აშშ 82-ე საჰაერო-სადესანტო დივიზია

აშშ შეიარაღებულ ძალებში განსაკუთრებული ადგილი უკავია სახმელეთო ჯარების 82-ე საჰაერო-სადესანტო დივიზიას (ჰდდ). „ჟოლოსფერი ბერეტები“* ამერიკული სამხედრო ხელმძღვანელობის აშკარა კეთილგანწყობით სარგებლობენ, რომელიც ამ დივიზიას განიხილავს მაღალმობილურ ზოგადსაჯარისო შენაერთად (*82-ე ჰდდ-ის სამხედრო მოსამსახურეები ატარებენ ჟოლოსფერ ბერეტებს, „რეინჯერების“ ქვედანაყოფებისა – შავს, სპეციალურ ოპერაციათა ძალების – მწვანეს). 

ოფიციალურად 82-ე დივიზია ჩამოყალიბდა 1917 წლის აგვისტოში როგორც ქვეითი და უკვე 1918 წლიდან მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში. 1922 წლიდან გადაყვანილ იქნა ორგანიზებული რეზერვის შემადგენლობაში, ხოლო 1942 წელს კი რეგულარულ ჯარებში და რეორგანიზაციის შემდეგ გარდაიქმნა საჰაერო-სადესანტო დივიზიად. 1943 წლის მაისიდან მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. 1946 წელს დაბრუნებულ იქნა აშშ კონტინენტურ ნაწილში ფორტ-ბრეგში (ჩრდილოეთ კაროლინის შტატი), რომელიც დღესაც ამ დივიზიის მუდმივი დისლოკაციის პუნქტს წარმოადგენს. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ 82-ე ჰდდ მონაწილეობდა საბრძოლო ოპერაციებში დომინიკის რესპუბლიკაში, ვიეტნამში, გრენადაში, პანამაში. 

აშშ სახმელეთო ჯარებში 82-ე ჰდდ ერთადერთი საჰაერო-სადესანტო დივიზიაა. ორგანიზაციულად იგი შედის 16-ე საჰაერო-სადესანტო კორპუსის შემადგენლობაში, რომელიც გაშლილია აშშ კონტინენტუირ ნაწილში და განკუთვნილია სამოქმედოდ როგორც აშშ შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული ცენტრალური სარდლობის პასუხისმგებლობის ზონაში („სწრაფი გაშლის ძალების“ შემადგენლობაში), ისე მსოფლიოს სხვა რეგიონებშიც, ევროპული ომის თეატრის ჩათვლით. 

82-ე საჰაერო-სადესანტო დივიზია შედგება შტაბისა და საშტაბო ასეულისგან, ბრიგადების სამი შტაბისგან საშტაბო ასეულებით, ცხრა საჰაერო-სადესანტო ბატალიონის, დივიზიის არტილერიის, საარმიო ავიაციის ბრიგადის, საზენიტო დივიზიონისაგან, კავშირგაბმულობის, დაზვერვისა და რადიოელექტრონული ბრძოლის (რებ), აგრეთვე საინჟინრო ბატალიონებისაგან, დივიზიის ზურგის სარდლობისა და ორი ცალკეული ასეულისგან – სამხედრო პოლიციისა და მასობრივი დაზიანების იარაღისაგან (მდი) დაცვის. სულ მასში არის 12 600-ზე მეტი ადამიანი. შეიარაღებაში გააჩნია: 54 მსუბუქი ტანკი, 54 105-მმ ბუქსირებადი ჰაუბიცა M102, ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების 500-ზე მეტი გასაშვები დანადგარი (ტსმრ გდ), 140 ნაღმსატყორცნი (60 81-მმ M29A1 და 81 60-მმ M224), 48 თვითმავალი საზენიტო დანადგარი (თზდ) „ვულკანი“, 69 გადასატანი საზენიტო სარაკეტო კომპლექსი (გზრკ) „სტინგერი“ (საცეცხლე გათვლა), 132 ვერტმფრენი (18 საცეცხლე მხარდაჭერის AH-64 „აპაჩი“, 47 ზოგადი დანიშნულების UH-60 „ბლექ ჰოქი“, 61 სადაზვერვო და ექვსიც რებ-ის), მნიშვნელოვანი რაოდენობით ავტომობილები, მოტოციკლები, რდიოსადგურები, სხვა იარაღი და საბრძოლო ტექნიკა. 

დივიზია შეიძლება წყვეტდეს როგორც ტაქტიკურ, ისე ოპერატიულ-სტრატეგიულ ამოცანებსაც. მათ შორის ძირითადია: მოწინააღმდეგისათვის ზურგიდან მოულოდნელი დარტყმის მიყენება, მართვის პუნქტების, კავშირგაბმულობის კვანძების, აეროდრომების, ბირთვული იარაღის მიტანის საშუალებათა დაუფლება და განადგურება, ადგილმდებარეობის უბნების, დაბრკოლებებზე გადასასვლელების, პლაცდარმების დაუფლება, მოწინააღმდეგის უკან დახევისა და მისი რეზერვების სიღრმიდან გამოსვლისათვის წინააღმდეგობის გაწევა, თავიანთი ჯარების ალყაშემორტყმული დაჯგუფების გაძლიერება. გარდა ამისა, 82-ე ჰდდ-ის ქვედანაყოფები შეიძლება გამოყენებულ იქნას სპეციალური ოპერაციების ჩასატარებლადაც. 

დივიზიის დესანტირება შეიძლება პარაშუტებით, დაჯდომითა და კომბინირებული ხერხით. დესანტირების რაიონში მას როგორც წესი დაენიშნება გადასროლის 10–12 და გადასხმის 4–5 ზონა. დესანტების გადასროლის (გადასხმის) სიღრმე 10–200 კმ-ია მხარეთა შეხების ხაზიდან. ამერიკელი სპეციალისტები აღნიშნავენ 82-ე ჰდდ-ის ქვედანაყოფების მზადყოფნას ახორციელებდნენ საპარაშუტო ხერხით დესანტირებას ნებისიერ ზღვისიქითა საომარ მოქმედებათა თეატრზე (ომთ) სამხედრო-სატრანსპორტო ავიაციის ძალებით ოპერატიული დანიშნულების ადგილებში მათი გადასროლის შემდეგ. დესანტის მსგავსი გადასროლები წარმოებდა „ბრაით სთარ“ (ახლო აღმოსავლეთში), „გოლდენ ფეინთ“ (ცენტრალურ ამერიკაში) და სხვა ტიპის სწავლებების მსვლელობისას. 

დასავლურ სამხედრო პრესაში მოყვანილია მაგალითი, რომ დესანტირების რაიონში საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფის (დაახლოებით 1000 ადამიანი) გადასროლისათვის საჭიროა 24 სამხედრო-სატრანსპორტო თვითმფრინავი (C-141 და C-130). პირადი შემადგენლობის გადასროლის ხანგრძლივობა შეიძლება შეადგენდეს 5 წთ, ტვირთისა – 10 წთ. დესანტის გადასროლა წარმოებს 250–500 მ სიმაღლიდან. წესდებებში აღინიშნება, რომ შეკრებისა და საბრძოლო მდგომარეობაში მოყვანისათვის საპარაშუტო-სადესანტო ბატალიონს ეძლევა 30–40 წთ. 

პენტაგონელი სპეციალისტები 82-ე ჰდდ-ის ნაკლად აღნიშნავენ მის დამოკიდებულებას მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის (მტუ) საშუალებათა მარაგის არსებობაზე, განსაკუთრებით ხანგრძლივი საბრძოლო მოქმედებების წარმოებისას. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1990, № 5 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

აშშ სახმელეთო ჯარების მექანიზებული დივიზიის ზურგის ურუნველყოფა

ჯარების ყოველმხრივ და შეუფერხებელ უზრუნველყოფას ამერიკული სარდლობა განიხილავს როგორც უმნიშვნელოვანეს ფაქტორს, რომელიც თანამედროვე პირობებში განსაზღვრავს საბრძოლო მოქმედებების წარმატებით წარმოების შესაძლებლობებს. განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სახმელეთო ჯარების ზურგს, რომელსაც ომიანობის დროს ეკისრება შენაერთებისა და ნაწილების კმაყოფის სხვადასხვა სახეობებით მომარაგების საკითხები. 

მოცემულ წერილში განიხილება დივიზიის, როგორც სახმელეთო ჯარების ძირითადი ტაქტიკური შენაერთის ზურგის უზრუნველყოფის საკითხები, აგრეთვე მექანიზებული დივიზიის ზურგის სარდლობის საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურა, ამოცანები და შესაძლებლობანი. 

მექანიზებული დივიზიის ზურგის სარდლობა მოიცავს: შტაბსა და მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის (მტუ) ცენტრს, საშტაბო ასეულს, დივიზიის ზურგის უზრუნველყოფის ბატალიონს, ბრიგადების ზურგის უზრუნველყოფის სამ ბატალიონსა და საავიაციო ტექნიკის რემონტის ასეულს. სარდლობის პირადი შემადგენლობის რიცხვია 2903 ადამიანი, რომელთაგან 166 ოფიცერია. მისი ძირითადი ამოცანებია: როგორც საშტატო ისე დივიზიისადმი მიცემული ნაწილებისა და ქვედანაყოფების მატერიალურ საშუალებათა ძირითადი სახეობების მიღება, შენახვა და გაცემა; იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკის ტექნიკური მომსახურება, რემონტი და ევაკუაცია; დაჭრილებისა და ავადმყოფებისთვის სამედიცინო დახმარების აღმოჩენა, მათი დახარისხება, ტრანსპორტირებისა და ევაკუაციისათვის მომზადება, მკურნალობა და მწყობრში დაბრუნება. 

განასხვავებენ ჯარების ზურგის უზრუნველყოფის შემდეგ სახეობებს: მატერიალურს, სატრანსპორტოს, ტექნიკურსა და სამედიცინოს. მათ შორის მთავარი ადგილი ეთმობა მატერიალურ უზრუნველყოფას, რომელიც ითვალისწინებს მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებას იარაღსა და საბრძოლო ტექნიკაში, საბრძოლო მასალებში, საწვავ-საცხებ მასალებში, სურსათსა და წყალში, აგრეთვე ტექნიკურ, სანივთე და სხვა ქონებაში. 

აშშ-ში მიღებული კლასიფიკაციის თანახმად მთელი მატერიალური საშუალებანი, რომლებიც მომარაგების საგნებს წარმოადგენს, იყოფა ათ კლასად: 

I – სურსათი; 

II – ფორმის ტანსაცმელი, პირადი აღკაზმულობა, ინსტრუმენტების ნაკრებები და საყაზარმო ქონება; 

III – საწვავ-საცხები მასალები; 

IV – სამშენებლო მასალები საფორტიფიკაციო ნაგებობებისა და ღობურების ასაგებად; 

V – საბრძოლო მასალები, ასაფეთქებელი ნივთიერებები და პიროტექნიკური საშუალებანი; 

VI – პირადი обиход-ის საგნები (საცალო ვაჭრობის არასამხედრო საქონელი); 

VII – იარაღი და საბრძოლო ტექნიკა; 

VIII – მედიკამენტები, სამედიცინო ქონება და აღჭურვილობა; 

IX – სათადარიგო ნაწილები, აუცილებელი იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკის ტექნიკური მომსახურებისა და რემონტისათვის; 

X – ზემოჩამოთვლილ კლასებში არ შეყვანილი არასამხედრო დანიშნულების მასალები და აღჭურვილობანი. 

ჯარების  მ ა ტ ე რ ი ა ლ უ რ ი | უ ზ რ უ ნ ვ ე ლ ყ ო ფ ა  ითვალისწინებს მომარაგების საგნებში მათი მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებას. მატერიალური უზრუნველყოფის პროცესების დაგეგმვისას ჯარების მოთხოვნილებათა დაანგარიშება, მაგალითად, საბრძოლო მასალებში, ხორციელდება მათი ხარჯვის ნორმების საფუძველზე იარაღის ცალკეულ სისტემაზე დღეღამეში (ცხრილი 1). როგორც უცხოურ ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, მექანიზებული დივიზიის მოთხოვნილებები საბრძოლო მასალებში (საარტილერიო-სანაღმსატყორცნე, სატანკო, რეაქტიული, სასროლი) საბრძოლო მოქმედებათა დღე-ღამეში ინტენსივობის და მიხედვით შეიძლება შეადგენდეს 1200–2500 ტ. 

ჯარების მოთხოვნილებათა განსაზღვრა საწვავ-საცხებ მასალებში წარმოებს საბრძოლო ტექნიკისა და აღჭურვილობის თითოეული სახეობის მიხედვით, ამომდინარე მათი ხარჯვის ნორმებიდან 100 კმ განარბენის მანძილზე ან ძრავის მუშაობის ერთ საათზე. ამასთან მუხლუხიანი და თვლიანი ტექნიკისათვის შემოდის შესაბამისი კოეფიციენტები საწვავის დანახარჯების კორექტირებისათვის ძრავების ფუჭ სვლაზე მუშაობის, ძნელადსავალ და დასერილ ადგილმდებარეობაზე მოძრაობის დროს, ხოლო საარმიო ავიაციისათვის კი გაითვალისწინება თვითმფრინავ-გაფრენების საშუალო სადღეღამისო რაოდენობა და საწვავი ავზების მოცულობა. ითვლება, რომ მაღალინტენსიური საბრძოლო მოქმედებების წარმოების პირობებში ძნელადსავალ ადგილმდებარეობაზე M60A3 ტანკის ძრავი დღეღამის განმალობაში იმუშავებს 15,5 სთ ფარგლებში, აქედან ფუჭ სვლაზე 4,2 სთ, დასერილ ადგილმდებარეობაზე მოძრაობისას – 8,5 სთ, ძნელასავალ ადგილმდებარეობაზე – 2,8 სთ. ამასთან საწვავის დანახარჯი ძრავის მუშაობის ერთ საათზე იქნება 75, 105 და 135 ლ, ხოლო ტანკ M60A3-ის საშუალო სადღეღამისო მოთხოვნილება საწვავზე კი აღწევს 1500 ლ. დივიზიის საშუალო სადღეღამისო მოთხოვნლება – 800 ტ: ბენზინზე – 150 ტ, დიზელის საწვავზე – 630 ტ, საავიაციო საწვავზე – დაახლოებით 100 ტ. 

ჯარების მოთხოვნილებანი სურსათსა და წყალზე განისაზღვრება ერთი სამხედრო მოსამსახურის მიერ დღეღამეში საკვებსა და წყალზე მოთხოვნილებების მიხედვით. უცხოურ ბეჭდურ გამოცემათა მონაცემების თანახმად, საომარი მოქმედებების უმრავლეს თეატრებზე ამერიკელი სამხედრო მოსამსახურის სადღეღამისო ნორმა შედგება ორი ულუფისაგან, რომლებიც უზრუნველყოფენ სამჯერად კვებას: T და MRE ტიპებისაგან (საერთო მასა 3 კგ). 17 000-კაციანი საშტატო რიცხოვნების მექანიზებული დივიზიის სადღეღამისო მოთხოვნილება პროდუქტებში შეადგენს 60 ტ-მდე. წყლის მოთხოვნილება უწინარეს ყოვლისა დამოკიდებულია იმ რეგიონზე, რომელშიც მოქმედებს დივიზია, თუმცა კი ერთი სამხედრო მოსამსახურის ანგარიშზე დღეღამეში დასახარჯი წყლის რაოდენობის სავარაუდო ნორმა (მოიცავს წყლის დანახარჯს პირად ჰიგიენაზე, საჭმლის მომზადებაზე, ტექნიკის დეზაქტივაციაზე, მანქანებში ჩასხმაზე, რეცხვაზე და ა. შ.) ზომიერი კლიმატის რაიონებში შეიძლება იყოს 10–20 ლ, ცხელი კლიმატის რაიონებში – 20–30 ლ, ჩრდილოეთის – 15–25, ტროპიკებში – 15–30 ლ. დივიზიის მიერ წყლის საშუალო სადღეღამისო მოხმარება შეიძლება შეადგენდეს 200 მ³-დან (1 მ³ უტოლდება 1000 ლ) ზომიერი კლიმატის რაიონებში და 600 მ³-მდე ცხელი კლიმატის მქონე რაიონებში. 

მატერიალური საშუალებებით ჯარებს უზრუნველყოფის პრაქტიკული ამოცანების გადაწყვეტას მექანიზებული დივიზიის ზურგის სარდლობა ჩვეულებრივ ახორციელებს დივიზიის ზურგის უზრუნველყოფის ბატალიონის მომარაგებისა და მომსახურების ასეულის, აგრეთვე ბრიგადების ზურგის უზრუნველყოფის თითოეული ბატალიონიდან გამოყოფილი მომარაგების ასეულების (ისინი სამია – ბრიგადების რიცხვის შესაბამისად) ძალებითა და საშუალებებით. 

მ ო მ ა რ ა გ ე ბ ი ს ა | დ ა | მ ო მ ს ა ხ უ რ ე ბ ი ს | ა ს ე უ ლ ი,  რომელიც მოითვლის 180 ადამიანს (მათ შორის ოთხ ოფიცერს), მოიცავს ასეულის მართვასა და სამ ოცეულს: მომარაგების; საწვავ-საცხები მასალების შენახვისა და განაწილების; სასურსათო. მასში არის შემდეგი ტექნიკური საშალებები: საწვავით გამწყობი ორი საველე კომპლექტი, ათი წყალგამწმენდი დანადგარი, 12 საწვავის შესანახი 37,85 მ³ ტევადობის ასაწყობ-დასაშლელი რეზერვუარი, 0,75 ტ ტვირთამწეობის ორი სატვირთო ავტომობილი, 9 თითო 1 ტ-იანი და 12 თითო 5 ტ-იანი, 1,5 მ³ ტევადობის ორი მისაბმელი ცისტერნა წყლის მისატანად, შვიდი ნახევრადმისაბმელი ტვირთამწეობით თითოეული 22,5 ტ და ორიც თითოეული 12 ტ, 34 ნახევრადმისაბმელი ცისტერნა საწვავ-საცხები მასალების მისატანად ტევადობით თითოეული 7,2 ტ, ორი თითოეული 4,5 ტ, სამი თითოეული 2,7 ტ და სამიც თითოეული 1,8 ტ; ორი ავტოამწე ტვირთამწეობით თითოეული 7,5 ტ. 

ასეულის ძალები და საშუალებანი განლაგდება, როგორც წესი, დივიზიის ზურგის რაიონში, მხარეთა საბრძოლო შეხების ხაზიდან 40–50 კმ დაშორებით და განკუთვნილია საწყობებიდან მატერიალურ საშუალებათა მიღებისა და შემდეგ მათ მიერვე შექმნილი მომარაგების პუნქტებიდან მათი გადაცემისათვის როგორც დივიზიის საშტატო, ისე მიცემული ნაწილებისა და ქვედანაყოფებისთვის, რომლებიც მოცემულ რაიონში იმყოფებიან. მომარაგებისა და მომსახურების ასეულის პირადი შემადგენლობა დღეღამეში ამუშავებს, ე. ი. ღებულობს, ინახავს და დივიზიის ნაწილებსა და ქვედანაყოფებზე სადღეღამისოდ გასცემს შემდეგ მატერიალურ საშუალებებს: I კლასისა – საერთო მასა 35,2 ტ, II – 52,5 ტ, III (საწვავ-საცხები მასალები ტარაში) – 9,2 ტ, IV – 20 ტ, VII – 21,5 ტ. იგი ამასთან ერთად აღჭურავს пункт перевалки и перегрузки (საარმიო კორპუსის ზურგის სარდლობის ტრანსპორტიდან უზრუნველსაყოფი ნაწილებისა და ქვედანაყოფების საავტომობილო საშუალებებზე), აწვდის რა დღეღამეში 135 ტ-მდე საბრძოლო მასალებს (V კლასის მომარაგების საგნები), შლის საწვავ-საცხები მასალებით გაწყობის ორ საველე პუნქტს (დღეღამეში გაიცემა დაახლოებით 1145 ტ საწვავი) და საველე წყალმომარაგების ხუთ პუნქტს (თითოეულ მათგანზე მუდმივად ინახება 22,7 მ³-ზე მეტი წყალი; თითოეული პუნქტიდან ნაწილებსა და ქვედანაყოფებს დღეღამეში ეძლევათ 60 მ³-ზე მეტი). 

მ ო მ ა რ ა გ ე ბ ი ს | ა ს ე უ ლ ი  (67 ადამიანი, მათგან ორი ოფიცერი) შედგება ასეულის მართვისა და მომარაგების /// ოცეულისაგან. იგი აღჭურვილია სატვირთო ავტომობილებით ტვირთამწეობით 0,75 ტ (ერთი), 1 ტ (სამი), 2,5 ტ (ორი), 5 ტ (ხუთი), თითოეული 1,5 ტ ტვირთამწეობის ოთხი მისაბმელით, 1,5 მ³ ტევადობის მისაბმელი ცისტერნებით წყლის მისაწოდებლად (ორი), 22,5 ტ ტვირთამწეობის ნახევარმისაბმელებით (ორი), 19 მ³ ტევადობის ნახევარმისაბმელი ცისტერნებით საწვავის მისაწოდებლად (ათი), ავტოგამწევებით (14), ავტოჩამტვირთავებით ტვირთამწეობით 2,7 ტ (ხუთი), 1,8 ტ (რვა), ავტოამწეებით ტვირთამწეობით 7,5 ტ (ორი). 

მომარაგების ასეულის ძლები და საშუალებანი ჩვეულებრივ იშლება ბრიგადის ზურგის რაიონში 10 კმ დაშორებაზე მოწინააღმდეგესთან შეხების ხაზიდან. ყოველდღიურად ისინი ამუშავებენ I კლასის მომარაგების საგნებს (საერთო მასით 8,7 ტ), II კლასისა (13 ტ), III (ტარაში, 2,3 ტ), IV (4,5 ტ), VII (5,3 ტ). ასეული ინახავს და გასცემს დღეღამეში 200 ტ-ზე მეტ საწვავს და შეუძლია გაშალოს საბრძოლო კვების ერთი პუნქტი (270 ტ-მდე საბრძოლო მასალები). 

ამერიკული სამხედრო ბეჭდური გამოცემები აღნიშნავენ, რომ მექანიზებული დივიზიის ზურგის სარდლობა საბრძოლო პირობებში ყოველდღეღამურად ამუშავებს (ღებულობს, ინახავს და გასცემს) მატერიალურ საშუალებებს შემდეგი რაოდენობით: სურსათი დაახლოებით 61,3 ტ, საწვავ-საცხები მასალები ტარაში 16,1 ტ, ჩამოსასხმელი საწვავ-საცხები მასალები 1750 ტ-ზე მეტი, 450 მ³ წყალი და 160 ტ-ზე მეტი მომარაგების სხვა საგნები, აგრეთვე დაახლოებით 945 ტ საბრძოლო მასალები. ამ მიზნით დივიზიის ზოლში მოწინაარმდეგესთან შეხების ხაზიდან 10–15 კმ დაშორებაზე მისი ძალებითა და საშუალებებით შეიძლება იშლებოდეს შემდეგი პუნქტები: საბრძოლო მასალების перевалк-ისა და გადატვირთვის, საწვავ-საცხები მასალებით საველე გაწყობის (ორი), საბრძოლო კვების (სამი), სურსათით მომარაგების (ოთხი) და საველე წყალმომარაგების (ხუთი). 

ს ა ტ რ ა ნ ს პ ო რ ტ ო | უ ზ რ უ ნ ვ ე ლ ყ ო ფ ა  ითვალისწინებს პირადი პირადი შემადგენლობის გადაყვანისა და ტვირთები გადაზიდვის ორგანიზაციას. ამ ამოცანის შესასრულებლად დივიზიის ზურგის უზრუნველყოფის ბატალიონის შემადგენლობიდან გამოიყოფა 149 ადამიანის შემადგენლობის ავტოსატრანსპორტო ასეული (ამათგან ხუთი ოფიცერია). ასეული მოიცავს მართვასა და სამ ოცეულს: მცირე, საშუალო და მძიმე ავტომობილებისა. მის აღჭურვილობაში იმყოფება ავტომობილები ტვირთამწეობით 0,75 ტ (ერთი), 1 ტ (ოთხი) და 5 ტ (37), ნახევრადმისაბმელები ტვირთამწეობით 60 ტ (24) და 22,5 ტ (66), მისაბმელები ტვირთამწეობით 1,5 ტ (ექვსი), მისაბმელი ცისტერნები 1,5 მ³ ტევადობისა წყლის მისატანად (ერთი), ავტოგამწევები (57). 

ადამიანების გადაყვანისა და სამხედრო ტვირთების გადაზიდვისათვის გამოიყენება უმთავრესად 5-ტ ავტომობილები და ნახევრადმისაბმელიანი ავტოგამწევები. ითვლება, რომ ტექნიკური მზადყოფნის 0,75 კოეფიციენტის შემთხვევაში, ასეულის შემადგენლობიდან სატრანსპორტო გადაზიდვებისათვის შეიძლება გამოიყოფოდეს 27 5-ტ სატვირთო ავტომობილი, 22,5 ტ ტვირთამწეობის ნახევრადმისაბმელიანი 24 ავტოგამწევი და 60 ტ ტვირთამწეობის ნახევრადმისაბმელიანი 18 ავტოგამწევი, რომლებიც განკუთვნილია მსხვილგაბარიტიანი სამხედრო ტექნიკის ტრანსპორტირებისთვის. ავტოსატრანსპორტო ასეულის ძალები და საშუალებანი იძლევა ერთი რეისის განმავლობაში 1000 ტ-ზე მეტი სხვადასხვა ტვირთების გადაზიდვის შესაძლებლობას. 18 ავტოგამწევით 60-ტ ნახევრადმისაბმლით ასეულს შეუძლია ერთ რეისზე გადაიტანოს 445 ტ ტვირთი და 18 საშუალო ტანკი ან ამდენივე ერთეული სხვა მსგავსი ტექნიკა. 

ტ ე ქ ნ ი კ უ რ ი | უ ზ რ უ ნ ვ ე ლ ყ ო ფ ა  წარმოადგენს ჯარების ზურგის უზრუნველყოფის სისტემის უმნიშვნელოვანეს შემადგენელ ნაწილს და ხორციელდება იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკის გამოყენების ეფექტურობისა და საექსპლუატაციო საიმედობის ამაღლების, ბრძოლის ველიდან შესაბამის სარემონტო ორგანოებში მათი ევაკუაციის, სწრაფი აღდგენისა და მწყობრში დაბრუნების მიზნით. ამასთან ტექნიკური უზრუნველყოფის ორგანიზაციის ძირითად პრინციპს წარმოადგენს საევაკუაციო ძალებისა და საშუალებათა მაქსიმალური დაახლოება ჯარების მეწინავე ეშელონებთან. 

სახმელეთო ჯარებში მიღებული რემონტის სისტემა იყოფა სამ სახეობად: საჯარისო, საველე და საბაზო (კაპიტალურ) სახეობებად. 

დაზიანებული იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკის   ს ა ჯ ა რ ი ს ო | რ ე მ ო ნ ტ ი  (აშშ-ში მიღებული ტერმინოლოგიით, პირველი და მეორე ეშელონების რემონტი) ხორციელდება ნაწილებსა და ქვედანაყოფებში (ოცეულიდან ბრიგადის ჩათვლით) და მდგომარეობს მატერიალური ნაწილის პროფილაქტიკური მომსახურებისა და მიმდინარე რემონტის ჩატარებაში. ის აღესრულება საბრძოლო მანქანების ეკიპაჟების ძალებით, სატრანსპორტო საშუალებათა მძღოლების მიერ, იარაღის სისტემების გათვლებისა და სპეციალურად მომზადებული ქვედანაყოფების მიერ. პირველი ეშელონის საჯარისო რემონტი ხორციელდება ამ საბრძოლო ტექნიკის ექსპლუატაციით დაკავებული პირადი შემადგენლობის, ხოლო მეორე ეშელონისა – სპეციალური სარემონტო რაზმების მიერ თავიანთი ნაწილებისა და ქვედანაყოფების განლაგების რაიონებში. დროითი ნორმატივები პირველისათვის არაა გათვალისწინებული, მეორისათვის კი ისინი შეადგენს 2–4 ადამიან-საათს ტექნიკის ერთეულზე. 

ს ა ვ ე ლ ე | რ ე მ ო ნ ტ ი  (მესამე და მეოთხე ეშელონები), დაკავშირებული მწყობრიდან (გამოსული) გამოყვანილი კვანძებისა და აგრეგატების შეცვლასთან ან შეკეთებასთან, ავსებს (?) საჯარისო რემონტს. მესამე ეშელონის რემონტი ხორციელდება მომზადებული სპეციალისტების მიერ ბრიგადებისა და დივიზიის ზურგის რაიონებში და დაკავშირებულია გაუმართავი კვანძებისა და აგრეგატების შეცვლასთან. დადგენილი ნორმატივების შესაბამისად ამ შემთხვევაში მოითხოვება 24-დან 50 ადამიან-საათამდე ტექნიკის ერთეულზე. მეოთხე ეშელონის რემონტი ტარდება დივიზიისა და საარმიო კორპუსის ზურგის რაიონებში გაშლილ ნახევრადსტაციონარულ სახელოსნოებში რთული დაზიანებული კვანძებისა და აგრეგატების აღდგენის მიზნით. სამუშაოთა შესრულებისათვის მოითხოვება 96 ადამიან-საათამდე. 

ს ა ბ ა ზ ო (კ ა პ ი ტ ა ლ უ რ ი) რ ე მ ო ნ ტ ი  მიეკუთვნება მეხუთე ეშელონს და წარმოებს სპეციალიზებულ სტაციონარულ სახელოსნოებში, სარემონტო ქარხნებსა და საწარმოებში ძირითადი კვანძებისა და აგრეგატების სრული აღდგენის ან შეცვლის, საექსპლუატაციო რესურსის 70 %-მდე გახანგრძლივების, აგრეთვე საბრძოლო ტექნიკის დამატებითი შეიარაღებით აღჭურვის მიზნით. კაპიტალური რემონტის შესრულებისათვის საჭიროა სამ თვემდე. დივიზიის ტექნიკური უზრუნველყოფის ქვედანაყოფები, როგორც საზღვარგარეთული სამხედრო ბეჭდური გამოცემები იმოწმებიან, ასრულებენ რემონტის პირველი, მეორე, მესამე და ნაწილობრივ მეოთხე ეშელონების სამუშაოებს. დაზიანებული და მწყობრიდან გამოსული საბრძოლო და სხვა ტექნიკა, რომელიც ვერ შეიძლება იქნას შეკეთებული დივიზიის ზურგის სარდლობის ძალებითა და საშუალებებით, ევაკუირდება საარმიო კორპუსისა და საომარ მოქმედებათა თეატრზე (ომთ) სახმელეთო ჯარების სარდლობის ზურგის სარდლობათა ნახევრადსტაციონარულ და სტაციონარულ სარემონტო სახელოსნოებში, აგრეთვე კომუნიკაციების ზონაში არსებულ სარემონტო ქარხნებსა და საწარმოებში. დაზიანებული ტექნიკის შეკეთების ამოცანათა შესრულებისათვის დივიზიის ზურგის უზრუნველყოფის ბატალიონის შემადგენლობაში არის სამი ასეული: მსუბუქი შეიარაღების რემონტის, მძიმე შეიარაღების და სარაკეტო შეიარაღებისა. ბრიგადების ზურგის უზრუნველყოფის თითოეულ ბატალიონში არის მეწინავე სარემონტო ასეული. გარდა ამისა, დივიზიის ზურგის სარდლობის შემადგენლობაში არის საავიაციო ტექნიკის რემონტის ცალკეული ასეული, რომელიც ექვემდებარება უშუალოდ დივიზიის მეთაურის თანაშემწეს ზურგის საკითხებში. 

მ ს უ ბ უ ქ ი | შ ე ი ა რ ა ღ ე ბ ი ს | რ ე მ ო ნ ტ ი ს | ა ს ე უ ლ ი  მოითვლის 277 ადამიანს (მათ შორის ოთხ ოფიცერს) და განკუთვნილია მწყობრიდან გამოსული რადიოელექტრონული აღჭურვილობის, ოპტიკურ ხელსაწყოების, კავშირგაბმულობისა და მართვის საშუალებათა, გამოთვლითი ტექნიკისა და ა. შ. შეკეთებისათვის. 

მ ძ ი მ ე | შ ე ი ა რ ა ღ ე ბ ი ს | რ ე მ ო ნ ტ ი ს | ა ს ე უ ლ ი  (175 ადამიანი, მათ შორის ოთხი ოფიცერი) ასრულებს მუხლუხიანი და თვლიანი ტექნიკის, საარტილერიო სისტემების, ნაღმსატყორცნების, საინჟინრო და სხვა აჭურვილობათა რემონტის ამოცანებს. 

ს ა რ ა კ ე ტ ო | შ ე ი ა რ ა ღ ე ბ ი ს | რ ე მ ო ნ ტ ი ს | ა ს ე უ ლ ი  (128 ადამიანი, მათ შორის ოთხი ოფიცერი) ასრულებს დაზიანებული და მწყობრიდან გამოსული ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების გასაშვები დანადგარების (ტსმრ გდ), ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემების (ზცრს), საზანიტო სარაკეტო კომპლექსების (ზრკ), აგრეთვე ღამური ხედვის ხელსაწყოების შეკეთების ამოცანებს. 

ბრიგადის ზურგის უზრუნველყოფის  მ ე წ ი ნ ა ვ ე | ს ა რ ე მ ო ნ ტ ო | ა ს ე უ ლ ი  (164 ადამიანი, ოთხი ოფიცერი) ახორციელებს ნაწილებისა და ქვედანაყოფების შეიარაღებაში არსებული იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკის რემონტს. 

ს ა ა ვ ი ა ც ი ო | ტ ე ქ ნ ი კ ი ს | რ ე მ ო ნ ტ ი ს | ა ს ე უ ლ ი  (256 ადამიანი, ამათგან რვა ოფიცერი) ასრულებს დივიზიის საარმიო ავიაციის ვერტმფრენების საბორტო იარაღისა და საავიაციო ხელსაწყოების რემონტს. 

მექანიზებული დივიზიის ზურგის სარდლობის სარემონტო ქვედანაყოფების აღჭურვილობა (ცხრილი 2) საშუალებას იძლევა ყოველდღეღამურად სრულდებოდეს დაზიანებული იარაღის სისტემებისა და საბრძოლო ტექნიკის რემონტის სამუშაოები საერთო მოცულობით 5000 ადამიან-საათზე მეტი (ცხრილი 3). რემონტი და აღდგენა სრულდება დივიზიისა და ბრიგადების ზურგის რაიონებში, სადაც ეწყობა (აღიჭურვება) დაზიანებული მანქანების შეგროვების პუნქტები (დმშპ). საბრიგადო დმშპ ჩეულებრივ იმყოფება მხარეთა საბრძოლო შეხების ხაზიდან 10–15 კმ დაშორებაზე, სადივიზიო – 30–60 კმ. დმშპ-ის რაზმებში არშესული სპეციალისტები, როგორც წესი, ქმნიან სამ და მეტ კაციან სარემონტო ჯგუფებს. სარემონტო ჯგუფების ძირითადი ამოცანაა დაზიანების სახეობისა და საჭირო სარემონტო სამუშაოების მოცულობის განსაზღვრა, აგრეთვე იმ საბრძოლო ტექნიკის ევაკუაცია დმშპ-ში, რომელთა ადგილზე აღდგენაც შეუძლებელია. 

ს ა მ ე დ ი ც ი ნ ო | უ ზ რ უ ნ ვ ე ლ ყ ო ფ ი ს  ორგანიზაცია ხდება ბრძოლისუნარიანობის შენარჩუნების, დაჭრილებისა და ავადმყოფებისათვის სამედიცინო დახმარების აღმოჩენის, მათი ევაკუაციის, შემდგომი მკურალობის, მწყობრში დაბრუნების, ეპიდემიოლოგიურ დაავადებათა წარმოქმნისა და გავრცელების თავიდან აცილების მიზნით. 

ზემოთ ჩამოთვლილი ამოცანების შესრულებისათვის მექანიზებული დივიზიის ზურგის სარდლობას გააჩნია ოთხი სამედიცინო ასეული: ერთი დივიზიის ზურგის უზრუნველყოფის ბატალიონის შემადგენლობაში, დანარჩენი კი – ბრიგადების ზურგის უზრუნველყოფის ბატალიონებში. 

დ ი ვ ი ზ ი ი ს | ზ უ რ გ ი ს |უ ზ რ უ ნ ვ ე ლ ყ ო ფ ი ს | ს ა მ ე დ ი ც ი ნ ო | ა ს ე უ ლ ი  (126 ადამიანი, მათ შორის 19 ოფიცერი) შედგება მართვისა და სამი ოცეულისაგან: სანიტარული, დაჭრილების დამუშავებისა და საევაკუაციო. მის შეიარაღებაში იმყოფება სხვადასხვა დანიშნულების სატვირთო ავტომობილები, მათ შორის სპეციალურად აღჭურვილი (32), სანიტარული (10), მისაბმელები და ნახევრად მისაბმელები (11), 1,5 მ³ (ერთი) და 9,5 მ³ (ორი) ტევადობის ავტოცისტერნები წყლისათვის, 118 ავტომატური შაშხანა M16A1. ასეულის ძალებითა და საშუალებებით დივიზიის ზურგის რაიონში ჩვეულებრივ იშლება 160 საწოლ-ადგილიანი საევაკუაციო-დამხარისხებელი პუნქტი. აქ ყოფნის ვადა, როგორც წესი, ოთხ დღე-ღამეს არ აღემატება. უფრო ხანგრძლივი მკურნალობა ხორციელდება საკორპუსო ჰოსპიტლებში. სამედიცინო ასეულის საშტატო ტრანსპორტი იძლევა ერთდროულად 80-მდე მსუბუქად დაჭრილის ან 40-მდე მძიმედ დაჭრილის ევაკუაციის შესაძლებლობას. 

ბ რ ი გ ა დ ი ს | ზ უ რ გ ი ს | უ ზ რ უ ნ ვ ე ლ ყ ო ფ ი ს | ბ ა ტ ა ლ ი ო ნ ი ს | ს ა მ ე დ ი ც ი ნ ო | ა ს ე უ ლ ი  (78 ადამიანი, მათ შორის ცხრა ოფიცერი) ასრულებს პირადი შემადგენლობის მედიკურ-სანიტარული მომსახურებისა და დაჭრილთა და ავადმყოფების ევაკუაციის ამოცანებს. სამედიცინო ასეული მოიცავს მართვასა და ორ ოცეულს: სანიტარულსა და დაჭრილების დამუშავების. ასეულის აღჭურვილობაზე იმყოფება ხუთი ჯავშანტრანსპორტერი და სხვადასხვა ტვირთამწეობისა და დანიშნულების 21 ავტომობილი, ხუთი სანიტარული მანქანა, ოთხი მისაბმელი და ოთხი ავტოცისტერნა წყლისთვის 1,5 მ³ ტევადობისა. ასეულოს პირად შემადგენლობას გააჩნია 72 ავტომატური შაშხანა M16A1. ერთ რეისზე ასეულის ძალებითა და საშუალებებით შეიძლება 40-მდე მსუბუქად დაჭრილის ან 20-მდე მძიმედ დაჭრილის ევაკუაცია. 

საზღვარგარეთული სამხედრო ბეჭდური გამოცემები აღნიშნავენ, რომ დივიზიის ზურგის სარდლობის სამედიცინო ქვედანაყოფების ძალებითა და საშუალებებით ერთ რეისზე შეიძლება დაახლოებით 100 მძიმედ დაჭრილის ან 200 მსუბუქად დაჭრილისა და ავადმყოფის ევაკუაცია. აშშ-ში მიღებული სამკურნალო-საევაკუაციო უზრუნველყოფის ტიპიური სქემის მიხედვით სამედიცინო სამსახურის ძალები და საშუალებანი ასევე ეშელონირებულია სიღრმეში, ითალისწინებენ რა აჭრილებისა და ავადმყოფების თანამიმდევრულ მკურნალობას (სამიდან 60 დღე-ღამემდე). პირველი ეშელონია – ქვედანაყოფების საბრძოლო რიგები, აქ სამედიცინო დახმარებას დაჭრილებსა და ავადმყოფებს აღმოუჩენენ მომზადებული სანიტრები. მეორე ეშელონი მოიცავს ბრიგადებისა და დივიზიის დამხარისხებელ-საევაკუაციო პუნქტებს, რომლებსაც ემსახურებიან შენაერთის ზურგის სარდლობის სამედიცინო ასეულების ძალები და საშუალებანი. გაითვალისწინება აგრეთვე ქირურგიული დახმარება და ხორციელდება პირადი შემადგენლობის მომზადება და შემდგომი მკურნალობისათვის ევაკუაცია. მესამე ეშელონი – ჰოსპიტლები, მათ შორის საველე, რომლებიც იშლება და რომელთა მომსახურებაც ხდება კორპუსის ზურგის სარდლობის სამედიცინო ბრიგადის ძალებითა და საშუალებებით ზურგის რაიონში. ჰოსპიტლებში დაჭრილების ყოფნა არ აღემატება შვიდ დღეღამეს. მეოთხე ეშელონი, როგორ წესი, წარმოადგენს აშშ კონტინენტურ ნაწილში და მისი მეგობარი ქვეყნების ტერიტორიებზე განლაგებულ სტაციონარულ დაწესებულებებს. ამ დაწესებულებებში ჩვეულებრივ ახდენენ მძიმედ დაჭრილებისა და ავადმყოფთა ევაკუაციას, რომელთა მკურნალობის ვადაც შვიდ დღეღამეს აღემატება. 

მთლიანობაში, როგორც ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები მიიჩნევენ, მექანიზებული დივიზიის ზურგის უზრუნველყოფის სისტემა საშუალებას აძლევს მას საკმარისად მაღალი ეფექტურობით აწარმოებდეს საბრძოლო მოქმედებებს თანამედროვე პირობებში. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1990, № 3. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

ამერიკული ტანკი M1 „აბრამსი“ და მისი მოდიფიკაციები

სახმელეთო ჯარების ბრძოლისუნარიანობის ამაღლების გეგმებში აშშ არმიის სარდლობა მნიშვნელოვან ადგილს უთმობს მის აღჭურვას საბრძოლო ტექნიკის, მათ შორის ტანკების უახლესი ნიმუშებით. როგორც საზღვარგარეთულ ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, დღესდღეობით ამერიკული სახმლეთო ჯარების სატანკო ფარეხის საფუძველს შეადგენენ M60 სერიის ტანკები (9000-ზე მეტი). 1980 წლიდან სატანკო ბატალიონების შეიარაღებაში შემოვიდა თვისობრივად ახალი ტანკები M1 „აბრამსი“ და მათი გაუმჯობესებული ვარიანტები. თავდაპირველად იგეგმებოდა 7058 ასეთი მანქანის შესყიდვა, შემდეგ ეს რიცხვი 7467-მდე ამაღლდა, 1988 წელს კი გადაწყდა 1998 წლისთვის ამ ტანკების საერთო რაოდენობა 12 000-მდე აეყვანათ. აშშ სახმელეთო ჯარების სარდლობა გეგმავდა მიმდინარე წლის დასაწყისისათვის მოცემული ტანკებით 9 სატანკო ბატალიონის დაკომპლექტებას. 

სამუშაოებს M1 „აბრამსი“ ტანკის შესაქმნელად ამერიკელი სპეციალისტები შეუდგნენ 70-იანი წლების დასაწყისში (პროგრამა XM1) 1970 წელს გფრ-თან ერთად პერსპექტიული ტანკის MBT-70 შემუშავების შეწყვეტის შემდეგ. უკანასკნელის გამარტივებული ვარიანტი, რომელმაც აშშ-ში მიიღო აღნიშვნა XM803, ასევე საცდელი ნიმუშის სტადიაში დარჩა. 

ამერიკელი ექსპერტების სპეციალურად შექმნილი ჯგუფის მიერ ახალი ტანკისადმი გამომუშავებული მოთხოვნები გადაეცა ფირმებს „კრაისლერსა“ და „ჯენერალ მოტორსს“, რომლებთანაც 1973 წელს დადებულ იქნა კონტრაქტები, რომლებიც ითვალისწინებდა კონკურსის საფუძველზე ტანკ XM1-ის საცდელი ნიმუშების შექმნას. ყოველმხრივი გამოცდების შემდეგ 1976 წელს არჩეულ იქნა ფირმა „კრაისლერის“ ნიმუში, რომელიც შემდეგ შეუდგა მის სრულმასშტაბიან შემუშავებას. 

პირველი სერიული ტანკი M1 „აბრამსი“ გამოუშვეს 1980 წლის თებერვალში არმიის სატანკო ქარხანაში ქ. ლაიმაში (ოჰაიოს შტატი). მისი წარმოება ხორციელდება აგრეთვე კორპორაცია „ჯენერალ დაინემიქსის“ კუთვნილ სატანკო ქარხანაშიც (ქ. დეტროიტი), რომელმაც 1982 წელს შეიძინა ფირმა „კრაისლერის“ განყოფილება, დაკავებული ამ ტანკის შექმნით. 

როგორც ამერიკელი სეციალისტები მიიჩნევენ, თავისი ძირითადი მახასიათებლებით M1 „აბრამსი“ თითქმის ორჯერ აღემატება M60A1-ს. მას აქვს კლასიკური შეთანაწყობა (ნახ. 1) და გამოირჩევა შედუღებული კორპუსისა და კოშკის მძლავრი მოჯავშნის არსებობით. მათ წინა ნაწილებში გამოიყენება მრავალფენოვანი მოჯავშნა, ინგლისური ჯავშნის „ჩობჰემის“ მსგავსი, რომელიც გამოყენებულია ტანკებში „ჩელენჯერი“ და „ლეოპარდ–2“. M1 „აბრამსისათვის“ დამახასიათებელია კორპუსის შუბლის ზედა ფურცლის დახრის დიდი კუთხე ვერტიკალური სიბრტყისადმი, რაც ამცირებს ჯავშანგამტანი ჭურვებისგან მის მოწყვლადობას. დაკეტილი ლუკის დროს მძღოლ-მექანიკოსი ღებულობს ნახევრად მწოლარე მგომარეობას. მისი განყოფილება (ნახ. 2) მდებარეობს კურპუსის შუა ნაწილში. ტანკის მოძრაობის მართვისათვის არის T-სებური საჭის колонка (მოტოციკლეტური ტიპისა), რომელიც შესაბამისი ბერკეტით უკავშირდება ავტომატურ ტრანსმისიას. Колонк-ის ზედა ნაწილში მოთავსებულია გადაცემათა გადართვის პატარა ბერკეტი, რომელიც ყენდება მდგომარეობებში: „ნეიტრალი“, „უკან სვლა“ და „წინ სვლა“ (ორი). საწვავის მიწოდების რეგულირება ხორციელდება საჭის колонк-ის სახელურთა ბოლოების ბრუნვით. ტანკის M1 „აბრამსი“ პროექტები ნაჩვენებია ნახ. 3-ზე. 

კუმულატიური საბრძოლო მასალებისგან დასაცავად კორპუსის ბორტები (გვერდები) და სავალი ნაწილის ზედა მხარე დაფარულია ჩამოკიდებული ჯავშნის ეკრანებით. დიდი ყურადღება მიექცა ეკიპაჟის წევრთა იზოლაციას საბრძოლო მასალებისა და საწვავისაგან ჯავშნის ტიხრების დაყენების ხარჯზე (ნახ. 4). აალების კერების წარმოქმნის შემთხვევაში თითქმის მყისიერად ამუშავდება ხანძარსაწინააღმდეგო მოწყობილობის ავტომატური სისტემა. ხანძრის ჩასაქრობად გამოიყენება გათხიერებული აირი (გაზი) ჰელონი. 

წრიული ბრუნვის მოჯავშნულ კოშკში დაყენებულია 105-მმ კუთხვილლულიანი ზარბაზანი M68E1, სტაბილიზებული დამიზნების ორ სიბრტყეში. მისგან მარჯვნივ იმყოფება მეთაურისა და დამმიზნებლის ადგილები, მარცხნივ კი – დამტენისა. კოშკის კიჩოს ნაწილის იზოლირებულ ნაკვეთურში в боеукладках მოთავსებულია ზარბაზნის საბრძოლო კომპლექტის ძირითადი ნაწილი (44 უნიტარული გასროლა 55-დან). ჭურვებთან ხელმისაწვდომობა შესაძლებელია ჯავშნის ტიხრების გაღების შემდეგ. დანარჩენი გასროლები ინახება მოჯავშნულ კონტეინერებში, რომლებიც დამაგრებულია ტანკის კორპუსში (რვა ცალი) და კოშკის юлик-ზე დამტენის წინ (სამი). 

ზარბაზნის საბრძოლო კომპლექტში შედის გასროლები ჯავშანგამტანი ქვეკალიბრული ჭურვებით მოცილებადი ფსკერით M735 (ვოლფრამის გულარით), M774 და M883 (გაღარიბებული ურანის გულარით), აგრეთვე სასწავლო გასროლები M737. 

მეორადი (დამხმარე) შეიარაღება წარმოდგენილია ზარბაზანთან შეწყვილებული 7,62-მმ ტყვიამფრქვევით, დამტენის ლუკის წინ დაყენებული ასეთივე კალიბრის მეორე ტყვიამფრქვევითა და მეთაურის კოშკურაზე დამონტაჟებული 12,7-მმ ტყვიამფრქვევით. საბრძოლო კომპლექტია 7,62 მმ კალიბრის 11 400 ვაზნა და 12,7 მმ კალიბრის 1000 ვაზნა. კოშკის ბორტებზე დამაგრებულია ექვსლულიანი ყუმბარსატყორცნები კვამლის ფარდების დასაყენებლად. არის აგრეთვე თერმოსაკვალმე აპარატურაც. 

ტანკ M1 „აბრამსში“ გამოიყენება ცეცხლის მართვის თანამედროვე სისტემა. დამმიზნებლის ძირითად სამიზნეში ჩაშენებულია ლაზერული მანძილმზომი და თბოვიზიური ხელსაწყო. სამიზნის მხედველობის ველი სტაბილიზებულია ვერტიკალურ სიბრტყეში. დამხმარე სამიზნე ტელესკოპურია. მართვის პულტი დაკავშირებულია ქვემეხის სტაბილიზატორის ელექტროჰიდრავლიკურ ამძრავებთან. მეთაურს აქვს მისადგმელი დამმიზნებლის ძირითადი სამიზნიდან (შეუძლია მასთან ერთად აწარმოებდეს ბრძოლის ველზე დაკვირვებას) და პერისკოპული სამიზნე 12,7-მმ ტყვიამფრქვევიდან სროლისათვის. წრიული მოხილვისათვის მეთაურის კოშკურის პერიმეტრზე დაყენებულია ექვსი სამზირი პერისკოპი. მყარსხეულიან ელემენტებზე შესრულებული ელექტრონული (ციფრული) ბალისტიკური გამომთვლელი საკმაოდ მაღალი სიზუსტით ანგარიშობს სროლისათვის კუთხურ შესწორებებს. მასში ავტომატურად შეიყვანება მიზნამდე სიშორის მნიშვნელობები (ლაზერული მანძილმზომისაგან), გვერდული ქარის სიჩქარე, გარემომცველი ჰაერის ტემპერატურა და ზარბაზნის ცაპფების (დამჭერების) ღერძის დახრის კუთხე, ხელით შეიყვანება მონაცემები ჭურვის ტიპზე, ბარომეტრულ წნევაზე, მუხტის ტემპერატურაზე, ლულის არხის ნაცვეთობაზე, აგრთვე შესწორებები ლულის არხის ღერძის მიმართულებისა და დამიზნების ხაზის рассогласование-ზე. 

მიზნის აღმოჩენისა და ამოცნობის შემდეგ დამმიზნებელი, აჩერებს რა მასზე სამიზნის გადაჯვარედინებას, აჭერს ლაზერული მანძილმზომის ღილაკს. მიზნამდე სიშორის მნიშვნელობა აისახება დამმიზნებლისა და მეთაურის სამიზნეებში. შემდეგ დამმიზნებელი უთითებს საბრძოლო მასალის ტიპს ოთხი პოზიციის მქონე გადამრთველის შესაბამის მდგომარეობაში დაყენების გზით. დამტენი ამ დროს ტენის ზარბაზანს. დამმიზნებლის სამიზნეში ანთებული სიგნალი იტყობინება, რომ ქვემეხი მზად არის ცეცხლის გასახსნელად. ავტომატურად შეიყვანება კუთხური შესწორებები ბალისტიკური გამომთვლელიდან. ნაკლოვანებების სახით აღინიშნება დამმიზნებლის სამიზნეში მხოლოდ ერთი ოკულარის არსებობა, რაც გარკვეულწილად ღლის თვალებს, განსაკუთრებით ტანკის მუშაობის დროს, აგრეთვე დამმიზნებლის სამიზნისგან დამოუკიდებლად ტანკის მეთაურის სამიზნის არარსებობა. 

ძრავულ-ტრანსმისიური განყოფილება მოთავსებულია მანქანის კიჩოს ნაწილში. გაზურტურბინული ძრავი AGT-1500 შესრულებულია ერთ ბლოკში ავტომატურ ჰიდრომექანიკურ ტრანსმისიასთან X-1100-3B. უცხოურ პრესაში აღინიშნებოდა, რომ ბლოკის შეცვლა 1 სთ-შია შესაძლებელი. 

გაზურტურბინული ძრავის არჩევას ამერიკელი სპეციალისტები ხსნიან მისი რიგი უპირატესობებით იმავე სიმძლავრის დიზელურ ძარავასთან შედარებით. უწინარეს ყოვლისა ესაა უფრო მეტი სიმძლავრის მიღების შესაძლებლობა გაზურტურბინული ძრავის (გტძ) ნაკლები მოცულობის დროს. გარდა ამისა, უკანასკნელს გააჩნია ნაკლები წონა (დაახლოებით 2-ჯერ), შედარებით მარტივი კონსტრუქცია, მუშაობის მეტი რესურსი (2–3-ჯერ). იგი უკეთესად აკმაყოფილებს მრავალსაწვავიანობის მოთხოვნებს. ამასთან ერთად აღინიშნება მისი ისეთი ნაკლოვანებებიც, როგორიცაა საწვავის მომატებული ხარჯვა და ჰაერგაწმენდის სირთულე. 

AGT-1500 (ნახ. 5) წარმოადგენს სამლილვიან ძრავს ორდანახარჯიანი осецентробежный კომპრესორით, ტანგენციალურად განთავსებული ინდივიდუალური წვის კამერით, რეგულირებადი ორსაფეხურიანი ძალური ტურბინით, რომლის რეგულირებაც ხდება პირველი საფეხურის საქშენი აპარატითა და სტაციონარული რგოლური ფირფიტოვანი სითბოგამცვლელით. ტურბინაში აირის მაქსიმალური ტემპერატურაა 1193°C. გამოსავალი ლილვის ბრუნვის სიჩქარე 3000 ბრ./წთ. ძრავს გააჩნია კარგი приемистость, რაც უზრუნველყოფს ტანკ M1 „აბრამსის“ 30 კმ/სთ სიჩქარემდე გაქანებას 6 წთ-ში. 

ავტომატური ჰიდრომექანიკური ტრანსმისია X-1100-3B უზრუნველყოფს წინ სვლის ოთხ გადაცემას და უკან სვლის ორს. ის შედგება ავტომატური ბლოკირების მქონე ჰიდროტრანსფორმატორის, გადაცემათა პლანეტარული კოლოფისა და მობრუნების უსაფეხურო ჰიდროსტატიკური მექანიზმისაგან. 

ტანკის სავალი ნაწილი მოიცავს შვიდ-შვიდ საყრდენ საგორავს თითოეულ მხარეს და поддерживающий ролик-ების ორ წყვილს, торсионную подвеску, აგრეთვე მუხლუხებს რეზინულ-მეტალური шарнир-ითა და რეზინის მოხსნადი ბალიშებით (ნახ. 6). საყრდენი საგორავების დისკები დამზადებულია ალუმინის შენადნობისაგან. პირველ, მეორე და მეშვიდე საყრდენ საგორავებზე დაყენებულია ფრთიანი ჰიდრავლიკური ამორტიზატორები. დღესდღეობით გამოყენებული მუხლუხების T156 განარბენი საგზაო პირობების, ადგილმდებარეობისა და ამინდის მიხედვით შეადგენს 1000–1700 კმ, თუმცა კი თავდაპირველი მოთხოვნების თანახმად მას 3200 კმ-თვის უნდა მიეღწია. ამიტომ ახლა განიხილება საკითხი ახალი მუხლუხების T158 გამოყენებაზე, რომელთა გამოცდებიც უკვე დასრულებულია. 

ტანკი M1 აღჭურვილია მასობრივი დაზიანების იარაღისაგან (მდი) დაცვის სისტემით, რომელიც აუცილებლობის შემთხვევაში უზრუნველყოფს გაწმენდილი ჰაერის მიწოდებას ეკიპაჟის წევრების ნიღბებამდე ფილტროვენტილაციური დანადგარიდან, აგრეთვე ქმნის ჭარბ წნევას საბრძოლო განყოფილებაში, რათა თავიდან აიცილონ მასში რადიოაქტიური მტვრის ან მომწამვლელი ნივთიერებების მოხვედრა. არის რადიაციული (AN/VDR-1) და ქიმიური დაზვერვის ხელსაწყოები. ჰაერის ტემპერატურა ტანკის შიგნით შეიძლება აიწიოს გამათბობლის დახმარებით. გარე კავშირგაბმულობისათვის გამოიყენება რადიოსადგური AN/VRC-12, შიდა კავშირისათვის კი – სატანკო სალაპარაკო მოწყობილობა. 

საზღვარგარეთული ბეჭდური გამოცემების შეტყობინებებით, M1 „აბრამსი“ ტანკის ბაზაზე შექმნილია სპეციალური დანიშნულების მანქანები: მძიმე სატანკო ხიდგამყვანი, საგორავიანი სანაღმო ტრალი, მოჯავშნული სარემონტო-საევაკუაციო მანქანა. ხიდგამყვანი HAB (Heavy Assault Bridge) განკუთვნილია უმთავრესად 30 მ-მდე სიგანის დაბრკოლებების გადალახვის უზრუნველყოფისთვის M1 „აბრამსი“ ტანკების მიერ. ხიდის გაყვანის დრო შეადგენს სულ 5 წთ. საცდელმა ნიმუშებმა უკვე გაიარეს საჯარისო გამოცდები. 

საგორავიანი სანაღმო ტრალი TMMCR ეკიდება ტანკ M1 „აბრამსის“ წინა ნაწილზე. დანაღმული ველების გადალახვის სამუშაო სიჩქარეა 16 კმ/სთ-მდე, გაკეთებული გასასვლელის სიგანე 2×1,1 მ (ორი კვალი). 

ფირმა „ჯენერალ დაინემიქსის“ მიერ შექმნილი მოჯავშნული სარემონტო-საევაკუაციო მანქანა ARV-90 აღჭურვილია სპეციალური მოწყობილობით: მობრუნებადი ამწეთი (ტვირთამწეობა 35 ტ), тяговой лебедкой (მაქსიმალური ძალისხმევა 70 ტ) და საბულდოზერო отвал-ით. მოწყობილობის ამძრავები ჰიდრავლიკურია. მანქანის კიჩოზე გათვალისწინებულია ადგილი ტანკ M1 „აბრამსის“ ძალური დანადგარის ტრანსპორტირებისთვის. მოცემული მოჯავშნული სარემონტო-საევაკუაციო მანქანა ჯერ კიდევ საცდელი ნიმუშის სტადიაში იმყოფება, თუმცა კი უკვე მომზადებულია სერიული წარმოებისათვის. 

ტანკ M1 „აბრამსის“ პირველი გაუმჯობესებული ვარიანტი გამოჩნდა 1984 წლის ოქტომბერში და გამოდიოდა 1986 წლის მაისამდე (სულ ჯარებს მიეწოდა 894 ერთეული). ორიგინალისაგან ეს ვარიანტი განსხვავდება ძირითადად გაუმჯობესებული საჯავშნე დაცვით. ამავდროულად წარმოებდა სამუშაოები ტანკის საბრძოლო მახასიათებლების, და უწინარეს ყოვლისა მისი საცეცხლე ძლიერების უფრო ხარისხობრივი ამაღლებისათვის. ამის შედეგად შეიქმნა მოდერნიზებული ვარიანტი, რომელმაც მიიღო აღნიშვნა M1A1 (ხშირად მას უმატებენ უწინდელ სახელს „აბრამსი“). მისი წარმოება დაიწყო 1985 წლის აგვისტოში, ხოლო პირველი ნიმუშები კი 1986 წლის შუახანებში მიეწოდა გფრ-ში დისლოცირებული აშშ სახმელეთო ჯარების სატანკო ქვედანაყოფს. სულ იგეგმება დაახლოებით 4200 ასეთი მანქანის გამოშვება. 

ტანკი M1A1 „აბრამსი“ (იხ. ფერადი ჩანართი) შეიარაღებულია დასავლეთგერმანული შემუშავების 120-მმ გლუვლულიანი ზარბაზნით, რომელიც გამოიყენება ტანკებში „ლეოპარდ–2“. უფრო დიდი კალიბრის ქვემეხის გამოყენების შედეგად საბრძოლო კომპლექტი შემცირდა უნიტარული დატენის 40 გასროლამდე, რომლებიც მოთავსებულია სპეციალურად კონსტრუირებულ მოჯავშნულ боеукладка-ში. საბრძოლო კომპლექტის ძირითად ნაწილს შეადგენენ გასროლები ორი ტიპის ჭურვებით: ქვეკალიბრული ჯავშანგამტანი ჩამოშორებადი ფსკერითა და ფრთებიანი გულარით (რომელიც დამზადებულია ვოლფრამის ან გაღარიბებული ურანისაგან) და მრავალმიზნობრვი (კუმულატიური და მსხვრევად-ფუგასური მოქმედებისა). არის სასწავლო გასროლების გარკვეული რაოდენობაც. ყველა გასროლას აქვს მასრა (ჰილზა) წვადი კორპუსითა და ფოლადის ფსკერით. 

ახალ ნიმუშზე დაყენებულია უწინდელი ტრანსმისია და საბორტო გადაცემები, თუმცა კი უფრო მეტად დამუშავებული და მაღალ ხარისხში აყვანილი M1 „აბრამს“ ტანკებზე მათი ექსპლუატაციის შედეგების გათვალისწინებით. დასნებოვნებულ ადგილმდებარეობაზე მოქმედებებისას ეკიპაჟის დაცვის გაუმჯობესებისათვის ინდივიდუალური საშუალებების გამოყენებასთან ერთად (აირწინაღები M25A1) ტანკები M1A1 „აბრამსი“ აღიჭურვება საბრძოლო განყოფილებაში ჭარბი წნევის შექმნის სისტემით. რამდენადმე გაძლიერებულია კოშკის საჯავშნე დაცვა. ტანკზე M1A1 „აბრამსი“ შესრულებული ცვლილებები ნაჩვენებია ნახ. 7-ზე. 

1988 წელს დაიწყო M1A1 „აბრამსი“ ტანკების წარმოება, რომლებშიც კორპუსისა და კოშკის შუბლის ნაწილების ჯავშანს აქვს ჩანართები გაღარიბებული ურანისაგან. უკანასკნელის სიმკვრივე 2,5-ჯერ მეტია, ვიდრე ფოლადის ჯავშნისა. ამერიკელი სპეციალისტების აზრით, მოცემული ტექნოლოგიის გამოყენებამ შესაძლებლობა მისცათ აემაღლებინათ ამ ტანკების ჯავშანდაცულობა, მათ შორის კუმულატიური საბრძოლო მასალების ზემოქმედებისაგან. ამასთან ერთად ასეთი ჯავშნის მქონე ტანკის საბრძოლო წონა 1,5 ტ-ით გაიზარდა. აღინიშნება, რომ გაღარიბებული ურანის ბუნებრივი რადიოაქტიურობის დაბალი დონე უსაფრთხოა ეკიპაჟის წევრებისათვის. ამ სერიის პირველი ტანკები უკვე მიეწოდა აშშ სახმელეთო ჯარებს გფრ-ში. ხოლო სულ დაგეგმილია დაახლოებით 3000 ასეთი ტანკის გამოშვება. 

ფირმა „ჯენერალ დაინემიქსის“ სპეციალისტები აშშ არმიასთან დადებული კონტრაქტის შესაბამისად განაგრძობენ სამუშაოებს M1A1 „აბრამსი“ ტანკის შემდგომი სრულყოფისათვის. მომავალი ვარიანტი, რომელმაც მიიღო აღნიშვნა M1A2, შეიძლება 1992 წელში ჩამოვიდეს კონვეიერიდან. მას ექნება მეთაურის გაუმჯობესებული კოშკურა, წრიული თვალთვალის (დაკვირვების) სამეთაურო თბოვიზიური ხელსაწყო CITV (Commander’s Independent Thermal Viewer), ლაზერული მანძილმზომი (CO/2/-ზე), მეთვალყურეობის თბოვიზიური ხელსაწყო მძღოლ-მექანიკოსისთვის, ბრძოლის მართვის საინფორმაციო სისტემა BMS (Battlefield Management System) ან საბორტო საინფორმაციო სისტემა IVIS (Inter-Vehicle information System). 

თბოვიზიური ხელსაწყო CITV უკვე შექმნილია. ის დაყენებული იქნება კოშკის სახურავზე დამტენის ლუკის წინ. დამზერილი ადგილმდებარეობის გამოსახულება (ხელსაწყო შეიძლება აბრუნონ 360°-ზე) ტანკის მეთაურის წინ მდებარე ეკრანზე გადაეცემა. 

მოცემული ტანკის შემდგომი მოდერნიზაციის მსვლელობისას იგეგმება გამოიყენონ მასზე გაუმჯობესებული დამცავი ჯავშანი, ახალი 120-მმ ზარბაზანი (ნაკლები წონის) და საბრძოლო მასალები, დატენის ავტომატი, ცეცხლის მართვის ახალი სისტემა, მიზნების ავტომატური ძიების, აღმოჩენისა და ამოცნობის სისტემა, უფრო სრულყოფილი подвеска (შესაძლოა ჰიდროპნევმატური) და რიგი სხვა კონსტრუქციული გადაწყვეტილებებისა. 

დღესდღეობით ტანკები M1 და M1A1 „აბრამსი“ იმყოფებიან მხოლოდ ამერიკული სახმელეთო ჯარების შეიარაღებაში. 1991 წლის დასაწყისში დაგეგმილია M1A1 „აბრამსი“ ტანკების პირველი პარტია მიაწოდონ აშშ საზღვაო ქვეით ჯარსაც. სულ შესყიდული იქნება 560 ერთეული. ისინი შეცვლიან M60A1 ტანკებს, რომლებიც საზღვაო ქვეითი ჯარის ნაწილების შეიარაღებაში იმყოფებიან. M1A1 „აბრამსი“ ტანკებისათვის შექმნილია და გამოცდა გაიარა წყალქვეშა ტარების აღჭურვილობის კომპლექტმა, რომელიც მოიცავს ორ მილს (ერთი ჰაერის მიწოდებისათვის და მეორე კი – ძრავის გამონაბოლქვი აირების გამოსაყვანად). აღნიშნული აღჭურვილობის დახმარებით M1A1 „აბრამს“ ტანკებს შეუძლიათ 2 მ-მდე სიღრმის წყლის დაბრკოლების გადალახვა. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1990, № 2. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

აშშ სატანკო ბატალიონი

ამერიკული სამხედრო ბეჭდური გამოცემების ცნობებით სახმელეთო ჯარებში ძირითადად დასრულებულია რეგულარული არმიისა და ორგანიზებული რეზერვის სატანკო ბატალიონების ახალ საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურაზე გადაყვანა. დღესდღეობით სატანკო ბატალიონი მოიცავს შტაბსა და ხუთ ასეულს (საშტაბო და ოთხიც სატანკო). 

შ ტ ა ბ ი  (27 ადამიანი) ახორციელებს ბატალიონის საშტატო და მიცემული ქვედანაყოფების საბრძოლო მოქმედებების მართვას, ორგანიზებას უკეთებს მათ საბრძოლო და ზურგის უზრუნველყოფას. მშვიდობიანობის დროს მას ევალება საბრძოლო მომზადების დაგეგმვისა და ჩატარების, პირადი შემადგენლობის აღრიცხვის, ბატალიონის ქვედანაყოფების მატერიალურ-ტექნიკური და სამედიცინო უზრუნველყოფის ამოცანები. 

ს ა შ ტ ა ბ ო | ა ს ე უ ლ ი  (289) განკუთვნილია ბატალიონის საბრძოლო ქვედანაყოფების საბრძოლო და ზურგის უზრუნველყოფისთვის. იგი შედგება მართვის სექციისა (13 ადამიანი, ორი ტანკი M1 „აბრამსი“) და ექვსი ოცეულისაგან: სადაზვერვო (29, მართვა ორ საბრძოლო-სადაზვერვო მანქანაზე /ბდმ/ M3 და ორი სადაზვერვო სექცია ორ-ორ ბდმ-ზე M3), ნაღმსატყორცნების (34, მართვა ორ ავტომობილზე M998 და ნაღმსატყორცნების ორი სექცია, თითოეულში სამეთაურო-საშტაბო მანქანა /მშმ/ M577A1 და სამი 106,7-მმ თვითმავალი ნაღმსატყორცნი M106A2), კავშირგაბმულობის (12, ორი ჯავშანტრანსპორტერი /ჯტრ/ M113A1, მართვა და ორი სექცია: რადიო- და მავთულიანი კავშირგაბმულობის), სამედიცინო (31, მართვა, პირველი სამედიცინო დახმარების პუნქტი და საევაკუაციო სექცია, რომელშიც არის ექვსი ჯტრ M113A1), უზრუნველყოფის (98, მშმ M577A1 და სამი სექცია: სატრანსპორტო, საწვავით გაწყობისა და კვების), სარემონტო (72, სამი ჯტრ M113A1, მართვა და შვიდი სექცია: ადმინისტრაციული, სარემონტო, შტაბისა და საშტაბო ასეულის ტექნიკური უზრუნველყოფის, ოთხიც – სატანკო ასეულების ტექნიკური უზრუნველყოფის). სულ შტაბსა და საშტაბო ასეულში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 316 ადამიანი, ორი ტანკი M1 „აბრამსი“, ექვსი ბდმ M3, ექვსი 106,7-მმ თითმავალი ნაღმსატყორცნი M106A2, რვა მშმ M577A2, 11 ჯტრ M113A1 და სხვა შეიარაღება. 

ს ა ტ ა ნ კ ო | ა ს ე უ ლ ი (61) – ბატალიონის ძირითადი საბრძოლო ერთეული – შედგება მართვისა და სამი სატანკო ოცეულისაგან. ასეულის მართვა მოიცავს ორ სექციას: მართვისა (ექვსი ადამიანი, ორი ტანკი M1 „აბრამსი“) და მომარაგების (4, ორი ავტომობილი). სატანკო ოცეულში არის 16 ადამიანი და ოთხი ტანკი M1 „აბრამსი“. სულ ასეულში მოითვლება 14 ტანკი M1 „აბრამსი“. 

საზღვარგარეთული სამხედრო ბეჭდური გამოცემების მონაცემებით, სატანკო ბატალიონის პირადი შემადგენლობის საერთო რიცხვი და მის შეიარაღებაში არსებულ საბრძოლო ტექნიკის ძირითად სახეობათა ერთეულების რაოდენობაა: 560 ადამიანი, მათ შორის 41 ოფიცერი და უორენთ ოფიცერი, 58 ტანკი M1 „აბრამსი“, ექვსი ბდმ M3, ექვსი 106,7-მმ თვითმავალი ნაღმსატყორცნი M106A2, რვა მშმ M577A2, 11 ჯტრ M113A1, დაახლოებით 90 ავტომობილი, 170-ზე მეტი რადიოსადგური და სხვა შეიარაღება. 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ მთავარი განსაკუთრებულობა ახალი ორგანიზაციისა, რომელიც ერთიანია სახმელეთო ჯარების ყველა სატანკო ბატალიონისათვის, როგორც ცალკეულის, ისე ჯავშანსატანკო და მექანიზებული დივიზიებისა და ცალკეული ბრიგადების შემადგენლობაში შემავალის, გახლავთ ოთხი სატანკო ასეულის არსებობა (ადრე იყო სამი), რომლებიც უფრო მცირეა პირადი შემადგენლობის რიცხოვნებისა და ტანკების რაოდენობის მიხედვით, აგრეთვე საშტაბო ასეულში პირადი შემადგენლობისა და ქვედანაყოფების რიცხვის გაზრდა. მათი აზრით, ამან უნდა უზრუნველყოს სატანკო ბატალიონის კიდევ უფრო მეტი დამოუკიდებლობა ბრძოლის ველზე, განსაკუთრებით მთავარი ძალებისგან მოწყვეტით მოქმედებისას, და კიდევ შესაძლებლობა შეუტიოს ერთდროულად ორ ობიექტს. 

ამერიკულ წესდებებში აღნიშნება, რომ სატანკო ბატალიონი შეიძლება აწარმოებდეს ბრძოლას, როგორც წესი, ბრიგადის შემადგენლობაში, იმოქმედებს რა მის პირველ ან მეორე ეშელონში, მთავარ ან იშვიათად მეორეხარისხოვან მიმართულებაზე, რეზერვში ან დაფარვის ჯარებში. ზოგიერთ შემთხვევაში ბატალიონი შეიძლება ასრულებდეს საბრძოლო ამოცანას დამოუკიდებლადაც. მის საფუძველზე ბრძოლის მსვლელობისას ვარაუდობენ იქმნებოდეს საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფები ორი-სამი სატანკო და ერთი-ორი მოტოქვეითი ასეულების, სადაზვერვო, საზენიტო, საინჟინრო და საბრძოლო უზრუნველყოფის სხვა ქვედანაყოფების შემადგენლობით. ბატალიონის საბრძოლო მოქმედებებს შეიძლება მხარი დაეჭიროს 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების M109A2 ბატარეის (დივიზიონის) და (ან) საცეცხლე მხარდაჭერის ვერტმფრენების ქვედანაყოფის ცეცხლით. 

შ ე ტ ე ვ ი ს  დროს სატანკო ბატალიონის შეტევის ფრონტის სიგანე შეიძლება იყოს 3 კმ და მეტი, ცალკეულ შემთხვევებში 5 კმ-მდეც. უახლოესი ამოცანა (ობიექტი) დაესმება მას 4–5 კმ სიღრმეში, მომდევნო – 10 კმ-მდე. წინასაბრძოლო და საბრძოლო რიგებში ბატალიონის გაშლის მიჯნები შეადგენს შესაბამისად 5–6 და 2–3 კმ მოწინააღმდეგის თავდაცვის წინა ხაზიდან, შეტევაზე გადასვლის მიჯნები – არანაკლებ 1 კმ. ბრიგადის პირველ ეშელონში მოქმედი სატანკო ბატალიონი შეიძლება აწყობდეს თავის საბრძოლო რიგებს ერთ, ორ ან სამ ეშელონად, ამასთან შვერით მარჯვნივ (მარცხნივ) და კუთხით წინ (უკან). 

თ ა ვ დ ა ც ვ ა შ ი  ბატალიონს დაენიშნება თავდაცვის რაიონი ზომებით 3–5 კმ ფრონტსა და სიღრმეში. საბრძოლო რიგები ეწყობა ორ ეშელონად, მეორე ეშელონის ქვედანაყოფებს დაენიშნება (მიეთითება) კონტრშეტევების მიჯნები. ბატალიონის თავდაცვის წინა ხაზიდან 3 კმ-მდე დაშორებით (მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების არარსებობის შემთხვევაში) ეწყობა (აღიჭურვება) საბრძოლო დაცვის პოზიციები. სატანკო ბატალიონი შეიძლება იგზავნებოდეს წინ უზრუნველყოფის ზოლში დივიზიის თავდაცვის ძირითადი რაიონის წინა ხაზიდან 15–50 კმ დაშორებაზე მოქმედებებისთვის დაფარვის ჯარების შემადგენლობაში. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1989, № 11. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

აშშ მექანიზებული დივიზია ბრძოლის ძირითად სახეობებში

აშშ სახმელეთო ჯარების მშენებლობის პროგრამის „არმია–90“ (1981–1990) ფარგლებში ხორციელდება ინტენსიური კვლევები და პრაქტიკული ღონისძიებანი იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკის ახალი და მოდერნიზებული სისტემების შემუშავებისა და შეიარაღებაში მიღებისთვის, სახმელეთო ჯარების ფორმირებათა საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურის სრულყოფისა და მათი საბრძოლო გამოყენების ოპტიმალური ხერხების ძიებისთვის. 

საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურის სრულყოფის საფუძვლად დადებულია ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების თეორიული შეხედულებანი მომავალი ომების სავარაუდო ხასიათზე და ამასთან დაკავშირებით აუცილებლობაზე იყოლიონ სახმელეთო ჯარებში „მძიმე“ და „მსუბუქი“ შენაერთები. უცხოურ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, რომ „მძიმე“ დივიზიები (მექანიზებული და ჯავშანსატანკო) განკუთვნილია ძირითადად საარმიო კორპუსის შემადგენლობაში მოქმედებებისთვის ევროპულ ომის თეატრზე, სადაც არსებობს განვითარებული ინფრასტრუქტურა, ხოლო ადგილმდებარეობის პირობები კი იძლევა ღრმად ეშელონირებული მექანიზებული (ჯავშანსატანკო) დაჯგუფებების შექმნის შესაძლებლობას. 

ამერიკული სარდლობის შეხედულებები ზოგადსაჯარისო ოპერაციათა წარმოების ფორმებისა და ხერხების შესახებ ემყარება საველე წესდების FM-105-5 „საბრძოლო მოქმედებათა წარმოება“ და კონცეფციის „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ მოთხოვნებზე. 

თანამედროვე ზოგადსაჯარისო ოპერაცია ითვალისწინებს მოწინააღმდეგის ერთდროულ დაზიანებას მისი ჯარების ოპერატიული მოწყობის მთელ სიღრმეში. ამ მინით პირველ რიგში ამოქმედდება დაზვერვისა და მიზანჩვენების მაღალეფექტური საშუალებები, სროლის დიდი სიშორისა და მაღალი სიზუსტის მქონე მძლავრი საცეცხლე საშუალებები, მართვისა და კავშირგაბმულობის ავტომატიზებული სისტემები, რომლებიც უზრუნველყოფენ საიმედო და მდგრად მართვას, აგრეთვე დროის რეალურ მასშტაბებში მონაცემების გადაცემას. ასეთ პირობებში უდიდეს მნიშვნელობას იძენს ინიციატივა, მოქმედებების სისწრაფე და შეთანხმებულობა. 

საომარ მოქმედებათა თეატრზე (ომთ) ოპერაციების საფუძველია – შეტევითი და თავდაცვითი მოქმედებები. შეტევა, როგორც წესდებებში აღინიშნება, წარმოადგენს ჯარების მოქმედებათა გადამწყვეტ სახეობას, ერთადერთ საშუალებას, რომელიც იძლევა მოწინააღმდეგისათვის თავიანთი ნების თავზე მოხვევის შესაძლებლობას. სტრატეგიული, ოპერატიული და ტაქტიკური ხასიათის მოსაზრებებმა შეიძლება მოითხოვონ თავდაცვითი მოქმედებების წარმოებაც, თუმცა კი მოწინააღმდეგის განადგურება ნებისმიერ დონეზე შეიძლება მიღწეულ იქნას მხოლოდ შეტევაზე გადასვლით. თავდაცვაში კი მოწინააღმდეგისათვის ინიციატივის წართმევა და შენარჩუნება გამოიწვევს შეტევითი მოქმედებების წარმოების აუცილებლობას. თავდაცვა ითვლება მოქმედებათა იძულებით სახეობად. ის გამოიყენება მოწინააღმდეგის ჭარბი ძალების შემოტევის ჩაშლის ან შეჩერებისათვის, დროის მოგების, ადგილმდებარეობის ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი უბნების შენარჩუნების, ძალებისა და საშუალებათა ეკონომიის, მთავარ მიმართულბაზე მოწინააღმდეგეზე უპირატესობის (აღმატების) მიღწევისათვის. 

თანამედროვე ომში საომარ მოქმედებათა განმსაზღვრელ ფორმად ითვლება სტრატეგიული ოპერაცია, რომელიც ითვალისწინებს არმიების ჯგუფებისა და საარმიო კორპუსების ძალებით კერძო ურთიერთდაკავშირებული ოპერაციების, დარტყმებისა და ბრძოლების წარმოებას, ტაქტიკური ავიაციისა და საჰაერო თავდაცვის მოქმედებებს, ზღვისპირა მიმართულებებზე კი სამხედრო-საზღვაო ძალებისაც, რომლებიც (ეს მოქმედებები) ერთიანი ჩანაფიქრით იქნება გაერთიანებული. 

მექანიზებული (ჯავშანსატანკო) დივიზია წარმოადგენს აშშ სახმელეთო ჯარების ძირითად ზოგადსაჯარისო ტაქტიკურ შენაერთს და შედის, როგორც წესი, საარმიო კორპუსის შემადგენლობაში. იგი მოიცავს შტაბსა და საშტაბო ასეულს, ბრიგადების სამ შტაბს, ხუთ მოტოქვეით და ხუთ სატანკო ბატალიონს (ჯავშანსატანკო დივიზიაში შესაბამისად ოთხი და ექვსი), არტილერიას, საარმიო ავიაციის ბრიგადას, საზენიტო დივიზიონს, სამ ბატალიონს (დაზვერვისა და რადიოელექტრონული ბრძოლის /რებ/, კავშირგაბმულობის, საინჟინროს), ზურგის სარდლობას, აგრეთვე ორ ცალკეულ ასეულს (მასობრივი დაზიანების იარაღისგან /მდი/ დაცვისა და სამხედრო პოლიციის). მექანიზებულ (ჯავშანსატანკო) დივიზიაში მოითვლება პირადი შემადგენლობის დაახლოებით 17 000 ადამიანი, 290 (348) ტანკი M1 „აბრამსი“, 270 (216) ქვეითთა საბრძოლო მანქანა (ქსმ) M2 „ბრედლი“, 118 საბრძოლო-სადაზვერო მანქანა M3, /// ჯავშანტრანსპორტერი (ჯტრ) M113A1, 72 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცა M109A2, ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემის (ზცრს) MLRS ცხრა თვითმავალი გასაშვები დანადგარი, 60 (48) ტანკსაწინააღმდეგო სარაკეტო კომპლქესი (ტსრკ) „თოუ“ M901, ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების „დრაკონი“ 276 (240) გასაშვები დანადგარი (ტსმრ გდ), 66 106,7-მმ თვითმავალი ნაღმსატყორცნი, 18 საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსი (ზრკ) „გაუმჯობესებული ჩაპარელი“, 36 თვითმავალი საზენიტო დანადგარი (თზდ) „ვულკანი“, გადასატანი საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსის „სტინგერი“ 36 საცეცხლე გათვლა, 127 ვერტმფრენი, მათ შორის 44 საცეცხლე მხარდაჭერისა, სხვადასხვა ტიპის 4000-ზე მეტი ავტომობილი, 5000-ზე მეტი რადიოსადგური. 

დივიზიის შეტევის წარმოება გაითვალისწინება გადამწყვეტი მიზნებით და მოწინააღმდეგის სრულ განადგურებაზე. შეტევითი მოქმედებების არსს ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები გამოხატავენ შემდეგნაირად: მიყენებულ იქნას მოწინააღმდეგეზე დარტყმა მისთვის მოულოდნელ მიმართულებაზე, დაირღვეს ძალთა ბალანსი, არ მიეცეს მას საშუალება (წარმატების სწრაფად განვითარების ხარჯზე) თავისი ბრძოლისუნარიანობისა და თავდაცვის მთლიანობის აღსადგენად. „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის შესაბამისად შეტევითი მოქმედებების დროს პირველი რიგის ამოცანას წარმოადგენს მოწინააღმდეგის ღრმა დაზიანება. ის, ტაქტიკური ავიაციისა და საველე არტილერიის ძალებით განხორციელებულ ღრმა საცეცხლე დაზიანებასთან ერთად, მოიცავს საარმიო ავიაციის, საჰაერო-სადესანტო, საჰაერო-საიერიშო და აერომობილურ ფორმირებათა ნაწილებისა და ქვედანაყოფების მოქმედებებს. ძალებსა და საშუალებებს შორის ურთიერთმოქმედება მიმართულია მოწინააღმდეგის საკვანძო ობიექტების ერთდროული დაზიანების მიღწევაზე მისი ჯარების ოპერატიული მოწყობის მთელ სიღრმეში, რაც უზრუნველყოფს მოულოდნელობას, მთავარ მიმართულებაზე ძალებისა და საშუალებების თავმოყრას, მოქმედებათა სისწრაფეს, გადამჭრელობასა და მოქნილობას. 

შეტევაში დივიზიის როლი განისაზღვრება მის წინაშე დასმული ამოცანითა და კორპუსის ოპერატიულ მოწყობაში მისი ადგილით. გაძლიერების ძალებისა და საშუალებათა სახით მან შეიძლება მიიღოს 50-მდე ბირთული საბრძოლო მასალა, ერთი-ორი სადაზვერვო ბატალიონი ცალკული ჯავშანსაკავალერიო პოლკის (ცჯკპ) შემადგენლობიდან, საველე არტილერიის ბრიგადა (155- და 203,2-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების ოთხ დივიზიონამდე), სატრანსპორტო-სადესანტო ვერტმფრენების ასეული, ერთი-ორი საინჟინრო ბატალიონი. მოწინააღმდეგის საჰერო დარტყმებისაგან დივიზიის ნაწილებისა და ქვედანაყოფების დასაფარავად მას შეიძლება მიეცეს „გაუმჯობესებული ჰოქების“ საზენიტო დივიზიონი. გარდა ამისა, როგორც ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში იტყობინებიან, დივიზიის უშუალო საავიაციო მხარდაჭერისათვის ბრძოლის ერთ დღე-ღამეში მას გამოეყოფა ტაქტიკური ავიაციის დახლოებით 100 თვითმფრინავ-გაფრენა, მათ შორის 10–20 დაზვერვის საწარმოებლად. 

მექანიზებული (ჯავშანსატანკო) დივიზია შეტევით მოქმედებებს აწარმოებს საარმიო კორპუსის შემადგენლობაში, იმყოფება რა მის პირველ ან მეორე ეშელონში. ღრმა ეშელონირების შემთხვევაში იგი შეიძლება შედიოდეს ზოგადსაჯარისო რეზერვშიც. უახლოესი ამოცანის შინაარსია – მოწინააღმდეგის თავდაცვის გარღვევა, მისი პირველი ეშელონისა და უახლოესი რეზერვის დამარცხება, 15–20 კმ სიღრმეში მიჯნის (ობიექტის) დაუფლება. საბოლოო ამოცანის მიზანია – პირველი ეშელონის განადგურება, მისი უახლოესი ოპერატიული რეზერვების დამარცხება, 40–70 კმ სიღრმეში მიჯნის (ობიექტის) დაუფლება, ბრძოლაში მეორე ეშელონის (კორპუსის რეზერვების) შემოყვანისათვის პირობების შექმნა. 

ამერიკულ საველე წესდებებში აღინიშნება, რომ დივიზია შეიძლება გადადიოდეს შეტევაზე სვლიდან ან მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების მდგომარეობიდან. პირველი ხერხის გამოყენება გაითვალისწინება იმ მოწინააღმდეგეზე შეტევისას, რომელიც დაჩქარებით გადავიდა თავდაცვაში. მეორე – შეტევაზე გადასვლისას ძლიერად გამაგრებული თავდაცვის წინააღმდეგ. 

მექანიზებული (ჯავშანსატანკო) დივიზიის შეტევის ზოლის სიგანე კორპუსის მთავარი დარტყმის მიმართულებაზე შეიძლება შეადგენდეს 20–30 კმ, მეორეხარისხოვანი დარტყმის მიმართულებაზე კი – 40 კმ-მდე. 

როგორც წესი, დივიზია შეიძლება საწყის მიჯნაზე წინ გამოდიოდეს (მისი გაშლა უზრუნველიყოფა ცეცხლით 40–50 წთ-ის განმავლობაში) და ბრძოლაში ებმებოდეს მარშიდან ან გარკვეული მცირე დროით წინასწარ დაკავებული თავმოყრის რაიონიდან, რომელიც მდებარეობს მხარეთა ურთიერთშეხების ხაზიდან 30–80 კმ დაშორებაზე. 

შეტევაში მანევრის ძირითადი ფორმებია – შემოვლა, გარღვევა და ფრონტალური შეტევა. შემოვლა მდგომარეობს ერთდროულად დარტყმის მიყენებაში უკანდახევის აღმკვეთი მიჯნის (ობიექტის) დაუფლების მინით და ფრონტიდან დამხმარე დარტყმისა, დაკავებულ მიჯნებზე მოწინააღმდეგის შებოჭვის მიზნით. ის შეიძლება იყოს ორმაგი, როცა ხდება ორივე ფლანგის შემოვლა ვიწრო ფრონტზე. შემოვლის ნაირსახეობას წარმოადგენს ღრმა შემოვლა (მანევრი უფრო მეტ სიღრმეში და დამხმარე დარტყმის მიმართულებაზე მოქმედ ძალებსა და საშუალებებთან საცეცხლე ურთიერთმოქმედების გარეშე), განხორციელებული მოწინააღმდეგის შებოჭვისა და ალყაში მოქცევის მიზნით. გარღვევა მდგომარეობს მოწინააღმდეგის თავდაცვის შეტეხვაში არტილერიის ცეცხლით, ტაქტიკური და საარმიო ავიაციის დარტყმებით, ბირთვული და ქიმიური იარაღით (მათი გამოყენების შემთხვევაში) ერთდროულად მოტოქვეითი (სატანკო) ნაწილებისა და ქვედანაყოფების შეტევით სიღრმეში და ფლანგების მიმართულებაზე. დივიზიას შეიძლება ენიშნებოდეს გარღვევის უბანი სიგანით 4–6 კმ (საინჟინრო მიმართებით მომზადებული თავდაცვის წინააღმდეგ) ან 10 კმ-მდე სიგანით (დაჩქარებით თავდაცვაში გადასული მოწინააღმდეგის თავდაცვის გასარღვევად). ფრონტალური შეტევა ტარდება მოქმედების ზოლში სუსტი მოწინააღმდეგის წინააღმდეგ, და შეიძლება გამოყენებულ იქნას წარმატების განვითარების, დევნისა და შემოვლის დროს. 

ამერიკულ სამხედრო წესდებებში განიხილება მანევრის ისეთი ფორმებიც, როგორებიცაა ღრმა შემოვლა და გაჟონვა. პირველი ითვლება შემოვლის ნაირსახეობად და ითვალისწინებს მოწინააღმდეგის პოზიციების შემოვლასა და მისი თავდაცვის სიღრმეში ობიექტების დაპყრობას. მეორე – ესაა რაღაც შუალედური გარღვევასა და შემოვლას შორის. მისი წარმატებით ჩატარების შედეგად შეიძლება ხელსაყრელი პოზიციების დაკავება თავდაცვის სიღრმეში ფარულად წინსვლისა და ბრძოლისაგან თავის არიდების ხარჯზე. გაჟონვა (შეჟონვა) რეკომენდირებულია ხორციელდებოდეს შეზღუდული ხილვადობის პირობებში, მოწინააღმდეგის ჯარების საბრძოლო რიგების მოწყობაში შუალედების არსებობის დროს და ადგილმდებარეობის ძნელად მისასვლელ უბნებზე. 

შეტევა ჩვეულებრივ მოიცავს მოწინააღმდეგესთან დაახლოებას, საკუთრივ შეტევას (სვლიდან ან წინასწარ მომზადებით), წარმატების განვითარებასა და დევნას. 

მოწინააღმდეგესთან დაახლოების ეტაპი იწყება მასთან შეხების დროებით დაკარგვის დროს ან შეტევითი მოქმედებების დასაწყისში. შენაერთები, ნაწილების და ქვედანაყოფები დაახლოებაზე მიდიან კოლონებად, რომელთა სალაშქრო მოწყობაც მოიცავს დაფარვის ჯარებს, საბრძოლო დაცვასა (მეწინავე, გვერდითი და ზურგის) და მთავარ ძალებს. 

საკუთრივ შეტევა, როგორც წესი, წარმოადგენს მოწინააღმდეგესთან დაახლოების ლოგიკურ გაგრძელებას. შეტევა სვლიდან მიზანშეწონილად ითვლება იმ შემთხვევაში, როცა მოწინააღმდეგე ჩამორჩება ძალებსა და საშუალებებში, დაჩქარებით გადავიდა თავდაცვაში, აგრეთვე მოულოდნელობის მისაღწევად. სვლიდან შეტევის წარმატებას მნიშვნელოვანწილად ხელს შეუწყობს ღრმა (ერთდროული) დაზიანება, განორციელებული თავდაპირველად იზოლაციის უზრუნველყოფის, მობილურობის დაქვეითებისა და თავდაცვის დასუსტებისათვის. შემდგომში ღრმა დაზიანება უზრუნველყოფილ იქნება ჯარების წინსვლის მაღალი ტემპის შენარჩუნების, მოწინააღმდეგის ძალებისა და საშუალებათა გადაჯგუფებისა და მისი თავდაცვის მთლიანობის არდაშვების ხარჯზე, მუქარის მიმართულებებზე მისი მეორე ეშელონების (რეზერვების) მოსვლის აღკვეთის გზით. 

წინასწარ მომზადებული შეტევა წარმოებს, როგორც წესი, შემდეგ შემთხვევებში: მოწინააღმდეგის თავდაცვა მომზადებულია საინჟინრო მიმართებით და გაჯერებულია დიდი რაოდენობით ტანკსაწინააღმდეგო და სხვა საცეცხლე საშუალებებით; მოწინააღმდეგემ დაასწრო გაშლა; ადგილმდებარეობის არახელსაყრელი პირობებისა და შემტევთა მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების სირთულეების შემთხვევაში. შეტევით მოქმედებებზე გადასვლის ასეთ ხერხი მოითხოვს დეტალურ დაზვერვას, საცეცხლე დაზიანების დიდ სიმკვრივეს მოწინააღმდეგის საბრძოლო მოწყობის მთელ სიღრმეზე, რადიოელექტრონული ბრძოლის (რებ) საშუალებათა ფართო გამოყენებასა და შეცდომაში მის შესაყვანად ღონისძიებების გატარებას. დასახული ამოცანების შესრულების შემდეგ დივიზია შეიძლება მაგრდებოდეს დაპყრობილ მიჯნაზე და თავისი მოქმედებებით უზრუნველყოფდეს საარმიო კორპუსის მეორე ეშელონის (რეზერვის) ბრძოლაში შემოყვანას ან კიდევ ღებულობდეს ახალ ამოცანას შემდგომი შეტევის წარმოებისათვის (წარმატების განვითარება) დამოუკიდებლად ან კორპუსის მეორე ეშელონთან ერთად. 

წარმატების განვითარება დაიყვანება თავდაცვის სიღრმეში შემტევი ჯარების სწრაფ წინსვლაზე. წარმატების განვითარების დროს მაღალი ტემპების უზრუნველყოფა გაითვალისწინება მეწინავე ნაწილებისა და ქვედანაყოფების მოქმედებებით ერთდროულად რამდენიმე მიმართულებაზე, აგრეთვე საჰაერო (აერომობილური) დესანტების გამოყენებითაც. 

დევნა – შეტევითი მოქმედებების ეტაპი, რომელიც მოჰყვება წარმატების განვითარებას და მდგომარეობს მოწინააღმდეგის უკანდასახევი გზების მოჭრაში, მისი დაჯგუფების გაკვეთაში, ნაწილ-ნაწილ გარშემორტყმასა და განადგურებაში. 

დივიზიის საბრძოლო რიგების მოწყობა განისაზღვრება შეტევის ყველა ეტაპზე ძალებისა და საშუალებათა, ცეცხლისა და მანევრის რაციონალურ თანაფარდობათა უზრუნველყოფის, მისი მაღალი ტემპის შენარჩუნების, აგრეთვე შენაერთის ნაწილებისა და ქვედანაყოფების ეფექტური გამოყენების შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები ყველაზე უფრო მიზანშეწონილად მიიჩნევენ მოწყობას ორ ეშელონად. ამასთან, მათი აზრით, პირველი ეშელონი უნდა იყოს უფრო ძლიერი და უზრუნველყოფდეს მძლავრი თავდაპირველი დარტყმის მიყენებას. აშშ სამხედრო სპეიალისტები გამოყოფენ დივიზიის საბრძოლო მოწყობის შემდეგ ელემენტებს: პირველი ეშელონი, მეორე ეშელონი (რეზერვი), ტაქტიკური საჰაერო (აერომობილური) დესანტი, დივიზიის სავალე არტილერიის, საჰაერო თავდაცვის საშუალებათა, საარმიო ავიაციის დაჯგუფებები, რეზერვები (ტანკსაწინააღმდეგო, საინჟინრო, ქიმიური), დაფარვის ჯარები (თუ ისინი იგზავნებიან). 

პირველი ეშელონი განკუთვნილია მოინააღმდეგის თავდაცვის გარღვევისა და დივიზიის უახლოესი ამოცანის შესრულებისათვის. მას, როგორც წესი, შეადგენს ორი ბრიგადა, რომლებიც მოიცავენ ხუთ-ექვს მოტოქვეით და ორ-სამ სატანკო ბატალიონს. მეორე ეშელონის (რეზერვის) გამოყენება გაითვალისწინება წარმატების განვითარების, საბოლოო ამოცანის შესრულებისა და მოწინააღმდეგის კონტრშემოტევების მოგერიებისთვის. ჩვეულებრივ მასში შედის ბრიგადა, რომელიც მოითვლის სამ ბატალიონს (მოტოქვეითსა და სატანკოს). ბატალიონამდე შემადგენლობის საჰაერო (აერომობილური) დესანტი ამ პირობებში წყვეტს ადგილმდებარეობის მნიშვნელოვანი უბნების, მდინარეზე გადასასვლელების დაპყრობისა და შენარჩუნების (შემტევი ძალების მოსვლამდე), უკანდახეული მოწინააღმდეგის ან მისი წინმომავალი რეზერვების შებოჭვის ამოცანებს. საველე არტილერიის დაჯგუფება ჩვეულებრივ შედგება ოთხი–ხუთი დივიზიონისაგან, საჰაერო თავდაცვის დაჯგუფება კი – საშტატო და მიცემული საშუალებებისაგან. ტანკსაწინააღმდეგო, საინჟინრო და ქიმიური რეზერვები იქმნება დივიზიის საშტატო ქვედანაყოფების ბაზაზე. შენაერთის საბრძოლო რიგების საერთო სიღრმე ორეშელონიანი მოწყობის შემთხვევაში შეიძლება აღწევდეს 50 კმ. 

უცხოური სამხედრო ბეჭდური გამოცემების ცნობებით, ჯარების შეტევა შეიძლება სრულდებოდეს კოლონებში ან ხაზში. კოლონა იძლევა ძალებისა და საშუალებათა ეშელონირების, მოკლე ვადებში ძალისხმევის გაზრდის შესაძლებლობას, მანევრის დროს მოქნილობის მნიშვნელოვნად გაზრდისა და ფლანგების უსაფრთხოების მაღალი ხარისხით უზრუნველყოფის შესაძლებლობას. კოლონებში ძალებისა და საშუალებათა ეშელონირება ითვალისწინებს სიღრმეში მათ განაწილებას. გამოიყენება, როგორც წესი, მოწინააღმდეგის ღრმად ეშელონირებულ და არასაკმარისად დაზვერილ თავდაცვაზე შეტევისას, ვიწრო უბანზე ან შეზღუდული ხილვადობის პირობებში მოქმედებისას, აგრეთვე დაახლოების ეტაპზე. ხაზი წარმოადგენს საბრძოლო მოწყობას, რომლის დროსაც ნაწილები (შენაერეთები) უტევენ გვერდიგვერდ. იგი უზრუნველყოფს ჯარების ყოველმხრივ ურთიერთ მხარდაჭერას, სწრაფ თავმოყრასა და შუალედების გამოყენებას. ასეთი საბრძოლო მოწყობის ნაკლი იმაში მდგომარეობს, რომ უშვებს მოწინააღმდეგის კონტრშემოტევებისგან ფლანგების მოწყვლადობას. რეკომენდირებულია მოწინააღმდეგის არაღრმა და სუსტად მომზადებულ თავდაცვაზე შეტევისას. 

შეტევითი მოქმედებების მწარმოებელ ნაწილებსა და ქვედანაყოფებს მიეთითება საბრძოლო ამოცანები, შეტევის მიჯნები ან საწყისი (ამოსავალი) მიჯნები, მოქმედების ზოლები, მთავარი დარტყმის მიმართულებები, თავმოყრის რაიონები და კოორდინაციის პუნქტები. მოქმედების ზოლში იქმნება ძალებისა და საშუალებათა დაჯგუფებები მთავარ და უზრუნველმყოფელ (მეორეხარისხოვან) მიმართულებებზე, ზოგადსაჯარისო რეზერვი, საერთო მხარდაჭერის საველე არტილერიისა და სხვა დაჯგუფებები. 

შეტევით მოქმედებათა დაგეგმვისა და ორგანიზაციის საფუძველს წარმოადგენს ბრძანება და მეთაურის გადაწყვეტილება. უკანასკნელი შეიცავს მანევრის სქემას, ღრმა დაზიანების გეგმებს, ზურგის რაიონების დაცვისა და თავდაცვის (გამოყოფილი ძალები და საშუალებანი, მართვის სისტემები), საცეცხლე მხარდაჭერის (პრიორიტეტები მის განხორციელებაში, ცეცხლის წარმოების მიზნები და წესრიგი, მასობრივი დაზიანების იარაღის /მდი/ გამოყენების შემთხვევაში საკუთარი ჯარების უსაფრთხოების მოთხოვნილებები), საბრძოლო და ზურგის უზრუნველყოფის ღონისძიებებს. 

კონკრეტულად შექმნილი ვითარების და მიხედვით დივიზია შეიძლება აწარმოებდეს ორი სახეობის  თ ა ვ დ ა ც ვ ა ს –  მობილურსა და რაიონის (პოზიციურ) თავდაცვას, რომლებიც ერთმანეთისაგან განსხვავდება მათი წარმოების ხერხებით, ჯარების საბრძოლო რიგების მოწყობით, ადგილმდებარეობის საინჟინრო აღჭურვით და ა. შ. ამა თუ იმ სახეობის არჩევა განისაზღვრება უწინარეს ყოვლისა მიღებული ამოცანით, ძალებისა და საშუალებათა არსებობით, თავდაცვაში გადასვლის პირობებითა და ადგილმდებარეობის ხასიათით. 

ამერიკულ საველე წესდებებში აღინიშნება, რომ მობილური თავდაცვა ითვალისწინებს დივიზიის ძირითადი ძალების უმეტესი ნაწილის გამოყენებას მეორე ეშელონში (რეზერვში). ამასთან ისმება ამოცანა კონტრშეტევაზე გადასვლისა ყველაზე უფრო ხელსაყრელ მომენტში, ყველაზე უფრო მოსახერხებელ და წინასწარ მომზადებულ ადგილას და თავდაცვაში სოლისებურად შემოჭრილი მოწინააღმდეგის განადგურებისა, შექმნიან რა ხელსაყრელ პირობებს შეტევაზე გადასასვლელად. მოცემული სახეობის თავდაცვის ორგანიზებისას ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები რეკომენდაციას იძლევიან იყოლიონ პირველ ეშელონში ძალებისა და საშუალებათა მინიმალური რაოდენობა, რომელთა ძირითადი მიზანია – დროულად გააფთხილონ (შეატყობინონ) შემოტევის შესახებ, აიძულონ მოწინააღმდეგე დროზე ადრე გაიშალოს საბრძოლო რიგებში, შეაჩერონ შემოტევა და მოახდინონ წინასწარ მომზადებულ რაიონში მისი ბლოკირება შენაერთის ძირითადი ძალებით მისი შემდგომი განადგურებისთვის. 

რაიონის (პოზიციური) თავდაცვის მიზანი ტაქტიკური თვალსაზრისით არის მნიშვნელოვანი ობიექტების შენარჩუნება, მოწინააღმდეგისათვის მეწინავე მიჯნებზე მნიშვნელოვანი დაზიანების მიყენება და თავდაცვაში მისი სოლისებურად შემოჭრის არდაშვება. ამ შემთხვევაში პირველ ეშელონში გამოიყოფა ძალებისა და საშუალებათა უმეტესი ნაწილი. თავდაცვის ძირითად რაიონი გულდასმით აღიჭურვება საინჟინრო მიმართებით. მეორე ეშელონი (რეზერვი) ზრდის რა თავდაცვის სიღრმეს, ახდენს შემოჭრილი მოწინააღმდეგის ბლოკირებას და ანადგურებს მას. დივიზიის თავდაცვის ორივე სახეობაში, როგორც წესი, დაინიშნება ზოლი სიგანით 30–60 კმ ფრონტში და 50 კმ და მეტი სიღრმეში. 

თავდაცვის ორგანიზებისათვის იქმნება უზრუნველყოფის ზოლი, თავდაცვის ძირითადი და ზურგის რაიონები. უზრუნველყოფის ზოლი აღიჭურვება (მოეწყობა) კორპუსის ძალებით მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების არარსებობისას. იგი იწყება თავდაცვის ძირითადი რაიონის წინა ხაზიდან, განფენილია 15–70 კმ სიღრმეში მოწინააღმდეგის მხარეს და მოიცავს დაფარვის ჯარების, საერთო დაცვისა და საბრძოლო დაცვის პოზიციებს. 

დაფარვის ჯარების შემადგენლობაში გამოიყოფა სადაზვერვო ბატალიონები, რომლებსაც ეკისრებათ შემდეგი ამოცანები: მოწინააღმდეგის შეცდომაში შეყვანა თავიანთი ჯარების წინა ხაზის ნამდვილ განლაგებასთან მიმართებაში, მოწინააღმდეგის დაჯგუფებისა და მთავარი დარტყმის მიმართულების გამოვლენა, მისი წინსვლის შეჩერება და დეზორგანიზაცია, დანაკარგების მიყენება და ა. შ. 

საერთო დაცვა წინ იგზავნება დივიზიის მეთაურის განკარგულებით წინა ხაზიდან 8–16 კმ სიშორეზე. ჩვეულებრივ ესაა საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფი. საბრძოლო დაცვა ასევე წინ იგზავნება პირველი ეშელონის ბრიგადებისგან წინა ხაზიდან 1–3 კმ დაშორებაზე, ჩვეულებრივ, თითო ასეულის შემადგენლობით. 

20–30 კმ სიღრმის თავდაცვის ძირითადი რაიონი ეწყობა (აღიჭურვება) თავდაცვის წინა ხაზიდან მის სიღრმეში პირველი ეშელონის ბრიგადების ზურგის საზღვრამდე. მის ფარგლებში, როგორც წესი, იშლება დივიზიის მთავარი ძალები. 

ზურგის რაიონი განლაგდება ძირითადი რაიონის უკან (საერთო სიღრმით 10–15 კმ და მეტი). მასში განთავსდება მეორე ეშელონები, რეზერვები, ზურგის ორგანოები და ადმინისტრაციული სამსახურები. 

ამერიკული სარდლობის შეხედულებების შესაბამისად თავდაცვითი მოქმედებების წარმოება ვარაუდობს მოწინააღმდეგისათვის დაზიანების მიყენებას თავდაცვასთან შორეულ მოსადგომებზე (ღრმა დაზიანება); დაფარვის ჯარების საბრძოლო მოქმედებებს, აგრეთვე საბრძოლო მოქმედებებს თავდაცვის ძირითად რაიონსა და ზურგის რაიონში. 

მექანიზებული (ჯავშანსატანკო) დივიზია აწარმოებს თავდაცვას პირველ ეშელონში (ძირითადი ძალისხმევის თავმოყრის ან სხვა მიმართულებაზე), მოქმედებს მეორე ეშელონში ან ზოგადსაჯარისო რეზერვში. ზოგჯერ საგანგებო პირობებში დივიზია შეიძლება მოქმედებდეს დამოუკიდებელ მიმართულებაზეც. ამის-და მიხედვით საბრძოლო რიგები შეიძლება ეწყობოდეს ერთ ან ორ ეშელონად. ასე, მობილურ თავდაცვაში პირველი ეშელონის ბრიგადებში გამოიყოფა ძალებისა და საშუალებათა უფრო მცირე ნაწილი, უმთავრესად მოტოქვეითი ბატალიონები (საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფების საფუძველი), გაძლიერებულნი მესანგრეთა და სხვა ქვედანაყოფებით, ხოლო მეორე ეშელონის ბრიგადებში – სატანკო. რაიონის თავდაცვის დროს დამახასიათებელია ერთეშელონიანი მოწყობა რეზერვის გამოყოფით, ამასთან სატანკო ბატალიონები შეიძლება ნაწილდებოდეს თითქმის თანაბრად. 

დივიზიის თავდაცვის ზოლის სიგანე დამოკიდებულია დასმულ ამოცანაზე, ადგილმდებარეობის ხასიათზე, მიღებულ გაძლიერების საშუალებებსა და შემომტევი ჯარების შემადგენლობაზე. ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების შეფასებებით, ის შეიძლება იყოს 60 კმ-მდე ფრონტში და 20–50 კმ სიღრმეში. ამასთან პირველი ეშელონის ბრიგადების საბრძოლო რიგების მოწყობა რეკომენდირებულია ორ ეშელონად. ბრიგადების თავდაცვის ზოლის სიგანეა 20–30 კმ ფრონტში და 10–25 კმ სიღრმეში. ბრიგადის პირველ ეშელონში მოქმედ ბატალიონს, რომელსაც ასევე ორეშელონიანი საბრძოლო მოწყობა გააჩნია, დაენიშნება თავდაცვის რაიონი 3–5 კმ ფრონტში და 3 კმ სიღრმეში. ითვლება, რომ თავდაცვის ყველა სახეობაში ცეცხლის სისტემა ისეთნაირად უნდა იყოს ორგანიზებული, რომ უზრუნველიყოფოდეს დასმული ამოცანების, ადგილისა და დროის მიხედვით შეთანხმებული ყველა საშუალების გამოყენება შემომტევ მოწინააღმდეგეზე უწყვეტი და მზარდი საცეცხლე ზემოქმედებისთვის. 

თავდაცვითი მოქმედებების წარმოებისას განსაკუთრებული ადგილი ეთმობა ღრმა დაზიანებას, რომელიც სრულდება ტაქტიკური ავიაციის, საველე არტილერიის, საჰაერო და აერომობილური დესანტების, საარმიო ავიაციისა და სპეციალურ ოპერაციათა ძალების ძალებითა და საშუალებებით. 

თავდაცვით ბრძოლას, როგორც ამერიკულ საველე წესდებებში იტყობინებიან, პირველები იწყებენ უზრუნველყოფის ზოლში განლაგებული ჯარები. ისინი აწარმოებენ შემკავებელ მოქმედებებს, ისწრაფვიან რა ამ დროს იმისკენ, რათა გამოავლინონ მოწინააღმდეგის ჯართა დაჯგუფება, მიაყენონ მას მაქსიმალური დანაკარგები, მოახდინონ მისი დეზორგანიზაცია და შეაჩერონ წინწამოსვლა. თავიანთი ამოცანების შესრულების შემდეგ დაფარვის ჯარების, საერთო და საბრძოლო დაცვის ნაწილები და ქვედანაყოფები გამოიყვანებიან ბრძოლიდან და ისინი იკავებენ მათთვის დანიშნულ ადგილებს დივიზიის საბრძოლო მოწყობაში. მოწინააღმდეგის განადგურება ხორციელდება ღრმა დაზიანების ჩატარების მსვლელობისას, რომელიც წარმოადგენს შემომტევი ჯარების, მისი მეორე ეშელონების (რეზერვების) შეთანხმებულ ჩახშობას დივიზიის, სარმიო კორპუსისა და ტაქტიკური ავიაციის მთელი არსებული (საშტატო, მიცემული და მხარდამჭერი) ძალებითა და საშუალებებით. 

თავდაცვაში საბრძოლო მოქმედებების ყველაზე უფრო დაძაბული და საპასუხიმგებლო პერიოდია ბრძოლა თავდაცვის ძირითადი რაიონის შენარჩუნებისთვის. ამიტომ მასთან მოწინააღმდეგის მოახლოებისას დივიზიის პირველი ეშელონის ნაწილებს ეძლევათ რეკომენდაცია გააძლიერონ ცეცხლის ინტენსივობა იმისათვის, რათა გააჩერონ მისი წინსვლა ან არ დაუშვან ორგანიზებული შემოტევა. 

საზღვარგარეთულ სამხედრო პრესაში აღინიშნება, რომ დივიზიის როგორც შეტევითი ისე თავდაცვითი მოქმედებების წარმატება უწინარეს ყოვლისა დამოკიდებულია მათი ორგანიზაციისა და წარმოების ხერხებზე მოწინააღმდეგის ჯართა დაჯგუფებების, ადგილმდებარეობის პირობების, დროის არსებობისა და დასმული ამოცანების შეფასების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების შესამაბისად. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1989, № 11. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

აშშ „მძიმე“ დივიზიების საველე არტილერია

ამერიკული სამხედრო ხელმძღვანელობა სახმელეთო ჯარების საბრძოლო მოქმედებათა წარმოების წარმატებას აკავშირებს უწინარეს ყოვლისა მათ საცეცხლე ძლიერებასთან, მაღალ მობილურობასა და საკმარის დამრტყმელ ძალასთან. „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის მთავარი დებულებების გათვალისწინებით შემუშავებულ სახმელეთო ჯარების წესდებებში აღინიშნება, რომ საცეცხლე ძლიერება წარმოადგენს ჯარების საბრძოლო ძლიერების ძირითად შემადგენელს და უზრუნველყოფს მოწინააღმდეგის დაზიანებას ზოგადსაჯარისო მეთაურის განკარგულებაში არსებული ყველა საშუალების ცეცხლით. 

როგორც საზღვარგარეთულ პერიოდულ სამხედრო გამოცემებში აღინიშნება, სახმელეთო ჯარებში საცეცხლე დაზიანების ძირითად საშუალებას წარმოადგენს არტილერია, რომელსაც ყველაზე უფრო წონადი წილი შეაქვს ზოგადსაჯარისო ფორმირებების საცეცხლე ძლიერებაში, განსაკუთრებით ბირთვული იარაღის გამოყენების გარეშე მიმდინარე საბრძოლო ოპერაციების მსვლელობისას. ამერიკელი სამედრო სპეციალისტების აზრით, საველე არტილერიას, რომლის საცეცხლე საშუალებები ხასიათდება სროლის მაღალი სიზუსტით, კონსტრუქციის სიმარტივითა და ცეცხლის მოქნილობით, შეუძლია წარმატებით წყვეტდეს საბრძოლო ამოცანების ფართო არეს როგორც შეტევის, ისე თავდაცვაში ყოფნის დროსაც. მას შეუძლია ანადგურებდეს ან ახშობდეს მოწინააღმდეგის ბირთვული თავდასხმის საშუალებებს, ჯავშანსატანკო ტექნიკას, არტილერიას, ნაღმსატყორცნებს, ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებებს, საჰაერო თავდაცვის საშუალებებსა და ცოცხალ ძალას, მართვის პუნქტებს, მატერიალურ-ტექნიკური და ზურგის უზრუნველყოფის ორგანოებს, ახორციელებდეს კვამლის ფარდების დაყენებას, ადგილმდებარეობის დისტანციურ დანაღმვასა და განათებას, აგრეთვე აქტიურ მონაწილეობას ღებულობდეს მოწინააღმდეგის ღრმა საცეცხლე დაზიანებაში. ამით აიხსნება ის შეუსუსტებელი ყურადღება, რომელსაც სახმელეთო ჯარების სარდლობა აქცევს საველე არტილერიას თანამედროვე ბრძოლაში მისი ყველაზე უფრო ეფექტური გამოყენების თვალსაზრისით. 

საველე არტილერია წარმოადგენს ჯარების ერთ-ერთ ძირითად გვარეობას და მოიცავს საშუალო სიშორის ბალისტიკური რაკეტების, ოპერატიულ-ტაქტიკური რაკეტების, ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემების, თვითმავალი და ბუქსირებადი ჰაუბიცების ნაწილებსა და ქვედანაყოფებს. ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების მიერ ნაღმსატყორცნები განიხილება როგორც ზოგადსაჯარისო ნაწილებისა და ქვედანაყოფების საშტატო საცეცხლე საშუალებანი და ამიტომ არ ჩაირთვება საველე ატილერიის შემადგენლობაში* (*მექანიზებული /ჯავშანსატანკო/ დივიზიის შემადგენლობაში არის 66 106,7-მმ თვითმავალი ნაღმსატყორცნი /ექვს-ექვსი მოტოქვეით და სატანკო ბატალიონებში, აგრეთვე საარმიო ავიაციის ბრიგადაში/). 

საზღვარგარეთულ პრესაში იტყობინებოდნენ, რომ სახმელეთო ჯარების სარდლობა გეგმავს 90-ანი წლების შუახანებში დაასრულოს პროგრამა „არმია–90“, რომელიც ითვალისწინებს ჯართა ყველა გვარეობის სრულყოფას, მათ შორის საველე არტილერიისა, მათი საბრძოლო შესაძლებლობების შემდგომი ამაღლების მიზნით. დღესდღეობით გატარებული ღონისძიებები მნიშვნელოვან წილად დაკავშირებულია ცვლილებებთან სახმელეთო ჯარების მძიმე (მექანიზებული და ჯავშანსატანკო) დივიზიების საველე არტილერიის ორგანიზაციაში, ძალებისა და საშუალებათა შემადგენლობაში, აგრეთვე საბრძოლო გამოყენების საფუძვლებში, რომელიც (ე. ი. საველე არტილერია) განკუთვნილია, როგორც ამერიკულ წესდებებში აღინიშნება, სხვადასხვა საბრძოლო ამოცანების გადაწყვეტისათვის ამომდინარე ამ შენაერთების ინტერესებიდან. ძირითად ცვლილებებს მიეკუთვნება: „მძიმე“ შენაერთების საარტილერიო ნაწილებისა და ქვედანაყოფების აღჭურვა ახალი და მოდერნიზებული იარაღითა და ტექნიკით (სახელდობრ, ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა /ზცრს/ MLRS, მოჯავშნული მანქანა საარტილერიო ჭურვების ტრანსპორტირებისთვის M992 და ა. შ.), 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების რაოდენობის 18-დან 24 ერთეულამდე გაზრდა საარტილერიო დივიზიონების რვაქვემეხიანი შემადგენლობის ბატარეებზე გადაყვანის შედეგად (უწინდელი ექვსქვემეხიანი შემადგენლობის ნაცვლად), დივიზიის არტილერიის შემადგენლობიდან 203,2-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების დივიზიონის გამოყვანა* (*203,2-მმ ჰაუბიცების ყველა დივიზიონი შევა საარმიო კორპუსების საველე არტილერიის ბრიგადების შემადგენლობაში), „მძიმე“ დივიზიების არტილერიის შემადგენლობაში ზცრს MLRS ბატარეის გაშლა. 

დღესდღეობით „მძიმე“ შენაერთების საველე არტილერია ორგანიზაციულად მოიცავს შტაბს, სამ ბატარეას (საშტაბო, საარტილერიო-ინსტრუმენტული დაზვერვისა და ზცრს MLRS), 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების სამ დივიზიონს. დივიზიის ნაწილებისა და ქვედანაყოფების საცეცხლე უზრუნველყოფის საერთო ხელმძღვანელობას ახორციელებს არტილერიის უფროსი (პოლკოვნიკი) მისდამი დაქვემდებარებული შტაბის მეშვეობით. 

შტაბი (150 ადამიანი) განკუთვნილია საშტატო და მიცემული არტილერიის ცეცხლის დაგეგმვის, მართვისა და კოორდინირებისთვის, აგრეთვე საბრძოლო და ზურგის უზრუნველყოფის ყველა სახეობის ორგანიზაციისათვის. მის შემადგენლობაში არის ხუთი სექცია (მართვის, ურთიერთმოქმედების, ორი მეტეოუზრუნველყოფის და ადმინისტრაციულ-ზურგის), დივიზიის არტილერიის ცეცხლის მართვის ცენტრი (ცმც), საცეცხლე მხარდაჭერის კოორდინაციის ჯგუფი (ცმკჯ) და ორი ოცეული (ტოპოგეოდეზიური და კავშირგაბმულობისა). ცმც უზრუნველყოფს ყველა საარტილერიო ნაწილისა და ქვედანაყოფის ცეცხლის მართვას. მასში შედის მართვა და სამი სექცია (ოპერატიული დაგეგმვის, დაზვერვისა და მიზანჩვენების, ცეცხლის მართვის). ცენტრი თავსდება ოთხ ავტომობილში: ერთი გამოიყენება ოპერატიული დაგეგმვის სექციის გაშლისათვის, მეორე – დაზვერვისა და მიზანჩვენების სექციისა, ორიც – საველე არტილერიის ცეცხლის მართვის სექციისა მართვის ავტომატიზებული სისტემის (მას) აპარატურის „თაქფაირის“ გამოყენებით. ცმკჯ ახორციელებს საცეცხლე მხარდაჭერის კოორდინაციას, ასრულებს დამატებითი საცეცხლე მხარდაჭერის მოთხოვნებს (განაცხადებს) და ცვალებადი ვითარების გათვალისწინებით განსაზღვრავს საველე არტილერიის საცეცხლე საშუალებათა მოთხოვნილებებს. მართვისა და სამი ტოპოგეოდეზიური სექციის მომცველი ტოპოგეოდეზიური ოცეული განკუთვნილია არტილერიის ცეცხლის მართვის ორგანოების ადგილმდებარეობასთან მიბმის სამუშაოების ჩასატარებლად. კავშირგაბმულობის ოცეული ემსახურება კავშირგაბმულობის ორგანიზაციას დივიზიის არტილერიის შტაბსა და საარტილერიო-ინსტრუმენტული დაზვერვის (აიდ) ბატარეას შორის, ასევე საშტატო და მიცემულ საარტილერიო ნაწილებთან და ქვედანაყოფებთან, ზემდგომ ინსტანციებთან. მასში არის მართვა და ექვსი სექცია (ერთი მავთულიანი და ხუთი რადიოკავშირგაბმულობისა). 

საშტაბო ბატარეა (37) პასუხს აგებს დივიზიის არტილერიის შტაბის ქვედანაყოფების ზურგის უზრუნველყოფაზე და მოიცავს ოთხ სექციას. 

საარტილერიო-ინსტრუმენტული დაზვერვის (აიდ) ბატარეა (95) განკუთვნილია დივიზიის მოქმედების ზოლში მოწინააღმდეგის საცეცხლე საშუალებათა აღმოჩენისათვის, აგრეთვე დივიზიის არტილერიის ცმც-თვის მონაცემების დასამუშავებლად მიწოდებისათვის. ეს ამოცანები წყდება რადიოსალოკაციო სადგურების (რლს) დახმარებით მოძრავი მიზნების, საარტილერიო ქვედანაყოფებისა და ნაღმსატყორცნების საცეცხლე პოზიციების ჩაჭერის (засечка) გზით. ბატარეის შემადგენლობაში შედის ორი სექცია (მართვისა და მონაცემთა დამუშავების) და ორი ოცეული. რლს-ების ოცეულს აქვს მართვა და ექვსი სექცია (მოძრავი მიზნების აღმოჩენის, სამი კონტრსანაღმსატყორცნე და ორიც კონტრსაქვემეხე ბრძოლისა). ტოპოგეოდეზიური ოცეული მოიცავს მართვასა და ორ ტოპოგეოდეზიურ სექციას. 

ზცრს MLRS ბატარეა (131) განკუთვნილია დივიზიისათვის საერთო საცეცხლე მხარდაჭერის აღმოსაჩენად. ორგანიზაციულად ის შედგება ექვსი სექციისა და ოთხი ოცეულისაგან. საბრძოლო მოქმედებათა მსვლელობისას ცეცხლის მართვის სექცია იშლება საბატარეო ცმც-ში. თითოეულ საცეცხლე ოცეულში არის მართვა და სამი გათვლა (თითოეულში თითო თვითმავალი გასაშვები დანადგარი MLRS). 

ამერიკულ სახმელეთო ჯარებში 1981 წ. შეიარაღებაში მიღებული ზცრს MLRS წარმოადგენს ქვეითთა საბრძოლო მანქანის M2 „ბრედლი“ მუხლუხიან შასიზე დამონტაჟებულ გასაშვებ დანადგარს. უმართავი რაკეტების (ურ) გაშვება წარმოებს ქარხანაში აღკაზმული ორი სატრანსპორტო-გასაშვები კონტეინერიდან თითოეულში ექვს-ექვსი მიმმართველით. ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში იტყობინებოდნენ, რომ დანადგარის ზალპით (12 ურ) შეიძლება დაიფაროს 25 ათასი მ² ფართობი (რაკეტები კუმულატიურ-მსხვრევადი საბრძოლო ნაწილებით) ან მომზადდეს დანაღმული ველი 1000 X 400 მ ფართობზე (336 ტანკსაწინააღმდეგო ნაღმი). ზცრს-ის გადატენვის (კონტეინერებს შეცვლის) დროა 5–6 წთ, სროლის მაქსიმალური სიშორე 30–40 კმ, სვლის მარაგი 500 კმ, მოძრაობის მაქსიმალური სიჩქარე დაახლოებით 65 კმ/სთ. ზცრს-ს აქვს ავტომატური დამიზნების სისტემები ცეცხლის მართვის პულტიდან მოსული ბრძანებების მიხედვით. 

155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების დივიზიონი (687), როგორც წესი, ეძლევა ბრიგადას და ახორციელებს მისი ბატალიონების უშუალო საცეცხლე მხარდაჭერას. ორგანიზაციულად იგი მოიცავს შტაბსა და ხუთ ბატარეას (საშტაბო, სამი საცეცხლე და მომსახურებისა). 

შ ტ ა ბ ი  განკუთვნილია ბრძოლაში დივიზიონის საშტატო ქვედანაყოფების მართვისათვის, აგრეთვე მათი საბრძოლო და ზურგის უზრუნველყოფისათვის. მშვიდობიანობის დროს იგი ახორციელებს საბრძოლო მომზადების დაგეგმვასა და ჩატარებას, პირადი შემადგენლობის აღრიცხვას, დივიზიონის ქვედანაყოფების მატერიალურ-ტექნიკურ უზრუნველყოფას. შტა..... არის ორი ოცეული (ოპერატიულ-სადაზვერვო და ტოპოგეოდეზიური), საცეცხლე მხარდაჭერის კოორდინაციის ჯგუფი (ცმკჯ), ადმინისტრაციული და პირადი შემადგენლობის აღრიცხვის ჯგუფი, აგრეთვე სამედიცინო სექცია. ოპერატიულ-სადაზვერვო ოცეული ახორციელებს საშტატო ქვემეხების ცეცხლის მართვას, აგრეთვე დივიზიის მოქმედების ზოლში მოწინააღმდეგის საცეცხლე საშუალებებზე მონაცემების შეკრებასა და დამუშავებას. იგი შედგება მართვისა და ორი სექციისაგან (ოპერატიული და ცეცხლის მართვის, სადაზვერვო), რომელთა ბაზაზეც იშლება დივიზიონის ცეცხლის მართვის ცენტრი (ცმც). ტოპოგეოდეზიური ოცეული, რომელიც უზრუნვეყოფს დივიზიონების საცეცხლე ქვედანაყოფების ადგილმდებარეობაზე მიბმას (привязка), მოიცავს მართვასა და სამ ტოპოგეოდეზიურ სექციას. ცეცხლის მართვის კოორდინაციის ჯგუფი (ცმკჯ) წყვეტს საცეცხლე მხარდაჭერის კოორდინაციის ამოცანებს ცმც-ს, საშტატო საარტილერიო ქვედანაყოფებსა და ზოგადსაჯარისო ნაწილებსა და ქვედანაყოფებს (ბრიგადა, ბატალიონი, ასეული) შორის. მექანიზებულ და ჯავშანსატანკო დივიზიებში ცმკჯ-ის შემადგენლობა სხვადასხვაა. ასე, მექანიზებული დივიზიის საველე არტილერიაში შემავალ 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების დივიზიონში ამ ჯგუფს აქვს მართვა, ბრიგადის საცეცხლე მხარდაჭერის კოორდინაციის (ცმკ) სექცია, საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფების სამი ცმკ სექცია, მოტოქვეითი ასეულების რვა ცმკ გუნდი, სატანკო ასეულების ოთხი ცმკ გუნდი, მეთვალყურეობის სამი გათვლა. ჯავშანსატანკო დივიზიაში ცმკჯ-ის შემადგენლობა იმით განსხვავდება, რომ მასში მოითვლება სატანკო ასეულების ცმკ-ის რვა გუნდი და ოთხიც – მოტოქვეითი ასეულებისა. ცმკ გუნდები მიეცემა მხარდასაჭერ ასეულებს და უზრუნველყოფენ მათი მოქმედებების საცეცხლე მხარდაჭერას. საბრძოლო მოქმედებათა მსვლელობისას ისინი ორგანიზაციას უწევენ ბრძოლის ველზე მეთვალყურეობას, საცეცხლე მხარდაჭერისათვის გამოყოფილ საშუალებებთან კავშირგაბმულობასა და მათთან მუდმივ ურთიერთმოქმედებას. ცმკ-ის გუნდებში არის მართვის ჯგუფი (ოთხი ადამიანი), რომელიც თავსდება მეწინავე საარტილერიო მეთვალყურეთა მოჯავშნულ მანქანაში M981 (იხ. ფერადი ჩანართი), რომელიც ჯარებში შემოვიდა 1982 წლიდან. მუხლუხიანი შასის ბაზაზე შექმნილი მანქანა გახლავთ საცეცხლე მხარდაჭერის კოორდინაციის მობილური პუნქტი, აღჭურვილი რადიოკავშირგაბმულობის, მიზანთა ლაზერული შენათებისა და ცეცხლის მართვის საშუალებებით. სვლის მარაგია 480 კმ-მდე, მოძრაობის მაქსიმალური სიჩქარე 65 კმ/სთ, გათვლა ოთხი ადამიანი (მეთაური, მძღოლ-მექანიკოსი, ორი ოპერატორი). 

ს ა შ ტ ა ბ ო | ბ ა ტ ა რ ე ა  განკუთვნილია ძირითადად დივიზიონის შტაბის კავშირგაბმულობის უზრუნველსაყოფად საშტატო საცეცხლე ქვედანაყოფებთან, დივიზიის არტილერიის შტაბთან და მხარდასაჭერ ნაწილებთან (ქვედანაყოფებთან). იგი მოიცავს მართვის სექციას, კავშირგაბმულობის ოცეულს, რომელიც შედგება მართვისა და ორი სექციისაგან (რადიო- და მავთულიანი კავშირგაბმულობისა). 

1 5 5-მმ | თ ვ ი თ მ ა ვ ა ლ ი | ჰ ა უ ბ ი ც ე ბ ი ს | ბ ა ტ ა რ ე ა  (115), რომელიც ასრულებს ბრიგადის პირველი ეშელონის ქვედანაყოფების უშუალო მხარდაჭერის ამოცანებს, მოიცავს ოთხ სექციასა და ორ საცეცხლე ოცეულს (თითოეულში მართვა, ცმც და ოთხი ათეული). ათეული (10) მოიცავს საცეცხლე გათვლას, რომელშიც არის 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცა M109A2 და საბრძოლო კვების გათვლა, აღჭურვილი მოჯავშნული მანქანით M992 საარტილერიო ჭურვების ტრანსპორტირებისთვის. ათეულის შემადგენლობაში შედის გადასატანი ტანკსაწინააღმდეგო სარაკეტო კომპლექსი (ტსრკ) „დრაკონი“; საბრძოლო კვების სექცია, განკუთვნილი ოცეულის საბრძოლო მასალებით უზრუნველყოფისთვის, მოიცავს ოთხ სამხედრო მოსამსახურესა და HEMTT ტიპის ორ 10-ტ სატვირთო მანქანას. სულ ბატარეაში მოითვლება რვა 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცა, რვა მანქანა M992, ტსრკ „დრაკონი“, რვა 40-მმ შაშხანის ლულისქვეშა ყუმბარსატყორცნი M203, 17 12,7-მმ ტყვიამფრქვევი M2HB, ხუთი 7,62-მმ ტყვიამფრქვევი M60, 127 ავტომატური შაშხანა M16A1, ერთი 11,43-მმ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი. 

155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცა M109A2, რომელიც წარმოადგენს M109 ჰაუბიცის გაუმჯობესებულ ვარიანტს, შეიარაღებაში იმყოფება 1979 წლიდან. იგი შექმნილია მუხლუხიანი შასის ბაზაზე და აქვს წრიულად მბრუნავი კოშკი. სროლის მაქსიმალური სიშორე ჩვეულებრივი ჭურვით არის 22 კმ, აქტიურ-რეაქტიულით 30 კმ, სწრაფსროლა 3 გასრ./წთ, სვლის მარაგი 350 კმ, მოძრაობის მაქსიმალურ სიჩქარე 56 კმ/სთ. კოშკზე დაყენებულია 12,7-მმ ტყვიამფრქვევი M2HB. სატარებელი საბრძოლო მარაგი მოიცავს 36 გასროლას (მათ შორის M712 „კოპერჰედ“-ის ტიპის ორ ჭურვს), ტყვიამფრქვევის 500 ვაზნასა და 12 ხელყუმბარას. ჰაუბიცის გათვლაა ექვსი ადამიანი (მეთაური, მძღოლ-მექანიკოსი, დამმიზნებელი, დამმიზნებლის თანაშემწე, ორი დამტენი). 

მ ო მ ს ა ხ უ რ ე ბ ი ს | ბ ა ტ ა რ ე ა  (134) წყვეტს დივიზიონის საბრძოლო ტექნიკის გამართულ მდგომარეობაში შენარჩუნებისა და საცეცხლე ბატარეების საბრძოლო მასალებით მომარაგების საკითხებს. ბატარეა მოიცავს ორ სექციასა და ორ ოცეულს. სარემონტო ოცეული განკუთვნილია დივიზიონის მთელი თვლიანი და მუხლუხიანი ტექნიკის ტექნიკური მომსახურებისა და აღდგენის ჩატარებისათვის და შედგება მართვის, ექვსი სარემონტო სექციისა და სათადარიგო ნაწილების სექციისაგან. საბრძოლო კვების ოცეულს აქვს მართვა და საბრძოლო კვების ორი სექცია (თითოეულში ათი ადამიანი და HEMTT ტიპის ხუთი 10-ტ ავტომობილი). იგი უზრუნველყოფს დივიზიონის საარტილერიო ჭურვების სატარებელი მარაგის ტრანსპორტირებას. 

სულ დივიზიონში მოითვლება 24 ქვემეხი, 24 მოჯავშნული მანქანა საარტილერიო ჭურვების ტრანსორტირებისთვის M992, მეწინავე საარტილერიო მეთვალყურეთა (დამკვირვებელთა) 12 მოჯავშნული მანქანა M981, 24 ტსრკ „დრაკონი“, 10 ჯავშანტრანსპორტერი (ჯტრ) M113A3, 13 სამეთაურო-საშტაბო მანქანა (მშმ) M578, 90 სხვადასხვა ავტომობილი, 88 რადიოსადგური. სულ კი „მძიმე“ დივიზიის საველე არტილერიის ქვედანაყოფებში არის 2470 ადამიანი, 72 ჰაუბიცა, 72 მოჯავშნული მანქანა საარტილერიო ჭურვების ტრანსპორტირებისთვის M992, მეწინავე საარტილერიო მეთვალყურეთა 36 მოჯავშნული მანქანა M981, ცხრა ზცრს MLRS, 72 ტსრკ „დრაკონი“, 45 ჯტრ M113A3, 42 მშმ M578, 450-ზე მეტი სხვდასხვა ავტომობილი და 720-ზე მეტი რადიოსადგური. 

ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში იტყობინებიან, რომ მიღებული „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის შესაბამისად სახმელეთო ჯარების სარდლობა საველე არტილერიის გამოყენებას განიხილავს როგორც მოწინააღმდეგის ღრმა საცეცხლე დაზიანების შემადგენელ ნაწილს. ამასთან აღინიშნება, რომ „მძიმე“ დივიზიებში ამის განხორცილების ძირითად საშუალებას წარმოადგენს წარმოადგენს ზცრს MLRS და 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცები, რომლებსაც შეუძლიათ სხვადასხვა ტიპის საბრძოლო მასალების გამოყენება. 

უცხოელი სამხედრო სპეციალისტების შეხედულებებით, ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემების MLRS ბატარეა განკუთვნილია დივიზიის ინტერესებში საერთო მხარდაჭერის ამოცანების გადასაწყვეტად, ზოგიერთ შემთხვევაში კი მთავარ მიმართულებაზე მოქმედი ბრიგადებისა და ბატალიონების საერთო მხარდაჭერის გასაძლიერებლად. 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების დივიზიონები – საცეცხლე ამოცანების გადაწყვეტის ძირითადი საშუალებაა პირველი ეშელონის ბრიგადების საბრძოლო ზემოქმედების ზონაში. ამავე დროს ისინი შეიძლება გამოყენებულ იქნას საცეცხლე დარტყმების მისაყენებლადაც დივიზიის ინტერესებში. რეაქტიული დანადგარების გამოყენება გაითვალისწინება ოცეულების შემადგენლობაში, ჰაუბიცების – ბატარეებისა. საცეცხლე პოზიციები რეკომენდირებულია ინიშნებოდეს რაც შეიძლება ახლოს წინა ხაზთან, რათა საცეცხლე საშუალებებს ჰქონდეთ შესაძლებლობა აწარმოებდნენ ცეცხლს სროლის მაქსიმალურ სიშორეზე. ასე, მათი ოპტიმალური დაშორება შეიძლება იყოს: ლულიანი არტილერიისათვის შეტევის დროს 4 კმ-მდე, თავდაცვაში – 4–6 კმ, რეაქტიული დანადგარებითვის კი – 5–15 კმ. 

ქვედანაყოფების საბრძოლო რიგები ეწყობა ისეთნაირად, რათა უზრუნველიყოფოდეს მოწინააღმდეგის მიზნების დაზიანების ეფექტურობა, ცეცხლის საიმედო მართვა და საშუალებებით მანევრი ფრონტსა და სიღრმეში. ასე, ჰაუბიცების ბატარეისათვის ის შეიძლება იყოს შემდეგი: საცეცხლე პოიციაზე ბატარეა იშლება ოცეულებად. ოცეული იკავებს ადგილმდებარეობის უბანს 400 მ ფრონტში, ოცეულებს შორის მანძილი შეადგენს 400–1600 მ. ჰაუბიცები შეიძლება განლაგდებოდეს ხაზში ან შვერით მარცხნივ ან მარჯვნივ. უკანასკნელ შემთხვევაში ოცეულის საბრძოლო მოწყობის სიღრმე შეადგენს 200 მ. მთელი ბატარეა განლაგდება ადგილმდებარეობის უბანზე ზომით 1200-დან 2400 მ-მდე ფრონტში და 300–600 მ სიღრმეში. ძირითდი საცეცხლე პოზიციების გარდა ბატარეებში მზადდება სათადარიგო (არანაკლებ ერთისა), და საჭიროების შემთხვევაში კი დროებითი საცეცხლე პოზიციებიც. ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, რომ პოზიციის შეცვლა არ უნდა არღვევდეს საცეცხლე მხარდაჭერის უწყვეტობას. 

საცეცხლე ქვედანაყოფებში მონაცემების დამუშავების თანამედროვე საშუალებათა არსებობას შეუძლია უზრუნველყოფდეს ამოსავალი მონაცემების მომზადებას თითოეული ქვემეხისა და გასაშვები დანადგარისათვის ცალ-ცალკე, რაც, დასავლელი სპეციალისტების აზრით, მისცემთ ადგილმდებარეობაზე ქვემეხების განწერტილად განლაგებისა და ცეცხლის მართვის შესაძლებლობას. 

155-მმ თვითმავალი ქვეეხების დივიზიონი და ზცრს MLRS ბატარეა საცეცხლე პოზიციებზე გაიშლება ბატარეებად, ოცეულებად, ხოლო განსაზღვრულ პირობებში კი – ცალკეულ დანადგარებადაც. ამასთან ოცეულებს შეუძლიათ დამოუკიდებლად იცვალონ პოზიციები და არა ბატარეების შემადგენლობაში, როგორც ეს ადრე იყო, რაც საშუალებას იძლევა რამდენიმე წუთამდე შემცირდეს საცეცხლე პოზიციის დაკავების, ცეცხლის წარმოებისა (უმართავი რაკეტების გაშვებისა) და მისგან გამოსვლის დრო. 

როგორც ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, დივიზიის არტილერიის საბრძოლო მოქმედებებისათვის დამახასიათებელი იქნება საცეცხლე პოზიციების დაკავება, ცეცხლის გახსნა და მათი (პოზიციების) შეცვლა გასაშვები დანადგარებისა და თვითმავალი ქვემეხების ფართო განწერტვით. ამასთან სულ უფრო ფართოდ უნდა იქნას გამოყენებული ცეცხლი და დარტყმა ცალკეულ მნიშვნელოვან მიზნებზე ბატარეით, ოცეულითა და ცალკეული დანადგარებითაც კი. 

განიხილავენ რა საველე არტილერიის მონაწილეობას მოწინააღმდეგის საცეცხლე დაზიანებაში თავისი ჯარების შეტევის მსვლელობისას, აშშ არმიის ექსპერტები გამოყოფენ ოთხ პერიოდს, რომელთა დროსაც იგი გამოიყენება საცეცხლე ამოცანების გადასაწყვეტად: ჯარების წინგამოსვლისა და გაშლის საარტილერიო უზრუნველყოფა, შეტევის საარტილერიო მომზადება, შეტევის საარტილერიო მხარდაჭერა, შეტევის საარტილერიო თანხლება. 

პირველი პერიოდის ამოცანების გადასაწყვეტად დივიზიის არტილერია გამოიყენება ნაწილობრივ, უპირატესად ზცრს MLRS გამოყენების ხარჯზე მოწინააღმდეგისთვის საცეცხლე დარტყმების მიყენებისას. 

შეტევის საარტილერიო მომზადების საფუძველს შეადგენს მასირებული დარტყმები საშტატო და მიცემული საშუალებებით. ამერიკულ წესდებებში აღინიშნება, რომ მისი მსვლელობის დროს გაითვალისწინება ცეცხლის უწყვეტად წარმოება, შესვენებები დაიშვება მხოლოდ ცეცხლის გადატანისას ერთი მიზნიდან მეორეზე, ამასთან 155-მმ ქვემეხებისათვის ისინი არ უნდა აღემატებოდეს 1 წთ, რეაქტიული დანადგარებისათვის – 2 წთ-ს. დივიზიის პირველი ეშელონის ბრიგადების შეტევაზე გადასვლის ხაზზე გამოსვლისას ცეცხლი გადაიტანება მოწინააღმდეგის თავდაცვის სიღრმეში. 

მესამე პერიოდის მსვლელობისას საველე არტილერიას ევალება პირველი ეშელონის ქვედანაყოფებისათვის სწრაფი შეტევის პირობების შექმნა იმ მიზნების განადგურების, ნეიტრალიზაციისა და ჩახშობის გზით, რომლებსაც შეუძლიათ წინ აღუდგნენ დასახული ამოცანების შესრულებას. 

შეტევის საარტილერიო თანხლება წარმოადგენს საარტილერიო დაზიანების დამასრულებელ პერიოდს, რომლის მსვლელობისას საველე არტილერია ცეცხლითა და მანევრით დაუჭერს მხარს ჯარების შეტევას. ამ დროს მისი საცეცხლე საშუალებანი ნავარაუდევია გამოიყენებოდეს ზოგადსაჯარისო ფორმირებების მიერ ისეთი ამოცანების შესრულებისათვის, როგორიცაა მეორე ეშელონებით წარმატების განვითარება, კონტრშემოტევებისა და კონტრდარტყმების მოგერიება, წყლის დაბრკოლებათა გადალახვა, დაკავებულ მიჯნებზე გამაგრება და სხვა. შემტევი ბრიგადების საარტილერიო თანხლების განხორციელება იგეგმება დივიზიონებით, რომელთა თვითმავალ ჰაუბიცებს შეუძლიათ წინსვლა უშუალოდ მათი საბრძოლო რიგების კვალდაკვალ, აწარმოებენ რა ცეცხლს მოკლე შეჩერებებით. თუმცა კი ბრიგადას უშუალო მხარდაჭერისათვის ეძლევა 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების ერთი დივიზიონი, ამერიკულ წესდებებში გაითვალისწინება, რომ ზოგიერთ შემთხვევაში მთავარ მიმართულებაზე მოქმედებისას ის შეიძლება გაძლიერებულ იქნას კიდევ ერთი დივიზიონით, აგრეთვე ზცრს MLRS ოცეულით. 

თავდაცვაში საველე არტილერია, როგორც წესი, წყვეტს საცეცხლე ამოცანებს ამომდინარე დივიზიის თავდაცვის პირველ ეშელონში მყოფი ნაწილების ინტერესებიდან და იმავდროულად მოწინააღმდეგის წინ გამოსული მეორე ეშელონების (რეზერვების) ღრმა საცეცხლე დაზიანების ამოცანებსაც. „მძიმე“ დივიზიების არტილერია თავდაცვაში გადაწყვეტს შემდეგ ამოცანებს: მოწინააღმდეგის ჯარების დეზორგანიზაცია და მისი საცეცხლე საშუალებების ჩახშობა, მოწინააღმდეგის ორგანიზებულად შეტევაზე გადმოსვლის ჩაშლა ან შეჩერება, მისი მართვის, დაზვერვის, მეთვალყურეობისა და საჰაერო თავდაცვის საშუალებათა ჩახშობა, მოწინააღმდეგის ჯარების შემოტევის მსვლელობისას მისი საბრძოლო რიგების დაზიანება, მის მიერ არჩეულ მიმართულებაზე შემოტევის აღკვეთა და სხვა. 

ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნებოდა, რომ თავდაცვაში „მძიმე“ დივიზიების საველე არტილერიის საშტატო საშუალებათა გამოყენება გაითვალისწინება ძირითადად ცენტრალიზებულად. ამავე დროს არ გამოირიცხება მათი განაწილება პირველი ეშელონის ბრიგადებსა და დაფარვის ჯარების ქვედანაყოფებს შორისაც. დივიზიის არტილერია მონაწილეობს კორპუსის მიერ წარმოებულ ღრმა საცეცხლე დაზიანებაში, ახორციელებს ზოგადსაჯარისო ფორმირებების საერთო მხარდაჭერას და ნაწილობრივ გამოიყოფა საერთო დაცვაშიც. არტილერიის პოზიციები დაეშელონებულია, რათა უზრუნველიყოფოდეს წინა ხაზის წინ ყველა საცეცხლე ქვედანაყოფით ცეცხლის წარმოება, აგრეთვე თავდაცვაში მყოფი ნაწილებისა და ქვედანაყოფების საცეცხლე მხარდაჭერის მოქნილობა და უწყვეტობა. 

მთლიანობაში, როგორც აშშ სახმელეთო ჯარების სარდლობა მიიჩნევს, „მძიმე“ დივიზიების საველე არტილერიის ქვედანაყოფების არსებული ორგანიზაცია და მათი შეიარაღება საშუალებას აძლევს მათ წყვეტდნენ ჯარების საბრძოლო უზრუნველყოფის ამოცანებს ბრძოლის წარმოების თანამედროვე პირობებში. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1989, № 9. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

აშშ სახმელეთო ჯარების ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი

აშშ სამედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობა დიდ ყურადღებას უთმობს ზოგადი დანიშნულების ძალების სრულყოფას. ეს უკანასკნელი, ამერიკული სარდლობის შეფასებით, იარაღის პერსპექტიული სახეობების, დაზვერვისა და მართვის ავტომატიზებული სისტემების შექმნაში დასავლური ტექნოლოგიების მიღწევათა წყალობით შეიძლება იქცეს დასავლეთსა და აღმოსავლეთს შორის არსებული წონასწორობის „გარღვევის იარაღად“. 

ეს მისწრაფება კარგად ჩანს სახმელეთო ჯარების მშენებლობის გრძელვადიანი პროგრამის „არმია–90“ (1981–1990) მსვლელობის პროცესში. მის ფარგლებში მიმდინარეობს გამოკვლევები და პრაქტიკული ღონისძიებანი იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკის ხარისხობრივად ახალი სისტემების შემუშავებისა და შეიარაღებაში მიღების, მათი საბრძოლო გამოყენების ოპტიმალური ხერხების ძიების, საორგანიზაციო სტრუქტურის სრულყოფის სფერებში. სახმელეთო ჯარების შენაერთებისა და ნაწილების აღჭურვა თანამედროვე იარაღითა და საბრძოლო ტექნიკით (ტანკები M1 და M1A1 „აბრამსი“, ქვეითთა საბრძოლო მანქანები /ქსმ/ M2 „ბრედლი“, საბრძოლო სადაზვერვო მანქანები /ბდმ/ M3, ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემები /ზცრს/ MLRS, ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენები AH-64A „აპაჩი“), მათი გადაყვანა ახალ საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურაზე „დივიზია–86“-ის შესაბამისად, აგრეთვე ჯარების მიერ საბრძოლო მოქმედებათა წარმოების ხერხების ათვისება „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის ფარგლებში, დასავლელი სპეციალისტების შეფასებით, უზრუნველყოფს ამერიკულ სარდლობას სახმელეთო ჯარების საბრძოლო შესაძლებლობათა ამაღლებით არანაკლებ 70 %-ით. 

როგორც საზღვარგარეთული სამხედრო გამოცემები იტყობინებიან, აშშ სახმელეთო ჯარებში არის შვიდი ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი (ცჯკპ), სამი რეგულარულ არმიაში და ოთხიც ეროვნულ გვარდიაში. ხსენებული პროგრამის შესაბამისად ეს პოლკებიც ასევე გადადიან ახალ საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურაზე, შეიარაღებაში ღებულობენ თანამედროვე იარაღსა და საბრძოლო ტექნიკას. 1988 წლის დასაწყისში რეგულარული არმიის ყველა პოლკი უკვე გადაყვანილია ახალ შტატებზე. ეროვნული გვარდიის პოლკების გადაყვანისა და მათი გადაიარაღების დასრულება 1990 წლის დასასრულისთვისაა დაგეგმილი. 

ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი ორგანიზაციულად შედის საარმიო კორპუსის შემადგენლობაში და განკუთვნილია შემდეგი ძირითადი ამოცანების გადასაწყვეტად: დაზვერვის წარმოება, ბრძოლასა და ოპერაციაში ზოგადსაჯარისო შენაერთებისა და გაერთიანებათა დაფარვისა და დაცვის განხორციელება, მოქმედებები ზოგადსაჯარისო რეზერვის სახით, საარმიო კორპუსის ზურგის რაიონის დაცვა და თავდაცვა, დამხმარე მიმართულებებზე დამოუკიდებელი საბრძოლო მოქმედებების წარმოება. 

შემადგენლობა და საბრძოლო შესაძლებლობები. ორგანიზაციულად ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი მოიცავს შტაბსა და საშტაბო ასეულს, სამ სადაზვერვო ბატალიონს, საარმიო ავიაციის ბატალიონს, 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების დივიზიონს, საზენიტო ბატარეას, სამ ცალკეულ ასეულს (დაზვერვისა და რადიოელექტრონული ბრძოლის /რებ/, საინჟინრო და მასობრივი დაზიანების იარაღისაგან /მდი/ დაცვის), ზურგისა და ტექნიკური უზრუნველყოფის ბატალიონს. 

შ ტ ა ბ ი | დ ა | ს ა შ ტ ა ბ ო | ა ს ე უ ლ ი  განკუთვნილია საშტატო და მიცემული ქვედანაყოფების მოქმედებათა ორგანიზებისა და მართვისათვის, აგრეთვე პოლკის მართვის პუნქტების საჰაერო თავდაცვის (ჰთ) უზრუნველყოფისათვის. მათ შემადგენლობაში არის ორი ოცეული (კავშირგაბმულობისა და გადასატანი საჰაერო-საზენიტო კომპლექტების /გზრკ/ „სტინგერი“) და ათი სექცია (საშტაბო, პირადი შემადგენლობის, სადაზვერვო, ოპერატიული, საცეცხლე მხარდაჭერის, ქიმიური, ზურგის, ასეულის მართვის, სასურსათო და მომარაგების, სარემონტო). სულ მათში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 199 ადამიანი, 24 გზრკ „სტინგერი“, ოთხი სამეთაურო-საშტაბო მანქანა (მშმ) M577A1, ერთი ჯავშანტრანსპორტერი (ჯტრ) M113A1, 88 რადიოსადგური, 60-ზე მეტი ავტომობილი. შტაბისა და საშტაბო ასეულის ბაზაზე შეიძლება გაიშალოს მეწინავე, ძირითადი და სათადარიგო სამეთაურო (საკომანდო) პუნქტები. 

ს ა დ ა ზ ვ ე რ ვ ო | ბ ა ტ ა ლ ი ო ნ ი – პოლკის ძირითადი საბრძოლო ქვედანაყოფია. იგი განკუთვნილია სადაზვერვო ამოცანების შესრულებისათვის, საარმიო კორპუსის ნაწილებისა და შენაერთების საბრძოლო და სადარაჯო დაცვის განხორციელებისათვის, დამხმარე მიმართულებებზე და შეზღუდული მიზნებით შეტევითი და თავდაცვითი მოქმედებების წარმოებისათვის. იგი შედგება შტაბისა და საშტაბო ასეულის, სამი სადაზვერვო და ერთი სატანკო ასეულებისაგან. 

შტაბი და საშტაბო ასეული მოიცავს ოთხ ოცეულს (კავშირგაბმულობის, უზრუნველყოფის, სამედიცინო, ტექნიკური მომსახურებისა და რემონტის) და ცხრა სექციას (პირადი შემადგენლობის, სადაზვერვო, ოპერატიული, საცეცხლე მხარდაჭერის, მიწისზედა რადიოსალოკაციო დაზვერვის, სატანკო ხიდგამყვანების, ზურგის უზრუნველყოფის, ასეულის მართვისა და პირადი შემადგენლობის კვების). სულ სადაზვერვო ბატალიონის შტაბსა და საშტაბო ასეულში 207 ადამიანია. ამ ქვედანაყოფების ძალებითა და საშუალებებით შეიძლება გადაწყდეს საშტატო და მიცემული ქვედანაყოფების მოქმედებათა მართვის, მათი მატერიალურ-ტექნიკური და სამედიცინო უზრუნველყოფის ორგანიზაციის საკითხები ბატალიონის მიერ საბრძოლო მოქმედებების წარმოებისას როგორც პოლკის შემადგენლობაში, ისე დამოუკიდებლად. 

სადაზვერვო ასეული შედგება მართვის (ტანკი M1 „აბრამსი“ და მშმ M577A1), ორი სადაზვერვო ოცეულის (ექვს-ექვსი საბრძოლო სადაზვერვო მანქანა /ბდმ/ M3), ორი სატანკო ოცეულის (ოთხ-ოთხი ტანკი) და ორი სექციისაგან: ნაღმსატყორცნების (ორი ჯტრ M113A1 81-მმ ნაღმსატყორცნებით), ტექნიკური მომსახურებისა და რემონტის. სულ ასეულშია პირადი შემადგენლობის 128 ადამიანი, ცხრა ტანკი M1 „აბრამსი“, 12 ბდმ M3, ორი ნაღმსატყორცნი ჯტრ M113A1-ზე და ერთი მშმ M577A1. 

საარმიო კორპუსის სვლიდან შეტევის დროს სადაზვერვო ასეული შეიძლება გამოყოფდეს ოთხ სადაზვერვო ჯგუფამდე (როგორც წესი, თითოეულში ორ ტანკსა და ორ ბდმ-ს) და აწარმოებდეს ორი-ოთხი მარშრუტის დაზვერვას დანიშნულ ზოლში ან მიმართულებაზე. სიღრმივი დაზვერვის წარმოებისას ან შემხვედრი ბრძოლის მოლოდინში ასეული შეიძლება გაძლიერებულ იქნას საზენიტო, საინჟინრო და ქიმიური ქვედანაყოფებით და შეადგინოს სადაზვერვო რაზმი, რომელიც აწარმოებს დაზვერვას ერთი მარშრუტით. ასეულის დაზვერვის ზოლი ჩვეულებრივ ემთხვევა ბრიგადის შეტევის ზოლს (10–15 კმ). 

თავდავაში დაზვერვისათვის ასეულის შემადგენლობიდან გამოიყოფა სამეთვალყურეო პოსტები და სადაზვერვო-სათვალთვალო რაზმები. მათი რაოდენობა და შემადგენლობა დამოკიდებული იქნება მოწინააღმდეგის მოქმედებათა ხასიათზე, ადგილმდებარეობასა და თავდაცვაში მყოფი ჯარების საბრძოლო რიგების მოწყობაზე. 

მოქმედებს რა უზრუნველყოფის ზოლში, სადაზვერვო ასეული შეიძლება იცავდეს დანიშნულ პოზიციას, საარმიო კორპუსის მთავარი ნაწილებისაგან 60 კმ-მდე მანძილზე დაშორებით. 

სადარაჯო დაცვის ამოცანების შესრულებისას ასეული, როგორც წესი, ეძლევა ბრიგადას და შეუძლია გამოყოფდეს სამამდე სათავო, ქვერდით და ზურგის სალაშქრო პოსტს. მთავარი ძალებისგან ისინი მოშორებულია 3–4 კმ-ით, რაც სპეციალისტების შფასებით, უნდა უზრუნველყოფდეს მათ საარტილერიო მხარდაჭერას მოწინააღმდეგის ქვედანაყოფებთან ბრძოლაში ჩაბმისა და თავიანთი ნაწილებისა და ქვედანაყოფების ორგანიზებულად ბრძოლაში შესვლის დროს. 

სატანკო ასეული შედგება მართვის (ორი ტანკი M1 „აბრამსი“), სამი სატანკო ოცეულის (ოთხ-ოთხი ტანკი), ტექნიკური მომსახურებისა და რემონტის სექციისაგან. სულ მასში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 74 ადამიანი, 14 ტანკი M1 „აბრამსი“. ასეულს შეუძლია აწარამოებდეს მანევრულ შეტევით და თავდაცვით საბრძოლო მოქმედებებს შეზღუდული ხედვის, ძლიერი საცეცხლე ზემოქმედებისა და მოწინააღმდეგის მიერ მასობრივი დაზიანების იარაღის (მდი) გამოყენების პირობებში. სადაზვერვო ბატალიონის მიერ საბრძოლო უზრუნველყოფის ამოცანების შესრულებისას (დაზვერვა, დაცვა და დაფარვა) ასეული ჩვეულებრივ შეადგენს ბატალიონის მეთაურის რეზერვს. 

სულ სადაზვერვო ბატალიონში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 665 ადამიანი, 41 ტანკი M1 „აბრამსი“, 38 ბდმ M3, ექვსი 81-მმ თვითმავალი ნაღმსატყორცნი ჯტრ-ბზე M113A1, ცხრა მშმ M577A1, 11 ჯავშანტრანსპორტერი (ჯტრ) M113A1, 150-ზე მეტი რადიოსადგური, დაახლოებით 80 ავტომობილი. 

ს ა ა რ მ ი ო | ა ვ ი ა ც ი ი ს | ბ ა ტ ა ლ ი ო ნ ი  შედგება შტაბისა და საშტაბო ასეულისაგან (278 ადამიანი, ერთი ზოგადი დანიშნულების ვერტმფრენი და სამიც რადიოელექტრონული ბრძოლის /რებ/ ვერტმფრენი), სამი სადაზვერვო ასეულისაგან (თითოეულში 34 ადამიანი, ექვსი სადაზვერვო და ოთი ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენი), ორი ტანკსაწინააღმდეგო სავერტმფრენო ასეულისა (თითოეულში 38 ადამიანი, ოთი სადაზვერვო და შვიდი ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენი) და საბრძოლო უზრუნველყოფის ასეულისაგან (50 ადაიანი, 15 ზოგადი დანიშნულებისა და ექვსიც სადაზვერვო ვერტმფრენი). სულ ბატალიონი მოითვლის პირადი შემადგენლობის 506 ადამიანს, 77 ვერტმფრენს (26 ტანკსაწინააღმდეგო, 32 სადაზვერვო, 16 ზოგადი დანიშნულებისა და სამიც რადიოელექტრონული ბრძოლის /რებ/), 300-ზე მეტ რადიოსადგურს, 105 ავტომობილს. საჰაერო დაზვერვის, საცეცხლე მხარდაჭერისა და მოწინააღმდეგის მოძრავი მოჯავშნული მიზნების დაზიანების ამოცანების შესრულებისას ბატალიონი შეიძლება ქმნიდეს ორ-სამ ტანკსაწინააღმდეგო დამრტყმელ სავერტმფრენო ჯგუფს (თითოეულში ხუთამდე ტანკსაწინააღმდეგო და სამი სადაზვერვო ვერტმფრენი) და ექვს მძიმე სადაზვერვო სავერტმფრენო დარტყმელ ჯგუფს (თითოეულში სამამდე სადაზვერვო და ორი ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენი) ან ცხრა მსუბუქ ჯგუფს (თითოეულში ორამდე სადაზვერვო და თითო ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენი). ბატალიონს შეუძლია უზრუნველყოფდეს პოლკის ქვედანაყოფების მიერ დაზვერვის წარმოებას 150 კმ-მდე სიღრმეში. 

ს ა ა რ ტ ი ლ ე რ ი ო | დ ი ვ ი ზ ი ო ნ ს  თავის შემადგენლობაში გააჩნია შტაბი და საშტაბო ბატარეა, 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების სამი ბატარეა (თითოეულში რვა ქვემეხი და ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების /ტსმრ/ „დრაკონი“ რვა გასაშვები დანადგარი /ტსმრ გდ/), მომსახურების ბატარეა. სულ დივიზიონში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 717 ადამიანი, 24 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცა, 24 ტსმრ გდ „დრაკონი“, 13 მშმ M557A1, 15 ჯტრ M113A1, 80 რადიოსადგური, დაახლოებით 100 ავტომობილი. დივიზიონის ზალპით ღიად განლაგებული ცოცხალი ძალა შეიძლება დაზიანებულ იქნას 5 ჰა ფართობზე. პოლკის მიერ საბრძოლო უზრუნველყოფის ამოცანების შესრულებისას საარტილერიო დივიზიონი, როგორც წესი, ბატარეების სახით მიეცემა სადაზვერვო ბატალიონებს. პოლკის მიერ დამხმარე უბნებზე შეტევითი ან თავდაცვითი მოქმედებების წარმოების დროს დივიზიონი გამოიყენება ცენტრალიზებულად. 

ს ა ზ ე ნ ი ტ ო | ბ ა ტ ა რ ე ა  მოიცავს მართვას, თვითმავალი საზენიტო დანადგარების (თზდ) „ვულკანი“ სამ ოცეულს, გადასატანი საზენიტო-საკარეტო კომპლექსების (გზრკ) „სტინგერი“ ოცეულს და სამ სექციას (კავშირგაბმულობის, საჰაერო თავდაცვის კოორდინაციის, მომსახურების). სულ მასში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 184 ადამიანი, 12 თზდ „ვულკანი“* (*1989 წლიდან სახმელეთო ჯარების შენაერთებისა და ნაწილების შეიარაღებაში შემოსვლას დაიწყებს უნივერსალური საზენიტო-ტანკსაწინააღმდეგო სარაკეტო კომპლექსი ADATS), 28 გზრკ „სტინგერი“, მშმ M577A1, ოთხი ჯტრ M113A1, დაახლოებით 100 რადიოსადგური, 50-ზე მეტი ავტომობილი. პოლკის საზენიტო ბატარეას შეუძლია ერთდროულად უშენდეს ცეცხლს 30-ზე მეტ საჰაერო მიზანს, რომლებიც ფრენენ 350 მ/წმ სიჩქარით 30 მ-დან 3,5 კმ-მდე სიმაღლეებზე დაზიანების ალბათობით 0,3–0,5. საბრძოლო მოქმედებების მსვლელობისას საზენიტო ბატარეა გამოიყენება დეცენტრალიზებულად: თზდ „ვულკანის“ ოცეულები, გაძლიერებულნი გზრკ „სტინგერებით“, იფარავენ სადაზვერვო ბატალიონებს, ხოლო გზრკ „სტინგერების“ დანარჩენი გათვლები კი – დაზვერვისა და რებ ასეულს, პოლკის ზურგის უზრუნველყოფის ქვედანაყოფებსა და ორგანოებს. 

ზ უ რ გ ი ს ა | დ ა | ტ ე ქ ნ ი კ უ რ ი | უ ზ რ უ ნ ვ ე ლ ყ ო ფ ი ს | ბ ა ტ ა ლ ი ო ნ შ ი  შედის შტაბი და საშტაბო ასეული, მომარაგებისა და სატრანსპორტო, სარემონტო, სამედიცინო და ადმინისტრაციული ასეულები. სულ ბატალიონში არის 1015 ადამიანი, სამი ჯტრ M113A1, 80-ზე მეტი რადიოსადგური, დაახლ. 250 ავტომობილი. საბრძოლო ვითარებაში ბატალიონის შემადგენლობიდან იქმნება სადაზვერვო ბატალიონების ზურგისა და ტექნიკური უზრუნველყოფის ჯგუფები, ხოლო ძალებისა და საშუალებათა ნაწილი კი რჩება ცჯკპ მეთაურის განკარგულებაში. 

დ ა ზ ვ ე რ ვ ი ს ა | დ ა | რ ე ბ | ა ს ე უ ლ ი  შედგება მართვის, სადაზვერვო ინფორმაციის შეკრებისა და ანალიზის ცენტრის და ხუთი ოცეულისაგან (სამი რადიოტექნიკური დაზვერვისა და რადიოჩახშობის, თითო-თითოც კავშირგაბმულობისა და მომსახურების). რადიოტექნიკური დაზვერვისა და ჩახშობის ოცეულში არის მართვა და სამი ათეული: რადიოტექნიკური დაზვერვის და მიზნების დაჭერის (засечка целей), რადიოჩახშობის და სმენითი დაზვერვის. ასეულში 208 ადამიანია, ექვსი მშმ M577A1, სამი ჯტრ M113A1, რებ სავერტმფრენო კომპლექსი „ქვიქ ფიქს – 2“, ორი რებ სავერტმფრენო კომპლექსი „მალთიუზი“ და ტალღების მოკლე და ულტრამოკლე დიაპაზონებში (მტ/უმტ) რადიოელექტრონული ჩახშობის (რეჩ) ორი მიწისზედა კომპლექსი AN/TLQ–17A, 50-ზე მეტი ავტომობილი. 

ს ა ი ნ ჟ ი ნ რ ო | ა ს ე უ ლ ი  შედგება მართვისა და ხუთი ოცეულისაგან (სამი საინჟინრო, ღობურების მოხსნისა და დაყენების, უზრუნველყოფის). სულ საინჟინრო ასეულში არის პირადი შემადგენლობის 188 ადამიანი, ექვსი ტსმრ გდ „დრაკონი“, მშმ M577A1, 12 ჯტრ M113A1, სამი სატანკო ხიდგამყვანი, განნაღმვის დაგრძელებული მუხტების სამი კომპლექტი, ექვსი თვითმავალი ბორანი, ორი სანაღმო გადამღობი, 30-ზე მეტი რადიოსადგური, 30 ავტომობილი. 

მ დ ი-გან | დ ა ც ვ ი ს | ა ს ე უ ლ ი  მოიცავს მართვას, ქიმიურ სექციასა და სამ ოცეულს (რადიაციული და ქიმიური დაზვერვის, სპეციალური დამუშავებისა და უზრუნველყოფის). სულ მასში მოითლება პირადი შემადგენლობის 80 ადამიანი, ცხრა ჯტრ M113A1, სპეცდამუშავების აპარატურის სამი კომპლექტი, რადიაციული დაზვერვის სამი ხელსაწყო, 17 რადიოსადგური, 20-ზე მეტი ავტომობილი. ასეულს შეუძლია გამოყოს ცხრა ქიმიურ სადაზვერო სამზირ რაზმამდე და 1 სთ განმავლობაში ჩაატაროს 80 ადამიანის ან ოთხი ერთეული საბრძოლო ტექნიკის სპეციალური დამუშავება. 

ცალკეულ ჯავშანსაკავალერიო პოლკში მოითვლება 5092-ზე მეტი ადამიანი, 123 ტანკი M1 „აბრამსი“, 114 ბდმ M3, 80 ჯტრ M113A1, 24 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცა, 18 81-მმ ნაღმსატყორცნი ჯტრ-ზე M113A1, 30 ტსმრ გდ „დრაკონი“, 12 თზდ „ვულკანი“, 52 გზრკ „სტინგერი“, 77 ვერტმფრენი (32 სადაზვერვო, 26 ტანკსაწინააღმდეგო, 16 მრავალმიზნობრივი და სამიც რებ-ისა), 1150-ზე მეტი რადიოსადგური, 900-ზე მეტი ავტომობილი. 

პოლკის მიწისზედა საშუალებებით დაზვერვის წარმოების სიღრმე აღწევს 70–80 კმ, საჰაეროთი – 150 კმ. დღე-ღამის განმავლობაში, ამერიკელი სპეციალისტების შეფასებით, პოლკს შეუძლია დაზვეროს 80 ობიექტამდე. საბრძოლო დაცვის ამოცანების შესრულების დროს ცჯკპ-ს შეუძლია აწარმოებდეს საარმიო კორპუსის უზრუნველყოფის ზოლში რაიონის თავდაცვას მოწინააღმდეგის შემოტევის ძირითად მიმართულებებზე. თავდაცვის ძირითადი რაიონის წინა ხაზიდან პოლკის სავარაუდო დაშორებაა 15–75 კმ. თავდაცვაში ცჯკპ-ს შეუძლია იკავებდეს რაიონს 15–20 კმ ფრონტში და 20 კმ სიღრმეში, შეტევაში კი მოქმედებდეს 10–15კმ სიგანის ზოლში. 

ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი შეტევაში. წარმოადგენს რა საარმიო კორპუსის საჯარისო დაზვერვის ძირითად საშუალებას, პოლკი, როგორც წესი, წყვეტს სადაზვერვო ამოცანებს მიმართულებების მიხედვით ან მითითებულ ზოლში მოწინააღმდეგეზე ან ადგილმდებარეობის ხასიათზე მონაცემების მოპოვების მიზნით საარმიო კორპუსის მიერ გადასაწყვეტი საბრძოლო ამოცანების მთელ სიღრმეში. პოლკის დაზვერვის ზოლი ჩვეულებრივ თანხვდება საარმიო კორპუსის შეტევის ზოლს და სიგანეში აღწევს 80 კმ. დასმულ ამოცანებს პოლკი ასრულებს ბრძოლით, მეთვალყურეობით, მიწისზედა და საჰაერო სადაზვერვო რაზმებისა და ჯგუფების მოქმედებებით, ძიებითა და მიყურადებით. 

საარმიო კორპუსის სვლიდან შეტევისას მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების არარასებობის დროს პოლკის წინაშე ისმება ამოცანა მოვიდეს შეხებაში მის მთავარ ძალებთან, განსაზღვროს მათი საბრძოლო შემადგენლობა, დაადგინოს თავდაცვის წინა ხაზის მოხაზულობა და საბრძოლო რიგების მოწყობა, გამოავლინოს სუსტი ადგილები მოწინააღმდეგის თავდავცაში, აგრეთვე მისი ცეცხლის სისტემა. კორპუსის მთავარი ძალების საბრძოლო მოქმედებების დროს მოწინააღმდეგის თავდაცვის პირველი ხაზის დასაუფლებლად პოლკის ქვედანაყოფები აწარმოებენ დაზვერვას ფლანგებზე ან იყენებენ ინტერვალებს შემტევ ნაწილებსა და შენაერთებს შორის მოწინააღმდეგის თავდაცვის სიღრმეში შესასვლელად. ძირითადი მიზანია – გამოარკვიონ მოწინააღმდეგის კონტრშემომტევი დაჯგუფებების შემადგენლობა, მოქმედებათა მიჯნები და მიმართულებანი. საარმიო კორპუსის მთავარი ძალების მიერ ოპერატიულ სიღრმეში წარმატების განვითარების შემთხვევაში ცჯკპ-ის ქვედანაყოფები ატარებენ იმ რაიონების დაზვერვას, სადაც კორპუსის მეთაურის შეფასებით, შემდგომი წინსვლა შეიძლება შეჩერებულ იქნას. 

საარმიო კორპუსის შეტევის მზადების პირობებში ცალკეულმა ჯავშანსაკავალერიო პოლკმა შეიძლება მიიღოს ამოცანა მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების მდგომარეობიდან მოახდინოს დაზვერვა ბრძოლით. ის წარმოებს მხოლოდ საარმიო კორპუსის მეთაურის მითითებით, მისი ორგანიზაცია კი ხდება და ხორციელდება კორპუსის შტაბის კონტროლქვეშ. დაზვერვა ბრძოლით წარმოებს პოლკის ქვედანაყოფებით (ასეულიდან ბატალიონამდე) ერთდროულად საარმიო კორპუსის მოქმედების ზოლის რამდენიმე მიმართულებაზე. 

ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი, იმყოფება რა კორპუსის დაფარვის ჯარების შემადგენლობაში, კორპუსის მიერ ოპერატიული წარმატების განვითარების დროს აწყობს თავის საბრძოლო რიგებს, როგორც წესი, ერთ ეშელონად რეზერვის გამოყოფით. პოლკის საბრძოლო რიგების მოწყობა უნდა უზრუნველყოფდეს მეწინავე ნაწილებისა და ქვედანაყოფების წინსვლის ძირითადი მიმართულებების დაფარვას იმ ანგარიშით, რომ თითოეულ მარშრუტზე მოდიოდეს ერთი-ორი სადაზვერვო ოცეული. 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების შეფასებით, ცჯკპ-ს თავისი ორგანიზაციითა და შეიარაღებით შეუძლია წარმატებით აწარმოებდეს დამოუკიდებელ შეტევით მოქმედებებს დამხმარე მიმართულებებზე, საარმიო კორპუსის ფლანგებზე ან იმ მიმართულებებზე, სადაც მოწინააღმდეგის თავდაცვა სუსტადაა მომზადებული. პოლკის საბრძოლო მოწყობა უწინარეს ყოვლისა დამოკიდებულია მოწინააღმდეგის თავდაცვის ხასიათზე და შეიძლება აგებულ იქნას ერთ ან ორ ეშელონად. საარტილერიო დივიზიონი და საარმიო ავიაციის ბატალიონი, როგორც წესი, გამოიყენებიან ცენტრალიზებულად. ქვედანაყოფებს ესმებათ ამოცანები ობიექტების მიხედვით. პოლკს ჩვეულებრივ დაენიშნება ერთი ან რამდენიმე ობიექტი, ხოლო მართვისა და ბრძოლაში შეთანხმებული მოქმედებების უზრუნველყოფისთვის ბატალიონებს შეიძლება მიეთითებოდეს შუალედური პუნქტებიც (ნახ. 2). 

ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი თავდაცვაში გამოიყენება დაზვერვის საწარმოებლად, საბრძოლო დაცვისა და კორპუსის მთავარი ძალების დაფარვის ამოცანების შესრულებისათვის, აგრეთვე შეიძლება ღებულობდეს თავდაცვის ცალკეულ უბანს დამხმარე მიმართულებაზე. მისი ძირითადი ამოცანებია მოწინააღმდეგესთან უწყვეტი შეხების დამყარება და შენარჩუნება, მთავარი და სხვა დარტყმების მიმართულებათა გამოვლენა, აგრეთვე ძალების შემადგენლობისა ამ მიმართულებებზე. 

როდესაც საარმიო კორპუსს უკავია (მომზადებული) თავდაცვა წინასწარ მოწინააღმდეგესთან შეხების გარეშე, მისი მეწინავე ხაზის წინ იქმნება უზრუნველყოფის ზოლი სიღრმით 15–75 კმ, რომელსაც იცავენ დაფარვის ჯარები. როგორც წესი, ცჯკპ წარმოადგენს მათ საფუძველს (გარდა ამისა, დაფარვის ჯარების შემადგენლობაში შეიძლება გამოიყოფოდეს ქვედანაყოფები პირველი ეშელონის დივიზიებიდან). დაფარვის ჯარების მთავარი ამოცანაა – შეიყვანონ მოწინააღმდეგე შეცდომაში თავდაცვის ძირითად რაიონში წინა ხაზის მოხაზულობისა და თავიანთი ჯარების დაჯგუფების შეფასებაში, აიძულონ იგი ნაადრევად გაშალოს თავისი მთავარი ძალები და შემოუტიოს დანაწევრებული საბრძოლო რიგებით თავდაცვაში მყოფთათვის საჭირო მიმართულებაზე. 

უზრუნველყოფის ზოლში საარმიო კორპუსის მეთაური ნიშნავს, როგორც წესი, სამ პოზიციას (მიჯნას) დაფარვის ჯარების მოქმედებებისთვის. მათზე მოეწყობა (აღიჭურვება) საასეულო საყრდენი პუნქტები, იქმნება ნაღმურ-ასაფეთქებელი ღობურები, მზადდება მომკვეთი და ცრუ პოზიციები, განისაზღვრება დისტანციური დანაღმვის რაიონები და საზღვრები. მოწინააღმდეგის შემოტევის დაწყების შემდეგ პოლკის ქვედანაყოფები აწარმოებენ ბრძოლას თითოეულ პოზიციაზე შემკავებელი მოქმედებების მეთოდით. უპირატესობა ენიჭება მობილურ თავდაცვას, რომელიც უზრუნველყოფს პოლკის საცეცხლე შესაძლებლობების ყველაზე უფრო სრულად რეალიზაციას. უკანასკნელი პოზიციიდან პოლკის ქვედანაყოფები გადაიყვანება ზურგში საერთო დაცვის ძალების საფარველ ქვეშ. წინა ხაზიდან 6–8 კმ-ით დაშორებული მიჯნიდან ცჯკპ-ის ქვედანაყოფების უკანდახევას მართავს პირველი ეშელონის დივიზიის მეთაური, იმ ზოლში, სადაც ეს ქვედანაყოფები იხევენ უკან (გამოდიან) (ნახ. 3). პოლკის ქვედანაყოფების ბრძოლას უზრუნველყოფის ზოლში ხელმძღვანელობს საარმიო კორპუსის მეთაური და მხოლოდ მისი ნებართვით ხდება პოზიციებისა და მიჯნების შეცვლა. 

საარმიო კორპუსის მთავარი ძალების შემადგენლობაში თავდაცვის წარმოებაზე ბრძანების მიღების შემდეგ ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი შეიძლება ინარჩუნებდეს ადგილმდებარეობის დანიშნულ უბანს, იქნება რა კორპუსის პირველ ეშელონში ან რეზერვში. ამ დროს პოლკი შეიძლება აწარმოებდეს მობილურ თავდაცვას ან რაიონის თავდაცვას, როგორც წესი, დამხმარე მიმართულებაზე. ცჯკპ-ის თავდაცვის რაიონის სიგანე დამოკიდებულია მოწინააღმდეგეზე, ადგილმდებარეობაზე, არსებულ ძალებსა და საშუალებებზე, მიღებულ საბრძოლო ამოცანაზე და შეიძლება აღწევდეს დივიზიის თავდაცვის ზოლის სიგანეს (ნახ. 4 და 5). 

მართვა. ითვლება, რომ ქვედანაყოფების მართვის ორგანიზებისთვის ბრძოლაში მეთაური უნდა შლიდეს კავშირგაბმულობის სისტემას, ქმნიდეს მართვის პუნქტებს, უზრუნველყოფდეს სადაზვერვო ინფორმაციის შეგროვების მოქნილ სისტემას. საშტატო და მიღებული ქვედანაყოფების მართვისათვის ბრძოლაში იქმნება მეწინავე, ძირითადი და სათადარიგო სამეთაურო პუნქტები (მმპ, ძმპ, თმპ). 

მეწინავე სამეთაურო პუნქტი თავსდება ორ მშმ-ზე M577A1 და მოიცავს შტაბის სადაზვერვო და ოპერატიული სექციების ოფიცრებს, დაზვერვის უფროსს, ტაქტიკურ ავიაციასთან კავშირის ოფიცერს, საცეცხლე მხარდაჭერის ჯგუფის ოფიცერს და მეკავშირეთა და მძღოლების აუცილებელ რაოდენობას. ბრძოლაში მმპ გადაადგილდება პოლკის პირველი ეშელონის ბატალიონების საბრძოლო რიგების უკან. 

ძირითადი სამეთაურო პუნქტი შედგება ორი ნაწილისაგან: საბრძოლო მოქმედებათა მართვის ცენტრისა (ბმმც) და უზრუნველყოფის ჯგუფისაგან. ბმმც-ში შედიან სადაზვერვო და ოპერატიული სექციების ოფიცრები, საცეცხლე მხარდაჭერის ჯგუფის ოფიცერი, ტაქტიკური ავიაციის მართვის რაზმი, საარმიო კორპუსის შტაბთან კავშირის ოფიცერი და მოკავშირე და მეზობელი ნაწილებისა და შენაერთების შტაბებთან კავშირის ოფიცერი. ძმპ განთავსებულია სამ მშმ M577A1-ში, ერთ M113A1 ჯტრ-სა და რამდენიმე მანქანაში და იშლება კორპუსის თავდაცვის ძირითად რაიონში. 

სათადარიგო სამეთაურო პუნქტი თავსდება სამ სამეთაურო-საშტაბო და ორ-სამ სპეციალურ ამტომობილში. მასში შედიან შტაბის ოპერატიული სექციის, პირადი შემადგენლობის, ზურგის სექციის, აგრეთვე კავშირგაბმულობის ოცეულის ოფიცრები. 

გარდა ამისა, იქმნება მართვის ჯგუფი პოლკის მეთაურით სათავეში, რომელშიც შედიან შტაბის უფროსი, ოპერატიული სექციის უფროსი, ტაქტიკურ ავიაციასთან კავშირის უფროსი, საცეცხლე მხარდაჭერის ჯგუფის უფროსი და საინჟინრო სამსახურის უფროსი. ჯგუფი თავსდება ერთ მშმ-ში M577A1 და ბრძოლაში ვითარების შესაბამისად შედის მმპ-ის შემადგენლობაში (უფრო ხშირად) ან ძმპ-ის საბრძოლო მოქმედებათა მართვის ცენტრის შემადგენლობაში. ცჯკპ-ის კავშირგაბმულობის სისტემა მოიცას სამ ძირითად რადიოქსელეს: პოლკის მეთაურის (მართვის), დაზვერვის, ადმინისტრაციულსა და მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის (მტუ). 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების შეფასებით, ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი გახლავთ ყველაზე უფრო უნივერსალური საბრძოლო ნაწილი, რომელსაც შეუძლია ასრულებდეს დაზვერვის, აგრეთვე საბრძოლო დაცვის ამოცანებს და აწარმოებდეს დამოუკიდებელ შეტევით და თავდაცვით მოქმედებებს მეორეხარისხოვან მიმართულებებზე. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1989, № 8. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა