალების შემდგომი აქტივიზაციის შედეგად თანამედროვე სამხედრო-პოლიტიკური ვითარება მსოფლიოში შესამჩნევად გართულდა, საერთაშორისო მოვლენების განვითარება იძენდა სულ უფრო სახიფათო ხასიათს. აშშ-ის მილიტარისტული წრეები დაადგნენ ღია დიქტატისა და მოწინააღმდეგე ან მათი გავლენის ქვეშ არმყოფ ძალებთან კონფორნტაციის გზას, რაც თვალსაჩინოდ ვლინდებოდა პენტაგონის მიერ მიღებულ სსრკ-სა და მის მოკავშირე ქვეყნებთან გლობალურ და რეგიონულ მასშტაბებში ე. წ. «პიდაპირი დაპირისპირების» სტრატეგიაში. დედამიწის ბევრ რაიონს აცხადებდნენ აშშ-ისა და მისი მოკავშირეების «სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი» ინტერესების სფეროდ, აძლიერებდნენ ჩარევას განვითარებადი ქვეყნების საშინაო საქმეებში, ავიწროვებდნენ სახელმწიფოების ეროვნულ დამოუკიდებლობასა და სუვერენიტეტს, პრაქტიკულ რეალიზაციას უკეთებდნენ «გავლენის ზონების» განმტკიცებისა და გადაკეთების პოლიტიკას.

იმავე ავტორების აზრით, ამერიკული იმპერიალიზმის მსოფლიო ბატონობისკენ სწრაფვისა და მთელი პლანეტის ხალხების ბედის ტრიალის სურვილის დამაჯერებელ მოწმობად იქცა 1983 წლის იანვარში ამერიკული შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული ცენტრალური სარდლობის (The US Central Command – CENTCOM) შექმნა. მთავარსარდლად დანიშნეს გენერალი რ. კინგსტონი.

როგორც უცხოურ ბეჭდურ გამოცემებში იტყობინებოდნენ, რომ ახალი სარდლობის საბრძოლო შემადგენლობა (საერთო რიცხოვნებით 250 ათასი ადამიანი) წარმოდგენილი იყო სახმელეთო ჯარების, სჰძ-ის, სზძ-ისა და საზღვაო ქვეითი ჯარის კორპუსის შენაერთებით, ნაწილებითა და ქვედანაყოფებით, რომლებიც გამოყოფილი იყო განსაკუთრებულ ვითარებაში ე. წ. «სწრაფი გაშლის ძალების» შემადგენლობაში ჩასართავად (ეს ძალები ოფიციალურად შექმნილი იყო 1980 წელს). მშვიდობიანობის დროს სარდლობის საფუძველს შეადგენდა სახმელეთო ჯარების 18-ე საჰაერო-სადესანტო კორპუსის საბრძოლველად მზადმყოფი მაღალმობილური შენაერთები (82-ე საჰაერო-სადესანტო და 101-ე საჰაერო-საიერიშო დივიზიები), ტაქტიკური ავიაციის 11 საავიაციო ესკადრილია და ამერიკული სზძ-ის ერთი საავიაციო ჯგუფი. შემგომში ვარაუდობდნენ აშშ-ის გაერთიანებული ცენტრალური სარდლობის დაქვემდებარებაში მყოფი «სწრაფი გაშლის ძალების» დაჯგუფების გაზრდას. სახელდობრ, 80-იანი წლების ბოლოსთვის მის შემადგენლობაში გეგმავდნენ სახმელეთო ჯარების ხუთ დივიზიამდე, საზღვაო ქვეითი ჯარის ორ დივიზიამდე (ორი საავიაციო ფრთით), ტაქტიკური ავიაციის არანაკლებ შვიდი და სტრატეგიული ავიაციის (B-52 ბომბდამშენები) _ არანაკლებ ორი ესკადრილიის, სამი საავიაციო ჯგუფისა და საბრძოლო და ზურგის უზრუნველყოფის ნაწილების (ქვედანაყოფების) მნიშვნელოვანი რაოდენობის გამოყოფას.

შტაბი მშვიდობიანობის პირობებში მოითვლიდა 450 ადამიანზე მეტს და განლაგებული იყო ავიაბაზა მაკ-დილზე (ფლორიდის შტატი) აშშ-ის შეიარაღებული ძალების მზადყოფნის ჯარების გაერთიანებულ სარდლობასთან ერთად, რომელიც პრაქტიკულად წარმოადგენდა შეიარაღებული ძალების სტრატეგიულ რეზერვს და განკუთვნილი იყო ზღვისმიღმა ომთ-ებზე გაშლილი ამერიკული დაგჯუფებების გასაძლიერებლად.

ახალი სარდლობის «პასუხისმგებლობის ზონაში» შეიყვანეს ვრცელი რაიონი, რომელიც მოიცავდა 19 სახელმწიფოს ტერიტორიას _ ავღანეთის, პაკისტანის, ირანის, ერაყის, ქუვეითის, ბაჰრეინის, არაბთა გაერთიანებული საამიროების, კატარის, საუდის არაბეთის, ომანის, ორივე იემენის, ეგვიპტის, იორდანიის, სუდანის, ეთიოპიის, ჯიბუტის, სომალის, კენიის, აგრეთვე ინდოეთის ოკეანის მნიშვნელოვანი ნაწილისა, მათ შორის სპარსეთის ყურის და წითელი ზღვისა. ისრაელი, ლიბანი და სირია, ამ ტერიტორიის მნიშვნელობის გამო, ჯერ კიდევ მანამდე მიკუთვნებული იყო ევროპაში აშშ-ის შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული სარდლობის მოქმედების ზონისადმი.

აშშ-ის შეიარაღებული ძალების შტაბების უფროსთა კომიტეტის თავმჯდომარემ გენერალმა ჯ. ვერმა გაერთიანებული ცენტრალური სარდლობის ჩამოყალიბების გამო გამართულ ცერემონიალზე გამოსვლისას აღნიშნა, რომ დიდი სტრატეგიული მნიშვნელობა გააჩნია ამ რაიონში გამავალ სავაჭრო გზებს, სასარგებლო წიაღისეულის მდიდარ მარაგებს, რომლებიც აუცილებელია მსოფლიო ეკონომიკის კეთილდღეობისთვის (მთარგმნელის შენიშვნა: 1990–91 წლებში ერაყის წინააღმდეგ მიმდინარე საომარი ოპერაციის „ქარიშხალი უდაბნოში“ განხორციელება ეკისრებოდა სწორედ აშშ–ის შეიარაღებული ძალების გაერთიანებულ ცენტრალურ სარდლობასა და მის მთავარსარდალს გენერალ ნორმან შვარცკოპფს).

უცხოურ ბეჭდურ გამოცემებში აღნიშნავდნენ, რომ ახალი სარდლობა დაემორჩილებოდა უშუალოდ შტაბების უფროსთა კომიტეტს და პასუხს აგებდა შემდეგი ძირითადი ამოცანების გადაწყვეტაზე: ოპერატიული გეგმების შედგენა და ამ რეგიონში «შესაძლო ოპერაციების» ხელმძღვანელობა; მის განკარგულებაში გამოყოფილი შენაერთების, ნაწილებისა და ქვედანაყოფების საბრძოლო მომზადების კოორდინაცია; «პასუხისმგებლობის ზონაში» მოკავშირე მთავრობებთან «მჭიდრო სამხედრო ურთიერთმოქმედების» ფუნქციების განხორციელება; აშშ-ის «მეგობარი» ქვეყნებისთვის სამხედრო დახმარების პროგრამებზე ზედამხედველობა.

გაერთიანებული ცენტრალური სარდლობის შექმნა, რიგი უცხოური გამოცემების აღნიშვნით, წარმოადგენდა მორიგ გადადგმულ ნაბიჯს აშშ-ის გლობალურ ჰეგემონისტურ პოლიტიკაში სამხრეთ-დასავლეთ აზიასა და აღმოსავლეთ აფრიკაში ამერიკული სამხედრო ყოფნის გაფართოებისა და მისი ბატონობის დამყარების სტრატეგიული გეგმების რეალიზაციის გზაზე. ამერიკული საგარეო პოლიტიკა სულ უფრო ღიად გადადიოდა ცალკეული ომთ-ების ათვისებიდან მათზე კომპლექსურად გამაგრებაზე, ანუ საბჭოთა კავშირისა და მისი მოკავშირე სახელმწიფოების გარშემო სამხედრო ბაზებისა და საყრდენი პუნქტების შექმნიდან მათ წინააღმდეგ ვრცელი პლაცდარმების დაპყრობაზე. სულაც არ იყო შემთხვევითი, რომ ახლად შექმნილი სარდლობის მოქმედებების სფერო წვდებოდა ტერიტორიას სამი კონტინენტის _ ევროპის, აზიისა და აფრიკის _ პირაპირზე და უშუალოდ უახლოვდებოდა საბჭოთა კავშირის საზღვრებს. პენტაგონისთვის იგი იქცა «მესამე ცენტრალურ სტრატეგიულ» ზონად (დასავლეთ ევროპასთან და შორეულ აღმოსავლეთთან ერთად).

საბჭოთა ავტორები სწერდნენ, რომ იმ პირობებში, როდესაც იმპერიალისტური წრეები და, უწინარეს ყოვლისა, ამერიკულები, ატარებდნენ ძალისა და დიქტატის პოლიტიკას, ისწრაფვოდნენ «გავლენის ზონების» გადანაწილებისა და მათზე გამაგრებისკენ, საბჭოთა კავშირისა და მისი მოკავშირეების, აგრეთვე მთელი პროგრესული და მშვიდობისმოყვარე ძალების გადამჭრელი სურვილი ბოლო მოეღოთ კონფრონტაციისთვის, იძენდა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას. მოუწოდეს რა ცივილიზაციისა და დედამიწაზე სიცოცხლის შენარჩუნების გულისთვის ფართო საერთაშორისო თანამშრომლობისკენ, 1983 წლის 4-5 იანვარს პრაღაში შემდგარი ვარშავის ხელშეკრულების მონაწილე ქვეყნების პოლიტიკური საკონსულტაციო კომიტეტის თათბირზე წარმოდგენილმა სახელმწიფოებმა ხაზი გაუსვეს იმას, რომ ომის აცილებისთვის ბრძოლის საქმეში ცენტრალური ადგილი ეკავა გამალებული შეიარაღების ალაგმვისა და განიარაღებაზე გადასვლის ამოცანას, აგრეთვე ძალის პოლიტიკაზე, ზეწოლაზე, დიქტატსა და შიდაეროვნულ საქმეებში ჩარევაზე უარის თქმას. ამ მოწოდებაში, მათი არით, გამოხატული იყო დედამიწის ყველა ხალხის ძირეული სასიცოცხლო ინტერესები.

VI. აშშ–ის შეიარაღებული ძალების რეზერვები 1970-იან წლებში

ამერიკული შეიარაღებული ძალები მშვიდობიანობის დროს, როგორც ვთქვით, შედგება რეგულარული შეიარაღებული ძალებისა და რეზერვებისგან.

რეგულარული შეიარაღებული ძალები შეიცავს სამ დამოუკიდებელ სახეობას: სახმელეთო ჯარებს (არმიას), სამხედრო-საჰაერო ძალებსა და სამხედრო-საზღვაო ძალები. იგი შეადგენს ქვეყნის სამხედრო ძლიერების საფუძველს.

1970-იან წლებში შეიარაღებული ძალების რეზერვებს ამერიკული სარდლობა განიხილავდა როგორც სამობილიზაციო გაშლისა და ომის დროს რეგულარული შეიარაღებული ძალების გაძლიერების ძირითად ბაზას. რეზერვები თავის მხრივ იყოფოდა შეიარაღებული ძალების სახეობათა რეზერვებად და ეროვნულ გვარდიად (ნახ. 3). მათ აკომპლექტებდნენ 60 წლამდე ასაკის მოხალისეებით, რომლებმაც გაიარეს ნამდვილი სამხედრო სამსახური ან აუცილებელი ექვსთვიანი მომზადება რეგულარულ შეიარაღებულ ძალებში.

[მე–3 ნახატზე, რომლის სახელწოდებაც არის აშშ-ის რეზერვების ადგილი შეიარაღებული ძალების ზოგად სტრუქტურაში, სათავეში იდგა ქვეყნის პრეზიდენტი (შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალი); მას ექვემდებარებოდნენ: თავდაცვის მინისტრი, ეროვნული გვარდიის ბიუროს უფროსი და შტატების გუბერნატორები (ამ სამ თანამდებობის პირს ერთმანეთთან ჰქონდათ პირდაპირი /ჰორიზონტალური/ კავშირებიც; თავდაცვის მინისტრს ექვემდებარებოდნენ სახმელეთო ჯარების (არმიის), სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და სამხედრო-საზღვაო ძალების მინისტრები, რომელთაც, თავის მხრივ, დაქვემდებარებაში ჰყავდათ შეიარაღებული ძალების თავ-თავიანთი სახეობის რეგულარული ჯარები (ძალები), ორგანიზებული რეზერვები და არაორგანიზებული რეზერვები; შტატების გუბერნატორებს ექვემდებარებოდნენ შტატების გენერალ-ადიუტანტები, რომელთა დაქვემდებარებაშიც შედიოდნენ შესაბამისი შტატის ტერიტორიაზე განლაგებული ეროვნული გვარდიის სახმელეთო ჯარებისა და (ან) სჰძ-ის შენაერთები ან ნაწილები].

შეიარაღებული ძალების სახეობათა რეზერვები წარმოადგენდა ამ სახეობათა შემადგენელ ნაწილს და ემორჩილებოდა შესაბამისად არმიის, სჰძ-ისა და სზძ-ის სამინისტროებს (ამერიკული ტერმინოლოგიით _ დეპარტამენტებს), ხოლო მათი
მეშვეობით _ თავდაცვის სამინისტროსა (დეპარტამენტსა) და ქვეყნის პრეზიდენტს. მათ აფინანსებდნენ შესაბამისი სამინისტროები ფედერალური ბიუჯეტის სახსრებიდან და ისინი იმყოფებოდნენ ქვეყნის მთავრობის განკარგულრებაში.

შეიარაღებული ძალების სახეობათა რეზერვების საერთო ხელმძღვანელობას თავდაცვის სამინისტროს დონეზე ახორციელებდა თავდაცვის მინისტრის თანაშემწე პირად შემაგენლობასა და რეზერვებში (სამოქალაქო პირი, რომელიც იცვლებოდა მთავრობის შეცვლასთან ერთად), რომელიც კოორდინაციას უწევდა რეზერვების, მშენებლობის, დაფონანსებისა და მატერიალური უზრუნველყოფის საკითხებს. შეიარაღებული ძალების სახეობათა სამინისტროების დონეზე ამ საკითხებით დაკავებული იყვნენ შესამამისი მინისტრების (არმიის, სჰძ-ისა და სზძ-ის) თანაშემწეები პირად შემადგენლობასა და რეზერვებში, ასევე სპეციალურად დანიშნული სამოქალაქო პირები. შეიარაღებულ ძალთა სახეობების შტაბებში რეზერვების პირადი შემადგენლობით დაკომპლექტების, სამსახურში წინსვლისა და რეზერვისტებისთვის წოდებების მინიჭების, იარაღითა და სამხედრო ტექნიკით უზრუნველყოფის, აგრეთვე საბრძოლო მომზადების დაგეგმვის საკითხებს წყვეტდნენ რეზერვის სამმართველოების უფროსები.

ეროვნული გვარდია _ ეს არის შტატების ჯარები. ამერიკული სამხედრო კანონმდებლობით, ერთის მხრივ, იგი გამოდის როგორც შტატების შეიარაღებული ძალა და ემორჩილება შესაბამის გუბერნატორებს და მათი მეშვეობით პრეზიდენტს, ხოლო მეორეს მხრივ, წარმოადგენს ფედერალური შეიარაღებული ძალების რეზერვს.

1970-იან წლებში ეროვნულ გვარდიას თავის შემადგენლობაში ჰყავდა სახმელეთო ჯარებისა და სჰძ-ის სამხედრო სწავლებაგავლილი და საბრძოლველად მზადმყოფი შენაერთები და ნაწილები, რომლებიც დაკომპლექტებული იყო მიწერილი პირადი შემადგენლობით და აღჭურვილი საშტატო იარაღითა და საბრძოლო ტექნიკით. მშვიდობიანობის დროს ეროვნულ გვარდიას იყენებდნენ შტატების გუბერნატორები საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დასაცავად. პრეზიდენტის საგანგებო გადაწყვეტილებით, აგრეთვე საგანგებო მდგომარეობის ან მობილიზაციის გამოცხადებისას ეროვნული გვარდიის შენაერთები და ნაწილები გადადიოდა რეგულარული შეიარაღებული ძალების შემადგენლობაში და ისინი შეყავდათ არმიის სამინისტროსა და სამხედრო-საჰაერო ძალების სამინისტროს სრულ განკარგულებაში, რომლებზედაც მიწერილი იყვნენ ჯერ კიდევ მშვიდობიანობის დროს რეზერვის სახით.

ეროვნული გვარდიის მშენებლობის, დაფინანსების, საბრძოლო მომზადების, აგრეთვე ფედერალურ უწყებებსა და შტატების ხელისუფლებას შორის კავშირის ორგანიზებისთვის შექმნილი იყო ეროვნული გვარდიის ბიურო, რომელიც ემორჩილებოდა პრეზიდენტს, ხოლო ეს უკანასკნელი ნიშნავდა ბიუროს უფროსს გენერალ-ლეიტენანტის წოდებით. ცალკეულ შტატებში ეროვნული გვარდიის შენაერთებისა და ნაწილების უშუალო ხელმძღვანელობას (საბრძოლო მომზადების დაგეგმვა, მოხალისეთა მიღება, სამსახურში დაწინაურება და სხვა ადმინისტრაციული საქმეების გადაწყვეტა) ახორციელებდნენ შტატების გენერალ-ადიუტანტები გენერალ-მაიორის წოდებით (ფაქტიურად ისინი წარმოადგენდნენ გუბერნატორებთან არსებული შტაბების უფროსებს) და შენაერთებისა და ნაწილების მეთაურები.

არმიის (სახმელეთო ჯარების) სამინისტრო და სჰძ-ის სამინისტრო შეიმუშავებდნენ ეროვნული გვარდიის შენაერთებისა და ნაწილების საბრძოლო მომზადების პროგრამებს, გეგმავდნენ მათ გამოყენებას მობილიზაციის შემთხვევაში და აკონტროლებდნენ საბრძოლო მომზადების მსვლელობას. საბრძოლო მომზადების ამოცანებს ამუშავებდნენ სწავლებებზე რეგულარული შეიარაღებული ძალების ჯარებთან ერთობლივად.

ერონვული გვარდიის დაკომპლექტებას 1973 წლიდან ახორციელებდნენ ნებაყოფლობით საფუძველზე მხოლოდ შესაბამისი შტატის მაცხოვრებელთა რიცხვიდან. დაქირავებისას მოხალისეები გადიოდნენ გულდასმით შერჩევას. ამიტომ შეიარღებულ ძალთა სახეობების რეზერვებთან შედარებით იგი ითვლებოდა ყველაზე უფრო საიმედოდ და ბრძოლისუნარიანად. ეროვნული გვარდიის პირადი შემადგენლობის რიცხოვნებას ადგენდნენ შესაბამისი შტატის მოსახლეობის საერთო რიცხოვნებისა და ეკონომიკური შესაძლებლობების პროპორციულად. ეროვნული გვარდიის ზოგად საბრძოლო და რიცხობრივ შემადგენლობას ყოველწლიურად აზუსტებდნენ მორიგ საფინანსო წელზე სამხედრო ხარჯების განსაზღვრისას.

ეროვნული გვარდიის შენახვის ხარჯები მოდიოდა ორი ხაზით: ფედერალური ბიუჯეტიდან და შტატების ბიუჯეტიდან (ფედერალური ხარჯების წილი 70-იანი წლების შუახანებში შეადგენდა 90%-ს). იარაღსა და საბრძოლო ტექნიკას ეროვნული გვარდია ღებულობდა უფასოდ. მას გააჩნდა აგრეთვე შედარებით კარგი სასწავლო და მატერიალური ბაზა.

კანონის შესაბამისად შეიარაღებული ძალების სახეობათა რეზერვი და ეროვნული გვარდია იყოფოდა ორგანიზებულ და არაორგანიზებულ (ინდივიდუალურ) რეზერვად.

ო რ გ ა ნ ი ზ ე ბ უ ლ რ ე ზ ე რ ვ ს მიეკუთვნებოდნენ შეიარაღებული ძალების სახეობათა რეზერვებისა და ეროვნული გვარდიის საჯარისო ფორმირებებზე მიწერილი რეზერვისტები, ა რ ა ო რ გ ა ნ ი ზ ე ბ უ ლ რ ე ზ ე რ ვ ს __ მარაგსა და თადარიგში მყოფნი, რომლებმაც განსაზღვრული ვადებით იმსახურეს რეგულარულ შეიარაღებულ ძალებში ან ორგანიზებულ რეზერვში და შედგებოდნენ სამხედრო აღრიცხვაზე. უნდა აღინიშნოს, რომ არაორგანიზებული რეზერვი ფაქტიურად არ წარმოადგენდა შეიარეღებული ძალების შემადგენელ ნაწილს, მაგრამ მობილიზაციის გამოცხადების შემთხვევაში ან პრეზიდენტის საგანგებო გადაწყვეტილებით მისი პირადი შემადგენლობა შესაძლო იყო გაეწვიათ რეგულარული შეიარაღებული ძალების ან ორგანიზებული რეზერვის ნაწილების სრულად დაკომპლექტებისთვის ან დანაკარგების შესავსებად.

საბრძოლო მზადყოფნისა და მობილიზაციის რიგითობის მიხედვით ამერიკული შეიარაღებული ძალების სარეზერვო კომპონენტები იყოფოდა პირველი, მეორე და მესამე რიგის რეზერვებად.

პ ი რ ვ ე ლ ი რ ი გ ი ს რ ე ზ ე რ ვ ა დ ითვლებოდნენ როგორც ორგანიზებული ისე არაორგანიზებული რეზერვის რეზერვისტები, რომლებიც ექვემდებარებოდნენ შეიარაღებულ ძალებში გაწვევას სარეზერვო კომპონენტების ნაწილობრივი მობილიზებისას. მათ მიეკუთვნებოდნენ ის რეზერვისტები, რომლებიც მიწერილი იყვნენ შეიარაღებული ძალების სახეობათა რეზერვებისა და ეროვნული გვარდიის საჯარისო ფორმირებებზე; განკუთვნილი იყვნენ მობილიზაციის შემთხვევაში რეგულარული შეიარაღებული ძალებისა ორგანიზებული რეზერვის ნაწილების საომარი დროის შტატებამდე დაუყოვნებლივ შესავსებად; ასევე განკუთვნილი იყვნენ მობილიზაციის გამოცხადებიდან ექვსი თვის განმავლობაში მომქმედი ჯარების მიერ განცდილი დანაკარგების შესავსებადაც.

პირველი რიგის რეზერვისტები ყოველწლიურად გადიოდნენ საბრძოლო მომზადებას დადგენილი პროგრამის მიხედვით შემდეგი მოცულობით:

_ შეიარაღებული ძალების სახეობათა და ეროვნული გვარდიის ორგანიზებული რეზერვის ნაწილებზე მიწერილები _ 48 საათიან მეცადინეობას (გამოსასვლელ დღეებში სამუშაო კვირის ბოლოს) და ორკვირიან საბანაკო შეკრებებს ზაფხულში;

_ სპეციალისტები _ 15-დღიან კურსებს განსაკუთრებული პროგრამის მიხედვით და ორკვირიან საბანაკო შეკრებებს;

_ ორგანიზებული რეზერვის ნაწილებზე არმიწერილი ოფიცრები (არაორგანიზეული რეზერვისტები) _ 24 ორსაათიანი მეცადინეობა, ორკვირიანი საბანაკო შეკრებები და პერიოდული გადამზადება რეგულარული შეიარაღებული ძალების კურსებზე;

_ სერჟანტები და რიგითები, რომლებიც არ იყვნენ მიწერილი ორგანიზებული რეზერვის ნაწილებზე _ ორკვირიან საბანაკო შეკრებებს.

პირველი რიგის რეზერვისტებს ანიჭებდნენ მორიგ სამხედრო წოდებებს შესაბამისი თანამდებობრივი დაწინაურებითა და ფულადი ანაზღაურების გადახდით. სამსახური მათ ეთვლებოდათ ნამსახურების ვადაში პენსიის მისაღებად. მშვიდობიანობის დროს პირველი რიგის რეზერვის ოფიცრები, რიგითები და სერჟანტები იმყოფებოდნენ სამოქალაქო სამსახურში, იკრიბებოდნენ რა პერიოდულად ორგანიზებული რეზერვის ნაწილებში საბრძოლო მომზადების გასავლელად. საცხოვრებელი ადგილის შეცვლისას პირველი რიგის რეზერვისტები ვადებული იყვნენ ამის შესახებ შეეტყობინებიათ ადგილობრივი სამხედრო მეთაურობისთვის.

პირველი რიგის რეზერვისტებთან საბრძოლო მომზადებას ორგანიზებას უკეთებდნენ და ატარებდნენ ინსტრუქტორები და მასწავლებლები რეგულარული შეიარაღებული ძალების ოფიცრების, სერჟანტებისა და რიგითების რიცხვიდან.

კანონის მიხედვით პიველი რიგის რეზერვის საერთო რიცხოვნება 1970-იანი წლების შუახანებისთვის განსაზღვრული იყო 2 900 ათას ადამიანამდე. რეზერვისტების დაახლოებით ნახევარი მსახურობდა შეიარაღებული ძალების სახეობათა (სახმელეთო ჯარების, სჰძ-ისა და სზძ-ის, საზღვაო ქვეითი ჯარის ჩათვლით) ორგანიზებული რეზერვისა და ეროვნული გვარდიის (სახმელეთო ჯარები და სჰძ) ნაწილებში, დანარჩენები სამსახურს გადიოდნენ ინდივიდუალური რეზერვისტების სახით, ანუ შეადგენდნენ პირველი რიგის არაორგანიზებულ რეზერვს.

ამერიკული ბეჭდური გამოცემების შეტყობინებებით, პირველი რიგის რეზერვის მობილიზაცია შესაძლებელი იყო:

_ პრეზიდენტის გადაწყვეტილებით მშვიდობიანობის დროს ქვეყანაში საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადების გარეშე (შესაძლო იყო გაეწვიათ 200 ათას ადამიანამდე);

_ პრეზიდენტის გადაწყვეტილებით მშვიდობიანობის დროს ქვეყანაში საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადებით (1 მლნ. ადამიანამდე არაუმეტეს ორი წლის ვადით);

_ კონგრესის გადაწყვეტილებით ომის ან ქვეყანაში საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადებით (პიველი რიგის ყველა რეზერვისტი). ამასთან მობილიზებული რეზერვისტები შესაძლო იყო გაეჩერებინათ ნამდვილ სამხედრო სამსახურში ექვს თვემდე, ომის დასრულების ან კონგრესის მიერ გამოცხადებული საგანგებო მდგომარეობის გაუქმებამდე.

მ ე ო რ ე რ ი გ ი ს რ ე ზ ე რ ვ შ ი რიცხავდნენ იმ პირებს, რომლებმაც იმსახურეს რეგულარულ შეიარაღებულ ძალებსა და პირველი რიგის რეზერვში არანაკლებ ექვსი წლისა თუკი ისინი არ აგრძელებდნენ კონტრაქტით სამსახურს. მეორე რიგის რეზერვისტები არ გადიოდნენ სავალდებლო საბრძოლო მომზადებას, არამედ შედგებოდნენ აღრიცხვაზე როგორც ინდივიდუალური რეზერვისტები. ისინი შესაძლო იყო გაეწვიათ ნამდვილ სამსახურში მხოლოდ ომის ან კონგრესის მიერ გამოცხადებული საგანგებო მდგომარეობის დროს.

მ ე ს ა მ ე რ ი გ ი ს რ ე ზ ე რ ვ შ ი რიცხავდნენ პირებს, რომლებმაც გაიარეს სამსახური რეგულარულ ჯარებსა და პირველი და მეორე რიგის რეზერვში არანაკლებ 20 წლისა. მათ ინახავდნენ აღრიცხვაზე მესამე რიგის რეზერვში მანამდე, სანამ რეგულარულ ჯარებსა და რეზერვში მათი საერთო სამსახურის ვადა არ შეადგენდა 30 წელს ან ისინი არ მიაღწევდნენ 60 წლის ასაკს. რეზევისტების ამ კატეგორიას საბრძოლო მომზადებისთვის არ იწვევდნენ და სამხედრო აღრიცხვაზე ამყოფებდნენ ინდივიდუალური რეზერვის სახით. ისინი შესაძლო იყო გაეწვიათ ნამდვილ სამსახურში მხოლოდ სრული მობლიზაციისას ომის დროს ან გამოცხადებული საგანგებო მდგომარეობის პირობებში, როდესაც ამოიწურებოდა პირველი და მეორე რიგის რეზერვები.

ამერიკული პრესის ცნობების მიხედვით, ქვეყანაში სარეზერვო კომპონენტების ნაწილობრივ მობილიზაციას ითვალისწინებდნენ შეზღუდული კონფლიქტებისა და ლოკალური ომების წარმოქმნის შემთხვევაში აშშ-ის შეიარაღებული ძალების მონაწილეობით ლათინური ამერიკის, ახლო აღმოსავლეთის, ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყნებში და აზიის ცალკეულ რაიონებში. სარეზერვო კომპონენტების სრულ მობილიზაციას კი ითვალისწინებდნენ ევროპასა ან აზიაში ომის მუქარის ან მისი წარმოქმნის შემთხვევაში, თუკი მასში ჩათრეული აღმოჩნდებოდა სხვა მსხვილი სახელმწიფოების შეიარაღებული ძალებიც.

1970-იანი წლების შუახანებისთვის სარეზერვო კომპონენტების (შეიარაღებული ძალების სახეობათა და ეროვნული გვარდიისა) პირადი შემადგენლობის რიცხოვნებას ინახავდნენ მაღალ დონეზე. ასე, 1972 წლის ზაფხულის მდგომარეობით იგი შეადგენდა 3 711 221 ადამიანს (ნახ. 1). გარდა ამისა, აშშ-ის სანაპირო დაცვის რეზერვის შემადგენლობაში (მშვიდობიანობის დროს

ცხრილი 3

სარეზერვო კომპონენტების პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება 1972 წლის ივლისში

შეიარაღებული ძალე- . . პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება, ადამიანი
ბის სახეობანი . . . . . . . . . . პირველი . . . მეორე . . . მესამე . . . . . სულ . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . რიგის . . . . .რიგის . . . რიგის . . . . რეზერვები
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .რეზერვი . . .რეზერვი . რეზერვი . . . . . . . . . . .

სახმელეთო ჯარები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
არმიის რეზერვი . . . . . . . . .1294456 . . . . .382215 . . . . 327189 . . . . 2003660
არმიის ეროვნული . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
გვარდია . . . . . . . . . . . . . . . . . 388384 . . . . . . . -- . . . . . . . . . . -- . . . . . 388384
სულ არმიაში . . . . . . . . . . . . 1682640 . . . . 382215 . . . . 327189 . . . . 2392044

სამხედრო-საჰაერო ძალები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
სჰძ-ის რეზერვი . . . . . . . . . . .204735 . . . . . 64088 . . . . 211296 . . . . . 480119
სჰძ-ის ეროვნული . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
გვარდია . . . . . . . . . . . . . . . . . . .89237 . . . . . . . -- . . . . . . . . -- . . . . . . . . 89237
სულ სჰძ-ში . . . . . . . . . . . . . . . 293972 . . . . . 64088 . . . . 211296 . . . . . 596356
სამხედრო-საზღვაო ძალები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
სზძ-ის რეზერვი . . . . . . . . . . . 339576 . . . . . .55712 . . . . 108340 . . . . . 503628
ზქჯ-ის რეზერვი . . . . . . . . . . . 178950 . . . . . 56360 . . . . .10883 . . . . . .246193
სულ სზძ-ში . . . . . . . . . . . . . . . 518526 . . . . . 112072 . . . .119223 . . . . . .749821

სულ შეიარაღებულ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
ძალებში . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2495138 . . . . .558375 . . . . 657708 . . . .3711221

სანაპირო დაცვა ემორჩილებოდა ტრანსპორტის სამინისტროს) მოითვლებოდა 25 508 ადამიანი, რომელთაგან პირველი რიგის რეზერვში იყო 21 205, მეორე რიგისა _ 2 845 და მესამე რიგისა _ 1 458 ადამიანი. მობილიზაციის შემთხვევაში ამ რეზერვის გადაცემას გეგმავდნენ აშშ-ის თავდაცვის სამინისტროს დაქვემდებარებაში.

ამერიკული სამხედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობა თავისი შეიარაღებული ძალების მშენებლობის გეგმების შემუშავებისას ძირითად როლს უთმობდა პირველი რიგის რეზერვს, და უწინარეს ყოვლისა, ორგანიზებულ რეზერვს, განიხილავდა რა მას როგორც ომის წარმოებისთვის აუცილებელი შეიარაღებული ძალების სწრაფი სამობილიზაციო გაშლის ძირითად წყაროს. ორგანიზებული რეზერვი _ ეს იყო შეიარაღებული ძალების სახეობათა რეზერვებისა და ეროვნული გვარდიის სამხედრო სწავლებაგავლილი ფორმირებები, რომლებიც იყო ორგანიზებული შენაერთებად, ცალკეულ ნაწილებად და ქვედანაყოფებად, დაკომპლექტებული პირადი საშტატო შემადგენლობით, იარაღითა და საბრძოლო ტექნიკით (რეგულარული ჯარების შესაბამისი საჯარისო ერთეულების ანალოგიურად) და მათ ინახავდნენ სამობილიზაციო და საბრძოლო მზადყოფნის შედარებით მაღალ ხარისხში. ორგანიზებული რეზერვის საბრძოლო და რიცხვით შემადგენლობას, რეგულარული შეიარაღებული ძალების მსგავსად, ყოველწლიურად ამტკიცებს კონგრესი.

1973 წელს აშშ-ის შეიარაღებული ძალების ორგანიზებული რეზერვის პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება აღწევდა 975 ათას ადამიანს (ცხრილი 2).

ცხრილი 4

აშშ–ის შეიარაღებული ძალების პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება 1973 წელს

შეიარაღებული . . . . . პ ი რ ა დ ი შ ე მ ა დ გ ე ნ ლ ო ბ ა, ა დ ა მ ი ა ნ ი
ძალების სახეო- . . . ო რ გ ა ნ ი ზ ე ბ უ ლ ი რ ე ზ ე რ ვ ი . . . . რეგულარული
ბანი . . . . . . . . . . . . . შეიარაღებულ . . ეროვნული . . ს უ ლ . . . . შეიარაღებული
. . . . . . . . . . . . . . . . . .ძალთა სახეო- . . . გვარდია . . . . . . . . . . ძალების რიცხო-
. . . . . . . . . . . . . . . . ბების რეზერ- . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ვნების პროცენ-
. . . . . . . . . . . . . . . . . . ვები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ტული წილი . .

სახმელეთო ჯა- . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
რები . . . . . . . . . . . . . . 261000 . . . . . . .402000 . . . . 663000 . . . . . . . 87,5
სამხედრო-საჰაე- . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
რო ძალები . . . . . . . . . .51000 . . . . . . . . 87000 . . . . 138000 . . . . . . . .21,0
სამხედრო-საზღ- . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
ვაო ძალები . . . . . . . . .174000 . . . . . . . . . -- . . . . . . 174000 . . . . . . . . 23,0

ორგანიზებული რეზერვის საბრძოლო შემადგენლობაში შედიოდა შენაერთები, ნაწილები და ქვედანაყოფები, რომლებიც აგებული იყო რეგულარული შეიარაღებული ძალების ანალოგიურად (ცხრილი 3). ისინი აღჭურვილი იყო ძირითადად იმავე შეიარაღებით, თუმცა კი ცოტა მოძველებულით, რომლითაც რეგულარული ჯარები.

1970-იანი წლების პირველ ნახევარში სახმელეთო ჯარების ორგანიზებული რეზერვის შენაერთებსა და ნაწილებში შეიარაღებაში გააჩნდათ უმართავი რაკეტები “ონესტ ჯონი”, საშუალო (M60) და მსუბუქი (M551 “შერიდანი”) ტანკები, 105-, 155- და 203,2-მმ ჰაუბიცები, 81- და 106,7-მმ ნაღმსატყორცნები, სასროლი იარაღის, და სხვა შეიარაღების სხვადასხვანაირი ნიმუშები.

ცხრილი 5

აშშ–ის რეგულარული შეიარაღებული ძალებისა და ორგანიზებული რეზერვის საბრძოლო შემადგენლობა 1973 წელს

შეიარაღებული ძალების სახეობანი . . . . რეგულარული . . . ორგანიზებული
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . შეიარაღებული . . . რეზერვი . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ძალები . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

სახმელეთო ჯარები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
დივიზიები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 . . . . . . . . . . . . . . . 8 . . .

სამხედრო-საჰაერო ძალები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
ტაქტიკური გამანადგურებელი . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
საავიაციო ფრთები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 . . . . . . . . . . . . . . 11 . . . .
ტაქტიკური გამანადგურებელი . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
საავიაციო ესკადრილიები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .72 . . . . . . . . . . . . . . 39 . . . .

სამხედრო-საზღვაო ძალები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
მსხვილი საბრძოლო ხომალდები . . . . . . . . . . . . 207 . . . . . . . . . . . . . . 34 . . . .
ტაქტიკური გამანადგურებელი . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
საავიაციო ფრთები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 . . . . . . . . . . . . . . .3 . . . . .
ტაქტიკური გამანადგურებელი . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
საავიაციო ესკადრილიები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 . . . . . . . . . . . . . . 19 . . . . .
საზღვაო-ქვეითი ჯარის დივიზიები . . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . . . . . . . . 1 . . . . .

სჰძ-ის ორგანიზებული რეზერვის ნაწილებში იყო ტაქტიკური გამანადგურებლები F-100, F-105 და F-4C; საჰაერო თავდაცვის გამანადგურებლები F-101, F-102; ტაქტიკური მზვერავები RF-84, RF-101 და RF-4C; სამხედრო-სატრანსპორტო თვითმფრინავები C-123, C-124, C-130 “ჰერკულესი” და სხვები.

საზღვაო ძალების ორგანიზებული რეზერვის შემადგენლობაში ჩართული იყო დამრტყმელი და ნავსაწინააღმდეგო (წყალქვეშა ნავების საწინააღმდეგო) ავიამზიდები, მართვადი ხომალდსაწინააღმდეგო და ნავსაწინააღმდეგო სარაკეტო კომპლექსებით შეიარაღებული ხომალდები (მრი ხომალდები), ფრეგატები, საესკადრო ნაღმოსნები, საპატრულო და საესკორტო ხომალდები, სადესანტო ხომალდები და გემები, ნაღმსატრალო ხომალდები. გარდა ამისა, იყო სზძ-ის საბაზო და საავიამზიდო ავიაცია და ზქჯ-ის ავიაცია, რომელთაც გააჩნდათ იმ დროისთვის სავსებით თანამედროვე საავიაციო ფარეხი.

1970-იან წლებში ამერიკული რეგულარული შეიარაღებული ძალების რიცხოვნების რამდენედმე შემცირებასთან დაკავშირებით, რაც გამოწვეული იყო ვიეტნამში ომის დამთავრებითა და ქვეყანაში არსებული ეკონომიკური სიძნელეებით, აგრეთვე შეიარაღებული ძალების დაკომპლექტების ნებაყოფლობით პრინციპზე გადასვლით, მნიშვნელოვნად გაიზარდა სარეზერვო კომპონენტების და განსაკუთრებით ორგანიზებული რეზერვის მნიშვნელობა. ამერიკული სამხედრო-პოლიტიკური ხლმძღვანელობა თავის შეიარაღებულ ძალებს აშენებდა ისეთი ანგარიშით, რომ ჯერ კიდევ მშვიდობიანობის დროს შეექმნა სამხედროდ განსწავლული მსხვილი რეზერვები, რომლებიც განკუთვნილი იყო შეიარაღებული ძალების სწრაფი სამობილიზაციო გაშლისთვის სავარაუდო ომების საწარმოებლად.

ამასთანავე გეგმავდნენ ორგანიზებული რეზერვის შენაერთებისა და ნაწილების დაკომპლექტებულობის, აღჭურვილობისა და საბრძოლო მზადყოფნის რეგულარული შეიარაღებული ძალების დონემდე აყვანას. აქედან გამომდინარე ზრდიდნენ ასიგნაციებს სარეზერვო კომპონენტებზე, სწრაფი ტემპებით ატარებდნენ ორგანიზებული რეზერვის შენაერთებისა და ნაწილების გადაიარაღებას ახალი შეიარაღებით. ამავდროულად გადახედავდნენ სარეზერვო კომპონენტების საბრძოლო მომზადების გეგმებსა და პირადი შემადგენლობით დაკომპლექტების პრაქტიკას.

მაგრამ, საბჭოთა ავტორები აღნიშნავდნენ, რომ 1973 წლიდან შეიარაღებული ძალების პირადი შემადგენლობით დაკომპლექტების ნებაყოფლობით პრინციპზე გადასვლამ გამოიწვია გარკვეული სიძნელეები როგორც რეგულარული შეიარაღებული ძალების, ისე სარეზერვო კომპონენტების პირადი შემადგენლობით დაკომპლექტებაში კონგრესის მიერ განსაზღვრულ დონემდე. დასავლური პრესის მაშინდელი შეტყობინებებით, პენტაგონის ხელმძღვანელობა ცდილობდა აღნიშნული სიძნელეების გადალახვას. კერძოდ ღებულობდნენ ზომებს, რომლებიც ითვალისწინებდა მატერიალური დაინტერესებულობის ამაღლებასა და რეზერვისტებისთვის სხვა შეღავათების მიცემას.

ასეთი იყო ამერიკული შეიარაღებული ძალების სარეზერვო კომპონენტების მდგომარეობადა განვითარების პერსპექტივები 1970-იან წლებსა და 80-იანების დასაწყისში.

VII. აშშ-ის უმაღლესი სამხედრო ორგანოები 1970-იანი წლების მეორე ნახევარში

აშშ-ის შეიარაღებული ძალების ხელმძღვანელობისთვის 1970-იან წლებში ქვეყანაში შექმნილი იყო სამხედრო მმართველობის მრავალრიცხოვანი ორგანოები და ამ თავშიც უფრო დაწვრილებით განვიხილავთ მათ ზოგად სტრუქტურასა და ამოცანებს.

ამერიკული კონსტიტუციის თანახმად შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალია ქვეყნის პრეზიდენტი, რომელიც მის მართვას ახორციელებს ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოსა და თავდაცვის სამინისტროს მეშვეობით (ნახ. 4).

[მე-4 ნახატზე, რომლის სახელწოდებაც არის აშშ-ის უმაღლესი სამხედრო მმართველობის ორგანოების სქემა, სათავეში ნაჩვენები იყო აშშ-ის პრეზიდენტი (ქვეყნის შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალი); პრეზიდენტის საკონსულტაციო ორგანოს წარმოადგენდა ეროვნული უსაფრთხოების საბჭო, რომელსაც ექვემდებარებოდა ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველო; პრეზიდენტს ექვემდებარებოდა თავდაცვის მინისტრი, რომლის საკონსულტაციო ორგანოებსაც შეადგენდნენ ეროვნული უსაფრთხოების სამმართველო და საბჭო შეიარაღებული ძალების მშენებლობის საკითხებში; შემდეგ ნაჩვენები იყო თავდაცვის მინისტრის თანაშემწეები: დირექტორი სამეცნიერო-კვლევით და საცდელ-საკონსტრუქტორო სამუშაოებში, მინისტრის თანაშემწე სამხედრო კანონმდებლობაში, პირად შემადგენლობასა და რეზერვებში, სამედიცინო უზრუნველყოფასა და გარემომცველი ბუნების პრობლემებში, დაზვერვაში, ზურგისა და სამხედრო მშენებლობის საკითხებში, ფინანსურ საკითხებში, სამხედრო-პოლიტიკურ საკითხებში, ინფორმაციასა და პროპაგანდაში, სამხედრო პროგრამების ანალიზსა და შეფასებაში, გენერალური იურისტ-კონსულტი, დირექტორი მართვის სისტემებსა და კავშირგაბმულობაში, სპეციალური თანაშემწე ატომურ ენერგიაში; თავდაცვის მინისტრს ქვემდებარებოდა სამმართველოები: პერსპექტიული სამხედრო კვლევების, სამხედრო კონტრაქტებზე ფინანსური კონტროლის, გამოძიებათა, საგარეო სამხედრო დახმარებების, სამოქალაქო მზადყოფნის, მომარაგების; თავდაცვის მინისტრს ექვემდებარებოდნენ ასევე მინისტრები: სახმელეთო ჯარების (არმიის), სამხედრო-საჰაერო ძალებისა და სამხედრო-საზღვაო ძალების; თავდაცვის მინისტრს ექვემდებარებოდა შტაბების უფროსთა კომიტეტიც, ხოლო ამ უკანასკნელის დაქვემდებარებაში ნაჩვენები იყო შემდეგი სამმართველოები: ბირთვული საბრძოლო მასალების, სადაზვერვო, კარტოგრაფიული, კავშირგაბმულობის; გარდა ამისა, შტაბების უფროსთა კომიტეტის დაქვემდებარებაში ნაჩვენები იყო აშშ-ის შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული სარდლობები: ევროპულ ზონაში, ატლანტის ოკეანეში, წყნარი ოკეანის ზონაში, ლათინური ამერიკის ზონაში, მზადყოფნის ჯარებისა, ალიასკის ზონაში, ასევე სპეციალური სტრატეგიული საავიაციო სარდლობა და აშშ-ის კონტინენტური ნაწილის საჰაერო თავდაცვის სპეციალური სარდლობა].

ეროვნული უსაფრთხოების საბჭო (ეუს) ჩამოაყალიბეს 1947 წელს როგორც პრეზიდენტის საკონსულტაციო ორგანო საშინაო და საგარეო პოლიტიკის საკითხებში. 1970-იან წლებში მის შემადგენლობაში შედიოდნენ: პრეზიდენტი (თავმჯდომარე), ვიცე-პრეზიდენტი, სახელმწიფო მდივანი და თავდაცვის მინისტრი. თანამდებობის პირების სახით საბჭოში ჩართულნი იყვნენ პრეზიდენტის თანაშემწე ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებში და აღმასრულებელი მდივანი. პრეზიდენტის გადაწყვეტილებით საბჭოს სხდობზე შესაძლო იყო მოეწვიათ აშშ-ის სახელმწიფო და უმაღლესი სამხედრო მმართველობის სხვა თანამდებობის პირებიც. როგორც წესი, ეუს-ის სხდომებზე იწვევდნენ ფინანსთა მინისტრს, შტაბების უფროსთა კომიტეტის (შუკ) თავმჯდომარეს, ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს დირექტორსა და გაერო-ში აშშ-ის მუდმივ წარმომადგენელს. ეუს შეიმუშავებდა და პრეზიდენტს წარუდგენდა რეკომენდაციებს შესაძლო ომისთვის მზადებისა და მისი წარმოების ყველა საკითხში, აგრეთვე კოორდინაციას უწევდა და წარმართავდა ყველა სამთავრობო ორგანოს საქმიანობას სამხედრო და საგარეო პოლიტიკის სფეროში.

1970-იან წლებში ეუს-ს ემორჩილებოდა ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველო _ აშშ-ის სტრატეგიული დაზვერვის ცენტრალური ორგანო (შექმნილი 1947 წელს). აღნიშნულ პერიოდში იგი უზრუნველყოფდა უმაღლეს ხელისუფლებას ყოველმხრივი ინფორმაციით ამერიკის მოწინააღმდეგეთა და მოკავშირეთა შესახებ; აწარმოებდა სტრატეგიულ დაზვერვას; ორგანიზაციას უკეთებდა პოლიტიკურ მკვლელობებს, შეთქმულებებსა და პოლიტიკურ პროვოკაციებს, სახელმწიფო გადატრიალებებსა და შეიარაღებულ კონფლიქტებს სხვა ქვეყნებში; აგროვებდა, აზოგადებდა და ანალიზს უკეთებდა აშშ-ის ყველა სადაზვერვო ორგანოს მიერ მოპოვებულ ინფორმაციას; შემოწმებულ და გადამუშავებულ ინფორმაციას უგზავნიდა ამერიკისა და მისი მოკავშირეების ყველა დაინტერესებულ სამთავრობო უწყებას იმ ნაწილში, რომლებიც მათ ეხებოდათ.

აშშ-ის შეიარაღებული ძალების უშუალო ხელმძღვანელობას ახორციელებს თავდაცვის სამინისტრო (ამერიკული ტერმინოლოგიით, დეპარტამენტი), რომელიც ყოფილი არმიის სამინისტროსა და ფლოტის სამინისტროს ბაზაზე ასევე ჩამოაყალიბეს 1947 წელს, როგორც ქვეყნის პრეზიდენტის ერთერთი აღმასრულებელი ორგანო.

სამინისტროს სათავეში დგას თავდაცვის მინისტრი, რომელსაც ნიშნავს პრეზიდენტი სენატის თანხმობით ოთხი წლის ვადით (1975 წლის 3 ნოემბრიდან თავდაცვის მინისტრად იყო დონალდ რამსფელდი). თავდაცვის მინისტრი სამოქალაქო პირია, იგი ხელმძღვანელობს აშშ-ის შეიარაღებულ ძალებს და სრულად აგებს პასუხს მისი ყველა სახეობის მშენებლობაზე, საბრძოლო მზადყოფნასა და გამოყენებაზე, მართვის ორგანიზაციაზე, მატერიალურ-ტექნიკურ უზრუნველყოფასა და სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოების ცენტრალიზებულ ხელმძღვანელობაზე. თავდაცვის მინისტრი არის პრეზიდენტის მთავარი კონსულტანტი სამხედრო საკითხებში.

შეიარაღებული ძალების ოპერატიულ ხემძღვანელობას თავდაცვის მინისტრი ახორციელებს შტაბების უფროსთა კომტეტის, გაერთიანებული და სპეციალური სარდლობების მთავარსადლების მეშვეობით, ხოლო ადმინისტრაციულ მართვას _ თავისი ცენტრალური აპარატისა და შეაიარაღებული ძალების სახეობათა (არმიის, სჰძ-ისა და სზძ-ის) სამინისტროების (დეპარტამენტების) მეშვეობით.

თავდაცვის მინისტრთან 1970-იან წლებში არსებობდა საკონსულტაციო ორგანო _ ს ა ბ ჭ ო შ ე ა ი ა რ ა ღ ე ბ უ ლ ი ძ ა ლ ე ბ ი ს მ შ ე ნ ე ბ ლ ო ბ ი ს ს ა კ ი თ ხ ე ბ შ ი, რომელიც განიხილავდა და ადგენდა მოხსენებებს თავდაცვის მინისტრისთვის შეიარაღებული ძალების მშენებლობასა და გამოყენებასთან დაკავშირებულ საკითხებში. საბჭოში შედიოდნენ: თავდაცვის მინისტრი (თავმჯდომარე), თავდაცვის მინისტრის მოადგილე, შეიარაღებული ძალების სახეობათა მინისტრები, დირექტორი სამეცნიერო-კვლევით და საცდელ-საკონსრუქტორო სამუშაოებში, შუკ-ის თავმჯდომარე და შეიარაღებული ძალების სახეობათა შტაბების უფროსები. საბჭოს სხდომებზე ზოგჯერ იწვევდნენ ზქჯ-ის კომენდანტს.

უშუალოდ თავდაცვის მინისტრს ექვემდებარებოდა ე რ ო ვ ნ უ ლ ი უ შ ი შ რ ო ე ბ ი ს ს ა მ მ ა რ თ ვ ე ლ ო. ესაა დამოუკიდებელი ორგანო, რომელიც ასრულებს სპეციალურ სადაზვერვო ფუნქციებს მის ინტერესებში, აგრეთვე სხვა სამთავრობო უწყებების ინტერესებშიც. იმ პერიოდის ორგანიზაციის მიხედვით, სამმართველო მუშაობდა მჭიდრო ურთიერთმოქმედებით პრეზიდენტთან არსებულ ეროვნული უსაფრხოების საბჭოსთან და განკუთვნილი იყო რადიო- და რადიოტექნიკური დაზვერვისა და რადიოწინააღმდეგობის, უცხოურ სახელმწიფოთა შიფრებისა და კოდების გახსნის, სამთავრობო, დიპლომატიური და სამხედრო კავშირგაბმულობის ორგანოების საქმიანობის ორგანიზაციის, წარმოებისა და კოორდინაციისთვის.

თავდაცვის სამინისტრო ორგანიზაციულად შედგებოდა მინისტრის ცენტრალური აპარატის, შუკ-ისა და თავდაცვის სამინისტროს ცალკეული სამმართველოებისგან.

თავდაცვის მინისტრის ცენტრალური აპარტატი მოიცავდა მინისტრის მოადგილეს, დირექტორს სამეცნიერო-კვლევით და საცდელ-საკონსტრუქტორო სამუშაოებში, თავდაცვის მინისტრის ცხრა თანაშემწეს, თავდაცვის მინისტრის სპეციალურ თანაშემწეს ატომურ ენერგიაში, დირექტორს მართვისა და კავშირგაბმულობის სისტემებში, გენერალურ იურისტკონსულტს. თავდაცვის მინისტრის ცენტრალური აპარატის ყველა ზემოხსენებული თანამდებობის პირი (მოადგილის გარდა) მეთაურობდა შესაბამის სამმართველოს, რომელთაგან თითოეული თავის მხრივ შედგებოდა რამდენიმე განყოფილებისგან.

თავდაცვის მინისტრს უფლება ჰქონდა შეეტანა ცვლილებები თავდაცვის სამინისტროს სტრუქტურაში აუცილებლობის და მიხედვით.

თ ა ვ დ ა ც ვ ი ს მ ი ნ ი ს ტ რ ი ს მ ო ა დ გ ი ლ ე ს (სამოქალაქო პირი) ნიშნავდა პრეზიდენტი სენატის თანხმობით ოთხი წლის ვადით. იგი დაკავებული იყო სხვადასხვანაირი წინადადებების წინასწარი დამუშავებით შეიარაღებული ძალების მშენებლობის საკითხებში, დახმარებას უწევდა თავდაცვის მინისტრს შეიარაღებული ძალებისა და ცენტრალური აპარატის ხელმძღვანელობაში, ასრულებდა მის ცალკეულ დავალებებს.

ს ა მ ე ც ნ ი ე რ ო – კ ვ ლ ე ვ ი თ დ ა ს ა ც დ ე ლ – ს ა კ ო ნ ს ტ რ უ ქ ტ ო რ ო ს ა მ უ შ ა ო ე ბ შ ი დ ი რ ე ქ ტ ო რ ი ს ს ა მ მ ა რ თ ვ ე ლ ო წარმოადგენს თავდაცვის მინისტრის ძირითად ორგანოს შეიარაღების სისტემების შემუშავების, შექმნის, გამოცდებისა და ეფექტურობის შეფასების სფეროში. აღნიშნული დირექტორი ამავე დროს გახლდათ თავდაცვის მინისტრის მთავარი მრჩეველი მეცნიერებისა და ტექნიკის ყველა საკითხში. იგი ხელმძღვანელობდა იარაღის სისტემების შეფასების ჯგუფის საქმიანობას, რომელიც თავდაცვის სამინისტროს უზრუნველყოფდა იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკის სისტემების შემუშავების ყველა ძირითადი პროგრამის ოპერატიული ანალიზისა და შეფასების მონაცემებით შეიარაღებულ ძალთა სახეობების, ჯართა გვარეობებისა და სპეციალური ფორმირებებისთვის.

შეიარაღებული ძალების დაკომპლექტებისა და პირადი შემადგენლობის სწავლების საკითხებით დაკავებული იყო სამმართველო, რომელსაც მეთაურობდა თ ა ვ დ ა ც ვ ი ს მ ი ნ ი ს ტ რ ი ს თ ა ნ ა შ ე მ წ ე პ ი რ ა დ შ ე მ ა დ გ ე ნ ლ ო ბ ა ს ა დ ა რ ე ზ ე რ ვ ე ბ შ ი. ამ სამმართველოს ძირითადი ამოცანები იყო შეიარაღებულ ძალებში საკადრო პოლიტიკის შემუშავება და განხორციელება, შეიარაღებულ ძალთა ყველა სახეობის პირად შემადგენლობაში მოთხოვნილებების განსაზღვრა, სარეზერვო კომპონენტების შექმნა და საჭირო დონეზე შენარჩუნება. გარდა ამისა, პირად შემადგენლობასა და რეზერვებში თავდაცვის მინისტრის თანაშემწის აპარატი პასუხს აგებდა შეიარაღებულ ძალებში ინფორმაციის სამსახურის ორგანიზებისთვის, სამხედრო-პერიოდული ბეჭდური გამოცემების, ტელე- და რადიოპროგრამების, აგრეთვე პრესის ჩათვლით. ეს სამმართველო წყვეტდა რელიგიასთან, სამხედრო მოსამსახურეების სამოქალაქო უფლებებთან დაკავშირებულ ყველა საკითხს და ა. შ.

თავდაცვის სამინისტროს ცენტრალურ აპარატში განსაკუთრებული ადგილი ეკავა თ ა ვ დ ა ც ვ ი ს მ ი ნ ი ს ტ რ ი ს თ ა ნ ა შ ე მ წ ე ს დ ა ზ ვ ე რ ვ ა შ ი, რომელიც პასუხს აგებდა შეიარაღებულ ძალებში მთელი სადაზვერვო სამსახურის საქმიანობის კოორდინიაციაზე, თავდაცვის სამინისტროს დაზვერვის სამმართველოსა და შეიარაღებული ძალების სახეობათა დაზვერვებს შორის ფინანსური სახსრების ყველაზე უფრო რაციონალურ განაწილებაზე, მათ შორის სადაზვერვო ტექნიკისა და შეიარაღების შემუშავების, წარმოებისა და შესყიდვების სახსრებისაც. დაზვერვაში თავდაცვის მინისტრის თანაშემწის ამოცანებში შედიოდა სამუშაოს ორგანიზაცია და ძალისხმევის კოორდინაცია აშშ-სადმი სამხედრო მუქარის ხარისხის შეფასებების შემუშავებისთვის, აგრეთვე უმაღლესი სამხედრო სარდლობის დროულად გაფრთხილების სისტემის ორგანიზაცია ქვეყნის ტერიტორიაზე შესაძლო თავდასხმის შესახებ, აგრეთვე ამერიკული შეიარაღებული ძალების კონტინგენტებისა, რომლებიც განლაგებული იყვნენ ზღვისმიღმა სამფლობელოებში ან უცხო სახელმწიფოთა ტერიტორიებზე. თავდაცვის მინისტრის თანაშემწე დაზვერვაში დაკავებული იყო აგრეთვე თავდაცვის სამინისტროს ყველა სადაზვერვო ორგანოს საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურის სრულყოფით და პასუხს აგებდა სადაზვერვო საშუალებების გამოყენების ახალი ილეთებისა და მეთოდების შემუშავებაზე. თავდაცვის მინისტრის თანაშემწე დაზვერვაში იყო სამოქალაქო პირი და იგი არ ახორციელებდა სადაზვერვო ორგანოების, მათ შორის თავდაცვის სამინისტროს დაზვერვის სამმართველოს საქმიანობის უშუალო ოპერატიულ ხელმძღვანელობას, არამედ შეიმუშავებდა წინადადებებსა და რეკომენდაციებს თავდაცვის მინისტრისთვის ყველა ამ საკითხში. მაგრამ მას ჰქონდა უფლება თავდაცვის სამინისტროსა და შეიარაღებული ძალების სახეობათა შტაბების შესაბამისი თანამდებობის პირების მეშვეობით კოორდინაცია გაეწია ძირითადი სადაზვერვო პროგრამების შემუშავებისთვის და შეეთანხმებინა საბიუჯეტო ასიგნაციების განაწილება.

თავდაცვის სამინისტროს ცენტრალური აპარატის ერთერთ მნიშვნელოვან ორგანოს წარმოადგენდა სამმართველო, რომელსაც მეთაურობდა თ ა ვ დ ა ც ვ ი ს მ ი ნ ი ს ტ რ ი ს მ ო ა დ გ ი ლ ე ზ უ რ გ ს ა დ ა ს ა მ ხ ე დ რ ო მ შ ე ნ ე ბ ლ ო ბ ა შ ი. ეს სამმართველო პასუხს აგებს იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკის დამტკიცებული სისტემების, საბრძოლო და სამხედრო მასალების შეიარაღებულ ძალთა ყველა სახეობაში დროულად მიწოდებების უზრუნველყოფაზე. ზურგის სამმართველო უზრუნველყოფდა აგრეთვე ზურგის უზრუნველყოფით დაკავებული ნაწილებისა და დაწესებულებების საქმიანობის კოორდინაციას და პასუხს აგებდა სამხედრო ობიექტების მშენებლობაზე, შენახვასა და ექსპლუატაციაზე. თავდაცვის მინისტრის თანაშემწე ზურგის საკითხებში გახლდათ თავდაცვის მინისტრის საბჭოს თავმჯდომარე შეიარაღების სისტემებსა და საბრძოლო ტექნიკაზე შეკვეთების განხილვის სფეროში. გარდა ამისა, სამმართველო დაკავებული იყო სამხედრო მასალების ტრანსპორტირებისა და შენახვის ორგანიზაციით, აკონტროლებდა თავდაცვის სამინისტროს უძრავი საკუთრების გამოყენებას და იარაღითა და სამხედრო ტექნიკით უზრუნველყოფდა აშშ-ის მოკავშირე ქვეყნებს ბლოკებში და იმ ქვეყნებსაც, რომლებთანაც დადებული იყო ორმხრივი ხელშეკრულებები შეიარაღების მიწოდებაზე.

ფულადი სახსრების ხარჯვასთან დაკავშირებულ ყველა საკითხს, მათ შორის მოთხოვნილებების განსაზღვრას, სამხედრო ბიუჯეტის შემუშავებას, სხვადასხვნაირი სამხედრო პროგრამების დაფინანსებას, საფინანსო კონტროლს, წყვეტდა ფ ი ნ ა ნ ს უ რ ს ა კ ი თ ხ ე ბ შ ი თ ა ვ დ ა ც ვ ი ს მ ი ნ ი ს ტ რ ი ს თ ა ნ ა შ ე მ წ ი ს სამმართველო. იგივე ორგანო პასუხს აგებდა შეიარაღებული ძალების სახეობათა ხელმძღვანელობისთვის დახმარების აღმოჩენაზე ასიგნაციების დაგეგმვასა და განაწილებაში, ბიუჯეტის შესრულებაზე კონტროლში, აგრეთვე საფინანსო საქმიანობასთან დაკავშირებულ ყველა საორგანიზაციო-ადმნისტრაციულ საკითხში. თავდაცვის სამინისტროს საფინანსო სამმართველო პასუხს აგებდა აშშ-ის კონგრესის საკონტროლო-საფინანსო სამმართველოსთვის ყველა ცნობის წარდგენაზე, რომლებიც ეხებოდა შეიარაღებული ძალების დაფინანსებას.

თავდაცვის სამინისტროს ცენტრალური აპარატის მნიშვნელოვანი ორგანო იყო სამმართველო, რომელსაც მეთაურობდა თ ა ვ დ ა ც ვ ი ს მ ი ნ ი ს ტ რ ი ს თ ა ნ ა შ ე მ წ ე სა მ ხ ე დ რ ო – პ ო ლ ი ტ ი კ უ რ ს ა კ ი თ ხ ე ბ შ ი. ეს თანამდებობის პირი გახლდათ თავდაცვის მინისტრის მთავარი კონსულტანტი საერთაშორისო ურთიერთობების სფეროში თავდაცვის სამინისტროს პროგრამების დაგეგმვისა და შესრულების საკითხებში. ამ სამმართველოს კომპეტენციას მიეკუთვნებოდა სამხედრო ხელშეკრულებებისა და შეთანხმებების შემუშავებასთან დაკავშირებული საკითხები; განიარაღებისა და შეიარაღებაზე კონტროლის პრობლემები; ამერიკული შეიარაღებული ძალების მიერ უცხო სახელმწიფოთა ტერიტირიაზე ბაზებისა და ობიექტების გამოყენებაზე და ამ ბაზებში ამერიკელ სამხედრო მოსამსახურეთა უფლებრივი მდგომარეობის განსაზღვრის ხელშეკრულებები; უცხოური სახელმწიფოების ან სახელმწიფო ორგანოებისთვის სამხედრო დახმარების აღმოჩენის ისეთი პროგრამების შემუშავება და განხორციელება, რომლებიც ინტერესს წარმოადგენდა აშშ-ის თავდაცვის სამინისტროსთვის. იგივე სამმართველო ორგანიზებას უკეთებდა და კოორდინაციას უწევდა, აგრეთვე აკონტრლებდა თავდაცვის სამინისტროს წარმომადგენლების საქმიანობას აშშ-ის სხვადასხვანაირ მისიებში საზღვარგარეთ, საერთაშორისო კონფერენციებსა და თათბირებზე, საერთაშორისო სამხედრო ორგანოებში.

ერთერთ სამმართველოს, რომლის სათავეშიც იდგა თავდაცვის მინისტრის თანაშემწე, წარმოადგენდა ს ა მ ხ ე დ რ ო პ რ ო გ რ ა მ ე ბ ი ს ა ნ ა ლ ი ზ ი ს ა დ ა შ ე ფ ა ს ე ბ ი ს სამმართველო. იმ დროს, როდესაც თავდაცვის მინისტრის სხვა თანაშემწეების სამმართველოები დაკავებული იყვნენ ვიწროდ სპეციალიზებული საკითხებით, ამ სამმართველოს საქმიანობა მოიცავდა საკითხების ფართო წრეს. აქ ახორციელებდნენ კვლევებს თავდაცვის სამინისტროში გადაწყვეტილებების მიღებაზე პასუხისმგებელი პირების (უმთავრესად თავდაცვის მინისტრის) თავისებური “მენიუთი” უზრუნველყოფის მიზნით, რომლიდანაც შესაძლებელი იყო ამოერჩიათ ის ვარიანტი, რომელიც ყველაზე უფრო მეტი ალბათობით უზრუნველყოფდა მოცემული მიზნის მიღწევას, და პირველ რიგში შეიარაღებული ძალების საბრძოლო მზადყოფნის პლანში. ნებისმიერი შეთავაზებული პროგრამის მიღებადობის განსაზღვრისას სამმართველო იძლეოდა მისი შესაძლო ეფექტურობის სტრატეგიულად დაწვრილებით, მეცნიერულად დასაბუთებულ შეფასებას და განსაზღვრავდა მიღებული გადაწყვეტილებების ცხოვრებაში გატარების ღირებულებას.

ცენტრალურ აპარატში მნიშვნელოვანი ადგილი ეთმობოდა სამმართვლოს, რომელსაც მეთაურობს თ ა ვ დ ა ც ვ ი ს მ ი ნ ი ს ტ რ ი ს თ ა ნ ა შ ე მ წ ე ს ა მ ხ ე დ რ ო კ ა ნ ო ნ მ დ ე ბ ლ ო ბ ა შ ი. მის ფუნქციებში შედიოდა თავდაცვის სამინისტროს კავშირის უზრუნველყოფა კონგრესთან, პრეზიდენტის აღმასრულებელ აპარატთან და სხვა სამთავრობო ორგანოებთან, განსაკუთრებით კონგრესის მიერ თავდაცვის სამინისტროს საკნონმდებლო პროგრამის განხილვისა და დამტკიცების, აგრეთვე თავდაცვის სამინისტროს სამთავრობო ორგანოებთან და ორგანიზაციებთან ურთიერთობებში იურიდიული ნორმების უზრუნველყოფის საკითხებში. გარდა ამისა, სამმართველო ორგნიზებას უკეთებდა თავდაცვის სამინისტროს, შეაიაღებული ძალების სახეობათა სამინისტროების თანამდებობის პირების გამოსვლებს კონგრესში სამხედრო საკითხების განხილვისას, აგრეთვე პასუხს აგებდა შეიარაღებულ ძალებში კანონიერების დაცვაზე.

თავდაცვის სამინისტროს ცენტრალური აპარატის შემადგენლობაში იყო სპეციალური სამმართველო, რომელსაც მეთაურობდა თ ა ვ და ც ვ ი ს მ ი ნ ი ს ტ რ ი ს თ ა ნ ა შ ე მ წ ე ს ა მ ე დ ი ც ი ნ ო უ ზ რ უ ნ ვ ე ლ ყ ო ფ ა ს ა დ ა გ ა რ ე მ ო ს პ რ ო ბ ლ ე მ ე ბ შ ი. მას კოორდინაცია უნდა გაეწია თავდაცვის სამინისტროს, შეიარაღებული ძალების სახეობათა სამინისტროების, დაწესებულებებისა და ნაწილების საქმიანობის იმ სფეროსთან დაკავშირებული საკითხებისთვის, რომელიც გავლენას ახდენდა გარემოზე. გარდა ამისა, ეს სამმართველო დაკავებული იყო თავდაცვის სამინისტროს პირადი შემადგენლობის მედიკურ-სანიტარული უზრუნველყოფით, საჰოსპიტალო სამსახურით, სამედიცინო აღჭურვილობისა და მედიკამენტების შეკვეთებით, ნარკომანიასა და ალკოჰოლიზმთან ბრძოლის ორგანიზაციით.

ცენტრალური აპარატის შემადგენლობაში იყო აგრეთვე სამმართველო, რომელსაც მეთაურობდა თ ა ვ დ ა ც ვ ი ს მ ი ნ ი ს ტ რ ი ს თ ა ნ ა შ ე მ წ ე ი ნ ფ ო რ მ ა ც ი ა ს ა დ ა პ რ ო პ ა გ ა ნ დ ა შ ი. იგი ორგანიზაციას უკეთებს თავდაცვის სამინისტროს მიერ გამოცემულ ყველა მასალას კონგრესის სხვადასხვა კომისიისთვის მოხსენებების ჩათვლით; დაკავებული გახლდათ სამოქალაქო მოსახლეობაში შეიარაღებული ძალების პროპაგანდით; პასუხს აგებდა პრესის უზრუნველყოფაზე ღია ინფორმაციით შეიარაღებული ძალების ცხოვრებისა და საქმიანობის შესახებ აშშ-ის კონტინენსა და ზღვისმიღმა ტერიტორიებზე; ორგანიზებას უკეთებდა და ნებართვას აძლევდა სამხედრო დაწესებულებებსა და ორგანიზაციებს სხვადასხვანაირ ეროვნულ და საერთაშორისო გამოფენებში, დემონსტრაციებსა და ცერემონიებში მონაწილეობაზე; პასუხს აგებდა სამხედრო გარნიზონებში კულტურულ-მასობრივი მუშაობის მდგომარეობაზე.

თ ა ვ დ ა ც ვ ი ს მ ი ნ ი ს ტ რ ი ს ს პ ე ც ი ა ლ უ რ ი თა ნ ა შ ე მ წ ე ა ტ ო მ უ რ ე ნ ე რ გ ი ა შ ი იძლეოდა რეკომენდაციებს, კოორდინაციას უწევდა და აკონტროლებდა საქმიანობას ატომური ენერგიის სამხედრო მიზნებით გამოყენებაზე პროგრამების დაგეგმვისა და გამოყენების სფეროში.

დ ი რ ე ქ ტ ო რ ი მ ა რ თ ვ ი ს ს ი ს ტ ე მ ე ბ ს ა დ ა კ ა ვ შ ი რ გ ა ბ მ უ ლ ო ბ ა შ ი სარგებლობდა თავდაცვის მინისტრის თანაშემწის უფლებებით და პასუხს აგებდა შეიარაღებული ძალების მართვისა და კავშირგაბმულობის ყველა სახეობისა და სისტემის ორგანიზაციასა და განვითარებაზე, აგრეთვე შესაბამის ფედერალურ უწყებებთან კავშირზეც.

გ ე ნ ე რ ა ლ უ რ ი ი უ რ ი ს ტ კ ო ნ ს უ ლ ტ ი მეთაურობდა თვდაცვის სამინისტროს სამხედრო-იურიდიულ სამმართველოს და პასუხს აგებდა შეიარაღებული ძალების მომსახურების ყველა სახეობაზე. გენერალური იურისტკონსულტი გახლდათ თავდაცვის სამინისტროს იურიდიული წარმომადგენელი. მის მოვალეობაში შედიოდა აგრეთვე თავდაცვის მინისტრისა და მისი მოადგილისთვის იურიდიული დასკვნების ან დასაბუთებების მომზადება, თავდაცვის სამინისტროს საკანონმდებლო პროგრამების შემუშავების საერთო ხელმძღვანელობა და თავდაცვის სამინისტროს პოზიცის განსაზღვრა შემოთავაზებული კანონპროექტების იმ პუნქტების მიმართ, რომლებიც შესაძლო იყო მას შეხებოდა.

შეიარაღებული ძალების ოპერატიულ ხელმძღვანელობაში თავდაცვის სამინისროს სამუშაო ორგანოს 1970-იანი წლების მეორე ნახევარში წარმოადგენდა შ ტ ა ბ ე ბ ი ს უ ფ რ ო ს თ ა კ ო მ ი ტ ე ტ ი. შემდგომში ამ ორგანოს მიანიჭეს გარკვეული ავტონომიურობა თავდაცვის სამინისტროსგან და, შესაბამისად, ფუნქციები და კომპეტენციაც რამდენადმე შეუცვალეს. ამ ნაშრომში ჩვენ შევეხებით აღნიშნული ორგანოს ფუნქციონირებას 1970/1980-იანი წლების მიჯნაზე.

აშშ-ის შეიარაღებული ძალების შტაბების უფროსთა კომიტეტს (შუკ) მეთაურობდა თავმჯდომარე, რომელსაც ნიშნავდა ქვეყნის პრეზიდენტი სენატის რეკომენდაციითა და თანხმობით სრული გენერლების (ადმირალების) რიცხვიდან ორი წლის ვადით. თანამდებობის მიხედვით იგი ითვლებოდა შეიარაღებული ძალების უმაღლეს ოფიცრად (მთარგმნელის შენიშვნა: აშშ–ის სახმელეთო ჯარებში მშვიდობიანობის დროს არის ოთხი საგენერლო წოდება. ესენია: ბრიგადის გენერალი /ერთვარსკვლავიანი გენერალი – ბრიგადის მეთაური/, გენერალ–მაიორი /ორვარსკვლავიანი გენერალი – დივიზიის მეთაური/, გენერალ–ლეიტენანტი /სამვარსკვლავიანი გენერალი – საარმიო კორპუსის მეთაური/ და გენერალი ანუ სრული გენერალი /ოთხვარსკვლავიანი გენერალი – აშშ–ის გაერთიანებული სარდლობის მთავარსარდალი ან სპეციალური სარდლობის სარდალი/; ომიანობის დროს აშშ–ში ვარაუდობენ არმიის გენერლის /ხუთვარსკვლავიანი გენერლის/ წოდების აღდგენსაც, მას შემდეგ, რაც დაიწყებენ საარმიო კორპუსების საფუძველზე საველე არმიების გაშლას, როგორც ეს იყო, მაგალითად, მეორე მსოფლიო ომის მსვლელობისას).

იმ ორგანოს სახით, რომლის წევრებიც ასრულებდნენ პრეზიდენტის, ეუს-ისა და თავდაცვის მინისტრის მთავარი სამხედრო მრჩევლების როლს, შუკ-ი შეიმუშავებდა სტრატეგიულ გეგმებს და უზრუნველყოფდა შეიარაღებული ძალების სტრატეგიულ ხელმძღვანელობას (იმ ოპერაციების ხელმძღვანელობის ჩათვლით, რომლებსაც ატარებდნენ გაერთიანებული და სპეციალური სარდლობების მთავარსარდლები), აგრეთვე თავდაცვის მინისტრის სახელით გამოსცემდა დირექტივებს ამ სარდლობების შემადგენლობაში შემავალი სახმელეთო ჯარების, სჰძ-ისა და სზძ-ის გაერთიანებებისა და შენაერთების სტრატეგიული და ოპერატიული გამოყენების საკითხებში.

შუკ-ის სამუშაო ორგანოს წარმოადგენდა გაერთიანებული შტაბი, რომელიც უშუალოდ შეიმუშავებდა გეგმებსა და ღონისძიებებს შეიარაღებული ძალებისთვის მთლიანობაში.

შეიარაღებული ძალების ყველა სხვა სახის საქმიანობას (ოპერატიულის, ანუ ჯარების საბრძოლო გამოყენებასთან დაკავშირებულის გარდა), აშშ-ის თავდაცვის მინისტრი ხელმძღვანელობდა და ხელმძღვანელობს არმიის, სჰძ-ისა და სზძ-ის სამინისტროების, აგრეთვე თავდაცვის სამინისტროს ცალკეული სამმრთველოების მეშვეობით.

არმიის (სახმელეთო ჯარების), სჰძ-ისა და სზძ-ის სამინისტროები წარმოადგენენ შეიარაღებულ ძალთა შესაბამისი სახეობების მართვის უმაღლეს ორგანოებს და ახორციელებენ მათ მშენებლობას, დაკომპლექტებას, კადრების მომზადებას, დაფინანსებას, მატერიალურ-ტექნიკურ უზრუნველყოფას, სამეცნიერო-კვლევით სამუშაოებს შეიარაღებული ძალების ორგანიზაციის, იარაღითა და სამხედრო ტექნიკით აღჭურვის სფეროში, აგრეთვე ჯარების სამობილიზაციო გაშლას, საბრძოლო და ოპერატიულ მომზადებასა და საბრძოლო გამოყენებას. გაერთიანებული და სპეციალური სარდლობების შემადგენლ;ობაში შემავალი სახმელეთო ჯარები, სამხედრო-საჰაერო ძალები და სამხედრო-საზღვაო ძალები “ცივი ომის” წლებში გამოყვანილი იყვნენ შეიარაღებულ ძალთა სახეობების სამინისტროების ოპერატიული დაქვემდებარებიდან. გაერთიანებული ან სპეციალური სარდლობების შემადგენლობაში გამოყოფილი ჯარების გამოყენების უფლება მიცემული ჰქონდათ ამ სარდლობების მთავარსარდლებს, რომლებიც შუკ-ის მეშვეობით ემორჩილებოდნენ უშუალოდ თავდაცვის მინისტრს და ხელმძღვანელობდნენ მხოლოდ პრეზიდენტის, თავდაცვის მინისტრის ან შუკ-ის თავმჯდომარის მითითებებით.

თავდაცვის სამინისტროს ცალკეული სამმართველოები სპეციფიური ამოცანების გადაწყვეტაში დახმარებას აღმოუჩედნენ მინისტრსა და შუკ-ს შეიარაღებული ძალების ხელმძღვანელობისას.

ბირთვული საბრძოლო მასალების სამმართველო ემორჩილებოდა თავდაცვის მინისტრს შუკ-ის მეშვეობით და ხელმძღვანელობდა სამუშაოებს სამეცნიერო კვლევების, ბირთვული იარაღის შექმნის, წარმოების, მარაგების დაგროვებისა და გამოცდების სფეროში; კონსულტაციებს უწევდა და ეხმარებოდა შუკ-ს ბირთვული იარაღის მარაგების შემადგენლობასთან, განაწილებასა და განწერტვასთან დაკავშირებული რეკომენდაციების შემუშავებაში; ატარებდა იმ ობიექტების საინსპექტორო დათვალიერებებს, რომლებშიც აგროვებდნენ, არემონტებდნენ ან ინახავდნენ ბირთვულ იარაღს; ხელმძღვანელობდა ბირთვულ იარაღის სფეროში მთელ რიგ გასაცნობ და სასწავლო კურსებს.

სადაზვერვო სამმართველო ემორჩილებოდა თავდაცვს მინისტრს შუკ-ის მეშვეობით და ორგანიზაციას უკეთებდა, ხელმძღვანელობდა და აკონტროლებდა თავდაცვის სამინისტროს სადაზვერვო ორგანოების საქმიანობას. იგი აკონტროლებდა და კოორდინირებას უწევდა სახმელეთო ჯარების, სჰძ-ისა და სზძ-ის სამინისტროების სადაზვერვო ორგანოების საქმიანობას; სადაზვერვო ინფორმაციით უზრუნველყოფდა თავდაცვის სამინისტროს დაინტერესებულ ორგანოებს; ზედამხედველობას ახორციელებდა სამხედრო დაზვერვის სხვა ორგანოების სადაზვერვო საქმიანობის დამტკიცებული გეგმებისა და პროგრამების შესრულებაზე; პასუხს აგებდა თავდაცვის სამინისტროში დაზვერვაზე ასიგნაციების ეკონომიურ და ეფექტურ განაწილებასა და სწორ ხარჯვაზე.

კარტოგრაფიული სამმართველო ემორჩილებოდა თავდაცვის მინისტრს შუკ-ის მეშვეობით და განკუთვნილი იყო სამუშაოების ორგანიზებისთვის ტოპოგრაფიული, საავიაციო, კოსმოსური და საზღვაო რუკებისა და საინფორმაციო სანავიგაციო ცნობების, ცხრილებისა და შეტყობინებების შედგენის, გამოცემის, განაწილებისა და დაგზავნისთვის.

კავშირგაბმულობის სამმართველო თავდაცვის მინისტრს ემორჩილებოდა შუკ-ის მეშვეობით და პსუხს აგებდა კავშირგაბმულობის სისტემებისა და საშუალებების მუშაობაზე, მომარაგებასა და რემონტზე, რომლებიც ემსახურებოდნენ თავდაცვის სამინისტროს, აგრეთვე სხვა სამთავრობო ორგანოებს.

პერსპექტიული სამხედრო კვლევების სამმართველო 1972 წელს გამოეყო სამეცნიერო-კვლევით და საცდელ-საკონსტრუქტორო სამუშაოებში დირექტორის სამმართველოს და როგორც დამოუკიდებელი ერთეული, უშუალოდ დაექვემდებარა თავდაცვის მინისიტრს. სამმართველო დაკავებული იყო ფუნდამენტური და გამოყენებითი კვლევების ორგანიზებითა და ჩატარებით, რომლებსაც შეეძლოთ გამოყენება ეპოვათ სამხედრო საქმეში.

სამხედრო დახმარების აღმოჩენის სამმართველო შექმნილი იყო უცხო სახელმწიფოებისთვის სამხედრო დახმარების აღმოჩენის, აგრეთვე იარაღის მიყიდვის გეგმებისა და პროგრამების შესრულების ხელმძღვანელობისა და კონტროლისთვის. იგი ემორჩილებოდა უშუალოდ თავდაცვის მინისტრს.

სამხედრო კონტრაქტებზე ფინანსური კონტროლის სამმართველო შეიქმნა 1965 წელს როგორც თავდაცვის სამინისტროს ერთიანი ორგანო ხელშეკრულებით მომუშავე ორგანიზაციებთან და პირებთან საქმეების წარმოებისთვის. იგი უშუალოდ ემორჩილებოდა თავდაცვის მინისტრს და უზრუნველყოფდა ადმინისტრაციული რევიზიებისა და შემოწმებების ჩატარების ერთსახოვნებას თავდაცვის სამინისტროს საკონტრაქტო-შესასყისი საქმიანობის სფეროში, ამზადებდა რეკომენდაციებს ფასებსა და სხვა საკითხებში სამხდერო უწყების შესყიდვებით დაკავებული პერსონალისთვის.

მომარაგების სამმართველო ექვემდებარებოდა უშუალოდ თავდაცვის მინისტრს და პასუხს აგებდა შეიარაღებული ძალების ზოგადი დანიშნულების მომარაგების საგნებით _ სურსათი, ფორმის ტანსაცმელი, საწვავ-საცხები მასალები, სამედიცინო-სანიტარული ქონება და ა. შ. _ უზრუნველყოფაზე. გარდა ამისა, მომარაგების სამმართველო ორგანიზაციას უკეთებდა მომარაგების საგნების საბითუმო განაწილებას; დებდა კონტრაქტებს მრეწველობასთან, კოორდინაციას უწევდა თავდაცვის სამინისტროს ყველა ორგანოს საქმიანობას მომარაგების საგნების შესყიდვების, აღრიცხვის, შენახვისა და განაწილების სფეროში; შეიმუშავებდა ინფორმაციის დამუშავების ერთიან მეთოდებს სამეცნიერო-კვლევითი და საცდელ-საკონსტრუქტორო სამუშაოებისა და მომარაგების სფეროში (შესაბამისად პირველში _ სამეცნიერო და ტექნიკური დოკუმენტაციის და მეორეში _ შეკვეთებისა და განაცხადების წესის განსაზღვრის ჩათვლით). სამმართველო პასუხს აგებდა ასევე სამხედრო მომარაგების საგნების ერთიანი კატალოგის შემუშავებაზე, რომელსაც მთავრობა იყენებდა ყველა შესასყიდ და შესანახ საქონელზე ფედერალური კატალოგების შედგენისას.

სამოქალაქო მზადყოფნის სამმართველო წარმოადგენდა უმაღლეს საკოორდინაციო და საკონსულტაციო ორგანოს, რომელიც წარმართავდა ფედერალური სამინისტროებისა და უწყებების, შტატების მთავრობებისა და ხელისუფლების ადგილობრივი ორგანოების საქმიანობას სამოქალაქო თავდაცვის დაგეგმვისა და პრაქტიკული განხორციელების ღონისძიებების, აგრეთვე სტიქიურ უბედურებებთან ბრძოლის ორგანიზაციის საკითხებში. იგი ექვემდებარებოდა უშუალოდ თავდაცვის მინისტრს.

გამოძიებათა სამმართველო განკუთვნილი იყო თავდაცვის სამინისტროს პირად შემადგენლობას შორის დანაშაულებების გამოძიების, აგრეთვე მისი ლოიალობის შესამოწმებლად ძალისხმევის გაერთიანებისთვის.

პრეზიდენტის, თავდაცვის მინისტრის, შტაბების უფროსთა კომიტეტის შეიარაღებული ძალების მდგომარეობაზე ინფორმაციით უზრუნველყოფის, აგრეთვე სარდლობის ბრძანებებისა და განკარგულებების მოკლე ვადებში გადაცემის მიზნით შექმნილი იყო შეიარაღებული ძალების ოპერატიული მართვის ეროვნული სისტემა, რომელიც შედგემოდა ელექტრონულ-გამომთვლელი ტექნიკით აღჭურვილი სტაციონარული და მოძრავი საკომანდო ცენტრებისა და პუნქტებისგან. ამ სისტემის მთავარ აბონენტებს წარმოადგენდნენ შეიარაღებული ძალების ძირითადი და სათადარიგო საკომანდო ცენტრები, აგრეთვე სპეციალურ თვითმფრინავებში მოწყობილი შეიარაღებული ძალების საჰაერო საკომანდო პუნქტი. გარდა ამისა, შეიარაღებული ძალების ოპერატიული მართვის ეროვნულ სისტემაში შედიოდნენ შეიარაღებული ძალების სახეობებათა, გაერთიანებული და სპეციალური სარდლობების საკომანდო პუნქტები და ოპერატიული ცენტრები.

აშშ-ის პრეზიდენტის, სახელმწიფო მართვის ორგანოებისა და მთავრობის კავშირგაბმულობის უზრუნველსაყოფად შექმნილი იყო კავშირგაბმულობის ეროვნული სისტემა, რომელშიც წამყვანი ადგილი ეკავა თავდაცვის სამინისტროს კავშირგაბმულობის სტრატეგიულ სისტემას. იგი აერთიანებდა ერთმანეთს შორის მაგისტრალური ხაზებით დაკავშირებულ კავშირგაბმულობის სარეტრანსლაციო კვანძებს, რომლებსაც ადგილობრივი ხაზების მეშვეობით აერთებდნენ დამაბოლოებელ კვანძებთან, ხოლო ეს უკანასკნელნი კი ემსახურებოდნენ შეიარაღებული ძალების სტრატეგიული მართვის ორგანოებს.

კავშირგაბმულობის სტრატეგიული სისტემის ძირითად კომპონენტებს 1970-იანი წლების მიწურულს წარმოადგენდნენ შეიარაღებული ძალების სახეობათა გლობალური სისტემები, ციფრული კავშირგაბმულობის ავტომატიზებული სისტემა AUTODIN, სატელეფონო კავშირგაბმულობის ავტომატიზებული სისტემა AUTOVON, დახურული სატელეფონო კავშირგაბმულობის ავტომატიზებული სისტემა AUTOSEVOCOM, კავშირგაბმულობის სამხედრო სათანამგზავრო სისტემა, რომლებიც უზრუნველყოფდნენ აშშ-ის შეიარაღებული ძალების ოპერატიული მართვის ეროვნულ სისტემასა და სტრატეგიული კავშირგაბმულობის სპეციალურ ქსელებს.

ამავე პერიოდში აშშ-ში ატარებდნენ თავდაცვის სამინისტროსა შეიარაღებული ძალების სახეობათა სამინისტროების, გაერთიანებული და სპეციალური სარდლობების საორგანიზაციო სტრუქტურის სრულყოფისა და მართვისა და კავშირგაბმულობის განვითარებული სისტემების შექმნის ღონისძიებებს. ღებულობდნენ საკომანდო ცენტრებისა და კავშირგაბმულობის კვანძების განწერტვისა და დარეზერვების, ძირითად სტრატეგიულ მიმართულებებზე კავშირგაბმულობის ჭარბი საშუალებების შექმნის ზომებს. უზარმაზარ სახსრებს ხარჯავდნენ სამუშაოებზე იმ პროგრამების მიხედვით, რომლებსაც საბოლოო ჯამში აშშ-ის შეიარაღებული ძალების სტრატეგიული ხელმძღვანელობა უნდა უზრუნველეყოთ ჯარების მართვის მდგრადი სისტემით ომის წარმოქმნის შემთხვევაში, უწინარეს ყოვლისა საბჭოთა კავშირისა და ვარშავის ხელშეკრულების ორგანიზაციის წინააღმდეგ.

(გაგრძელება იხ. ნაწილი III)

მოამზადა ირაკლი ხართიშვილმა