აშშ მსუბუქი ქვეითი დივიზიები

შინაარსი 

აშშ მე-7 ქვეითი დივიზიის რეორგანიზაცია 

აშშ მსუბუქი ქვეითი დივიზია 

აშშ 10-ე მსუბუქი ქვეითი დივიზია 

აშშ ეროვნული გვარდიის 29-ე მსუბუქი ქვეითი დივიზია 

აშშ მე-6 მსუბუქი ქვეითი დივიზია 

აშშ 25-ე მსუბუქი ქვეითი დივიზია 

აშშ მე-7 ქვეითი დივიზიის რეორგანიზაცია 

(85, # 12) 

ამერიკული პრესის ცნობებით, ახალი ტიპის შენაერთის – მსუბუქი ქვეითი დივიზიის, რომელიც განკუთვნილია ჰაერით სწრაფი სტრატეგიული გადასროლებისთვის შეიარაღებული კონფლიქტების რაიონებში, უმთავრესად სუსტად აღჭურვილ საომარ მოქმედებათა თეატრებზე (ომთ), გამოცდებისა და შეფასების ბაზას წარმოადგენს რეგულარული სახმელეთო ჯარების მე-7 ქვეითი დივიზია (მისი სახელწოდებაა „ბაიონეტი“, ემბლემა მოყვანილია ნახატზე), დისლოცრებული ფორტ-ორდში (კალიფორნიის შტატი). 

ორგანიზაციის შესაბამისად მუბუქ ქვეით დივიზიაში (10 200 ადამიანი) იგეგმება იყოს დივიზიის შტაბი, ბრიგადების სამი შტაბი, ცხრა ქვეითი ბატალიონი, 105-მმ ბუქსირებადი ჰაუბიცების სამი საარტილერიო დივიზიონი (თითოეულში 18 ქვემეხი), საარმიო ავიაციის ბრიგადა, საზენიტო დივიზიონი, კავშირგაბმულობის ბატალიონი, საინჟინრო ბატალიონი, ზურგის სარდლობა და სამხედრო პოლიციის ასეული (არ წერია დაზვერვისა და რებ ბატალიონი – ან მე გამომრჩა, ან წერილის ავტორს – ი. ხ.). ქვეითი ბატალიონი (540 ადამიანი) შემდგარი იქნება საშტაბო ასეულისაგან, რომელშიც იქნება ექვსი ოცეული (ტანკსაწინააღმდეგო, სადაზვერვო, ნაღმსატყორცნების, უზრუნველყოფის, კავშირგაბმულობის, სამედიცინო), და სამი ქვეითი ასეულისაგან (თითოეულში 125 ადამიანი). დივიზიის შეიარაღებაში ნავარაუდევია იყოს შემსუბუქებული იარაღი და საბრძოლო ტექნიკა, მათ რიცხვში 54 105-მმ ბუქსირებადი ჰაუბიცა, დაახლოებით 40 106,7-მმ ნაღმსატყორცნი, 500-მდე ხელის ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარსატყორცნი M203, ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რკეტების „დრაკონისა“ და „თოუს“ 200-ზე მეტი გასაშვები დანადგარი (ტსმრ გდ), 18 თვითმავალი საზენიტო დანადგარი (თზდ) „ვულკანი“, 90 გადასატანი საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსი (გზრკ) „სტინგერი“ (საცეცხლე გათვლა), საარმიო ავიაციის 90-ზე მეტი ვერტმფრენი, 350-ზე მეტი 1,25-ტ მაღალი გამავლობის ავტომობილი M966, დაახლოებით 140 მოტოციკლი და სხვა შეიარაღება. 

მე-7 ქვეითი დივიზიის გადაყვანა მსუბუქის შტატებზე, ამერიკული სარდლობის აზრით, არსებითად აამაღლებს მის სტრატეგიულ მობილურობას – ჰაერით დივიზიის გადასასროლად დასჭირდებათ სამხედრო-სატრანსპორტო თვითმფრინავების C-141 დაახლოებით 500 რეისი (არსებული /ქვეითი/ დივიზიისათვის აუცილებელია 1400-ზე მეტი რეისი). არ გამორიცხავენ (მსუბუქი) ქვეითი დივიიის გამოყენებას ევროპულ ომის თეატრზეც. ამ შემთხვევაში იგი შეიძლება გაძლიერებულ იქნას მექანიზებული ბრიგადით, აგრეთვე საველე არტილერიის, საარმიო ავიაციისა და საჯარისო საჰაერო თავდაცვის ცალკეული ნაწილებით. 

წერილი თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1985, № 12. 

აშშ მსუბუქი ქვეითი დივიზია 

ამერიკული სარდლობა განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს ე. წ. მძიმე და მსუბუქი შენაერთების შებალანსების საკითხს. დაგეგმილია აღნიშნული ტიპის ფორმირებათა ისეთი თანაფარდონის მიღწევა სახმელეთო ჯარების შემადგენლობაში, რომელიც მისცემდა მძლავრი მეწინავე დაჯგუფებების შენახვისა და მათი სწრაფად გაშლის შესაძლებლობას, აგრეთვე მსუბუქი დივიზიების მაღალი სტრატეგიული მობილურობის გამოყენებით უფრო მოკლე დროში მოახდენდა რეაგირებას სამხედრო-პოლიტიკური ვითარების შეცვლაზე მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში. 

მძიმე დივიზიებს მიეკუთვნება სახმელეთო ჯარების მექანიზებული და ჯავშანსატანკო დივიზიები, განკუთვნილი მაღალი და საშუალო ინტენსივობის საბრძოლო მოქმედებათა წარმოებისათვის, პირველ რიგში, საომარ მოქმედებათა ევროპულ თეატრებზე; მსუბუქ დივიზიებს მიეკუთვნება – შექმნის ეტაპზე მყოფი მსუბუქი ქვეითი დივიზიები, აგრეთვე არსებული საჰაერო-სადესანტო და საჰაერო-საიერიშო დივიზიები. 

მსუბუქი ქვეითი დივიზია, ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების შეფასებით, არის სახმელეთო ჯარების თვისობრივად (ხარისხობრივად) ახალი ზოგადსაჯარისო შენაერთი. იგი განკუთვნილია ჰაერით სწრაფად გადასროლისა და დაბალი ინტენსივობის საბრძოლო მოქმედებათა წარმოებისათვის ძირითადად სუსტად აღჭურვილ საომარ მოქმედებათა თეატრებზე (ომთ) რთულ ფიზიკურ-გეოგრაფიულ პირობებში (სამხრეთ-დასავლეთ აზიის მთები და უდაბნოები, ცენტრალური და სამხრეთ ამერიკის ტყეები, აფრიკა და წყნარი ოკეანის ზონა). იკვლევენ აგრეთვე ასეთი ტიპის დივიზიების საბრძოლო გამოყენების საკითხებს ევროპულ ომის თეატრზეც აშშ შეიარაღებული ძალების მეწინავე დაჯგუფების შემადგენლობაში საშუალო და მაღალი ინტენსივობის საბრძოლო მოქმედებების წარმოებისას „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის შესაბამისად. 

ორგანიზაციულად მსუბუქი ქვეითი დივიზია მოიცავს (იხ. ნახატი) შტაბსა და საშტაბო ასეულს, ბრიგადების სამ შტაბს საშტაბო ასეულებით, ცხრა ქვეით ბატალიონს, ოთხ საარტილერიო დივიზიონს, საზენიტო დივიზიონს, საარმიო ავიაციის ბრიგადას, სამ ცალკეულ ბატალიონს (დაზვერვისა და რადიოელექტრონული ბრძოლის /რებ/, კავშირგაბმულობის, საინჟინრო), ზურგის სარდლობას (შტაბი და საშტაბო ასეული, ოთხი ბატალიონი: სარემონტო, სატრანსპორტო და მომარაგების, სამედიცინო, საავიაციო ტექნიკის მომსახურებისა და რემონტის), სამხედრო პოლიციის ასეულს. სულ დივიზიაში (იხ. ცხრილი) პირადი შემადგენლობის 10 768 ადამიანია, რვა 155-მმ და 54 105-მმ ბუქსირებადი ჰაუბიცა, 36 106,7-მმ და 54 60-მმ ნაღმსატყორცნი, ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების (ტსმრ) „თოუ“ 44 გასაშვები დანადგარი ავტომობილზე M966, ტსმრ „დრაკონის“ 162 გასაშვები დანადგარი, რვა 25-მმ ავტომატური ზარბაზანი, 18 თვითმავალი საზენიტო დანადგარი (თზდ) „ვულკანი“, 90 გადასატანი საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსი (გზრკ) „სტინგერი“, 99 ვერტმფრენი, მათ რიცხვში 31 სადაზვერვო, 29 საცეცხლე მხარდაჭერის, 36 ზოგადი დანიშნულების, 870 1,25-ტ მაღალი გამავლობის ავტომობილი, 135 მოტოციკლი და სხვა შეიარაღება* (*უცხოური სამხედრო ბეჭდური გამოცემების ბოლო მონაცემებით მსუბუქ ქვეით დივიზიაში არის 155-მმ ჰაუბიცების ბატარეა /ტექსტის მიხედვით დივიზიონი/, აგრეთვე საავიაციო ტექნიკის მომსახურებისა და რემონტის ასეული /ტექსტის მიხედვით ბატალიონი/). 

არსებული გეგმების თანახმად სახმელეთო ჯარებში ნავარაუდევია ხუთი მსუბუქი ქვეითი დივიზიის ყოლა (ოთხი რეგულარულ ჯარებში და ერთიც ეროვნულ გვარდიაში). დღეისათვის მე-7 ქვეითი დივიზიის ბაზაზე (ფორტ-ორდი, კალიფორნიის შტატი) შექმნილია მე-7 მსუბუქი ქვეითი დივიზია. უახლოეს წლებში 25-ე ქვეითი (ჰავაის კუნძულები) და ადრე გაუქმებული (განფორმირებული) მე-6 ქვეითი (ფორტ-რიჩარდსონი, ალიასკის შტატი), 10-ე სამთო (ფორტ-დრამი, ნიუ-იორკი) და ეროვნული გვარდიის 29-ე ქვეითი (ფორტ-ბელვორი, ვირჯინია) დივიზიების ბაზაზე დაგეგმილია შეიქმნას იმავე ნომრების მსუბუქი ქვეითი დივიზიები. 

როგორც უცხოელი სპეციალისტები მიიჩნევენ, რომ მსუბუქი ქვეითი დივიზიის ძირითადი უპირატესობა არსებული ორგანიზაციის ქვეით დივიზიასთან შედარებით არის მისი მაღალი სტრატეგიული და ოპერატიულ-ტაქტიკური მობილურობა. ასე, მსოფლიოს ნებისმიერ ნაწილში მისი გადასროლისათვის საჭირო იქნება C-141B ტიპის სამხედრო-სატრანსპორტო თვითმფრინავების არაუმეტეს 500 თვითმფრინავ-რეისისა (ჩვეულებრივი ქვეითი დივიზიისათვის აუცილებელია 1450 რეისი). ამასთან ერთად, მე-7 მსუბუქი ქვეითი დივიზიის ნაწილებისა და ქვედანაყოფების მონაწილეობით ჩატარებულმა საცდელმა სწავლებებმა გამოავლინეს მისი საორგანიზაციო სტრუქტურის, საბრძოლო გამოყენებისა და საბრძოლო მოქმედებათა უზრუნველყოფის სუსტი მხარეებიც. აღინიშნება აგრეთვე, რომ მას აქვს შედარებით დაბალი საცეცხლე და ტანკსაწინააღმდეგო შესაძლებლობები, არასაკმარისი ტაქტიკური მობილურობა (დივიზიის ცხრა ქვეითი ბატალიონიდან მხოლოდ სამი შეიძლება იქნას გადასროლილი საბრძოლო მოქმედებათა რაიონის საზღვრებში საშტატო ვერტმფრენებითა და სხვა სატრანსპორტო საშუალებებით), საბრძოლო მოქმედებების წარმოების შეზღუდული შესაძლებლობები (მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის /მტუ/ მარაგი 2–3 დღე-ღამეზეა გაანგარიშებული). სუსტად აღჭურვილ ომთ-ებზე ამ ტიპის შენაერთების საბრძოლო გამოყენების საკითხების განხილვისას, სახმელეთო ჯარების სარდლობა მიიჩნევს, რომ მსუბუქი ქვეითი დივიზიის ოპერატიული დანიშნულების რაიონში გადასროლისას შეიძლება წარმოიშვას გარკვეული სიძნელეები, დაკავშირებული სამხედრო-სატრანსპორტო თვითმფრინავების მიღების, ფრენების დროს საწვავით მათი გაწყობის, ასევე ჰაერშიც, მატერიალურ-ტექნიკურ საშუალებათა აუცილებელი მარაგის შექმნისა და სხვა საკითხებთან. ამ და სხვა ფაქტორებს, მისი აზრით, შეუძლიათ დააქვეითონ დივიზიის შესაძლებლობები თავისი ძალისხმევის გაზრდის საქმეში. 

მსუბუქი ქვეითი დივიზიები შექმნილია ძირითადად „მესამე მსოფლიოს“ ქვეყნების რეგიონებში სწრაფი რეაგირებისთვის, თუმცა კი მუშავდება მათი საბრძოლო გამოყენების გეგმები ევროპულ ომის თეატრზეც. მაღალი სტრატეგიული მობილურობის მქონე მსუბუქ ქვეით დივიზიებს შეუძლიათ უმოკლეს ვადებში გააძლიერონ ნატო-ს „შეკავების ძალები“ ევროპაში სამხედრო კონფლიქტის საწყის ეტაპზე და უზრუნველყონ ბლოკის გაერთიანებული (სამოკავშირეო) შეიარაღებული ძალების (გშძ) სტრატეგიული გაშლა არსებული გეგმების შესაბამისად. შემდეგში, საშუალო და მაღალი ინტენსივობის საბრძოლო მოქმედებათა წარმოების პირობებში, მათი გამოყენება მნიშვნელოვნად აამაღლებს მექანიზებული და ჯავშანსატანკო შენაერთების საბრძოლო შესაძლებლობებს, განსაკუთრებით ადგილმდებარეობის რთულ პირობებში მოქმედებებისას. 

მსუბუქი ქვეითი დივიზიების ოპერატიული გაშლის ყველაზე უფრო სავარაუდო რაიონები ევროპულ ომის თეატრზე შეიძლება იყოს ნატო-ს გშძ-ის დაჯგუფების ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფლანგები, სადაც ადგილმდებარეობის პირობები იძლევა მაღალი ეფექტურობის მიღწევის საშუალებას ამ ფორმირებათა გამოყენებისას. ცენტრალურ-ევროპულ ომთ-ზე მსუბუქი ქვეითი დივიზიების გაშლის ყველაზე უფრო სავარაუდო რაიონებია მთაგორიან-ტყიანი უბნები მე-5 და მე-7 საარმიო კორპუსების მოქმედებათა ზოლში, აგრეთვე რურის სამრეწველო რაიონის ურბანიზებული ზონები. ამასთან მსუბუქი ქვეითი ბრიგადები მათი შემადგენლობიდან გადაეცემა მძიმე დივიზიებს მეორეხარისხოვან მიმართულებებსა და ისეთ ადგილმდებარეობაზე გამოყენებისთვის, სადაც გართულებულია მექანიზებული და ჯავშანსატანკო დივიზიების მოქმედება. 

მსუბუქი ქვეითი დივიზიების ევროპულ ომთ-ებზე გამოყენების საფუძვლებს ამერიკული სარდლობა განიხილავს „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის თვალსაზრისით. ასე, შეტევაში მსუბუქი ქვეითი დივიზიის ნაწილები და ქვედანაყოფები შეიძლება გამოყენებულ იქნას მეორეხარისხოვან მიმართულებებზე, აგრეთვე ადგილმდებარეობის ძნელად სავალი უბნების გავლით მოწინააღმდეგის თავდაცვაში შეღწევის ამოცანების შესრულებისა და ზურგში მისთვის დაზიანების მიყენებისათვის. გარდა ამისა, მათ შეუძლიათ იმოქმედონ აერომობილური დესანტების სახით, რომელთაც გადასხამენ 70 კმ-მდე სიშორეზე მოწინააღმდეგის ზურგში ობიექტების განადგურების ან დაუფლების მიზნით (თითოეულ დივიზიაში იქნება „რეინჯერების“ პროგრამით მომზადებული 850 სამხედრო მოსამსახურე). 

თავდაცვაში მსუბუქი ქვეითი დივიზიის ნაწილებისა და ქვედანაყოფების გამოყენება ნავარაუდევია ძირითადად მეორეხარისხოვან მიმართულებებზე, საბრძოლო მოქმედებათა წარმოებისათვის დასახლებულ პუნქტებში, მთა-გორიან და ტყიან მასივებში, დაჭაობებული ადგილმდებარეობის პირობებში. 

დიდი ყურადღება ეთმობა ამ დივიზიების გამოყენების საფუძვლების შემუშავებას მექანიზებულ და სატანკო ქვედანაყოფებთან, აგრეთვე საცეცხლე მხარდაჭერის ვერმფრენებთან ურთიერთმოქმედებაში ზურგის რაიონების დაცვისა და თავდაცვის საბრძოლო ამოცანების შესრულებისას. ითვლება, რომ მძიმე და მსუბუქი შენაერთების ძალებისა და საშუალებათა ერთობლივი გამოყენება ყველაზე უფრო ეფექტური იქნება მოწინააღმდეგის საჰაერო და აერომობილური დესანტების წინააღმდეგ, აგრეთვე დივიზიებისა და საარმიო კორპუსების ზურგის რაიონებში მოქმედი მანევრული ჯგუფების სატანკო და მოტოქვეითი ნაწილებისა და ქვედანაყოფების წინააღმდეგაც. 

მსუბუქი ქვეითი დივიზიების დამოუკიდებელ მიმართულებებზე გამოყენების შემთხვევაში ნატო-ს გშძ-ის შემადგენლობაში ისინი შეიძლება ღებულობდნენ გასაძლიერებლად სამ ბრიგადამდე (მექანიებული ან ჯავშანსატანკო, საველე არტილერიისა და საარმიო ავიაციის). გარდა ამისა ნავარაუდევია მსუბუქი ქვეითი დივიზიების ჩართვა ევროპულ ომის თეატრზე ნატო-ს გშძ-ის არმიების ჯგუფის საარმიო კორპუსის ოპერატიული ან სტრატეგიული რეზერვის შემადგენლობაში. 

როგორც ამერიკული სარდლობა მიიჩნევს, სახმელეთო ჯარების შემადგენლობაში მსუბუქი ქვეითი დივიზიების არსებობას შეუძლია უზრუნველყოს ქვეყნის სამედრო-პოლიტიკურ ხელმღვანელობა ძალების მაღალმობილური კონტინგენტით მათი სწრაფი გადასროლისათვის დედამიწის ნებისმიერ წერტილში მათ წინაშე დასმული ამოცანების შესასრულებლად. 

წერილი თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1986, № 5. 

აშშ 10-ე მსუბუქი ქვეითი დივიზია 

დღესდღეობით პენტაგონის მიერ სახმელეთო ჯარების რეორგანიზაციის პროგრამის „არმია–90“ ფარგლებში დიდი ყურადღება ეთმობა მისი მობილურობის ამაღლებას. ერთ-ერთი მიმართულება, რომელიც მნიშვნელოვნად ამცირებს აშშ კონტინენტური ნაწილიდან ზღვისიქითა საომარ მოქმედებათა თეატრებზე (ომთ) შენაერთების გადასროლის ვადებს, გახლავთ მსუბუქი ქვეითი დივიზიების შექმნა. ასეთი დივიზიის გადასროლისათვის დასჭირდებათ C-141 ტიპის სახედრო-სატრანსპორტო თვითმფრინავების დაახლოებით 500 თვითმფრინავ-რეისი (ჩვეულებრივი ქვეითი დივიზიისათვის 1400-ზე მეტი). 

როგორც უცხოური პრესა იტყობინება, დაიწყო რეგულარული ჯარების 10-ე მსუბუქი ქვეითი დივიზიის ჩამოყალიბება (მოყვანილია ემბლემის ნახატი). მას ექნება ორბრიგადიანი შემადგენლობა, ხოლო სამობილიზაციო გაშლის შემთხვევაში მისი სრულად დაკომპლექტება ეროვნული გვარდიის სახმელეთო ჯარების ცალკეული ქვეითი ბრიგადითაა ნავარაუდევი. დივიზიის შტაბი (მეთაურად 1985 წელს დაინიშნა გენერალ-მაიორი უ. კარპენტერი), ერთი ბრიგადა და სადივიზიო საფუძვლის ზოგიერთი ქვედანაყოფი გაშლილია ფორტ-დრამში (ნიუ-იორკის შტატი). მეორე ბრიგადა, სანამ ფორტ-დრამში არ მომზადდება ბაზა მისი განლაგებისათვის, დისლოცირებული იქნება ფორტ-ბენინგში (ჯორჯია). 

უცხოურ პრესაში აღინიშნება, რომ დივიზია იქმნება ყოფილი 10-ე სამთო დივიზიის ბაზაზე, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის წლებში მონაწილეობას ღებულობდა საბრძოლო მოქმედებებში იტალიაში, ხოლო ომის შემდეგ კი გაუქმებულ იქნა. ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები არ გამორიცხავენ, რომ ყველა საორგანიზაციო ღონისძიების დასრულების შემდეგ იგი განკუთვნილი იქნება მოქმედებებისთვის სამთო-არქტიკულ პირობებში. 

სახმელეთო ჯარების სარდლობა დივიზიის გაშლის პროცესის დასრულებას გეგმავს 1988 წლისთვის. მისი პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება იქნება 10 768 ადამიანი. შეიარაღებაში, ეროვნული გვარდიის ბრიგადის ჩათვლით, ნავარაუდევია ჰქონდეს შემსუბუქებული იარაღი და სამხედრო ტექნიკა, მათ რიცხვში 54 ბუქსირებადი 105-მმ ჰაუბიცა, 36 106,7-მმ ნაღმსატყორცნი, ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რკეტების „დრაკონისა“ და „თოუს“ 206 გასაშვები დანადგარი (ტსმრ გდ), 522 ხელის ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარსატყორცნი M203, 18 თვითმავალი საზენიტო დანადგარი (თზდ) „ვულკანი“, 90 გადასატანი საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსი (გზრკ) „სტინგერი“ (საცეცხლე გათვლა), 99 საარმიო ავიაციის ვერტმფრენი, 870 1,25-ტ მაღალი გამავლობის ავტომობილი M966, 135 მოტოციკლი და სხვა შეიარაღება. 

წერილი თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1986, № 7. 

აშშ ეროვნული გვარდიის 29-ე მსუბუქი ქვეითი დივიზია 

1985 წ. დასასრულს პენტაგონმა განაცხადა ეროვნული გვარდიის სახმელეთო ჯარებში 29-ე მსუბუქი ქვეითი დივიზიის ფორმირების შესახებ. როგორც პრესაში აღინიშნება, იგი იქმნება ადრე გაუქმებული (განფორმირებული) ეროვნული გვარდიის 29-ე ქვეითი დივიზიის ბაზაზე და ახალი ნაწილებისა და ქვედანაყოფების ხარჯზეც (ემბლემა მოყვანილია ნახატზე). მასში შევიდნენ 116-ე (ვირჯინიის შტატი) და 58-ე (მერილენდი) ცალკეული ქვეითი ბრიგადები. მესამე ბრიგადის განლაგება დაგეგმილია ფორტ-ჰილში (ვირჯინია). იტყობინებიან, რომ მის შემადგენლობაში ჩაირთვება საარმიო ავიაციის ბრიგადა (მერილენდი), სამი–ოთხი საველე საარტილერიო დივიზიონი (ვირჯინია), დაზვერვისა და რადიოელექტრონული ბრძოლის (რებ) ბატალიონი (მერილენდი) – ასეთი ტიპის პირველი ქვედანაყოფი ეროვნულ გვარდიაში, აგრეთვე უზრუნველყოფისა და მომსახურების ბატალიონები. 

სახმელეთო ჯარების სარდლობა გეგმავს 1988 წ. დაასრულოს დივიზიის გაშლა, რომლის შტაბიც იმყოფება ფორტ-ბელვორში (ვირჯინია). დივიზიის პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება შეადგენს 10 768 ადამიანს. მის შეიარაღებაში იქნება რეგულარული ჯარების მსუბუქ ქვეით დივიზიებში არსებულის ანალოგიური იარაღი და სამხედრო ტექნიკა, მათ რიცხვში 54 ბუქსირებადი 105-მმ ჰაუბიცა, 36 106,7-მმ ნაღმსატყორცნი, ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რკეტების „დრაკონისა“ და „თოუს“ 206 გასაშვები დანადგარი (ტსმრ გდ), 522 ხელის ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარსატყორცნი M203, 18 თვითმავალი საზენიტო დანადგარი (თზდ) „ვულკანი“, 90 გადასატანი საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსი (გზრკ) „სტინგერი“ (საცეცხლე გათვლა), 99 საარმიო ავიაციის ვერტმფრენი, 870 1,25-ტ მაღალი გამავლობის ავტომობილი M966, 135 მოტოციკლი და სხვა შეიარაღება. 

ამერიკული სარდლობა მიიჩნევს, რომ მსუბუქი ქვეითი დივიზიის ჩამოყალიბება მნიშვნელოვნად აამაღლებს ეროვნული გვარდიის შესაძლებლობებს კრიზისულ სიტუაციებში რეგულარული ჯარების გაძლიერების საქმეში. 

წერილი თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1986, № 8. 

აშშ მე-6 მსუბუქი ქვეითი დივიზია 

ამერიკული პრესის მონაცემებით პენტაგონმა ოფიციალურად განაცხადა ალიასკაზე რეგულარული ჯარების მე-6 მსუბუქი ქვეითი დივიზიის ჩამოყალიბების შესახებ (ნახატზე მოცემულია ემბლემა). დივიზიის გაშლა ხდება ჩრდილოეთიდან ქვეყნის დაცვის აუცილებლობით და წარმოებს სახმელეთო ჯარების რეორგანიზაციის პროგრამის „არმია–90“ ფარგლებში. აღინიშნება, რომ მე-6 მსუბუქი ქვეითი დივიზიის ბირთვი იქნება 172-ე ცალკეული ქვეითი ბრიგადა, რომელმაც დაგეგმილ ღონისძიებებთან დაკავშირებით უკვე დაიწყო ახალ საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურაზე გადასვლა. უცხოურ პრესაში აღინიშნება, რომ დივიზიის შტაბისა და ერთი ბრიგდის გაშლა (ორი ბატალიონის შემადგენლობით) დაგეგმილია ფორტ-უეინ რაიდეტში, ხოლო მეორე ბრიგადისა (ოთხი ბატალიონი, რომელთაგან ერთი საპარაშუტო-სადესანტოა) და სადივიზიო საფუძვლის ზოგიერთი ქვედანაყოფისა – ფორტ-რიჩარდსონში. სამობილიზაციო გაშლის შემთხვევაში სრულად დაკომპლექტება დაგეგმილია აშშ-ის ცენტრალური რაიონებიდან გადმოსროლილი ეროვნული გვარდიის 205-ე ცალკეული ქვეითი ბრიგადით. 

მე-6 მსუბუქი ქვეითი დივიზიის ფორმირების საორგანიზაციო ღონისძიებათა დასრულების შემდეგ მის შეიარაღებაში იგეგმება იქონიონ შემსუბუქუბელი იარაღი და სამხედრო ტექნიკა, მათ შორის: 54 ბუქსირებადი 105-მმ ჰაუბიცა, 36 106,7-მმ ნაღმსატყორცნი, ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რკეტების „დრაკონისა“ და „თოუს“ 206 გასაშვები დანადგარი (ტსმრ გდ), 522 ხელის ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარსატყორცნი M203, 18 თვითმავალი საზენიტო დანადგარი (თზდ) „ვულკანი“, 90 გადასატანი საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსი (გზრკ) „სტინგერი“ (საცეცხლე გათვლა), 99 საარმიო ავიაციის ვერტმფრენი, 870 1,25-ტ მაღალი გამავლობის ავტომობილი M966 და სხვა შეიარაღება. 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ დივიზიის გაშლის დასრულება ნავარაუდევია 1989 წელს. მისი განლაგება ალიასკაზე, მათი აზრით, საშუალებას მისცემთ იყოლიონ ამ რეგიონში სპეციალურად მომზადებული ჯარების მაღალმობილური კონტინგენტი ამოცანების გადაწყვეტისათვის არქტიკულ პირობებში. 

წერილი თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1986, № 10. 

აშშ 25-ე მსუბუქი ქვეითი დივიზია 

როგორც საზღვარგარეთული პრესა იუწყება, დღესდღეობით მთავრდება ჰავაის კუნძულებზე დისლოცირებული (შეფილდ-ბერექსი, კ. ოაჰუ) რეგულარული ჯარების 25-ე ქვეითი დივიზიის მსუბუქ ქვეით დივიზიად რეორგანიზაცია (მოყვანილია დივიზიის ემბლემის ნახატი). 

პენტაგონის სამხედრო ექსპერტების აზრით, რეორგანიზაციის შემდეგ მას, სამხრეთ კორეაში აშშ სახმელეთო ჯარების გაძლიერების გარდა შეიძლება კიდევ დაეკისროს ამ რეგიონში ამერიკული „ეროვნული ინტერესების“ დაცვის დამატებითი ამოცანები. აღინიშნება, რომ აუცილებლობის შემთხვევაში იგი შეიძლება გაძლიერებულ იქნას ჰავაის კუნძულებზე დისლოცირებული ეროვნული გვარდიის 29-ე ცალკეული ქვეითი ბრიგადით. 

მსუბუქი ქვეითი დივიზიის ტიპიური საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურის შესაბამისად მის შემადგენლობაში შევა შტაბი, ბრიგადების სამი შტაბი, ცხრა ქვეითი ბატალიონი, 105-მმ ბუქსირებადი ჰაუბიცების სამი საარტილერიო დივიზიონი, საარმიო ავიაციის ბრიგდა, საზენიტო დივიზიონი, დაზვერვისა და რადიოელექტრონული ბრძოლის (რებ) ბატალიონი, კავშირგაბმულობის ბატალონი, საინჟინრო ბატალიონი, ზურგის სარდლობა. პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება დაახლოებით 10 700 ადამიანია. მის შეიარაღებაში იქნება შემსუბუქებული იარაღი და სამხედრო ტექნიკა, მათ რიცხვში 54 105-მმ ბუქსირებადი ჰაუბიცა, 36 106,7-მმ ნაღმსატყორცნი, ტანკსაწინაამდეგო მართვადი რაკეტების (ტსმრ) „დრაკონისა“ და „თოუს“ 206 გასაშვები დანადგარი, 522 40-მმ ყუმბასატყორცნი M203, 18 თვითმავალი საზენიტო დანადგარი (თზდ) „ვულკანი“, 90 გადასატანი საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსი (გზრკ) „სტინგერი“ (საცეცხლე გათვლა), დაახლოებით 100 საარმიო ავიაციის ვერტმფრენი, 870 1,25-ტ მაღალი გამავლობის ავტომობილი M966, 135 მოტოციკლი და სხვა შეიარაღება. 

დივიზიის ახალ შტატებზე გადაყვანა 1988 წელში დასრულდება. სულ სახმელეთო ჯარებში ნავარაუდევია ხუთი მსუბუქი დივიზიის ყოლა (ოთხი რეგულარულ ჯარებში და ერთიც ეროვნულ გვარდიაში). მათგან მხოლოდ 25-ე იქნება დისლოცირებული აშშ კონტინენტური ნაწილის ფარგლებს გარეთ (წყნარი ოკეანის ზონაში), რაც საშუალებას მისცემს ამერიკულ სარდლობას იყოლიოს ამ რეგიონში ჯარების მაღალმობილური კონტინგენტი, სპეციალურად განკუთვნილი სწრაფი რეაგირების ამოცანების შესრულებისათვის. 

წერილი თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1987, № 9. 

მასალები მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

აშშ არმიის საველე ლულიანი არტილერიის ბატარეები

შინაარსი 

აშშ 105-მმ ბუქსირებადი ჰაუბიცების ბატარეა 

აშშ 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების ბატარეა 

აშშ 203,2-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების ბატარეა 

აშშ 105-მმ ბუქსირებადი ჰაუბიცების ბატარეა 

[ნახატი] 

ბატარეის მეთაურობა; მეთაური, მეთაურის მოადგილე, ზემდეგი. 

სულ ბატარეაში: სამი ოფიცერი, 84 სერჟანტი და ჯარისკაცი. 

ცხრილი 

ნაწილი 1) 

პირადი შემადგენლობა, . . . . . . . . . ბ ა ტ ა რ ე ი ს მ ა რ თ ვ ა (ს ე ქ ც ი ე ბ ი) 

ძირითადი შეიარაღება . . . . . . . . მართვის . . ცეცხლის . . კავშირგა- . . საბრძოლო 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .მართვის . . ბმულობის . . . . კვების 

პირადი შემადგენლობა . . . . . . . . . . 14 . . . . . . .12 . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . . . 4 . . . 

105-მმ ბუქსირებადი 

ჰაუბიცები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . – . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . – . . . 

40-მმ ППГ M-203 . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 . . . . . . . 2 . . . . . . . . . . 1 . . . . . . . . . . 2 . . . 

12,7-მმ ტყვიამფრქვევები 

M2HB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 . . . . . . . – . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . 1 . . . 

7,62-მმ ტყვიამფრქვევები 

M60 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 . . . . . . . – . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . .2 . . . 

5,56-მმ ავტომატური 

შაშხანები M16A1 . . . . . . . . . . . . . . . . 13 . . . . . . . 12 . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . . . .4 . . . 

11,43-მმ პისტოლეტ- 

ტყვიამფრქვევები M3A1 . . . . . . . . . . . 1 . . . . . . . – . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . – . . . 

ცხრილი 

(ნაწილი 2) 

პირადი შემადგენლობა . . . . . . . . . ს ა ც ე ც ხ ლ ე ო ც ე უ ლ ი . . . . . . სულ . . 

ძირითადი შეიარაღება . . . . . . . . . . . საცეცხლე . . . . . . . სულ . . . . ბატარეაში 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . სექცია . . . . . . . ოცეულში . . . . . . . . . . . 

პირადი შემადგენლობა . . . . . . . . . . . . . . 9 . . . . . . . . . . . . . 27 . . . . . . . . .87 . . . 

105-მმ ბუქსირებადი 

ჰაუბიცები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 . . . . . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . . .6 . . . 

40-მმ ППГ M203 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . 7 . . . 

12,7-მმ ტყვიამფრქვევი 

M2HB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . 2 . . . 

7,62-მმ ტყვიამფრქვევი 

M60 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 . . . . . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . .10 . . . 

5,56-მმ ავტომატური შაშხანა 

M16A1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 . . . . . . . . . . . . . 27 . . . . . . . . .86 . . . 

11,43-მმ პისტოლეტ- 

ტყვიამფრქვევი M3A1 . . . . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . 1 . . . 

ქვეითი დივიზიის 105-მმ ჰაუბიცების დივიზიონის* 105-მმ ბუქსირებადი ჰაუბიცების M102 ბატარეა განკუთვნილია პირველი ეშელონის ქვედანაყოფების უშუალო მხარდაჭერისათვის, ასრულებს ამოცანებს დამოუკიდებლად ან დივიზიონის შემადგენლობაში (*დივიზიონში /სულ 645 ადამიანი/ არის ხუთი ბატარეა: საშტაბო, სამი 105-მმ ჰაუბიცების, მომსახურების. მასში არის 18 ჰაუბიცა, ათი 12,7-მმ და 43 7,62-მმ ტყვიამფრქვევი, 47 ППГ M203, 83 რადიოსადგური, 110 ავტომობილი და სხვა შეიარაღება). 

შ ე ტ ე ვ ა შ ი  საცეცხლე პოზიციები ეწყობა (აღიჭურვება) მხარდასაჭერი ქვედანაყოფების მოქმედების ზოლში წინა ხაზიდან 2–4 კმ დაშორებით. საბრძოლო მოწყობას ბატარეა აგებს, როგორც წესი, ერთ ეშელონად (ხაზში). არაა გამორიცხული მოწყობა შვერითაც მარცხნივ (მარჯვნივ). ამასთან ჰაუბიცები განლაგდება ერთმანეთისაგან 50–100 მ დაშორებით. საცეცხლე პოზიციის ზომებია 400X500 მ. პოზიციის შეცვლას ბატარეა ახორციელებს სრული შემადგენლობით. 

თ ა ვ დ ა ც ვ ა შ ი საცეცხლე პოზიციები განლაგდება მხარდასაჭერი ქვედანაყოფის საბრძოლო მოწყობის სიღრმეში, წინა ხაზიდან 5 კმ-მდე დაშორებით, თავდაცვის გარღვევის სავარაუდო უბანზე თავდაცვაში მოწინააღმდეგის სოლისებურად შემოჭრისთვის წინააღმდეგობის გაწევის მიზნით, აგრეთვე ტანკსახიფათო მიმართულებებზე. ბატარეას დაენიშნება უბანი ფართით 200X200 მ, მოეწყობა ძირითადი და სათადარიგო საცეცხლე პოზიციები, რომელთა შორის მანძილი შადგენს 2 კმ-მდე. 

მ ა რ შ ზ ე ბატარეა იმყოფება დივიზიონის შემადგენლობაში ან მხარდასაჭერი ქვედანაყოფის სალაშქრო კოლონაში ისე, რომ მოწინააღმდეგესთან შეხვედრისას სწრაფად გადავიდეს წინ და უზრუნველყოს ამ ქვედანაყოფის გაშლა. ინტერვალები ჰაუბიცებს შორის 50–100 მ-ია. 

აშშ 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების ბატარეა 

[ნახატი] 

ბატარეის მეთაურობა: მეთაური, მეთაურის მოადგილე, ზემდეგი. 

სულ ბატარეაში: სამი ოფიცერი, 126 სერჟანტი და ჯარისკაცი. 

ცხრილი 

ნაწილი 1) 

პირადი შემადგენლობა, . . . . . . . . . ბ ა ტ ა რ ე ი ს მ ა რ თ ვ ა (ს ე ქ ც ი ე ბ ი) 

ძირითადი შეიარაღება . . . . . . . . მართვის . . ცეცხლის . . კავშირგა- . . . საბრძოლო 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . მართვის . . ბმულობის . . . . კვების 

პირადი შემადგენლობა . . . . . . . . . . . 16 . . . . . . . . 14 . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . . . 8 . . . 

155-მმ ბუქსირებადი 

ჰაუბიცები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . – . . . 

ტსმრ „დრაკონის“ 

გასაშვები დანადგარი . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . – . . . 

40-მმ ППГ M-203 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 . . . . . . . . . 2 . . . . . . . . . . 1 . . . . . . . . . . 3 . . . 

12,7-მმ ტყვიამფრქვევები 

M2HB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . – . . . 

7,62-მმ ტყვიამფრქვევები 

M60 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . .3 . . . 

5,56-მმ ავტომატური 

შაშხანები M16A1 . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 . . . . . . . .14 . . . . . . . . . . .3 . . . . . . . . . . 8 . . . 

11,43-მმ პისტოლეტ- 

ტყვიამფრქვევები M3A1 . . . . . . . . . . . . 1 . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . – . . . 

ცხრილი 

ნაწილი 2) 

პირადი შემადგენლობა . . . . . . . . . ს ა ც ე ც ხ ლ ე ო ც ე უ ლ ი . . . სულ . . . 

ძირითადი შეიარაღება . . . . . . . . . . . საცეცხლე . . . . . . . სულ . . . . ბატარეაში 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . სექცია . . . . . . . ოცეულში . . . . . . . . . . . 

პირადი შემადგენლობა . . . . . . . . . . . . . . 11 . . . . . . . . . . . . 44 . . . . . . . 129 . . . 

155-მმ ბუქსირებადი 

ჰაუბიცები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 . . . . . . . . . . . . . 4 . . . . . . . . . 8 . . . 

ტსმრ „დრაკონის“ 

გასაშვები დანადგარი . . . . . . . . . . . . . . . . .1 . . . . . . . . . . . . . 4 . . . . . . . . . 8 . . . 

40-მმ ППГ M203 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . .8 . . . 

12,7-მმ ტყვიამფრქვევი 

M2HB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 . . . . . . . . . . . . . .8 . . . . . . . . 17 . . . 

7,62-მმ ტყვიამფრქვევი 

M60 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . .5 . . . 

5,56-მმ ავტომატური შაშხანა 

M16A1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 . . . . . . . . . . . . 44 . . . . . . . 128 . . . 

11,43-მმ პისტოლეტ- 

ტყვიამფრქვევი M3A1 . . . . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . 1 . . . 

მექანიზებული (ჯავშანსატანკო) დივიზიის 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების დივიზიონის 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების M109A1(A2) ბატარეა განკუთვნილია პირველი ეშელონის ქვედანაყოფების უშუალო მხარდაჭერისათვის და ასრულებს ამოცანებს, როგორც წესი, დივიზიონის* შემადგენლობაში (*დივიზიონში /სულ 645 ადამიანი/ ხუთი ბატარეაა: საშტაბო, სამი 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცებისა და მომსახურების. მასში არის 24 თვითმავალი ჰაუბიცა, ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების /ტსმრ/ „დრაკონი“ 24 გასაშვები დანადგარი, 15 ჯავშანტრანსპორტერი M113A1, 55 ППГ M203, 240 რადიოსადგური, 170 ავტომობილი და სხვა შეიარაღება). 

შ ე ტ ე ვ ა შ ი საცეცხლე პოზიციები ეწყობა (აღიჭურვება) მარდასაჭერი ქვედანაყოფის მოქმედების ზოლში წინა ხაზიდან 2–4 კმ დაშორებით. საბრძოლო რიგებს ბატარეა აწყობს, როგორც წესი, ერთ ეშელონად (ხაზში). არ გამოირიცხება მოწყობაც შვერით მარცხნივ (მარჯვნივ), ამასთან ჰაუბიცები განლაგდება ერთმანეთისგან 50–100 მ დაშორებაზე. საცეცხლე პოზიციის ზომებია 700X500 მ. საცეცხლე პოზიციის შეცვლას ბატარეა ახორციელებს სრული შემადგენლობით. 

თ ა ვ დ ა ც ვ ა შ ი საცეცხლე პოზიციები განლაგდება მარდასაჭერი ქვედანაყოფის საბრძოლო მოწყობის სიღრმეში წინა ხაზიდან 5 კმ-მდე დაშორებაზე თავდაცვის სავარაუდო გარღვევის უბანზე მოწინააღმდეგის თავდაცვაში სოლისებურად შემოჭრისათვის წინააღმდეგობის გაწევის მიზნით, აგრეთვე ტანკსახიფატო მიმართულებებზე. ბატარეას დაენიშნება უძრავი გადამღობი ცეცხლის უბანი 400 მ-მდე ფრონტზე და ჩამხშობი ცეცხლის უბანი ფართით 350X350 მ. ეწყობა ძირითადი და სათადარიგო საცეცხლე პოზიციები, რომელთა შორის მანძილი შეადგენს 2–3 კმ. 

მ ა რ შ ზ ე ბატარეა იმყოფება დივიზიონის შემადგენლობაში ან მხარდასაჭერი ქვედანაყოფის სალაშქრო კოლონაში ისე, რომ მოწინააღმდეგესთან შეხვედრისას სწრაფად გადავიდეს წინ და უზრუნველყოს ამ ქვედანაყოფის გაშლა. ჰაუბიცებს შორის ინტერვალებია 50–100 მ. 

აშშ 203,2-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების ბატარეა 

[ნახატი] 

ბატარეის მეთაურობა: მეთაური, მეთაურის მოადგილე, ზემდეგი. 

სულ ბატარეაში: სამი ოფიცერი, 119 რიგითი და სერჟანტი. 

ცხრილი 

(ნაწილი 1) 

პირადი შემადგენლობა, . . . . . . . . . ბ ა ტ ა რ ე ი ს მ ა რ თ ვ ა (ს ე ქ ც ი ე ბ ი) 

ძირითადი შეიარაღება . . . . . . . . მართვის . . ცეცხლის . . კავშირგა- . . საბრძოლო 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . მართვის . . ბმულობის . . . კვების 

პირადი შემადგენლობა . . . . . . . . . . . 16 . . . . . . . . 17 . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . . . 8 . . . 

203,2-მმ ბუქსირებადი 

ჰაუბიცები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . – . . . 

ტსმრ „დრაკონის“ 

გასაშვები დანადგარი . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . – . . . 

40-მმ ППГ M-203 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 . . . . . . . . . 2 . . . . . . . . . . 1 . . . . . . . . . . 3 . . . 

12,7-მმ ტყვიამფრქვევები 

M2HB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . – . . . 

7,62-მმ ტყვიამფრქვევები 

M60 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . .3 . . . 

5,56-მმ ავტომატური 

შაშხანები M16A1 . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 . . . . . . . .17 . . . . . . . . . . .3 . . . . . . . . . . 8 . . . 

11,43-მმ პისტოლეტ- 

ტყვიამფრქვევები M3A1 . . . . . . . . . . . . 1 . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . – . . . 

ცხრილი 

(ნაწილი 2) 

პირადი შემადგენლობა . . . . . . . . . ს ა ც ე ც ხ ლ ე   ო ც ე უ ლ ი . . . სულ . . . 

ძირითადი შეიარაღება . . . . . . . . . . . საცეცხლე . . . . . . . სულ . . . . ბატარეაში 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . სექცია . . . . . . . ოცეულში . . . . . . . . . . . 

პირადი შემადგენლობა . . . . . . . . . . . . . . 13 . . . . . . . . . . . . 39 . . . . . . . 122 . . . 

203,2-მმ ბუქსირებადი 

ჰაუბიცები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 . . . . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . . 6 . . . 

ტსმრ „დრაკონის“ 

გასაშვები დანადგარი . . . . . . . . . . . . . . . . .1 . . . . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . . 6 . . . 

40-მმ ППГ M203 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . .8 . . . 

12,7-მმ ტყვიამფრქვევი 

M2HB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 . . . . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . . 7 . . . 

7,62-მმ ტყვიამფრქვევი 

M60 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 . . . . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . 11 . . . 

5,56-მმ ავტომატური შაშხანა 

M16A1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 . . . . . . . . . . . . 39 . . . . . . . .121 . . . 

11,43-მმ პისტოლეტ- 

ტყვიამფრქვევი M3A1 . . . . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . 1 . . . 

მექანიზებული (ჯავშანსატანკო) დივიზიის თვითმავალი ჰაუბიცებისა და ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემების MLRS დივიზიონის* 203,2-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების ბატარეა განკუთვნილია საერთო მხარდაჭერის აღმოსაჩენად დივიზიონის შემადგენლობაში მთლიანად დივიზიის ინტერესებში ამოცანის გადაწყვეტისას, აგრეთვე მთავარ მიმართულებაზე მოქმედი ქვედანაყოფების ცეცხლით გასაძლიერებლად (*დივიზიონში /სულ 720 ადამიანი/ ხუთი ბატარეაა: საშტაბო, ორი 203,2-მმ თვითმავალი ჰაუბუცების, ზცრს MLRS, მომსახურების. მასში არის 12 თვითმავალი ჰაუბიცა, ცხრა ზცრს MLRS გასაშვები დანადგარი, 12 ტსმრ „დრაკონის“ გასაშვები დანადგარი, 12 ჯავშანტრანსპორტერი M113A1, 57 ППГ M203, 150 რადიოსადგური, 180 ავტომობილი და სხვა შეიარაღება). 

შ ე ტ ე ვ ა შ ი საცეცხლე პოზიციები ეწყობა (აღიჭურვება) მხარდასაჭერი ქვედანაყოფის მოქმედების ზოლში წინა ხაზიდან 3–5 კმ დაშორებით. საბრძოლო რიგებს ბატარეა, როგორც წესი, აწყობს ერთ ეშელონად (ხაზში). არ გამოირიცხება მოწყობა შვერით მარცხნივ (მარჯვნივ), ამასთან ჰაუბიცები განლაგდება ერთმანეთისაგან 100–150 მ დაშორებით. საცეცხლე პოზიციის ზომებია 700X500 მ. საცეცხლე პოზიციების შეცვლა ხორციელდება ბატარეის სრული შემადგენლობით. 

თ ა ვ დ ა ც ვ ა შ ი საცეცხლე პოზიციები განლაგდება პირველი და მეორე ეშელონების ქვედანაყოფებს შორის ან მეორე ეშელონის ბატალიონების უკან წინა ხაზიდან 4–8 კმ დაშორებით, მოწინააღმდეგის თავდაცვაში შემოჭრისათვის წინააღმდეგობის გასაწევად და კონტრშეტევების ჩატარებისას მებრძოლი ქვედანაყოფებისათვის მხარდაჭერის აღმოჩენის მიზნით. ეწყობა (აღიჭურვება) ძირითადი და სათადარიგო საცეცხლე პოზიციები, რომელთა შორის მანძილი შეადგენს 3 კმ-მდე. ბატარეას შეიძლება დაენიშნებოდეს უძრავი გადამღობი ცეცხლის უბნები 400–450 მ ფრონტში და ჩამხშობი ცეცხლის უბნები 400X400 მ ფართით. 

მ ა რ შ ზ ე ბატარეა იმყოფება დივიზიონის შემადგენლობაში ან მხარდასაჭერი ქვედანაყოფის სალაშქრო კოლონაში ისე, რომ მოწინააღმდეგესთან შეხვედრისას სწრაფად გადავიდეს წინ და უზრუნველყოს ამ ქვედანაყოფის გაშლა. ინტერვალები ჰაუბიცებს შორის 100 მ-მდეა. 

თარგმანი მომზადებულია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1986, № 2. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა 

აშშ „მძიმე“ დივიზიების საზენიტო დივიზიონი

აშშ სახმელეთო ჯარების რეორგანიზაციის პროგრამის „არმია – 90“ განხორციელებისას დიდი ყურადღება ეთმობა საჯარისო საჰაერო თავდაცვას (ჰთ), რომელიც, ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების აზრით, წარმოადგენს ჯარების საბრძოლო უზრუნველყოფის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს სახეობას და არსებით გავლენას ახდენს საბრძოლო მოქმედებების მსვლელობასა და შედეგზე. 

დიდი ცვლილებები მოხდა „მძიმე“ შენაერთების (მექანიზებული და ჯავშანსატანკო დივიზიები) საზენიტო დივიზიონში, რომელიც განკუთვნილია მათი ნაწილებისა და ქვედანაყოფების დასაფარავად მოწინააღმდეგის თვითმფრინავებისა და ვერტმფრენების დარტყმებისაგან მცირე და ზღვრულად მცირე სიმაღლეებიდან. მიმდინარეობს დივიზიონის შეიარაღების მოდერნიზაცია, შეიცვალა მისი საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურა. კერძოდ, შეიქმნა „ვულკან–სტინგერების“ შერეული ბატარეები, გადასატანი საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსის (გზრკ) „სტინგერი“ ბატარეები, შეიცვალა გასაშვები დანადგარების რაოდენობა საზენიტო-სარაკეტო კომპლექს (ზრკ) „ჩაპარელის“ ბატარეის ოცეულებში. ასე, თვითმავალ საზენიტო დანადგარ (თზდ) „ვულკანების“ რაოდენობა საზენიტო დივიზიონში გაიზარდა 12 ერთეულით (24-დან 36-მდე), ხოლო ზრკ „ჩაპარელებისა“ კი შემცირდა ექვსი კომპლექსით (24-დან 18-მდე). დივიზიონის შემადგენლობაში გზრკ „სტინგერის“ ქვედანაყოფების შეყვანამ მისცათ შესაძლებლობა ერთ ფორმირებაში – საზენიტო დივიზიონში მოეყარათ თავი დივიზიის ყველა საშტატო საშუალებისათვის. საჰაერო თავდაცვის საშუალებათა ასეთი ცენტრალიზაციით მთლიანობაში ამაღლდა ბრძოლის მსვლელობისას საზენიტო კომპლექსების მართვის შესაძლებლობები და მათი გამოყენების მოქნილობა ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი ობიექტების დასაფარავად. ასევე ხელი შეეწყო „მძიმე“ დივიზიის ჰთ ქვედანაყოფების ურთიერთმოქმედებისა და შეთანხმებულობის გაუმჯობესებას. 

ორგანიზაციულად საზენიტო დივიზიონი მოიცავს შტაბსა და ექვს ბატარეას: საშტაბო, სამი თზდ „ვულკან“ – გზრკ „სტინგერისა“ და თითო-თითო ზრკ „ჩაპარელის“ და გზრკ „სტინგერისა“. პირადი შემადგენლობის საერთო რიცხვია დაახლოებით 860 ადამიანი, მათ შორის 46 ოფიცერი. მასში არის 18 ზრკ „ჩაპარელი“, 36 თზდ „ვულკანი“, 75 გზრკ „სტინგერი“ (საცეცხლე გათვლა), დაბლამფენი საჰაერო მიზნების აღმოჩენის რვა რადიოსალოკაციო სადგური (რლს) FAAR, 21 ჯავშანტრანსპორტერი (ჯტრ) M113A1, სხვადასხვა სასროლი იარაღი, ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებები, ავტომობილები, რადიოსადგურები და სხვა სამხედრო ტექნიკა. 

[ნ ა ხ ა ტ ი] 

შ ტ ა ბ ი | დ ა | ს ა შ ტ ა ბ ო | ბ ა ტ ა რ ე ა  (173 ადამიანი) შედგება ცხრა სექციისა (მართვის, ადმინისტრაციული, ოპერატიული და ცეცხლის მართვის, კოორდინაციისა და ურთიერთმოქმედების, საჰაერო სივრცის კონტროლის, სამედიცინო, ზურგისა და მომარაგების, კავშირგაბმულობის, მომსახურებისა და რემონტის) და რლს ოცეულისაგან. 

მ ა რ თ ვ ი ს | ს ე ქ ც ი ა  (11 ადამიანი) მოიცავს შტაბის უფროსს (იგივე მეთაურის მოადგილეს), ოფიცერ-ოპერატორებს, დივიზიონის კავშირგაბმულობის უფროსს და მძღოლ-მექანიკოსს. 

ა დ მ ი ნ ი ს ტ რ ა ც ი უ ლ ი | ს ე ქ ც ი ა  (9 ადამიანი) განკუთვნილია შტაბის ადმინისტრაციულ-ტექნიკური საქმიანობის უზრუნველსაყოფად. 

ო პ ე რ ა ტ ი უ ლ ი | დ ა | ც ე ც ხ ლ ი ს | მ ა რ თ ვ ი ს | ს ე ქ ც ი ა  (16) უზრუნველყოფს დივიზიონის საბრძოლო მოქმედებების მართვას, აგრეთვე საჰაერო მოწინააღმდეგეზე მონაცემების შეგროვებასა და დამუშავებას, საცეცხლე ქვედანაყოფებში მიზანჩვენების მიცემას. მასში შედის ორი გათვლა, რომელთაგან ერთი შლის დივიზიონის საბრძოლო მოქმედებათა მართვის ცენტრს, მეორე კი – საბრძოლო ვითარების შესახებ ინფორმაციის დამუშავების ცენტრს. 

კ ო ო რ დ ი ნ ა ც ი ი ს ა | დ ა | უ რ თ ი ე რ თ მ ო ქ მ ე დ ე ბ ი ს | ს ე ქ ც ი ა  (13) პასუხს აგებს ურთიერთმოქმედებაზე საზენიტო დივიზიონს, საარმიო კორპუსის ჰთ საშუალებებსა (ზრკ „გაუმჯობესებული ჰოქისა“ და „პეტრიოტის“ დივიზიონები) და მხარდასაჭერ ნაწილებს შორის. 

საჰაერო მოწინააღმდეგის  კ ო ნ ტ რ ო ლ ი ს | ს ე ქ ც ი ა  (7) განკუთვნილია დივიზიაში საჰაერო თავდაცვის მოქმედებათა კოორდინაციისა და საჰაერო თავდასხმის შესახებ დივიზიის სამეთაურო პუნქტის შეტყობინებისთვის. 

ს ა მ ე დ ი ც ი ნ ო | ს ე ქ ც ი ა  (12) საცეცხლე ქვედანაყოფებს უზრუნველყოფს სანიტრებით, პირველ სამედიცინო დახმარებას აღმოუჩენს დაჭრილებს და ახდენს მათი ევაკუაციის ორგანიზებას. 

ზ უ რ გ ი ს ა | დ ა | მ ო მ ა რ ა გ ე ბ ი ს | ს ე ქ ც ი ა  (9) გეგმავს და ორგანიზებას უკეთებს დივიზიონის ზურგის უზრუნველყოფის ყველა ღონისძიებას. 

კ ა ვ შ ი რ გ ა ბ მ უ ლ ო ბ ი ს | ს ე ქ ც ი ა  (23) ორგანიზებას უკეთებს დივიზიონის შტაბის მდგრად რადიოკავშირს საცეცხლე ქვედანაყოფებთან, ზემდგომი ინსტანციის საზენიტო ნაწილთან და დასაფარავ ნაწილებთან, აუცილებლობის შემთხვევაში გაჰყავს მავთულიანი კავშირგაბმულობაც, აგრეთვე ატარებს დივიზიონის ქვედანაყოფების კავშირგაბმულობის საშუალებათა მომსახურებასა და რემონტს. 

მ ო მ ს ა ხ უ რ ე ბ ი ს ა | დ ა | რ ე მ ო ნ ტ ი ს | ს ე ქ ც ი ა  (38) დაკავებულია საშტაბო ბატარეისა და გზრკ „სტინგერების“ ბატარეის შეიარაღების მომსახურებით. 

რ ლ ს-ების | ო ც ე უ ლ ი  (35) განკუთვნილია დაბლამფრენი საჰაერო მიზნების აღმოჩენისა და ამოცნობისათვის, აგრეთვე ოპერატიულ და ცეცხლის მართვის სექციაში და საცეცხლე ქვედანაყოფებში მიზანჩვენების მიცემისათვის. იგი შედგება ოცეულის მართვის, რვა რადიოსალოკაციო სექციისა და რლს-ების მომსახურების სექციისაგან. თითოეულ რადიოსალოკაციო სექციაში არის დაბლამფრენი საჰაერო მიზნების აღმოჩნის თითო რლს FAAR. მომსახურების სექცია უზრუნველყოფს რლს-ების გეგმიურ მომსახურებასა და მიმდინარე რემონტს. 

თ ზ დ | „ვ უ ლ კ ა ნ“ – გ ზ რ კ | „ს ტ ი ნ გ ე რ ე ბ ი ს“ | ბ ა ტ ა რ ე ა  (148 ადამიანი) მოიცავს ოთხ სექციას (მართვის, კავშირგაბმულობის, აპარატურის რემონტის, სატრანსპორტო საშუალებათა რემონტის), თზდ „ვულკანების“ სამ ოცეულსა და გზრკ „სტინგერების“ ოცეულს. მასში არის 12 თზდ „ვულკანი“ და 15 გზრკ „სტინგერი“ (საცეცხლე გათვლა). 

მ ა რ თ ვ ი ს | ს ე ქ ც ი ა  განკუთვნილია საცეცხლე ქვედანაყოფების საბრძოლო მართვისა და მათი ზურგის უზრუნველყოფისათვის, საშტაბო ბატარეიდან საბრძოლო მასალების მიღებისა და ოცეულებში მათი განაწილების ჩათვლით. 

კ ა ვ შ ი რ გ ა ბ მ უ ლ ო ბ ი ს | ს ე ქ ც ი ა  უზრუნველყოფს ბატარეის ქვედანაყოფებს შორის მავთულიანი კავშირგაბმულობის გაყვანას, აგრეთვე კავშირგაბმულობის საშუალებათა მომსახურებისა და რემონტის ჩატარებას. 

ა პ ა რ ა ტ უ რ ი ს | რ ე მ ო ნ ტ ი ს | ს ე ქ ც ი ა  განკუთვნილია საზენიტო საშუალებებისა და ზმრ-ების რადიოელექტრონულ მოწყობილობათა რემონტისა და მომსახურებისთვის. ამ მიზნით ის აღჭურვილია ავტოფურგონით, რომელშიც არის საკონტროლო-გამზომი აპარატურა და სათადარიგო ბლოკები. 

ს ა ტ რ ა ნ ს პ ო რ ტ ო | ს ა შ უ ა ლ ე ბ ა თ ა | რ ე მ ო ნ ტ ი ს | ს ე ქ ც ი ა  ატარებს ბატარეის ავტოტრანსპორტის მომსახურებასა და რემონტს (სექციაში არის სარემონტო-საევაკუაციო მანქანა და 12-ტ ამწე). 

თ ზ დ | „ვ უ ლ კ ა ნ ე ბ ი ს“ | ო ც ე უ ლ ს  აქვს მართვა და ოთხი გათვლა (თითოეულში თითო დანადგარი). მართვა ორგანიზებას უკეთებს ოცეულის საბრძოლო მუშაობას და უზრუნველყოფს საბრძოლო მასალების მოტანას, რისთვისაც მასში არის ორი ავტომობილი, რომელთაგან თითოეული ემსახურება ორ დაგადგარს. 

გ ზ რ კ | „ს ტ ი ნ გ ე რ ე ბ ი ს“ | ო ც ე უ ლ ი  შედგება მართვისა და სამი სექციისაგან (თითოეულში ხუთი საცეცხლე გათვლა). 

ზ რ კ | „ჩ ა პ ა რ ე ლ ე ბ ი ს“ | ბ ა ტ ა რ ე ა  (160 ადამიანი) მოიცავს ოთხ სექციას (მართვის, კავშირგაბმულობის, აპარატურის რემონტისა და სატრანსპორტო საშუალებათა რემონტის) და ზრკ-ების ოთხ ოცეულს. სექციების ორგანიზაცია და დანიშნულება ისეთივეა, როგორც თზდ „ვულკან“ – გზრკ „სტინგერების“ ბატარეაში. ზრკ „ჩაპარელის“ ოცეულების ორგანიზაცია სხვადასხვანაირია. თითოეული შედგება მართვისა და გათვლებისაგან (სამ ოცეულში ოთხ-ოთხი გათვლაა, ერთში – ექვსი), რომელთაგან თითოეულში არის თითო ზრკ. მართვა ორგანიზაციას უწევს ოცეულის საბრძოლო მუშაობას, უზრუნველყოფს ზმრ-ების მიტანას, მოძრაობის მარშრუტზე დაზვერვის წარმოებას, საცეცხლე პოზიციების შერჩევას. სულ ბატარეაში 18 ზრკ „ჩაპარელია“. 

გ ზ რ კ | „ს ტ ი ნ გ ე რ ე ბ ი ს“ | ბ ა ტ ა რ ე ა  (83 ადამიანი) შედგება მართვის სექციისა და ორი ოცეულისაგან, რომლებიც შემადგენლობის მიხედვით თზდ „ვულკან“ – გზრკ „სტინგერების“ ბატარეის გზრკ „სტინგერების“ ოცეულის ანალოგიურია. სულ მასში არის 30 გზრკ „სტინგერი“ (საცეცხლე გათვლა). 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები თვლიან, რომ საზენიტო დივიზიონის ასეთი ორგანიზაცია თანამედროვე საზენიტო საშუალებებით მის აღჭურვასთან ერთად მნიშვნელოვნად აამაღლებს „მძიმე“ დივიზიის ნაწილებისა და ქვედანაყოფების დაფარვის საიმედობას მოწინააღმდეგის ავიაციის დარტყმებისაგან უწინარეს ყოვლისა მცირე და ზღვრულად მცირე სიმაღლეებიდან შეტევის (თავდაცვის) მთელ ზოლში. 

დღესდღეობით საზენიტო დივიზიონის შეიარაღებაში შედგება ზრკ „ჩაპარელი“ M48, რომლის სრულყოფაც საშუალებას მისცემთ შეინარჩუნონ ის საზენიტო ქვედანაყოფების შეიარაღებაში 90-იანი წლების ბოლომდე. კომპლექსი წარმოადგენს მობილურ დანადგარს, რომელსაც შეუძლია 800-დან 4000 მ-მდე სიშორეზე 15–2500 მ სიმაღლეზე 500 მ/წმ-მდე სიჩქარით მფრენი საჰაერო მიზნების დამოუკიდებლად აღმოჩენა და 0,4–0,7 ალბათობით დაზიანება ადგილიდან ან მოძრაობაში (მოკლე შეჩერებებით). სალაშქროდან საბრძოლო მდგომარეობაში ზრკ-ის გადაყვანის დროს შეადგენს 5 წთ, საბრძოლოდან სალაშქროში – 3 წთ-მდე. კომპლექსში შედის მცურავ მუხლუხიან ჯავშანტრანსპორტერ (ჯტრ) M113A1-ის შასიზე დამონტაჟებული გასაშვები დანადგარი ოთხი მიმმართველით, ოპტიკური სამიზნე და ცეცხლის მართვის ხელსაწყოები. კომპლექსის საცეცხლე შესაძლებლობები გაიზარდა წინა ხედვის ინფრაწითელი (იწ) სადგურით მისი აღჭურვის ხარჯზე, რომელიც იძლევა ღამის პირობებში დაბლამფრენი საჰაერო მიზნების აღმოჩენისა და დამიზნების განხორციელების შესაძლებლობას. სატარებელი საბრძოლო კომპლექტი შეიცავს 12 ზმრ-ს, რომელთაგან ოთხი იმყოფება მიმმართველებზე, რვა კი – საბრძოლო განყოფილებაში. გასაშვები დანადგარის (გდ) გადატენვა წარმოებს ხელით (რაკეტის წონაა 84 კგ). ზმრ-ის თვითდამიზნების პასიური ინფრაწითელი სისტემა უზრუნველყოფს სროლის წარმოებას ოთხ რაკეტამდე წუთში. კომპლექსის ხელშეშლისაგან დაცულობის ამაღლებისა და შემხვედრ კურსებზე მიზნებში სროლაში მისი შესაძლებლობების გაზრდის მიზნით შეიარაღებაში შემოდის გაუმჯობესებული ზმრ-ები ტალღების ორ დიაპაზონში მომუშავე თვითდამიზნების თავაკით. ზრკ „ჩაპარელის“ გათვლა შედგება ხუთი ადამიანისაგან (მეთაური, ოპერატორი, მძღოლ-მექანიკოსი, ორი მოთვალთვალე /დამკვირვებელი/). 

თზდ „ვულკანს“ M163 შეუძლია ცეცხლის წარმოება მოწინააღმდეგის თვითმფრინავებსა და ვერტმფრენებზე ადგილიდან და მოძრაობაში (მოკლე შეჩერებებით). ჯტრ M113A1-ის შასიზე დამონტაჟებული თზდ აღჭურვილია მბრუნავ კოშკში მყოფი 20-მმ ექვსლულიანი ავტომატური ზარბაზნით, საჰაერო მიზნების თანხლების რლს-თი, მთვლელ-გადამწყვეტი მოწყობილობითა და ოპტიკური სამიზნით. წარმოადგენს რა ავტონომიურ საზენიტო საშუალებას, თზდ „ვულკანს“ შეუძლია 1500 მ-მდე (?) სიშორეზე, 2000 მ-მდე სიმაღლეზე, 300 მ/წმ-მდე სიჩქარით მფრენი ყველა მიზნის დამოუკიდებლად აღმოჩენა და მათთვის ცეცხლის დაშენა. დანადგარის სწრაფსროლაა 3000 გასრ./წთ, სატარებელი საბრძოლო კომპლექტი 6000 გასროლა. ზოგიერთ შემთხვევაში თზდ შეიძლება გამოყენებულ იქნას ცეცხლის წარმოებისათვის მიწისზედა მიზნებზეც, მათ შორის მსუბუქად მოჯავშნულ ობიექტებზე. თზდ „ვულკანის“ ნაკლოვანებებს მიეკუთვნება საჰაერო მიზნების აღმოჩენის საშუალებათა არარსებობა და ცეცხლის წარმოების უნარი მხოლოდ დღისით და ნათელ ამინდში. თზდ „ვულკანის“ დანადგარი შედგება ოთხი ადამიანისაგან (მეთაური, მსროლელ-დამმიზნებელი, მისი თანაშემწე და მძღოლ-მექანიკოსი). 

გადასატანი ზრკ „სტინგერის“ მიწოდებამ ჯარებში (გზრკ „რედ აის“ ნაცვლად) მნიშვნელოვნად აამაღლა საზენიტო დივიზიონის შესაძლებლობები მოწინააღმდეგის დაბლამფრენ თვითმფრინავებთან და ვერტმფრენებთან ბრძოლაში. საცეცხლე გათვლას (მეთაური და მსროლელი) გააჩნია კავშირგაბმულობის საშუალებები, აგრეთვე საჰაერო თავდასხმის საშუალებათა ამოცნობის მოწყობილობა „თავისი–უცხო“ და შეუძლია სროლის წარმოება ერთდროულად ორ ერთეულ ან ერთ ჯგუფურ მიზანში, როგორც დამწევ ისე შემხვედრ კურსებზე, ადგილიდან და მოძრაობაში (მოკლე შეჩერებებით). ამასთან შესაძლებელია ცეცხლის დაშენა და 0,4–0,6 ალბათობით დაზიანება ყველა მიზნისა, რომელიც მიფრინავს 400 მ/წმ-მდე სიჩქარით, 500-დან 5200 მ-მდე სიშორეებზე (დამწევ კურსებზე) ან 1000 მ-მდე (შემხვედრ კურსებზე) და 30-დან 3500 მ-მდე სიმაღლეებზე. საბრძოლო კომპლქეტი შედგება 10 ზმრ-გან სატრანსპორტო-გასაშვებ კონტეინერებში, რომლებიც გადაიტანება „ჯიპის“ ტიპის ავტომობილებით. კომპლექსის ხელშეშლისაგან დაცულობის ასამაღლებლად შემუშავებულია ახალი საზენიტო მართვადი რაკეტა (ზმრ) აღჭურვილი ტალღების ინფრაწითელ და ულტრაიისფერ დიაპაზონებში მომუშავე თვითდამიზნების თავაკით. 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები მიიჩნევენ, რომ სახმელეთო ჯარების შენაერთებისა და ნაწილების საჰაერო თავდაცვის ორგანიზაციისა და წარმოებისას, აგრეთვე შესაბამისად საზენიტო ფორმირებების საბრძოლო გამოყენების წესების შემუშავებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის ისეთი ძირითადი პრინციპები, როგორიცაა ინიციატივა, სიღრმე, სისწრაფე და შეთანხმებულობა. 

ი ნ ი ც ი ა ტ ი ვ ა  მდგომარეობს საჰაერო თავაცვის საშუალებათა ცენტრალიზებული გამოყენებიდან დეცენტრალიზებულზე სწრაფად გადასვლაში, იგი გამოიატება ჰთ-ის ცალკეული ნაწილებისა და ქვედანაყოფების გამოყენების დამოუკიდებლობასა და მკაცრ მიზანდასახულობაში მთავარი ამოცანის შესრულების ინტერესებში. 

ს ი ღ რ მ ე  განისაზღვრება დროით, მანძილითა და საზენიტო საშუალებათა მიღწევადობით და მდგომარეობს ჯარების ჰთ-ის დროულად ორგანიზებაში მათი საბრძოლო მოწყობის მთელ სიღრმეში და მოწინააღმდეგის დაზიანებაში მაქსიმალურად შესაძლო სიშორეებზე. 

ს ი ს წ რ ა ფ ე  გულისხმობს ჰთ ძალებისა და საშუალებათა გადაჯგუფების შესაძლებლობას მოკლე ვადებში საჰაერო მოწინააღმდეგის თავდასხმის შესაძლო მიმართულებებზე, ბრძოლის ველზე მათი გამოყენების მოქნილობას, უნარს, ეფექტურობის დაქვეითების გარეშე, უზრუნველყოფდნენ ჯარების დაფარვას საბრძოლო მოქმედებების ერთი სახეობიდან მეორეზე გადასვლისას ვითარების მკვეთრი ცვლილების დროს. 

შ ე თ ა ნ ხ მ ე ბ უ ლ ო ბ ა  მდგომარეობს საჰაერო თავდაცვისა და სახმელეთო ჯარების ნაწილებისა და ქვედანაყოფბის მოქმედებათა ერთიანობაში, აგრეთვე ცეცხლის მასირების შესაძლებლობაში მოწინააღმდეგისათვის მასირებული ზარალის მისაყენებლად, განსაკუთრებით კრიტიკულ სიტუაციებში. გარდა ამისა, ჰთ-ის ნაწილებსა და ქვედანაყოფებს მჭიდრო ურთიერთმოქმედება უნდა ჰქონდეთ საბრძოლო უზრუნველყოფის ნაწილებთან, საარმიო და ტაქტიკური ავიაციის ქვედანაყოფებთან. 

საზენიტო დივიზიონის მეთაური (იგივე შენაერთის ჰთ-ის უფროსი) ორგანიზებას უკეთებს დივიზიის ნაწილებისა და ქვედანაყოფების დაფარვას შენაერთის მეთაურის გადაწყვეტილების საფუძველზე, შექმნილი ვითარების შესაბამისად და არსებული ძალებისა და საშუალებათა გათვალისწინებით. საზენიტო ნაწილების საბრძოლო რიგების მოწყობისას, როგორც წესი, გაითვალისწინება დაფარვის მთლიანი (უწყვეტი) ზონის შექმნის აუცილებლობა ჯარების შეტევის (თავდაცვის) მთელ ზოლში. მაგრამ, როგორც ამერიკელი ექსპერტები მიიჩნევენ, დივიზიის ასეთი ეფექტური საჰაერო თავდაცვის შესაქმნელად მარტო საზენიტო დივიზიონის საშუალებები საკმარისი არ არის. ამიტომ „მძიმე“ შენაერთების ჰთ-ს აქვს კეროვანი ხასიათი: პირველ რიგში დაიფარება დივიზიისა და ბრიგადების სამეთაურო პუნქტები, ბატალიონების საბრძოლო რიგები, საველე არტილერიის დივიზიონები, საარმიო ავიაციის ვერტმფრენების ბაზირების პუნქტები, კავშირგაბმულობის კვანძები, საწყობები, საბრძოლო მასალების შევსებისა და ტექნიკის საწვავით გაწყობის პუნქტები. ამასთან დივიზიონის მეთაური საიმედო ჰთ-ის უზრუნველსაყოფად ადგენს ობიექტების დაფარვის შემდეგ თანამიმდევრობას: შეტევაში პირველ რიგში დაიფარება ნაწილები და ქვედანაყოფები მთავარი დარტყმის მიმართულებაზე, უკანდახევისას – უკანდახევის უზრუნველმყოფი ნაწილები და ქვედანაყოფები, თავდაცვაში – ზურგის ობიექტები, საველე არტილერიის ქვედანაყოფები, სამეთაურო პუნქტები და რეზერვები. 

დივიზიის საჰაერო თავდაცვის ორგანიზებისას დივიზიონის მეთაური, ჰთ-ის საცეცხლე საშუალებათა ტაქტიკურ-ტექნიკური მახასიათებლების გათვალისწინებით, მობილური ნაწილებისა და ქვედანაყოფების დაფარვას ახორციელებს მოძრავი საზენიტო კომპლექსებით (თზდ „ვულკანი“ და გზრკ „სტინგერი“), ხოლო ზრკ „ჩაპარელით“ კი, როგორც საშუალებით, რომელსაც საკმარის ხარისხად არ გააჩნია სვლიდან ცეცხლის წარმოების შესაძლებლობა, იფარება ნაკლებად მოძრავი და სტაციონარული ობიექტები. ზოგადი გეგმით დივიზიონის საცეცხლე ქვედანაყოფების განაწილება შეიძლება იყოს შემდეგი: თითო შერეული ბატარეა „ვულკანი–სტინგერი“ გადაეცემა თითოეულ ბრიგადას; ზრკ „ჩაპარელის“ ბატარეა იფარავს დივიზიის სამეთაურო პუნქტსა (ექვსდანადგარიანი ოცეულით) და დივიზიის ზურგის სტაციონარულ ობიექტებს; გზრკ „სტინგერების“ ბატარეა გამოყოფს საცეცხლე გათვლებს საველე არტილერიის დივიზიონების დასაფარავად. 

საბრძოლო გადაწყვეტილებას ამა თუ იმ ობიექტის დაფარვის ორგაზიზაციაზე დივიზიონის მეთაური ღებულობს ამომდინარე შექმნილი მიწისზედა და საჰაერო ვითარების შეფასებიდან, დივიზიის ნაწილებისა და ქვედანაყოფების საბრძოლო მოქმედებათა ხასიათიდან, საბრძოლო საცეცხლე საშუალებების, საბრძოლო მასალების არსებობიდან და სხვა ფაქტორებიდან. 

ასე, ოთხბატალიონიანი შემადგენლობის ბრიგადის დაფარვისათვის გამოყოფილი შერეული ბატარეა „ვულკანი–სტინგერი“ შეიძლება გამოყენებულ იქნას მისი საზენიტო საშუალებების განაწილების სხვადასხვა ვარიანტებით. მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების მდგომარეობიდან შეტვის დროს პირველი ეშელონის ორი ბატალიონის დაფარვა რეკომენდირებულია გზრკ „სტინგერების“ ქვედანაყოფებით (ერთი სექცია ბატალიონზე), ხოლო მეორე ეშელონის თითოეული ბატალიონის დაფარვა თზდ „ვულკანების“ ოცეულით (ორი დანადგარი პირველი ეშელონის ასეულზე). თზდ-ის მესამე ოცეულის გამოყენება ნავარაუდევია ბრიგადის სამეთაურო პუნქტისა და საზენიტო ბატარეის სამეთაურო პუნქტის საჰაერო თავდაცვის უზრუნველსაყოფად, ხოლო გზრკ „სტინგერების“ მესამე სექციისა – ბრიგადის ზურგის ობიექტების დასაფარავად. სვლიდან შეტევის ორგანიზებისას მთავარ მიმართულებაზე მოქმედი პირველი ეშელნის ორი ბატალიონის დაფარვა რეკომენდირებულია თითოეულისა თზდ „ვულკანის“ ოცეულით, მეორეხარისხოვან მიმართულებაზე მყოფი მესამესი – გზრკ „სტინგერების“ სექციით. ბრიგადის მეორე ეშელონში მყოფი ბატალიონი შეიძლება გაძლიერებულ იქნას გზრკ სექციით. დარჩენილი ძალები და საშუალებანი გამოიყენება ბრიგადისა და საზენიტო ბატარეის სამეთაურო პუნქტებისა და ბრიგადის ზურგის ობიექტების საჰაერო თავდაცვისათვის. 

საზღვარგარეთულ სამხედრო გამოცემებში აღინიშნება, რომ საზენიტო საშუალებების მოქმედებათა ყველაზე მეტი ეფექტურობა დივიზიის ზურგის რაიონების დაფარვისას მიიღწევა ზრკ „ჩაპარელის“, თზდ „ვულკანისა“ და გზრკ „სტინგერისაგან“ შემდგარი საჰაერო თავდაცვის შერეული ქვედანაყოფებით, რომელთა ერთობლივი გამოყენება იძლევა ცეცხლის საკმარისად საიმედო სისტემის შექმნის შესაძლებლობას. ამიტომ ბრიგადებში ბრძოლის პერიოდისათვის შექმნილი საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფების დასაფარავად გამოიყოფა შერეული საზენიტო ქვედანაყოფები თზდ „ვულკანის“ ოცეულისა და გზრკ „სტინგერის“ სექციის შემადგენლობით. შეტევაში საზენიტო დანადგარები „ვულკანი“ ეძლევა პირველი ეშელონის ასეულებს (ორი დანადგარი ასეულზე), ხოლო მეორე ეშელონის ასეულების, საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფის სამეთაურო პუნქტისა და ზურგის რაიონების დაფარვა ეკისრებათ გზრკ-ის საცეცხლე გათვლებს. თავდაცვაში თზდ „ვულკანის“ ოცეული გამოიყენება, როგორც წესი, ცენტრალიზებულად, ხოლო დანადგარები განლაგდება მოწინააღმდეგის ავიაციის თავდასხმების ყველაზე უფრო სავარაუდო მიმართულებებზე, ჩვეულებრივ საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფის ფლანგებზე, ასეულებს შორის შუალედებში, აგრეთვე ისეთ ადგილებში, საიდანაც შესაძლებელია ეფექტური ცეცხლის წარმოება როგორც საჰაერო ისე მიწისზედა მიზნებზეც. გზრკ-ების ერთი საცეცხლე გათვლა ეძლევა ასეულს, ხოლო დანარჩენები კი გამოიყენება ჯგუფის სამეთაურო პუნქტისა და ზურგის დასაფარავად. 

დაბლამფრენი საჰაერო მიზნების აღმოჩენის რლს-ები FAAR შეიძლება გადაეცეს საცეცხლე ბატარეებს, ოცეულებს ან შერეულ ქვედანაყოფებს, მაგრამ საჰაერო მოწინააღმდეგის დაზვერვის ყველაზე მეტი ეფექტურობა მიიღწევა მათი ცენტრალიზებულად გამოყენებისას. მათი განლაგება რეკომენდირებულია თანაბრად დივიზიის შეტევის (თავდაცვის) მთელ ზოლში ისე, რომ შეიქმნას მთლიანი (უწყვეტი) რადიოლოკაციური მიმოხილვა ამ რაიონისა. საჰაერო მიზნების შესახებ მონაცემები გადაეცემა საცეცხლე ქვედანაყოფებსა და დივიზიონის სამეთაურო პუნქტს (ოპერატიულ და ცეცხლის მართვის სექციებში). ორგანიზაციისა და ურთიერთმოქმედების სექციის მეშვეობით დივიზიონის სამეთაურო პუნქტზე მოდის ინფორმაცია საჰაერო მოწინააღმდეგის შესახებ საარმიო კორპუსის საჰაერო თავდაცვის ნაწილებიდან. საჰაერო ვითარების ანალიზის შემდეგ დივიონის საბრძოლო მოქმედებათა მართვის ცენტრიდან რადიო ან მავთულიანი კავშირგაბმულობის დახმარებით საცეცხლე ქვედანაყოფებს ეძლევათ ბრძანება მიზნების განადგურებაზე. ამერიკელი ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ მოწინააღმდეგის ავიაციის მასირებული თავდასხმების პირობებში დივიზიონის ყველა საზენიტო ქვედანაყოფი მზად უნდა იყოს დამოუკიდებლად აღმოაჩინოს საჰაერო მინები და აწარმოოს მათზე ცეცხლი. 

შ ე ტ ე ვ ა შ ი (თ ა ვ დ ა ც ვ ა შ ი)  ზრკ „ჩაპარელის“ პოზიციები შეირჩევა საჰაერო მიზნების სავარაუდო დაჭერის გთვლისწინებით მოწინააღმდეგის ავიაციის თავდასხმების ყველაზე უფრო შესაძლო მიმართულებებიდან, ამასთან უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ობიექტების წრიული დაფარვა. დანადგარები პოზიციებს იკავებენ ერთმანეთისაგან 3–4 კმ მანძილებზე, რათა შესაძლებელი იყოს ურთიერთმხარდაჭერა. საზენიტო საშუალებათა არასაკმარისი რაოდენობისას ზრკ „ჩაპარელის“ საბრძოლო ქვედანაყოფების რიგები შეიძლება ეწყობოდეს დაზიანების ზონების ურთიერთგადაფარვის გათვალისწინებით, რაც მიიღწევა დანადგარების განლაგებით ეთმანეთისაგან 5 კმ დაშორებაზე. 

გზრკ „სტინგერების“ საცეცხლე გათვლები მიზანშეწონილია განლაგდნენ უშუალოდ დასაფარავი ქვედანაყოფების საბრძოლო რიგებში ან მათ უკან. ამასთან საცეცხლე პოზიიები შეირჩევა ისე, რომ მაქსიმალურად გამოირიცხოს მოწინააღმდეგის საცეცხლე საშუალებათა ზემოქმედების შესაძლებლობა. თუ ქვედანაყოფის საბრძოლო მოწყობა და მისი დამფარავი გზრკ გათვლების რაოდენობა იძლევა ამის საშუალებას, საჰაერო თავდაცვა ეწყობა მეზობელი საცეცხლე გათვლების ურთიერთმხარდაჭერის უზრუნველყოფის გათვალისწინებით. ეს მიიღწევა მათი ერთმანეთისაგან 2–3 კმ დაშორებით. საცეცხლე პოზიციები უნდა უზრუნველყოფდნენ დაბლამფრენი მიზნების ვიზუალურ აღმოჩენას არანაკლებ 6 კმ მანძილზე. ზოგიერთ შემთხვევაში, საცეცხლე გათვლების მოწყვლადობის გათვალისწინებით, გზრკ სექციების უფროსებმა შეიძლება მიიღონ გადაწყვეტილება საცეცხლე გათვლების განთავსებაზე სადაზვერვო, საინჟინრო და საბრძოლო უზრუნველყოფის სხვა ქვედანაყოფების ჯავშანტრანსპორტერებში. საწყის რაიონში გზრკ გათვლები განლაგდება მოწინააღმდეგის ავიაციის დარტყმებისაგან ქვედანაყოფების წრიული დაფარვისა და მოძრაობის დაწყებისას ქვედანაყოფის კოლონებში სწრაფად ჩართვის შესაძლებლობის გათვალისწინებით. საცეცხლე პოზიციები ამ დროს ეწყობა დასაფარავი ქვედანაყოფებისგან 400–600 მ დაშორებაზე საჰაერო მოწინააღმდეგის სავარაუდო თავდასხმის მიმართულებაზე. 

თზდ „ვულკანის“ საცეცხლე პოზიციები განლაგდება ისეთნაირად, რომ უზრუნველყოფილი იყოს მიზნების დაჭერის შესაძლებლობა მოწინააღმდეგის თვითმფრინავებისა და ვერტმფრენების მოქმედებათა ძირითად მიმართულებებზე ერთმანეთთან საცეცხლე კავშირის შენარჩუნების პირობებში. ამ დროს მანძილები საზენიტო დანადგარებს შორის არ უნდა აღემატებოდეს 1000 მ. 

ამერიკელი სამედრო სპეციალისტების აზრით, მიუხედავად იმისა, რომ ზრკ „ჩაპრელს“, თზდ „ვულკანსა“ და გზრკ „სტინგერს“ შეუძლიათ დამოუკიდებლად აღმოაჩინონ საჰაერო მიზნები და ცეცხლი დაუშინონ მათ, ისინი გამოყენებულ უნდა იქნას ოცეულებისა და ბატარეების შემადგენლობაში, რადგანაც ამ დროს მიიღწევა მათი მოქმედების ყველაზე მეტი ეფექტურობა, უმჯობესდება მართვა, მაღლდება ობიექტების დაფარვის საიმედობა. თავდაცვაში საზენიტო დივიზიონის საცეცხლე საშუალებათა ნაწილი შეიძლება გამოყოფილ იქნას მოქმედებებისთვის ჩასაფრებათა ან მოხეტიალე ქვედანაყოფების შემადგენლობაში. საზენიტო საშუალებების საბრძოლო მოქმედებათა რაიონების და მათი მოძრაობის მარშრუტების დანიშვნისას გაითვალისწინება მათი შესაძლებლობები, აგრეთვე საჰაერო მიზნების ფარული შემოსვლისა და მოწინააღმდეგის დესანტების გადმოსხმის სავარაუდო მიმართულებათა დაფარვის შესაძლებლობები. 

შერეული საზენიტო ქვედანაყოფების მოქმედებისას საცეცხლე საშუალებათა განლაგება ერთ პოზიციაზე არ არის მიზანშეწონილი, რადგან ეს მნიშვნელოვნად დააქვეითებს არა მარტო მათ საცეცხლე შესაძლებლობებს, არამედ შეამცირებს მთლიანად საჰაერო თავდაცვის მთელი სისტემის მოქმედების ეფექტურობას. ამერიკული სარდლობის შეფასებით გზრკ-ის გათვლების პოზიციები დაშორებული უნდა იყოს ზრკ- და თზდ-ის პოზიციებისგან 1,5–2 კმ-ით, ხოლო თზდ-სი ზრკ-გან – 1 კმ ფარგლებში. ასეთ პირობებში უზრუნველიყოფა დაზიანების ზონების ურთიერთგადაფარვა, ყველაზე უფრო სახიფათო საჰაერო მიზნებისთვის ერთობლივად ცეცხლის დაშენა, გარდა ამისა, გამოირცხება თზდ-ის ჭურვების ტრასაზე ზმრ-ების თვითდამიზნებაც. 

მ ა რ შ ზ ე  საცეცხლე საშუალებები შეიძლება განლაგდნენ დასაფარავი ქვედანაყოფების კოლონებში და მათთან ერთად მიდიოდნენ საჰაერო თავდასხმების მოგერიების მზადყოფნაში, შეიძლება განლაგდნენ საცეცხლე პოზიციებზე მოძრაობის მარშრუტების გასწვრივ, მოწინააღმდეგის ავიაციის დარტყმებისგან ყველზე უფრო მოწყვლად ადგილებში (გზაჯვარედინები, მდინარეზე გადასასვლელები, დეფილეები, დასვენების ადგილები, საწვავით გაწყობის პუნქტები და ა. შ.). ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები მიიჩნევენ, რომ თზდ „ვულკანებისა“ და გზრკ „სტინგერების“ გამოყენება მარშზე ჯარების დასაფარავად ყველაზე უფრო მიზანშეწონილია მათი განთავსებით დასაფარავი ქვედანაყოფების სალაშქრო კოლონებში. ქვედანაყოფის დაფარვის მთლიანი ზონის შექმნის მიზნით საზენიტო საშუალებები განლაგდება თანაბრად მთელ კოლონაში, ამასთან გზრკ „სტინგერის“ გათვლებს შორის მანძილები არ უნდა არემატებოდეს 3000 მ, თზდ „ვუკლანებს“ შორის – 1000 მ. თუ გამოყოფილი საზენიტო საშუალებები არ არის საკმარისი ჰთ-ის ორგანიზებისთვის, მაშინ ძირითადი ძალისხმევა მიმართული უნდა იყოს კოლონის თავისა და კუდის დაფარვაზე. გვედრითი დაცვის არსებობის შემთხვევაში გზრკ-ების საცეხლე გათვლები უნდა განლაგდნენ გვერდითი დაცვის ქვედანაყოფებთან ერთად. ზრკ „ჩაპარელები“ ყველაზე უფრო ეფექტურად გამოიყენება ქვედანაყოფების მოძრაობის მარშრუტების გასწვრივ საცეცხლე პოზიციების წინასწარ დაკავებისას. ამასთან დანადგარები განლაგდება ერთმანეთისაგან არაუმეტეს 2000 მ დაშორებით. 

აშშ სახმელეთო ჯარების სარდლობა განაგრძობს დივიზიის საჰაერო თავდაცვის ნაწილებისა და ქვედანაყოფების შემდგომი სრულყოფის გეგმების შემუშავებას. წარმოებს თზდ „ვულკანის“ სრულყოფის სამუშაოები, რის შედეგადაც ვარაუდობენ შეიარაღებაში მის 90-იანი წლების შუახანებამდე შენარჩუნებას. იგეგმება გზრკ „სტინგერის“ საცეცხლე გათვლების შემდგომი გაზრდა, აგრეთვე 20 კმ-მდე სიშორეზე საჰაერო მიზნების დაზვერვის საკუთარი საშუალებებით მათი აღჭურვა. მუშავდება ახალი საზენიტო კომპლქსები სახმელეთო ჯარების „მძიმე“ შენაერთების საჰაერო თავდაცვის ეფექტურობის ამაღლების მიზნით. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1986, № 2. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა 

აშშ ჯავშანსატანკო დივიზიის მარში და შემხვედრი ბრძოლა

(ხელნაწერის სიძველის გამო ტექსტი ადგილ-ადგილ ვერ იკითხება) ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების აზრით თანამედროვე საბრძოლო მოქმედებათა განმასხვავებელი ნიშნებია მაღალი დინამიურობა და მობილურობა, მთლიანი (უწყვეტი) ფრონტებისა და მოხაზული ფლანგების არარსებობა, არნახულად დიდი სივრცული გაქანება და ფრონტსა და სიღრმეში ჯარების მნიშვნელოვანი განწერტვა, ინტენსიური და ერთდროული საბრძოლო მოქმედებები ჯარების საბრძოლო მოწყობის მთელ სიღრმეში, მხარეთა მიერ იარაღის მაღალეფექტური სისტემებისა და საბრძოლო ტექნიკის, დაზვერვის, მიზანჩვენების, მართვისა და დამიზნების საშუალებათა ფართო გამოყენება. ამასთან დაკავშირებით აშშ არმიის სარდლობა ისწრაფვის ამაღლებდეს სახმელეთო ჯარების მობილურობას, ამზადებდეს მას მარშების შესასრულებლად რთულ პირობებში და მანევრის უნარიანად შესრულებისათვის ბრძოლის ველზე. ამიტომ შენაერთების სამარშო მომზადებას, მათ უნარს აწარმოებდნენ შემხვედრ ბრძოლებს, უკანასკნელ წლებში ეთმობა დიდი ყურადღება ჯარების საბრძოლო მომზადებისა და სხვადასხვანაირ სწავლებათა ჩატარებისას. ითვლება, რომ ჯავშანსატანკო ჯარების აღჭურვა საბრძოლო ტექნიკის ახალი სახეობებით, აგრეთვე მათი საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურის სრულყოფა ხელს შეუწყობს მათი შესაძლებლობების გაზრდას მარშების წარმატებით შესრულებაში მნიშვნელოვან მანძილებზე მოწინააღმდეგის ავიაციის, საჰაერო დესანტებისა და დივერსიული სადაზვერვო ჯგუფების უშუალო ზემოქმედების დროს. 

საზღვარგარეთული სამხედრო ბეჭდური გამოცემების მონაცემებით პერსპექტიული ჯავშანსატანკო დივიზია („დივიზია–86“) მოიცავს მეთაურობასა და შტაბს, საშტაბო ასეულს, ბრიგადების სამ შტაბს, ექვს სატანკო და ოთხ მოტოქვეით ბატალიონს, დივიზიის არტილერიას (155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების სამი დივიზიონი და ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემების /ზცრს/ MLRS ბატარეა), საზენიტო დივიზიონს (თვითმავალი საზენიტო დანადგარ /თზდ/ „ვულკანისა“ და . . . . . . . . ). 

შენაერთებისა და ნაწილების  მ ა რ შ ე ბ ი  წარმოადგენს ჯარების საბრძოლო მოქმედებათა ყველა სახეობის შემადგენელ ელემენტს. მათი ორგანიზაციისა და ჩატარების ძირითადი მიზანი იმაში მგომარეობს, რომ თავის დროზე გაიყვანონ ჯარები დანიშნულ რაიონში (მითითებულ მიჯნაზე), შეუნარჩუნებენ რა ამ დროს ბრძოლისუნარიანობასა და მოწინააღმდეგესთან სვლიდან ბრძოლაში ჩაბმის შესაძლებლობას. 

გადაადგილების პირობებისა და ვითარების, სატრანსპორტო საშუალებებისა და არჩეული ხერხების შესაბამისად ჯარების მიერ შესრულებადი მარშები აშშ არმიაში იყოფა ორ სახეობად: ადმინისტრაციულ მარშებად და ტაქტიკურ მარშებად. 

ადმინისტრაციული მარშები გამოიყენება იმ შემთხვევებში, როცა მოწინააღმდეგის სახმელეთო ჯარებთან შეტაკება მათი განხორციელებისას ნაკლებ ალბათურია ან სავსებით გამორიცხულიც. მათი შესრულებისას მთავარი ყურადღება ექცევა შენაერთების, ნაწილებისა და ქვედანაყოფების პირადი შემადგენლობის ძალებისა და მატერიალური ნაწილის შენარჩუნებას. ადმინისტრაციული მარშის შესასრულებლად ერთნაირი სამარშო სიჩქარის მქონე ქვედანაყოფები ჩაირთვება, როგორც წესი, ერთ კოლონაში. სხვადასხვა სამარშო სიჩქარის მქონე კოლონებს კი ჩვეულებრივ სხვადასხვა მარშრუტები ენიშნებათ. 

ტაქტიკური მარშები სრულდება ძირითადად მოწინააღმდეგესთან შეხვედრის მოლოდინში მარშის შესრულების პერიოდში ან მითითებულ რაიონში შენაერთების (ნაწილების) მისვლის დროს. ამასთან დაკავშირებით ჯარებისადმი ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მოთხოვნაა მათი მუდმივი მზადყოფნა ბრძოლაში ორგანიზებულად შესვლისა და დასმული საბრძოლო ამოცანების წარმატებით შესრულებისათვის. ამიტომ ტაქტიკური მარშის ორგანიზებისას გაითვალისწინება იქმნებოდეს ისეთი სალაშქრო კოლონები, რომლებიც უზრუნველყოფენ ჯარების სწრაფ გაშლას საბრძოლო რიგებში შემხვედრი ბრძოლისათვის. 

როგორც ამერიკულ წესდებებში აღინიშნება, მარშზე ამოცანების წარმატებით შესრულება ბევრადაა დამოკიდებული იმ პირობებზე, რომლებშიც ის ჩატარდება. ვარაუდობენ, რომ თანამედროვე პირობებში ჯარების დაზიანების ძირითად საშუალებას მარშზე წარმოადგენს მოწინააღმდეგის ავიაცია. ამის გათვალისწინებით შენაერთებს ეძლევათ რეკომენდაცია ასრულებდნენ მარშს ფართო ფრონტზე, ხვადასხვა ადგილას განწერტილ სალაშქრო რიგებში, უპირატესად ღამით ან შეზღუდული ხილვადობის პირობებში. 

ჯავშანსატანკო დივიზია შეიძლება მარშს ასრულებდეს საარმიო კორპუსის მთავარი ძალების შემადგენლობაში ან დამოუკიდებლად (რეზერვში ყოფნის დროს ან ცალკეულ მიმართულებაზე მოქმედებისას). მარშის შესრულებისათვის დივიზიას დაენიშნება ზოლი სიგანით 20–30 კმ, რომელშიც მიეთითება ორი–ოთხი მარშრუტი. ისინი შეირჩევა ერთმანეთისაგან 4–5 კმ დაშორებით, რათა გამოირიცხოს საშუალო სიმძლავრის ერთი ბირთვული საბრძოლო მასალის აფეთქებით ორი სალაშქრო კოლონის დაზიანება. გარდა ამისა, დანიშნულ ზოლში დივიზიას მიეთითება სათადარიგო მარშრუტებიც ძირითადების მწყობრიდან გამოსვლის შემთხვევაში (ნახ. 1). 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები ურჩევენ დივიზიის სალაშქრო რიგების მოწყობას ვითარების, მიღებული ამოცანის, მეთაურის ჩანაფიქრის, დღეღამის დროის, ადგილმდებარეობის პირობების, ჯარების მომზადების ხარისხისა და საგზაო ქსელის მდგომარეობის მიხედვით იმ ანგარიშით, რათა უზრუნველყოფილ იქნას მოწინააღმდეგესთან სვლიდან ბრძოლაში ჩაბმის შესაძლებლობა. როგორც წესი, დივიზია წინ მიიწევს სალაშქრო კოლონებში, რომელთაგან თითოეული მოიცავს ჯართა სხვადასხვა გვარეობის ქვედანაყოფებსა და ნაწილებს, რომლებიც მოძრაობენ ერთი და იმავე მარშრუტით. სამარშო კოლონას შეიძლება ჰქონდეს ერთი ან რამდენიმე სამარშო ეშელონი, რომლებიც შედგება ერთნაირი სამარშო სიჩქარით მოძრავი სამარშო ჯგუფებისაგან. სამარშო ჯგუფი ჩვეულებრივ მოიცავს ქვედანაყოფებს ასეულამდე ან ბატარეამდე ჩათვლით. დივიზიის სალაშქრო კოლონები ვითარების და მიხედვით შეიძლება იყოს გაჯრილი (მოწინააღმდეგის სავარაუდო საცეცხლე ზემოქმედების პირობებში) და მიჯრილი (ღამით ან კარგად განვითარებულ საგზაო ქსელზე მოძრაობისას), და მანძილი მოძრავ მანქანებს შორის უნდა შეადგენდეს შესაბამისად . . . . . . . . 

ჯავშანსატანკო დივიზიის სალაშქრო მოწყობის ელემენტებს მარშის შესრულებისას შემხვედრი ბრძოლის მოლოდინში წარმოადგენს დაფარვის ჯარები, დაცვა და მთავარი ძალები. ამ ელემენტებს შეუძლიათ უზრუნველყოფდნენ დივიზიის უწყვეტ მოძრაობას დადგენილი სიჩქარით, მისი სალაშქრო კოლონების საიმედო დაცვას, ბრძოლაში სწრაფად და ორგანიზებულად შესვლის შესაძლებლობას. 

როგორც უცხოელი ექსპერტები აღნიშნავენ, ასეთი მარშის მომზადებისა და შესრულებისას დიდი ყურადღება ეთმობა დაზვერვის ორგანიზაციასა და წარმოებას დივიზიის მორაობის მთელ ზოლში და მის ფლანგებზე. განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სადაზვერვო ორგანოების აქტიურ მოქმედებებს მოწინააღმდეგესთან უშუალო მიახლოების პირობებში, რათა დროულად მოუპოვონ დივიზიის მეთაურს აუცილებელი მონაცემები მისი საბრძოლო შემადგენლობის, დაზიანების საცეცხლე საშუალებათა და მოქმედებების შესაძლო ხასიათის შესახებ. ამ მიზნით დივიზიის სადაზვერვო ბატალიონისგან იგეგმება შეიქმნას სადაზვერვო რაზმები, რომლებსაც შეუძლიათ აწარმოებდნენ დაზვერვას დივიზიის მთავარი ძალებისგან 50 კმ და მეტ დაშორებაზე. გარდა ამისა, მოწინააღმდეგის სავარაუდო წინწამოსვლის გზაზე და მისი სავარაუდო თავმოყრის რაიონებში გაითვალისწინება სადაზვერვო-დივერსიული ჯგუფების გადასროლა. სადაზვერვო ვერტმფრენების გამოყენება ივარაუდება დაზვერვის წარმოებისათვის წინ (150 კმ-მდე) და ფლანგებზე, ხოლო რადიოდაზვერვისა – მოწინააღმდეგის მომუშავე რადიოსადგურების დასაჭერად ჯერ კიდევ შორეულ მოსადგომებზე. 

მთავარი ძალებისგან 50 კმ-მდე დაშორებაზე გაგზავნილი  დ ა ფ ა რ ვ ი ს | ჯ ა რ ე ბ ი  მოქმედებენ დივიზიის მთელ ზოლში უმთავრესად მთავარი ძალების მოძრაობის უსაფრთხოებისა და ბრძოლისათვის მათი დროულად გაშლის ინტერესებში. გარდა ამისა, მათ ეკისრებათ შემდეგი ამოცანები: ადგილმდებარეობისა და წინმომავალი მოწინააღმდეგის დაზვერვა, მნიშვნელოვანი ტაქტიკური მიჯნების (ადგილმდებარეობის უბნების) დაპყრობა და მთავარი ძალების მოსვლამდე შენარჩუნება, ან ერთ-ერთ მიმართულებაზე მოწინააღმდეგის ძალების შებოჭვა. დაფარვის ჯარების შემადგენლობა დამოკიდებულია დივიზიის კონკრეტულ ამოცანებზე, შექმნილ ვითარებასა და მარშის შესრულების პირობებზე. მისი სახით შეიძლება გამოიყოს სატანკო (მოტოქვეითი) საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფი ან საჰაერო თავდაცვის საშუალებებითა და არტილერიით გაძლიერებული სადაზვერვო ბატალიონი. დაფარვის ჯარების მოქმედებებს რეკომენდირებულია მხარს უჭერდნენ ტაქტიკური და საარმიო ავიაციით. მათი მართვა უნდა ხდებოდეს ცენტრალიზებულად, დივიზიის მეთაურის მიერ, თუმცა კი ფართო ფრონტზე მარშის შესრულებისას ის შეიძლება იყოს დეცენტრალიზებულიც. 

დ ა ც ვ ა  მარშის დროს მოიცავს სათავო, გვერდით და ზურგის დაცვას. იგი ინიშნება მთავარ ძალებზე მოულოდნელი დარტყმის გამორიცხვის მიზნით, მათი გაფრთხილებისათვის მოწინააღმდეგის გამოჩენისა და მოქმედებათა ხასიათის შესახებ, სალაშქრო კოლონების მოძრაობის უწყვეტობის უზრუნველსაყოფად, დივიზიის მთავარი ძალების გაშლისა და ბრძოლაში შესვლისათვის ხელსაყრელი პირობების შექმნის მიზნით. 

სათავო დაცვა (ავანგარდი) იგზავნება დივიზიის მთავარი ძალების თითოეული სალაშქრო კოლონიდან, ე. ი. პრაქტიკულად თითოეული ბრიგადისგან, რომელიც ასრულებს მარშს ერთი მარშრუტით. მისი შემადგენლობა, ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების აზრით, დგინდება ადგილმდებრეობის ხასიათის, დასახული ამოცანის, მარშის პირობების, მოსალოდნელი მოწინააღმდეგის მიხედვით. ჩვეულებრივ ესაა საასეულო ან საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფი (სატანკო ან მოტოქვეითი) არტილერიით, მესანგრეთა და საბრძოლო უზრუნველყოფის სხვა ქვედანაყოფებით. იგი შეიძლება იგზავნებოდეს მთავარი ძალებისგან 10–15 კმ დაშორებაზე. თავის მხრივ, სათავო დაცვა, როგორც წესი, მოძრაობის დროს 3–5 კმ სიშორეზე წინ გზავნის სათავო სალაშქრო საგუშაგოს (გაძლიერებულ ოცეულამდე), ხოლო მისგან კი წინ 1–3 კმ სიშორეზე იგზავნება სათავო სადაზვერვო რაზმი ათეულის (ტანკის) შემადგენლობით. მათ ეკისრებათ მეთაურების დროულად შეტყობინების ამოცანები მოწინააღმდეგის, ღობურებისა და მარშრუტზე არსებულ სხვა დაბრკოლებათა შესახებ. 

დივიზიის მთავარი ძალების ფლანგებისა და ზურგის დაცვა ხორციელდება გვერდითი და ზურგის დაცვის ქვედანაყოფებით (გვერდითი და ზურგის რაზმებით). მათი შემადგენლობა დამოკიდებულია მარშის შესრულების ხასიათსა და პირობებზე და შეიძლება იყოს გაძლიერებულ ოცეულ–ასეულამდე (ხოლო ზოგჯერ კი ბატალიონ – საბატალიონო ტაქტიკურ ჯგუფამდეც). გვერდითი დაცვა მიუყვება ჩვეულებრივ მთავარი ძალების პარალელურ მარშრუტებს, მათი სათავო კოლონების დონეზე და გადაადგილდება ნახტომებით, იკავებს რა თანამიმდევრულად მოძრაობის მარშრუტებზე ადგილმდებარეობის მნიშვნელოვან უბნებს. ზურგის დაცვა უკან მიჰყვება მთავარ ძალებს, კოლონების მეთაურებისთვის ზურგიდან მოწინააღმდეგის შესაძლო თავდასხმაზე შეტყობინების მიზნით. 

მ თ ა ვ ა რ ი | ძ ა ლ ე ბ ი  შეადგენენ დივიზიის დარტყმითი ძალის საფუძველს და ყოველთვის მზად უნდა იყვნენ წინმომავალ მოწინააღმდეგესთან ბრძოლაში შესასვლელად, ასწრებდნენ მას გაშლაში, აყენებდნენ დარტყმას სათავო დაჯგუფების ღია ფლანგსა და ზურგს, ხელში იგდებდნენ ინიციატივას და მთელი საცეცხლე საშუალებების გამოყენებით ანადგურებდნენ მას. 

მთავარი ძელების მოწყობის რიგებმა, რომლებიც დამოკიდებულია დასმულ ამოცანაზე, ასევე მოსალოდნელი შემხვედრი ბრძოლის შესახებ მეთაურის გადაწყვეტილებაზე, უნდა უზრუნველყონ ნაწილებისა და ქვედანაყოფებისთვის სწრაფი გაშლის შესაძლებლობა. ჩვეულებრივ ისინი ქმნიან რამდენიმე სალაშქრო კოლონას, რომელთაგან თითოეულს უნდა შეეძლოს აუცილებელ შემთხვევაში დამოუკიდებელი საბრძოლო მოქმედებების წარმოება. ამასთან დაკავშირებით განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ჯარების სწორ ურთიერთმიყოლას მარშზე შემხვედრი ბრძოლის მოლოდინში და დივიზიის ძალებისა და საშუალებათა ოპტიმალურ განაწილებას. 

არტილერია ერთვება დაფარვისა და დაცვის ჯარების შემადგენლობაში, აგრეთვე ნაწილდება სალაშქრო კოლონებში იმ ანგარიშით, რომ მას შეეძლოს სწრაფი გაშლა, ხელსაყრელი პოზიციის დაკავება, თავისი ცეცხლით ნაწილებისა და ქვედანაყოფების ბრძოლაში ორგანიზებულად შესვლისა და წარმატებული მოქმედებების უზრუნველყოფა. 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების საარტილერიო დივიზონები სასურველია შედიოდნენ ბრიგადების შემადგენლობაში, ხოლო ზალპური ცეცლის რეაქტიული სისტემების MLRS ბატარეა და მიცემული შერეული საარტილერიო დივიზიონები რჩებოდნენ დივიზიის მეთაურის განკარგულებაში. ისინი ასრულებენ მარშს შენაერთის მთავარი ძალების შემადგენლობაში და შემხვედრი ბრძოლის გაჩაღებისას ახორციელებენ ბრიგდების საერთო საცეცხლე მხარდაჭერას. 

საჰაერო თავდაცვა (ჰთ) იგეგმება დივზიის მეთაურის გადაწყვეტილების საფუძველზე, რომელშიც მიეთითება საშტატო და მიცემული ჰთ საშუალებათა სალაშქრო კოლონებში განაწილების წესი და რიგი, მათი ამოცანები და მარშზე მსვლელობის ხერხები. ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების აზრით, დივიზიას შეიძლება მიეცეს „გაუმჯობესებული ჰოქების“ დივიზიონი (სამი ბატარეა 9–9 საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსით /ზრკ/) საარმიო კორპუსის საჰაერო თავდაცვის ბრიგადის შემადგენლობიდან, რომელიც გადაადგილდება ბატარეებად და დაიფარავს ნაწილებსა და ქვედანაყოფებს მოწინააღმდეგის საჰაერო თავდასხმის საშუალებათა დარტყმებისგან საშუალო სიმაღლეებიდან. საშტატო საზენიტო დივიზიონი განკუთვნილია ძირითადად მცირე სიმაღლეებზე მფრენი საჰაერო მიზნების წინააღმდეგ სამოქმედოდ. იგი გადაადგილდება ბატარეებად სამარშო კოლონების შემადგენლობაში. საჰაერო თავდაცვის ეფექტურობის ამაღლების მიზნით მარშზე შესაძლებელია შერეული საცეცხლე ბატარეების ფორმირებაც საშტატო ძალებისა და საშუალებათაგან. 

მარშის ორგანიზებისას მნიშვნელოვანი ყურადღება ეთმობა მოწინააღმდეგის ტანკებთან ბრძოლას. ამასთან დაკავშირებით ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების (ტსმრ) „თოუს“ გასაშვები დანადგარებით აღჭურვილი ტანკსაწინააღმდეგო ქვედანაყოფები იმყოფებიან რაც შეიძლება ახლოს თავიანთი მოტოქვეითი ბატალიონების სალაშქრო რიგების სათავო ნაწილებთან, რათა შეეძლოთ დროულად გაშლა და მოულოდნელად გამოჩენილი ტანკების, ქვეითთა საბრძოლო მანქანებისა (ქსმ) და ჯავშანტრანსპორტერებისათვის (ჯტრ) დაზიანების მიყენება. 

საინჟინრო ქვედანაყოფებს რეკომენდირებულია რთავდნენ არა მარტო მთავარი ძალების შემადგენლობაში, არამედ დაფარვისა და დაცვის ჯარებისაც. მათ დაეკისრებათ მარშრუტების დაზვერვის, მოძრაობის გზაზე დაბრკოლებათა მოშლის, შემოვლითი გზების მოძებნისა და მათი აღჭურვის, ბირთვული დარტყმების შედეგების ლიკვიდაციის, წყლიან დაბრკოლებებზე გადასასვლელების მოწყობის, დივიზიის ნაწილებისა და ქვედანაყოფების ბრძოლაში შეყვანის უზრუნველყოფის ამოცანები. 

რადიოკავშირის საშუალებები მარშზე მუშაობენ მხოლოდ მიღებაზე (მუშაობა გადაცემაზე ბრძოლის დაწყებამდე კატეგორიულად აკრძალულია). ამიტომ კავშირგაბმულობა ჩვეულებრივ ხორციელდება მოძრავი საშუალებებისა და ტერიტორიულ ორგანოთა კავშირგაბმულობის სტაციონარული მავთულიანი ქსელების მეშვეობით. შემხვედრი ბრძოლის გაჩაღებისას კავშირგაბმულობის საშუალებები სწრაფად იშლებიან და უზრუნველყოფენ კავშირგაბმულობასა და ჯარების მართვას. 

დივიზიის ზურგის ნაწილები და ქვედანაყოფები უნდა მისდევდნენ მის მთავარ ძალებს დამოუკიდებელი კოლონის სახით თითო-თითო (ზოგჯერ ორ-ორი) მარშრუტით. 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების შეფასებებით, დივიზიის სალაშქრო რიგების სიღრმე დამოკიდებულია დივიზიის შემადგენლობაზე, მოძრაობის სიჩქარეზე, მანქანებს, ქვედანაყოფებსა და ნაწილებს შორის დისტანციებზე. ითვლება, რომ ჯავშანსატანკო დივიზიის მოძრაობის საშუალო სიჩქარემ მარშზე საკმარისად განვითარებული საგზაო ქსელის პირობებში შეიძლება შეადგინოს დღისით 25 კმ/სთ-მდე, ღამით 15 კმ/სთ-მდე. გზების გარეშე მოძრაობისას კი ის პრაქტიკუად ორჯერ მცირდება. დისტანცები მარშზე დამოკიდებულია მორაობის სიჩქარესა და მისი შესრულების პირობებზე და შეიძლება შეადგენდეს მანქანებს შორის 25–100 მ, ასეულებს (ბატარეებს) – შორის 500 მ-მდე (მოძრაობის 2–3 წთ), ბატალიონების (დივიზიონების) კოლონებს შორის – 3–5 კმ (5–7 წთ), ბრიგადებს შორის – 5–8 კმ (10–15 წთ). მოძრაობის საშუალო სიჩქარისა და დადგენილი დისტანციების გათვალისწინებით სალაშქრო რიგების სიღრმემ შეიძლება შეადგინოს ბატალიონისთვის (საარტილერიო დივიზიონისთვის) 5–7 კმ, ბრიგადისთვის 25–30 კმ, დივიზიისათვის 70–80 კმ (სამი მარშრუტით მოძრაობისას) და 110–120 კმ (ორი მარშრუტით). 

ჯავშანსატანკო დივიზიის სადღეღამისო გადასვლის სიდიდემ შეიძლება შეადგინოს 200 კმ და მეტი. მანქანების ტექნიკური დათვალიერებისა და გაწყობისათვის, აგრეთვე მძღოლების დასასვენებლად მოძრაობის ყოველი 1 სთ და 45 წთ-ის შემდეგ კეთდება 15 წთ შესვენება, ხოლო 7–8 სთ-ის შემდეგ გაითვალისწინება 2 სთ-მდე დასვენება. თუმცა კი შექმნილი ვითარების და მიხედვით უკანასკნელი შესაძლოა სულაც არ მოეწყოს, შეჩერებების რაოდენობა კი მინიმუმამდე იქნას შემცირებული. 

როგორც წესდებებში აღინიშნება, ჯავშანსატანკო დივიზიის მარში შეიძლება დასრულდეს მისი მთავარი ძალების დასახულ რაიონში გასვლით ან შემხვედრი ბრძოლით. 

შ ე მ ხ ვ ე დ რ ი | ბ რ ძ ო ლ ა,  ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების შეხედულებებით, იქმნება მაშინ, როდესაც ჯარები ასრულებენ მარშს მოწინააღმდეგის შესახვედრად (მოწინააღმდეგესთან დაახლოების მსვლელობისას), შეტევის მსვლელობისას წინგამოსვლის დროს მისი რეზერვების კონტრშემოტევის მოსაგერიებლად ან თავისი ჯარების კონტრშეტევების (კონტრდარტყმების) ჩატარებისას მოწინააღმდეგეზე, რომელიც შემოიჭრა თავდაცვაში და ანვითარებს თავის შემოტევას. ითვლება, რომ თანამედროვე ომში, განსაკუთრებით კი ომის საწყის პერიოდში, შემხვედრი ბრძოლები იქნება საკმარისად ხშირი მოვლენა; ისინი ხასიათდება ჯარების დიდი ძვრადობით, საბრძოლო მოქმედებათა სწრაფმდინარებით, მაღალი მანევრულობით, ვითარების სწრაფი ცვლილებით, მოწინააღმდეგეზე საჭირო მონაცემების არარსებობითა და ბრძოლის ორგანიზებისთვის დროის უკმარისობით. გარდა ამისა, შეერთებულ შტატებში მიღებული „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის თანახმად, მოწინააღმდეგის განადგურება უნდა ხორციელდებოდეს ერთდროულად მისი ჯარების ოპერატიული მოწყობის მთელ სიღრმეში. ამასთან დაზიანების საშუალებათა გამოყენება მკაცრად იქნება შეთანხმებული და გაერთიანებული შენაერთებისა და ნაწილების საბრძოლო მოქმედებებთან და ტაქტიკურ სიტუაციასთან ერთიანი ჩანაფიქრით. 

როგორც ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები ვარაუდობენ, შემხვედრ ბრძოლაში წარმატების მოპოვებისათვის აუცილებელია ყველაზე უფრო მიზანშეწონილი სალაშქრო რიგების მოწყობა, ძალების გაშლასა და საბრძოლველად მზადყოფნაში მოწინააღმდეგისათვის დასწრება, სვლიდან გაბედულად მასზე შეტევა, ფართო და სწრაფი მანევრის გამოყენება, რათა მოკლე ვადაში დაიკავოს მოწინააღმდეგის მიმართ უფრო მომგებიანი მდგომარეობა, ხელში ჩაიგდოს ინიციატივა და თავს მოახვიოს მოწინააღმდეგეს თავისი ნება. ყველა დონის მეთაურს უნდა შეეძლოს შემჭიდროვებულ ვადებში ვითარების შეფასება, გადაწყვეტილების სწრაფად მიღება და ხელქვეითებისთვის საბრძოლო ამოცანების დასმა, ნაწილებისა და ქვედანაყოფების სვლიდან ბრძოლაში შეყვანა გაშლის რა მათ სალაშქრო კოლონებიდან. ამასთან იგი მკაცრად უნდა ხელმძღვანელობდეს საჰაერო-მიწისზედა საბრძოლო მოქმედებათა წარმოების ოთხი ფუძემდებლური პრინციპით, რომელთა არსიც მდგომარეობს ინიციატივის გამოჩენაში, მოქმედებების სიღრმეში, სისწრაფესა და შეთანხმებულობაში. 

სახმელეთო ჯარების სარდლობა მიიჩნევს, რომ შემხვედრი ბრძოლის წარმოების მოთხოვნებს ყველაზე უფრო სრულად პასუხობენ ჯავშანსატანკო და მექანიზებული შენაერთები, რომლებიც ფლობენ რა საიმედო საჯავშნე დაცვას, მაღალ ძვრადობასა და საცეცხლე სიმძლავრეს, შეუძლიათ მოკლე ვადებში საჭირო მომენტში და ხელსაყრელ მიმართულებაზე ქმიდნენ მოინააღმდეგეზე ძალებისა და საშუალებათა აუცილებელ უპირატესობას. 

შემხვედრ ბრძოლაში მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხებაში პირველები მოდიან სადაზვერვო ქვედანაყოფები, რომლებიც ინფორმაციას აწვდიან დივიზიის მეთაურს მოწინააღმდეგის ჯართა დაჯგუფების შემადგენლობაზე, მისი მოქმედებების შესაძლო ხასიათზე და ა. შ. მოწინააღმდეგესთან დაახლოების და მიედვით მის მეწინავე ნაწილებთან და ქვედანაყოფებთან ბრძოლაში შედიან დაფარვის ჯარები (ნახ. 2), რომლებიც მოქმედებენ რა, როგორც წესი, ფართო ფრონტზე, საველე არტილერიის, დამრტყმელი ვერტმფრენებისა და ტანკებთან ბრძოლის საშუალებათა ცეცხლის მხარდაჭერით, დარტყმებს აყენებენ მოწინააღმდეგეს მისთვის მაქსიმალური დაზიანების მიყენებისა და ბრძოლისათვის ხელსაყრელ მიჯნებზე მისი ორგანიზებულად გაშლის აღკვეთის მიზნით. 

დაფარვის ჯარების საბრძოლო მოქმედებებს შემდეგ მხარს უჭერს ავანგარდი, რომელიც მოწინააღმდეგეზე შესატევად იშლება უშუალოდ სალაშქო კოლონებიდან. მისი საბრძოლო რიგები ეწყობა, როგორც წესი, ერთ ეშელონად მოინააღმდეგისათვის მაქსიმალურად შესალო დაზიანების მიყენების ან აგილმდებარეობის (მიჯნის) მნიშვნელოვანი უბნების დაპყრობის მიზნით იმისათვის, რათა დაფარვის ჯარებთან ერთად უზრუნველყონ დივიზიის მთავარი ძალების მოსვლა და მათი გაშლისათვის ყველაზე უფრო ხელსაყრელი პირობების შექმნა. დაფარვის ჯარებისა და ავანგარდების ბრძოლას მხარს უჭერენ ტაქტიკური და საარმიო ავიაცია, ლულიანი არტილერია და სხვა საშუალებები. მოწინააღმდეგის აღმატებულ ძალებთან შეხვედრისას და დაფარვის ჯარებისა და ავანგარდებისთვის წამგებიან ვითარებაში მათ შეუძლიათ აწამოონ შემკავებელი მოქმედებები ან დროებით გადავიდნენ თავდაცვაში ტაქტიკური თვალსაზრისით მომგებიან მიჯნებზე, რათა შექმნან ხელსაყრელი პირობები დივიზიის მთავარი ძალების გეგმაზომიერი გაშლისა და ბრძოლაში შესვლისათვის. 

ბრძოლაში მონაწილე ჯარებს მართავს უშუალოდ დივიზიის მეთაური. დივიზიისა და ბრიგადების შტაბები ბრძოლის მსვლელობისას აფასებენ შექმნილ ვითარებას და მოწინააღმდეგეზე მონაცემებს ნაწილებს შორის პირაპირების, ღია ფლანგების, მთავარი ძალისხმევის თავმოყრის მიმართულებათა განსაზღვრის მიზნით და სხვა. ვითარების, მოწინააღმდეგის დაჯგუფებისა და მოქმედებათა შესაძლო ხასიათის შეფასების საფუძველზე დივიზიის მეთაური ღებულობს მთავარი ძალების ბრძოლაში შეყვანაზე გადაწყვეტილებას, განსაზღვრავს საბრძოლო რიგების მოწყობას, ნაწილებს განუსაზღვრავს გაშლის მიჯნასა და შეტევის ზოლებს, ამოცანების შესრულების დროს ურთიერთმოქმედებათა ხასიათს, აზუსტებს შემდგომი მოქმედებების ხასიათსაც. 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების აზრით, შექმნილი ვითარების და მიხედვით, დივიზიის მთავარი ძალების ბრძოლაში შეყვანა შეიძლება ხორციელდებოდეს ერთდროულად ისიც ხანმოკლე შესვენებისა და მათი წინასწარ გაშლის შემდეგ, ან უშუალოდ მარშიდან (ნაწილ-ნაწილ) ჯარების მოსვლის და მიხედვით. 

მთავარი ძალების ბრძოლაში ერთდროულად შეყვანა გაითვალისწინება მოწინააღმდეგის აღმატებულ ძალებთან შეხვედრისას. ამასთან მოსული ნაწილები თავს მოიყრიან გარკვეულ რაიონში, მოკლე ვადებში ახორციელებენ ბრძოლისათვის მომზადებას და შემდეგ გადადიან შეტევაზე, რომელიც შეიძლება დაიწყოს ავანგარდების ბრძოლაში შესვლიდან 2–3 სთ შემდეგ. მოცემულ შემთხვევაში დივიზიის საბრძოლო რიგები რეკომენდირებულია ეწყობოდეს ორ ეშელონად: პირველში ჩვეულებრივ გამოიყოფა ორი ბრიგადა, მეორეში – ერთი. თითოეული ბრიგადის თითო მარშრუტზე მსვლელობისას მათი გაშლა შემხვედრი ბრძოლისათვის ხორციელდება თანამიმდევრობით საბატალიონო, საასეულო და საოცეულო კოლონებში მოწინააღმდეგისაგან შესაბამისად 10–12, 6–8 და 2–3 კმ დაშორებაზე. მთავარი დარტყმის მიმართულებაზე მოქმედი ბრიგადის შემადგენლობაში გაითვალისწინება ჩაირთოს ორი სატანკო და ორი მოტოქვეითი საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფი, გაძლიერებული არტილერიითა და საინჟინრო ქვედანაყოფებით. მიუთითებენ, რომ მთავარი დარტყმა უნდა მიეყენოს მოწინააღმდეგის წინმომავალი დაჯგუფების ფლანგს ან ზურგს საბრძოლო რიგებში მის გაშლამდე. ერთეშელონიანი მოწყობა გამოიყენება დივიზიის ფართო ფრონტზე მოქმედებისას. 

ბრძოლაში მთავარი ძალების შეყვანა უშუალოდ მარშიდან რეკომენდირებულია იმ შემთხვევებში, როცა მიღწეულია მოწინააღმდეგეზე უპირატესობა (აღმატება) ძალებსა და საშუალებებში დამსწრები საცეხლე დაზიანების მიყენების ხარჯზე, აგრეთვე მაშინ, როცა აუცილებელია სწრაფი მოქმედება, რათა არ მიეცეს წინმომავალ მოწინააღმდეგეს მდგომარეობის სტაბილიზაციისა და საბრძოლო მოქმედებათა რაიონში თავისი ძალების მოყვანის შესაძლებლობა. ითვლება, რომ ამ შემთხვევაში დივიზიის შეტევაზე გადასვლა შესაძლებელია ავანგარდების ბრძოლაში შესვლიდან 40–60 წთ შემდეგ. 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები ვარაუდობენ, რომ მანევრის ძირითად ფორმას შემხვედრ ბრძოლაში წარმოადგენს შემოვლა (და მისი სახესხვაობანი – ღრმა შემოვლა და ალყის შემორტყმა), მოწინააღმდეგის ფლანგსა და ზურგში დარტყმის მიზნით. ცალკეულ შემთხვევებში, როცა მოწინააღმდეგემ დაასწრო გაშლა და დაიკავა თავდაცვა ხელსაყრელ (მომგებიან) მიჯნაზე, შეიძლება გამოყენებულ იქნას მანევრის ისეთი სახეობები, როგორიცაა გარღვევა და ფრონტალური შეტევა. მათი არჩევანი განისაზღვრება საბრძოლო მოქმედებათა რაიონის თავისებურებებით, მოწინააღმდეგის დაჯგუფებითა და მოქმედებათა ხასიათით. 

შეტევის ფრონტის სიგანე შემხვედრ ბრძოლაში დამოკიდებულია დასმულ ამოცანაზე, საბრძოლო შემადგენლობაზე, გაძლიერების საშუალებებზე, ადგილმდებარეობის პირობებზე, მოწინააღმდეგის პირისპირმდგომი ჯარების შემადგენლობასა და მდგომარეობაზე და შეიძლება იყოს 20–30 კმ დივიზიისათვის, 8–12 კმ ბრიგადისათვის, 5 კმ-მდე საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფისათვის; საბრძოლო მოქმედებათა სიღრმე და ხასიათი, აგრეთვე შეტევის ტემპი განისაზღვრება კონკრეტული საბრძოლო ვითარების პირობებით. 

მთავარი ძალების ბრძოლაში შეყვანას წინ უსწრებს მოწინააღმდეგის ღრმა საცეცხლე (ბირთვული) დაზიანება მოწინააღმდეგის ჯარებზე მძლავრი საცეცხლე დარტყმების მიყენების გზით მათი გაშლის მიჯნებზე და აგრეთვე რეზერვებზეც. კერძოდ, მოწინააღმდეგესთან შეხების ხაზთან მეწინავე ქვედანაყოფების მიახლოებასთან ერთად არტილერია იკავებს საცეცხლე პოზიციებს და დაუყოვლებლივ ხსნის ცეცხლს, უზრუნველყოფს რა სატანკო (მოტოქვეითი) ქვედანაყოფების გაშლასა და შეტევას. დივიზიის მხარდამჭერი ტაქტიკური ავიაცია ბრძოლის დაწყებისას არა მარტო აყენებს დარტყმებს მოწინააღმდეგის ჯართა დაჯგუფებებს, არამედ წყვეტს საბრძოლო მოქმედებათა რაიონის იზოლაციისა და მოწინააღმდეგის რეზერვების მოსვლის აღკვეთის ამოცანებს. დიდი ყურადღება ექცევა დამრტყმელი (ტანკსაწინააღმდეგო) ვერტმფრენების გამოყენებას, რომელთა ძირითად ამოცანას შეადგენს მოწინააღმდეგის ტანკებისა და სხვა საბრძოლო ტექნიკის განადგურება დივიზიის მთავარი დარტყმის მიმართულებაზე, აგრეთვე რადიოელექტრონული ბრძოლის საშუალებების გამოყენებასაც. 

„საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის ძირითადი დებულებების შესაბამისად, დივიზიის მეთაური, რომელიც ხელმძღვანელობს შემხვედრ ბრძოლას უშუალო შეხებაში მყოფ მოწინააღმდეგესთან, იმავდროულად ორგანიზებას უკეთებს და თავისი ძალებითა და საშუალებებით ახორციელებს მოწინააღმდეგის ჯართა დაჯგუფების მეორე ეშელონის (რეზერვის) ნაწილებისა და ქვედანაყოფების განადგურებას, დეორგანიზებასა და შეყოვნებას. ამ ამოცანების გადასაწყვეტად დივიზიის საბრძოლო ზემოქმედების ზონაში (15–70 კმ სიღრმეში) შეიძლება გამოყენებულ იქნას ტაქტიკური ავიაციის თვითმფრინავები, დამრტყმელი ვერტმფრენები, ლულიანი არტილერია და ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემები. ამასთან ბრიგადების მეთაურებმა ორგანიზაცია უნდა გაუწიონ და მიაყენონ დარტყმები მოწინააღმდეგის მეორე ეშელონების ქვედანაყოფებსა და პირველი ეშელონის ნაწილებს. 

შემხვედრი ბრძოლის მსვლელობისას შეიძლება გადაისხას ტაქტიკური საჰაერო დესანტები (მოტოქვეით ბატალიონამდე) მხარეთა შეხების ხაზიდან 15–20 კმ სიღრმეზე მნიშვნელოვანი მიჯნების (ადგილმდებარეობის უბნების) დაპყრობის, მანევრის უზრუნველყოფისა და მოწინააღმდეგის რეზერვების მოსვლის აღკვეთის ამოცანებით, აგრეთვე დაფარვის ჯარებისა და ავანგარდების მხარდაჭერისათვის. დიდი მნიშვნელობა ენიჭება დანაღმული ველების შექმნას მოწინააღმდეგის ჯარების წინწამოსვლის გზებზე მოწინააღმდეგის მანევრის შებოჭვისა და მოქმედებათა თავისუფლების შეზღუდვის მიზნით, რისთვისაც ხდება დისტანციური დანაღმვის საშუალებათა გამოყენება. 

სახმელეთო ჯარების სარდლობა მიიჩნევს, რომ ჯავშანსატანკო (მექანიზებული) დივიზიის მთავარი ძალების ბრძოლაში შეყვანით შემხვედრი ბრძოლა მთავრდება და ჯარები გადადიან შეტევაზე ან კონკრეტული ვითარების პირობების შესაბამისად გადადიან სხვა მოქმედებებზე. 

თარგმანი შესრულებულია ჟრნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1985, № 12. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა 

მართვადი რაკეტების „პერშინგი“ 56-ე ბრიგადა

გფრ-ის ტერიტორიაზე რაკეტების „პერშინგი“ განლაგებისთანავე, რომლებმაც შეცვალეს მოძველებული სარაკეტო სისტემა „რედსთოუნი“, სროლის სიშორით 600–800 კმ, აშშ სახმელეთო ჯარების სარდლობა შეუდგა მათ მოდერნიზაციასა და სარაკეტო ქვედანაყოფების საორგანიზაციო სტრუქტურის სრულყოფას. მოდერნიზაციის მთავარი ამოცანა გახლდათ სარაკეტო კომპლექსის მოწყვლადობის დაქვეითება მისი მობილურობის, ტრანსპორტაბელობისა და მთლიანობაში საბრძოლველად მზადყოფნის ამაღლების ხარჯზე. გაუმჯობესებულმა სარაკეტო კომპლექსმა მიიღო სახელწოდება „პერშინგ - 1A“ (შენიშვნა: ბალისტიკურ ორსაფეხურიან მყარსაწვავიან რაკეტას „პერშინგ - 1A“ აქვს 4,6 ტ-ზე მეტი სასტარტო მასა, ბირთვული ქობინით სროლის მაქსიმალური სიშორე 740 კმ, მიზნიდან წრიული სავარაუდო გადახრა 490 მ). კომპლექსის მაღალი მობილურობა მიღწეულ იქნა მისი ყველა ელემენტის განთავსებით თვლიან მანქანებზე, ბრძოლისათვის მზადყოფნა კი ამაღლდა კომპლექსის შესამოწმებელ-გასაშვები და სასტარტო მოწყობილობის (აღჭურვილობის) სრულყოფის, აგრეთვე რაკეტების მომზადებისა და გაშვების ავტომატიზაციის ხარჯზე. 

„პერშინგ - 1A“ სარაკეტო კომპლექსის ძირითად საორგანიზაციო ერთეულად მიღებულ იქნა დივიზიონი, რომელშიც არის ოთი საცეცხლე ბატარეა (თითოეულში 9 გასაშვები დანადგარი) და საშტატო და მომსახურების ბატარეები. პირადი შემადგენლობის რიცხოვნებაა 1368 ადამიანი. 

ამერიკულ სახმელეთო ჯარებში შეიქმნა „პერშინგ - 1A“-ის ოთხი დივიზიონი, რომელთაგან სამი მუდმივად განლაგებულია გფრ-ში და შედის 56-ე ბრიგადაში შტაბით შვებიშ-ჰმუნდში (55 კმ ქ. შტუტგარტის აღმოსავლეთით). 41-ე არტპოლკის 1-ლი დივიზიონი დისლოცირებულია ასევე შვებიშ-ჰმუნდში, 81-ე არტპოლკის 1-ლი დივიზიონი – ნოი-ულმში, 84-ე არტპოლკის მე-3 დივიზიონი – დასახლებულ პუნქტებში ნეკარზულმი და ჰაილბრონი, მე-9 არტპოლკის მე-3 დივიზიონი – ფორტ-სილში (ოკლაჰომას შტატი, აშშ). 

სულ 56-ე ბრიგადაში მოითვლებოდა მართვადი რაკეტების (მრ) „პერშინგ - 1A“ 108 გასაშვები დანადგარი. 1983 წლის ბოლომდე იგი ითვლებოდა ბირთვული დარტყმების მიყენებაში აშშ არმიის ერთ-ერთ ძირითად ოპერატიულ-ტაქტიკურ საშუალებად ნატო-ს გაერთიანებული (სამოკავშირეო) შეიარაღებული ძალების (გშძ) ინტერესებში ევროპულ ომის თეატრზე. 

ამ რაკეტების შემდგომი მოდერნიზაციის პროგრამით ფირმა „მარტინ მარიეტამ“ სახმელეთო ჯარებისთვის შექმნა საშუალო სიშორის ბალისტიკური რაკეტა (სშბრ) „პერშინგ - 2“. 

მონაცემების მიხედვით სშბრ „პერშინგ - 2“-ს შეუძლია ბირთვული ქობინით მიზნის დაზიანება 1800 კმ სიშორეზე (სხვა მონაცემებით 2500 კმ-ზე), წრიული შესაძლო გადახრა მიზნიდან არ აღემატება 40 მ, რაკეტის ფრენის დრო მაქსიმალურ სიშორეზე 12–14 წთ-ია. პენტაგონის წარმომადგენელთა აზრით რაკეტები „პერშინგ - 2“ განკუთვნილია დაცული ობიექტების დასაზიანებლად, როგორიცაა რაკეტების საშახტო გასაშვები დანადგარები, მსხვილი საკომანდო პუნქტები, მართვისა და კავშირგაბმულობის ცენტრები, ბირთვული საბრძოლო მასალების საწყობები და ა. შ. ახალი რაკეტები ბირთვული აღკაზმულობით თავიანთი შესაძლებლობებით მნიშვნელოვნად აღემატებიან მათი გამოყენების მოთხოვნილებებს ამოცანების გადასაწყვეტად სახმელეთო ჯარების ინტერესებში საომარ მოქმედებათა თეატრზე (ომთ), მათ შორის „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის მოთხოვნების გათვალისწინებით. 

ევროპაში სშბრ „პერშინგ - 2“-ების გაშლისათვის გამოყენებულ იქნა 56-ე ბრიგადის არსებული მატერიალური ბაზა და ორგანიზაცია. „პერშინგ - 2“-ების ძირითადი ქვედანაყოფი, რომელსაც შეუძლია დამოუკიდებლად წყვეტდეს საბრძოლო ამოცანებს, არის ბატარეა, შემდგარი სამი საცეცხლე ოცეულისაგან. თითოეულ ოცეულს აქვს გასაშვებად რაკეტების წინასასტარტო მომზადების ერთი სადგური სამი გასაშვები დანადგარისათვის, რაც უზრუნველყოფს ოცეულის დამოუკიდებლობას ბატარეისაგან სასტარტო პოზიციის არჩევისას. გარდა ამისა, თითოეულ გასაშვებ დანადგარზე არის ავტომატური წინასასტარტო შემოწმებებისა და გასაშვებად რაკეტების მომზადების ბლოკი, რაც იძლევა რაკეტის მომზადებისა და დაგეგმილ მიზანზე გაშვების შესაძლებლობას საცეცხლე ოცეულისაგან დამოუკიდებლად. „პერშინგ - 1A“-ების ბატარეისაგან განსხვავებით, სადაც ბატარეის სამეთაურო პუნქტი გახლავთ რაკეტების გაშვების მართვის ერთიანი ცენტრი, სშბრ „პერშინგ - 2“-ების თითოეულ საცეცხლე ოცეულს აქვს ცალკე სამეთაურო პუნქტი, რაც მნიშვნელოვნად ზრდის მისი საბრძოლო გამოყენების ავტონომიურობასა და ოპერატიულობას, იძლევა ბატარეის საპოზიციო რაიონში საცეცხლე ოცეულების უფრო განწერტილად განლაგებისა და აუცილებლობის შემთხვევაში პოზიციის უფრო სწრაფად შეცვლის შესაძლებლობას. 

თარგმანი მომზადებულია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1985, № 7. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა 

აშშ ჯავშანსატანკო დივიზია თავდაცვაში

აშშ სამხედრო-პოლიტიკური ხელმძვანელობა, ზრდის რა შეიარაღებული ძალების პირადი შემადგენლობის რიცხოვნებას და აღჭურავს რა მას სარაკეტო-ბირთვული იარაღით, აგრეთვე თანამედროვე ჩვეულებრივი იარაღითაც, დიდ ყურადღებას უთმობს ომის წარმოების თეორიული საფუძვლების შემუშავებას. უკანასკნელ წლებში პენტაგონმა გამოსცა რიგი წესდებები და დარიგებანი, რომლებშიც გაშუქებულია სამხედრო სარდლობის შეხედულებები თანამედროვე პირობებში შენაერთებისა და ნაწილების შეტევითი და თავდაცვითი საბრძოლო მოქმედებების ორგანიზაციისა და წარმოების შესახებ. თვლის რა, რომ მომავალ ომში მიზნების მიღწევა დამოკიდებულია უმთავრესად შეტევითი ოპერაციების შედეგებზე, ამერიკული სარდლობა მასთან ერთად უშვებს ჯარების მიერ თავდაცვითი მოქმედებების წარმოებასაც, როგორც იძულებითსა და თანაც დაქვემდებარებულს შეტევის ინტერესებისადმი. 

საზღვარგარეთული ბეჭდური გამოცემების შეტყობინებებით, აშშ სამხედრო სპეციალისტები თავდაცვას განიხილავენ როგორც საბრძოლო მოქმედებათა სახეობას, რომელიც ითვალისწინებს მოწინააღმდეგის შემოტევის მოგერიებას ან ჩაშლას, დაკავებული პოზიციების შენარჩუნებას, ძალებისა და საშუალებათა ეკონომიას, შეტევაზე გადასვლისათვის ხელსაყრელი პირობების შექმნას. ითვლება, რომ მასობრივი დაზიანების იარაღის (მდი) გამოყენების პირობებში თავდაცვის მიზანი უნდა მიიღწეოდეს უმთავრესად ბირთვული დარტყმების მიყენებითა და სწრაფი კონტრშეტევების ჩატარებით შემომტევისათვის მაქსიმალური დანაკარგების მიყენებით, ხოლო ჩვეულებრივი საშუალებების გამოყენებისას კი – ადგილმდებარეობის მყარად შენარჩუნებითა და ავიაციის დარტყმებით, არტილერიის ყველა სახეობის ცეცხლით, მაღალეფექტური თანამედროვე ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებებით მოწინააღმდეგის განადგურებით. 

პერსპექტივაში მაღალი სიზუსტის ჩვეულებრივი და ბირთვული იარაღის გამოყენებით ითვალისწინებენ თავდაცვითი საჰაერო-მიწისზედა ოპერაციების ჩატარებას. თავდაცვის მიზანი მათში მიიღწევა არა მარტო ჯარების აქტიური მოქმედებებით, არამედ უწინარეს ყოვლისა სახმელეთო ჯარებისა და ტაქტიკური ავიაციის შენაერთების ძალებითა და საშუალებებით მოწინააღმდეგის ღრმა საცეცხლე დაზიანებით ერთდროულად მისი ოპერატიული მოწყობის მთელ სიღრმეში. ეს, სამხედრო მიმომხილველთა აზრით, საშუალებას იძლევა მაქსიმალური დანაკარგები მიაყენონ მოწინააღმდეგის მეორე ეშელონებს (რეზერვებს), შეაჩერონ მათი წინგამოსვლა და ბრძოლაში შემოყვანა, და აქედან ამომდინარე, არ დაუშვან პირველი ეშელონის ძალისხმევის ზრდა და შექმნან ხელსაყრელი პირობები მისი იზოლირებისა და სწრაფი განადგურებისათვის. 

ამერიკულ წესდებებში აღინიშნება, რომ ჯავშანსატანკო დივიზია (ჯტდ) წარმოადგენს სახმლეთო ჯარების ძირითად ტაქტიკურ შენაერთს, რომელსაც გააჩნია დიდი დამრტყმელი ძლიერება. თავდაცვაში დივიზიას რეკომენდირებულია იყენებდნენ, როგორც წესი, საარმიო კორპუსის შემადგენლობაში, მის პირველ ან მეორე ეშელონში. კორპუსის თავდაცვის ოპერატიულ სიღრმეში, წყლიანი დაბრკოლებების ან მნიშვნელოვანი ობიექტების თავდაცვისას იგი შეიძლება მოქმედებდეს დამოუკიდებლად. ზოგჯერ ჯტდ ჩაირთვება არმიების ჯგუფის (საველე არმიის) რეზრვში. 

კონკრეტულად შექმნილი ვითარების და მიხედვით ჯტდ შეიძლება აწარმოებდეს ორი სახეობის თავდაცვას – მობილურსა და რაიონის (პოზიციურ) თავდაცვას, რომლებიც ერთმანეთისაგან განსხვავდება ჯარების საბრძოლო რიგების მოწყობით, თავდაცვის წარმოების ხერხებით, ადგილმდებარეობის საინჟინრო აღჭურვითა და ა. შ. თავდაცვის ამა თუ იმ სახეობის არჩევა განისაზღვრება მიღებული ამოცანით, ძალებისა და საშუალებათა არსებობით, თავდაცვაში გადასვლის პირობებითა და ადგილმდებარეობის ხასიათით. 

მობილური თავდაცვა, ამერიკული წესდებების მითითებით, ითვალისწინებს დივიზიის ძირითადი ძალების უმეტესი ნაწილის გამოყენებას მეორე ეშელონში (რეზრვში). ამ დროს მათი ამოცანაა ყველაზე უფრო ხელსაყრელ მომენტში და ყველაზე უფრო მოსახერხებელ, წინასწარ არჩეულ ადგილმდებარეობაზე კონტრშეუტიონ და გაანადგურონ თავდაცვაში სოლისებურად შემოჭრილი მოწინააღმდეგე და შექმნან ხელსაყრელი პირობები შეტევაზე გადასასვლელად. მისი შესრულება დაზიანების ჩვეულებრივი საშუალებებით თავდაცვის წარმოებისას მიიღწევა ტაქტიკური ავიაციის მიერ დარტყმების მიყენებით, არტილერიის, ტანკსაწინააღმდეგო სარაკეტო კომპლექსების (ტსრკ), ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენებისა და სხვა საშუალებათა ცეცხლით. 

ამ შემთხვევაში პირველ ეშელონში რეკომენდირებულია ჰყავდეთ ძალებისა და საშუალებათა მინიმალური რაოდენობა, რომელთა მიზანია – დროულად გააფრთხილონ თავიანთი ჯარები მოწინააღმდეგის შეტევაში გადმოსვლის შესახებ, აიძულონ იგი დროზე ადრე გაიშალოს საბრძოლო რიგებში და წინ წამოვიდეს მისთვის არახელსაყრელ მიმართულებაზე, შემდეგ კი შეაჩერონ შემოტევა და მოახდინონ მისი ბლოკირება განსაზღვრულ წინასწარ მომზადებულ რაიონში შემოჭრილი დაჯგუფების დივიზიის მთავარი ძალებით შემდგომი განადგურების მიზნით. 

რაიონის (პოზიციურ) თავდაცვას აშშ არმიის სარდლობა განიხილავს როგორც თავდაცვითი მოქმედებების სახეობას, რომელთა მიზანია – ადგილმდებარეობის ტაქტიკური თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი უბნების შენარჩუნება, წინა ხაზს წინ მოწინააღმდეგისათვის მნიშვნელოვანი დაზიანების მიყენება და თავდაცვაში მისი ჯარების სოლისებურად შემოჭრის არდაშვება. ამ შემთხვევაში პირველ ეშელონში გამოიყოფა დივიზიის ძალებისა და საშუალებათა უმეტესი ნაწილი, თავდაცვის ძირითადი რაიონი გულდასმით აღიჭურვება (ეწყობა) საინჟინრო თვალსაზრისით. მეორე ეშელონი (რეზერვი) განიკუთვნება თავდაცვის სიღრმეში გასაზრდელად, შემოჭრილი მოწინააღმდეგის კონტრშეტევების ჩატარებით ბლოკირებისა და განადგურებისთვის, აგრეთვე პირველი ეშელონის ჯარების გასაძლიერებლად. 

საზღვარგარეთულ ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, რომ თავდაცვის სახეობის და მიუხედავად ის უწინარეს ყოვლისა უნდა იყოს აქტიური. ამის მიღწევა შესაძლებელია ძირითადი ძალებისა და საშუალებათა საჭირო მომენტში გადამწყვეტ მიმართულებაზე თავმოყრით, ნაწილებისა და ქვედანაყოფების ფართო მანევრით, იარაღის ყველა სახეობის ცეცხლის სისტემის შექმნითა და სხვადასხვანაირ ღობურებთან მათი შეხამებით. როგორც უცხოელი სპეციალისტები აღნიშნავენ, თავდაცვის ორგანიზებისა და წარმოებისას ერთ-ერთ ძირითად ამოცანას წარმოადგენს ბრძოლა ტანკებთან და სხვა მოჯავშნულ მანქანებთან მთელ არსებულ საშტატო და მიცემულ საცეცხლე საშუალებათა გამოყენებით. 

სახმელეთო ჯარების სარდლობა თვლის, რომ ჯტდ-ს ყველაზე უფრო მიზანშეწონილია იყენებდნენ მობილურ თავდაცვაში. იმოქმედებს რა საარმიო კორპუსის შემადგენლობაში იგი უფრო ხშირად იქნება კორპუსის მეორე ეშელონში (რეზერვში), შეადგენს რა მის ძირითად დამრტყმელ დაჯგუფებას კონტრშეტევების ან კონტრდარტყმების მისაყენებლად არმიების ჯგუფის (საველე არმიის) რეზერვთან ერთობლივად. ამ შემთხვევაში დივიზიას განალაგებენ წინა ხაზიდან 40 – 70 კმ სიღრმეზე მდებარე რაიონში, სადაც მას განწერტავენ საბატალიონო რგოლამდე. ამ რაიონში აწყობენ (აღჭურავენ) თავდაცვის მიჯნებს, დამბლოკავ და მომკვეთ პიზიზიებს, ტანკსახიფათო მიმართულებებზე ქმნიან სხვადასხვანაირ ღობურებს, ამზადებენ გაშლის მიჯნისაკენ წინსვლის მარშრუტებს, შეიმუშავებენ კონტრშეტევების ჩატარებისა და უზრუნველყოფის დაწვრილებით გეგმას. ეს უკანასკნელები იგეგმება რამდენიმე მიმართულებით, რომლებზედაც ამზადებენ თითო-თითო ან ორ-ორ გაშლის მიჯნებს. მათი სახით შესაძლოა იყენებდნენ პირველი ეშელონის დივიზიების თავდაცვის მიჯნებს ან მომკვეთ პოზიციებს. 

კონტრშეტევების მიყენებისას დივიზიის საბრძოლო მოწყობის აგებას ითვალისწინებენ ორ ეშელონად, ამასთან პირველს შეადგენს ორი ბრიგადა, რომლებშიც იქნება სატანკო ბატალიონების უმეტესი ნაწილი. პირველი ეშელონის თითოეული ბრიგადა გაშლის მიჯნისაკენ წინ მიიწევს ორი-სამი მარშრუტით საბატალიონო ტაქტიკური ჯგფების (ბტჯ) კოლონებში. წინგამოსვლის ასეთი ხერხი, ამერიკელი სპეციალისტების აზრით, საშუალებას მისცემთ მნიშვნელოვნად შეამცირონ კოლონების სიღრმე და სწრაფად გაშალონ ჯარები საბრძოლო რიგებში. საარტილერიო ქვედანაყოფები რეკომენდირებულია ჰყავდეთ პირველი ეშელონის ბრიგადების წინ ან გადააადგილებდნენ დამოუკიდებელი მარშრუტით, რათა მათ შეძლონ საცეცხლე პოზიციების დროულად დაკავება და უზრუნველყონ დივიზიის მთავარი ძალების ბრძოლაში შეყვანა. 

რაიონის თავდაცვისას კორპუსის მეორე ეშელონში მოქმედი დივიზია განკუთვნილია ძირითადად დაკარგული მდგომარეობის აღდგენისათვის, შემოჭრილი მოწინააღმდეგის დაბლოკვის, აგრეთვე პირველი ეშელონის შენაერთებისა და ნაწილების გაძლიერებისათვის. 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები არ გამორიცხავენ ჯტდ-ის ყოფნას საარმიო კორპუსის პირველ ეშელონში. ჩვეულერივ თავდაცვის ორივე სახეობაში მას ენიშნება ზოლი სიგანით 30–60 კმ ფრონტში და 50 კმ და მეტი სიღრმეში. თავდაცვის ორგანიზებისათვის იქმნება უზრუნველყოფის ზოლი, თავდაცვის ძირითადი რაიონი და დივიზიის ზურგის რაიონი. 

15–50 კმ სიღრმის  უ ზ რ უ ნ ვ ე ლ ყ ო ფ ი ს | ზ ო ლ ი ს  შექმნას ითვალისწინებენ მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების არარსებობისას. უზრუნველყოფის ზოლს, როგორც წესი, უნიშნავს კორპუსის მეთაური, იგივე განუსაზღვრავს მის დასაფარავად საჭირო ჯარების შემადგენლობას, რომელთაც უნდა შეეძლოთ მოწინააღმდეგის მთავარი ძალების დივიზიის თავდაცვის ძირითად რაიონთან მოსვლის შეჩერება არანაკლებ ერთი დღეღამის განმავლობაში. უზრუნველყოფის ზოლი მოიცავს დაფარვის ჯარების, საერთო (ზოგადი) დაცვისა და საბრძოლო დაცვის პოზიციებს. 

დაფარვის ჯარების შემადგენლობაში ჩვეულებრივ გამოიყოფა პირველი ეშელონის დივიზიებისა და კორპუსის ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკის სადაზვერვო ბატალიონები. დაფარვის ჯარებისათვის, რომლებსაც წინ გზავნიან თავდაცვის წინა ხაზიდან 15–50 კმ დაშორებაზე, რეკომენდირებულია აღჭურავდნენ (აწყობდნენ) შემკავებელ პოზიციებს, ქმნიდნენ ცალკეულ საყრდენ პუნქტებს, აყენებდნენ სხვადასხვანაირ ღობურებსა და დაბრკოლებებს. მათ ეკისრებათ შემდეგი ამოცანები: შეიყვანონ მოწინააღმდეგე შეცდომაში თავდაცვის წინა ხაზის ნამდვილ განლაგებასთან მიმართებით, გამოავლინონ მოწინააღმდეგის ჯართა დაჯგუფება და მისი მთავარი დარტყმის მიმართულება, შეაჩერონ მოწინააღმდეგის წინსვლა და მოახდინონ მისი დეზორგანიზაცია, მიაყენონ მას დანაკარგები ცოცხალ ძალასა და ტექნიკაში და ა. შ. 

საერთო დაცვას აყენებენ დივიზიის მეთაურის განკარგულებით, წინა ხაზიდან 8–16 კმ-ში. მასში შეიძლება გამოიყოფოდეს საბატალიონო ტაქტიკურ ჯგუფამდე (ბტჯ). საბრძოლო დაცვა წინ იგზავნება პირველი ეშელონის ბრიგადებიდან 1–3 კმ დაშორებაზე, მის შემადგენლობაში შეიძლება გამოიყოფოდეს ასეულამდე შემადგენლობის ქვედანაყოფი. 

უზრუნველყოფის ზოლში შემკავებელი მოქმედებების წარმატებით წარმოებისათვის დაფარვის ჯარებისა და საერთო დაცვის ნაწილებსა და ქვედანაყოფებს შეიძლება აძლიერებდნენ საველე არტილერიით, ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებებით, საჰაერო თავდაცვის საშუალებებით, ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენებითა და საინჟინრო ქვედანაყოფებით. მათ ინტერესებში შეიძლება მოქმედებდეს ტაქტიკური ავიაცია და აყენებდეს დარტყმებს ჯარების წინმომავალ დაჯგუფებებს. 

დივიზიის  თ ა ვ დ ა ც ვ ი ს | ძ ი რ ი თ ა დ ი | რ ა ი ო ნ ი  ეწყობა (აღიჭურვება) წინა ხაზიდან პირველი ეშელონის ბრიგადების ზურგის საზღვრამდე. ის შესაძლოა აღწევდეს 30–60 კმ ფრონტში და 10–25 კმ სიღრმეში. მასში განლაგდება დივიზიის ჯარების ძირითადი დაჯგუფება, აგრეთვე მიცემული და მხარდამჭერი საშუალებები, რომელთა ამოცანაშიც შედის წინა ხაზთან უკვე შორეულ მოსადგომებზე მოწინააღმდეგისათვის მაქსიმალური დაზიანების მიყენება. 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები თვლიან, რომ თავდაცვითი ბრძოლის ამოცანების ყველაზე უფრო წარმატებით გადასაწყვეტად მიზანშეწონილია ბრიგადებში იქმნებოდეს საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფები (ბტჯ). მათი შემადგენლობა დამოკიდებული იქნება ბრძოლის ჩანაფიქრსა და შექმნილ ვითარებაზე. ითვლება, რომ მობილურ თადაცვაში უპირატესობა უნდა ენიჭებოდეს სატანკო ბტჯ-ებს მათი მხარდამჭერი საბრძოლო უზრუნველყოფის ქვედანაყოფებით. რაიონის თავდაცვისას ასეთი ტიპის ჯგუფების შექმნა ივარაუდება დივიზიის პირველი ეშელონის ჯარების გაძლიერებისათვის, კონტრშეტევების ჩატარების ან შემოჭრილი მოწინააღმდეგის ბლოკირებისათვის. 

როგორც წესდებებში აღინიშნება, ბტჯ-ები აღჭურავენ თავიანთი თავდაცვის ძირითად და სათადარიგო რაიონებს, რომელთა საფუძველსაც შეადგენენ საასეულო და საოცეულო საყრდენი პუნქტები, ტანკებისა და ტსრკ-თა გათვლების პოზიციები, ტანკსაწინააღმდეგო ღობურები და ა. შ. წინა ხაზის თავდაცვის ძირითადი რაიონის წინ იქმნება ნაღმ-ასაფეთქებელი ღობურები, რომლებსაც იფარავენ არტილერიისა და ნაღმსატყორცნების ცეცხლით. 

დ ი ვ ი ზ ი ი ს | ზ უ რ გ ი ს | რ ა ი ო ნ ი  სიღრმით 10–25 კმ იქმნება თავდაცვის ძირითადი რაიონის უკან. მასში ეწყობა (აღიჭურვება) დივიზიის მეორე ეშელონის (რეზერვის) განლაგების ძირითადი და სათადარიგო რაიონები, საცეცხლე საშუალებათა პოზიციები, დამბლოკავი და მომკვეთი პოზიციები, კონტრშეტევების ჩასატარებლად წინ გამოსვლის მარშრუტები. ზურგის რაიონში ჩვეულებრივ იმყოფებიან ზურგის სამეთაურო პუნქტი, დივიზიის ზურგები, პირველი ეშელონის ბრიგადების ზურგები, რეზერვების ნაწილი, საკორპუსო დაქვემდებარების ზოგიერთი ნაწილი და ქვედანაყოფი. 

როგორც უცხოურ ბეჭდურ გამოცემებში იტყობინებიან, ამჟამად ამერიკული სარდლობა დიდ ყურადღებას უთმობს დივიზიებისა და საარმიო კორპუსების ზურგის რაიონების თავდაცვას. იგი თვლის, რომ ბრძოლის წარმოების თანამედროვე პირობებში მოწინააღმდეგე ასევე შეეცდება მათზე დარტყმების მიყენებას, მოახდენს რა ამ დარტყმების კოორდინირებას ძირითად რაიონში მიმდინარე მოქმედებებთან საბრძოლო მოქმედებათა მწარმოებელი ჯარების მართვის დარღვევისა და კმაყოფის აუცილებელი სახეობებით მათი შეუფერხებელი მომარაგების ჩაშლის მიზნით. 

ჯავშანსატანკო დივიზიის (ჯტდ) საბრძოლო მოწყობა თავდაცვაში აიგება ერთ ან ორ ეშელონად თავდაცვის სახეობის, აგრეთვე საარმიო კორპუსის საბრძოლო მოწყობაში შენაერთის როლისა და ადგილის მიხედვით. ასე, მობილურ თავდაცვაში პირველი ეშელონის ბრიგადებში გამოიყოფა ძალებისა და საშუალებათა შედარებით მცირე ნაწილი, ძირითადად მოტოქვეითი ბატალიონები (ბტჯ-ების საფუძველი), გაძლიერებული მესანგრეთა და სხვა ქვედანაყოფებით, მეორე ეშელონის ბრიგადებში კი – ძირითადად სატანკო ბატალიონები (ნახ. 1). რაიონის თავდაცვისას დამახასიათებელია ერთეშელონიანი მოწყობა რეზერვის გამოყოფით (ნახ. 2), სატანკო ბატალიონები განლაგდება თითქმის თანაბრად (თანაზომიერად). 

დივიზიის თავდაცვის ზოლის სიგანე დამოკიდებულია დასმულ ამოცანაზე, ადგილმდებარეობის ხასიათზე, გაძლიერების მიღებულ საშუალებებსა და მოწინააღმდეგის შემომტევი ჯარების შემადგენლობაზე. სწავლებების გამოცდილებით, აგრეთვე ამერიკელ სამხედრო სპეციალისტთა გამონათქვამებიდან ამომდინარე, ის შეიძლება იყოს 60 კმ-მდე ფრონტში და 20–50 კმ-მდე სიღრმეში. პირველი ეშელონის ბრიგადების საბრძოლო მოწყობა ჩვეულებრივ აიგება ორ ეშელონად. ბრიგადის თავდაცვის ზოლის სიგანე შეიძლება აღწევდეს 10–30 კმ ფრონტში და 10–25 კმ სიღრმეში. ბატალიონს, რომელიც მოქმედებს ბრიგადის პირველ ეშელონში და აქვს ორეშელონიანი საბრძოლო მოწყობა, ენიშნება თავდაცვის რაიონი 3–5 კმ ფრონტსა და 3 კმ და მეტი სიღრმეში. 

სამხედრო ბეჭდური გამოცემების შეტყობინებებით, თავდაცვის ყველა სახეობაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება ბრძოლის საცეცხლე უზრუნველყოფას. ცეცხლის სისტემა დივიზიაში იქმნება ისეთი ანგარიშით, რათა უზრუნველყოფილ იქნას ყველა საშუალების ამოცანების, ადგილისა და დროის მიხედვით შეთანხმებული გამოყენება შემომტევ მოწინააღმდეგეზე უწყვეტი და მზარდი საცეცხლე ზემოქმედებისათვის. 

დივიზიის არტილერიის საბრძოლო მოწყობა აიგება ისე, რომ შესაძლებელი იყოს მძლავრი გადამღობი ცეცხლის შექმნა წინა ხაზთან მოსადგომებზე მოწინააღმდეგის განადგურების მიზნით, აგრეთვე ცეცხლის წარმოება თავდაცვის ძირითად რაიონში შემოჭრილ მოწინააღმდეგის ჯარებზე. 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების დივიზიონებს ვარაუდობენ უშუალო მხარდაჭერისათვის მისცემდნენ პირველი ეშელონის ბრიგადებს, 203,2-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების საშტატო და მიცემული დივიზიონები რეკომენდირებულია ჰყავდეთ დივიზიის მეთაურის დაქვემდებარებაში საერთო მხარდაჭერის აღმოჩენისა და დივიზიის ნაწილების ცეცხლის გაძლიერებისათვის. 

საკორპუსო დაქვემდებარების მართვადი რაკეტების (მრ) „ლანსი“ დივიზიონი სასტარტო პოზიციებს აწყობს დივიზიის ზურგის რაიონში წინა ხაზიდან 20 – 40 კმ დაშორებით. 

თავდაცვითი ბრძოლის ყველა ეტაპზე, დაწყებული წინა ხაზთან შორეული მოსადგომებიდან, მის წინ და თავდაცვის სიღრმეში დიდი ყურადღება უნდა ეთმობოდეს ბრძოლას ტანკებთან და სხვა საბრძოლო მოჯავშნულ მანქანებთან. ამასთან დაკავშირებით ამერიკულ წესდებებში მიუთითებენ, რომ დივიზიის თავდაცვის ორგანიზება უნდა ხდებოდეს უწინარეს ყოვლისა როგორც ტანკსაწინააღმდეგო თავდაცვისა, რომელიც ტანკებთან ბრძოლის ინტერესებში აერთიანებს ყველა საშუალებას, რომლებსაც ზიანის მიყენება შეუძლიათ მათთვის. ჯტდ-ის ტანკსაწინააღმდეგო თავდაცვის საფუძველს, ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების შეხედულებებით, შეადგენენ საინჟინრო თვალსაზრისით გულდასმით აღჭურვილი და ერთმანეთთან სხვადასხვა სახეობის ცეცხლით დაკავშირებული საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფების (ბტჯ) თავდაცვის რაიონები მათში განლაგებული ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებებითა და ტანკებით, აგრეთვე ნაღმ-ასაფეთქებელი ტანკსაწინააღმდეგო ღობურებით. 

დივიზიის თავდაცვის ზოლში გაითვალისწინება იქმნებოდეს ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებათა დიდი სიმკვრივე – 30 ერთეულამდე და მეტიც 1 კმ ფრონტზე (ტანკების ჩათვლით). ამასთან პირველი ეშელონის ბტჯ-ების პოზიციებზე იგეგმება დაახლოებით 60 %-ის განლაგება, ბრიგდების მეორე ეშელონის პოზიციებზე – 20 %, დივიზიის რეზერვების პოზიციებზე – 20 % (უმთავრესად ტანკები და ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენები). აშშ არმიის წესდებებში აღინიშნება, რომ ამ საშუალებათა გამოყენება უბდა ხორციელდებოდეს შემდეგი პრინციპების საფუძველზე: მათი კომპლექსური გამოყენება, თავმოყრა ტანკსახიფათო მიმართულებებზე, ღრმა ეშელონირება და მანევრი, მობილური ტანკსაწინააღმდეგო და სატანკო რეზერვების შექმნა, ადგილმდებარების უნარიანად გამოყენება და სხვადასხვანაირი ღობურებისა და დაბრკოლებათა ფართო გამოყენება. მობილურ თავდაცვაში ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებებს რეკომენდირებულია განალაგებდნენ უპირატესად მომზადებულ მიჯნებსა და პოიციებზე, რაიონის თავდაცვისას ხდება მათი დაეშელონება სიღრმეში მათი დანიშნულებისა და სროლის ეფექტური სიშორის გათვალისწინებით. 

დივიზიის საჰაერო თავდაცვის (ჰთ) საშუალებების ძირითად მიზნად თავდაცვაში ითვლება მისი ნაწილებისა და ქვედანაყოფების საიმედო დაფარვა მოწინააღმდეგის თვითმფრინავებისა და ვერტმფრენების დარტყმებისაგან. ეს მიიღწევა საშტატო და მიცემული საშუალებების ღრმა დაეშელონებით, შენაერთის თავდაცვის მთელ ზოლში მათი თანაბარი (თანაზომიერი) განაწილებით. 

საზღვარგარეთულ პრესაში აღინიშნება, რომ ჯტდ თავდაცვაში შესაძლოა გაძლიერებულ იქნას საზენიტო სარაკეტო კომპლექს (ზრკ) „გაუმჯობესებული ჰოქების“ დივიზიონით (სამი საცეცხლე ბატარეა ცხრა-ცხრა გასაშვები დანდგარით /გდ/), რომლის ამოცანასაც წარმოადგენს მისი ჯარებისა და ობიექტების დაფარვა საჰაერო მოწინააღმდეგის საშუალებათა დარტყმებისაგან ძირითადად საშუალო სიმაღლეებიდან. საბრძოლო მოქმედებათა წარმოებისათვის დივიზიონი საბრძოლო რიგებში იშლება დივიზიის მეთაურის გადაწყვეტილების შესაბამისად და იგი იფარავს უმთავრესად დივიზიის მეორე ეშელონსა და ზურგის რაიონში განლაგებულ ობიექტებს. 

„ჩაპარელ-ვულკანის“ საშტატო საზენიტო დივიზიონი (ორი ბატარეა 12–12 ზრკ გდ „ჩაპარელითა“ და ორი ბატარეა 12–12 თზდ „ვულკანით“) განკუთვნილია მოწინააღმდეგის საჰაერო მიზნებთან საბრძოლველად მცირე სიმაღლეებზე. მისი გამოყენება ივარაუდება მართვის პუნქტების, დივიზიის საბრძოლო მოქმედებათა მართვის ცენტრისა და სხვა ობიექტების დასაფარავად. ზოგიერთ შემთხვევაში საზენიტო საშუალებებს შეიძლება გამოყოფდნენ დაფარვის ჯარების შემადგენლობაში და პირველი ეშელონის ბრიგადებისათვის (ერთი ზრკ ბატარეა და ერთი-ორი თზდ /თვითმავალი საზენიტო დანადგარი/ ბატარეა). 

აშშ არმიის წესდებებში აღინიშნება, რომ თავდაცვით ბრძოლას მოწინააღმდეგესთან პირველები იწყებენ უზრუნველყოფის ზოლში მყოფი ჯარები. აწარმოებენ რა შემკავებელ მოქმედებებს თანამიმდევრულად დაკავებად მიჯნებზე, ისინი ისწრაფვიან გამოავლინონ მოწინააღმდეგის ჯარების დაჯგუფება, მიაყენონ მას მაქსიმალური დანაკარგები, მოახდინონ მისი დეზორგანიზაცია და შეაჩერონ მისი წინგამოსვლა. აღინიშნება, რომ მოწინააღმდეგის განადგურება უნდა ხორციელდებოდეს ღრმა დაზიანების მსვლელობისას, რომელიც წარმოადგენს მოწინააღმდეგის შემომტევი ჯარების ერთიანი გეგმით შეთანხმებულ ჩახშობას, განსაკუთრებით კი მისი მეორე ეშელონების (რეზერვებისა). ამისთვის გამოიყენება სახმელეთო ჯარებისა და ტაქტიკური ავიაციის შენაერთების, ნაწილებისა და ქვედანაყოფების მთელი საშტატო, მიცემული და მხარდამჭერი საშუალებანი. დაფარვის ჯარების, საერთო და საბრძოლო დაცვის ნაწილები და ქვედანაყოფები თავიანთი ამოცანების შესრულების შემდეგ გამოჰყავთ ბრძოლიდან და აყენებენ მათთვის დანიშნულ პოზიციებზე დივიზიის საბრძოლო მოწყობაში. 

შემომტევი ჯარების თავდაცვის ძირითად რაიონთან მოსვლის და მიხედვით პირველი ეშლონის ნაწილები აძლიერებენ ცეცხლის ინტენსივობას იმისთვის, რათა შეანელონ მისი წინსვლა ან არ დაუშვან ორგანიზებულად შემოტევა. ითვლება, რომ ბრძოლა თავდაცვის ძირითადი რაიონის შენარჩუნებისათვის წარმოადგენს დივიზიის საბრძოლო მოქმედებათა ყველაზე უფრო დაძაბულ და საპასუხისმგებლო პერიოდს. 

როგორც უცხოურ ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, ჯარების მოქმედებათა წარმატება დამოკიდებულია თავდაცვის წარმოების ხერხებზე, რომლებიც უნდა შეესაბამებოდნენ დასმულ ამოცანას, შემომტევი მოწინააღმდეგის დაჯგუფებას, ადგილმდებარეობის პირობებს, თავდაცვაში მყოფი ნაწილებისა და ქვედანაყოფების მდგომარეობას და ამოცანის შესასრულებლად მათთვის დროის არსებობას (საკმარისობას). 

მ ო ბ ი ლ უ რ | თ ა ვ დ ა ც ვ ა შ ი  მოწინააღმდეგის ძირითადი ძალისხმევის თავმოყრის მიმართულების განსაზღვრის შემდეგ მიიღება ზომები დივიზიის განკარგულებაში არსებული ყველა საშუალებით შემომტევი დაჯგუფების დაზიანებისთვის. მის ინტერესებში შეიძლება აყენებდნენ დარტყმებს აგრეთვე ტაქტიკური ავიაცია და საცეცხლე მხარდაჭერის ვერტმფრენები. წინა ხაზზე შემოტევისას პირველი ეშელონის ბრიგადების ქვედანაყოფებს ესმებათ ამოცანა, შეინარჩუნებენ რა დაკავებულ საყრდენ პუნქტებსა და რაიონებს, თანდათანობით გაზარდონ იარაღის ყველა სახეობის ცეცხლის ინტენსივობა მოწინააღმდეგისათვის რაც შეიძლება მეტი დანაკარგების მიყენების, მისი წინსვლის შეკავების მიზნით; და თუ ეს ვერ მოხერხდება, მაშინ თავიანთი ძალებით აიძულონ იგი წინ წამოვიდეს თავდამცავისათვის საჭირო მიმართულებაზე, შემოიტყუებენ რა მას წინასწარ მომზადებულ რაიონებში ცეცხლითა და კონტრშეტევით მისი შემდგომი განადგურების მიზნით. ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების აზრით, ნაწილებისა და ქვედანაყოფების მოქმედებები არ უნდა ამჟღავნებდნენ დივიზიის მეთაურის ჩანაფიქრს და ამავე დროს წინ უნდა აღუდგებოდნენ მოწინააღმდეგის ჯარების წინწამოსვლას თავდაცვის სიღრმეში დასაშვები სოლისებური შემოჭრის მიჯნის შემდგომ (...მიჯნის აქეთ). 

როგორც საზღვარგარეთული პრესა აღნიშნავს, მოწინააღმდეგის ჯარებისა და მისი განადგურების დასრულების შემდეგ დივიზიის შემდგომი საბრძოლო მოქმედებების ხასიათი დამოკიდებული იქნება შექმნილ ვითარებაზე. კერძოდ, შესაძლოა ჩატარებულ იქნას ძალებისა და საშუალებათა გადაჯგუფება თავდაცვიდან შეტევაზე გადასვლისათვის ან კიდევ შეიქმნას ახალი თავდაცვითი დაჯგუფება. 

რ ა ი ო ნ ი ს | თ ა ვ დ ა ც ვ ი ს ა ს,  როდესაც ბრიგადების პირველი ეშელონის ქვედანაყოფებმა ვერ შეძლეს მოწინააღმდეგის შემოტევის მოგერიება და მან შეძლო თავდაცვაში შემოჭრა, მაშინ ძირითად ძალისხმევას თავს უყრიან მისი შემდგომი წინწამოვლის არდასაშვებად. და თუ იქმნება პირველი ეშელონის ბატალიონების თავდაცვის რაიონების გარღვევის მუქარა, ორგანიზებას უკეთებენ და ატარებენ კონტრშეტევებს ბრიგადების მეორე ეშელონებით წინა ხაზზე მდგომარეობის აღდგენის მიზნით. 

ამერიკულ წესდებებში აღინიშნება, რომ კონტრშეტევის ჩატარების შესახებ გადაწყვეტილებებს უნდა ღებულობდნენ კონკრეტულად შექმნილი ვითარების შესაბამისად. ითვლება, რომ მოწინააღმდეგის აღმატებული ძალების შემოტევის პირობებში ბრიგადების მეორე ეშელონების ძალებით კონტრშეტევები არ არის მიზანშეწონილი, იმ შემთხვევების გამოკლებით, როდესაც აუცილებელია დაკარგული მნიშვნელოვანი მიჯნის დაბრუნება, რომლის შენარჩუნებაზეცაა დამოკიდებული ბრიგადის თავდაცვის მდგრადობა. კონტრშეტევისათვის ყველაზე უფრო შესაფერის მომენტებად ითვლება შემდეგი: მოწინააღმდეგის შემოტევა შენელდა ან გაჩერდა ან მოწინააღმდეგემ ჯერ კიდევ ვერ შეძლო მიღწეულ მიჯნაზე გამაგრება. თუ ბრიგადების მეორე ეშლონების კონტრშეტევამ ვერ გამოიწვია დაკარგული მდგომარეობის აღდგენა, მაშინ ბრიგადების პირველი და მეორე ეშელონების უკანდახეული ქვედანაყოფები იხევენ მაბლოკირებელ (დამბლოკავ) პოზიციებზე და ინარჩუნებენ მათ მოწინააღმდეგის შემდგომი წინწამოსვლის შეჩერებისა და დივიზიის მეორე ეშელონებით კონტრშეტევის მისაყენებლად პირობების შექმნის მიზნით. 

ბრიგადების პირველი ეშელონის ბტჯ-ების საბრძოლო რიგების სიღრმეში მოწინააღმდეგის შემოჭრისა და თავდაცვის ძირითადი რაიონის გარღვევის მუქარის შემთხვევაში დაკარგული მდგომარეობის აღსადგენად ატარებენ კონტრშეტევას დივიზიის მეორე ეშელონით (რეზერვით). მისი ჩატარება რეკომენდირებულია პირველი ეშელონის იმ ბრიგადასთან ერთობლივად, რომლის ზოლშიც მიეყენება კონტრშეტევა, მოწინააღმდეგის შემომტევი დაჯგუფების ფლანგში და გადამწყვეტი მიზნებით. 

უცხოელი სამხედრო სპეციალისტები ვარაუდობენ, რომ თავდაცვის ძირითადი რაიონის მთელ სიღრმეში მოწინააღმდეგის მსხვილი ძალების შემოჭრის შემთხვევაში და როდესაც ჯტდ-ს ვერ შეეძლება თავისი ძალებით დაკარგული მდგომარეობის აღდგენა, მას შეიძლება დაესვას ამოცანა საარმიო კორპუსის მეორე ეშელონის შენაერთებთან ერთობლივი ძალისხმევით არ დაუშვას მოწინააღმდეგის შემდგომი წინწამოსვლა. დასმული ამოცანის შესრულების შემდეგ დივიზიამ ძალებისა და საშუალებათა მდგომარეობის და მიხედვით შეიძლება გააგრძელოს თავდაცვის წარმოება ან კორპუსის მეთაურის გადაწყვეტილებით იგი იქნას გაყვანილი რეზერვში. 

ასეთია ზოგად შტრიხებში აშშ არმიის სარდლობის შეხედულებები ჯავშანსატანკო დივიზიის მიერ თავდაცვითი მოქმედებების ორგანიზებასა და წარმოებაზე. 

თარგმანი მომზადებულია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1985, № 3. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა