ეს მისწრაფება კარგად ჩანს სახმელეთო ჯარების მშენებლობის გრძელვადიანი პროგრამის „არმია–90“ (1981–1990) მსვლელობის პროცესში. მის ფარგლებში მიმდინარეობს გამოკვლევები და პრაქტიკული ღონისძიებანი იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკის ხარისხობრივად ახალი სისტემების შემუშავებისა და შეიარაღებაში მიღების, მათი საბრძოლო გამოყენების ოპტიმალური ხერხების ძიების, საორგანიზაციო სტრუქტურის სრულყოფის სფერებში. სახმელეთო ჯარების შენაერთებისა და ნაწილების აღჭურვა თანამედროვე იარაღითა და საბრძოლო ტექნიკით (ტანკები M1 და M1A1 „აბრამსი“, ქვეითთა საბრძოლო მანქანები /ქსმ/ M2 „ბრედლი“, საბრძოლო სადაზვერვო მანქანები /ბდმ/ M3, ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემები /ზცრს/ MLRS, ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენები AH-64A „აპაჩი“), მათი გადაყვანა ახალ საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურაზე „დივიზია–86“-ის შესაბამისად, აგრეთვე ჯარების მიერ საბრძოლო მოქმედებათა წარმოების ხერხების ათვისება „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის ფარგლებში, დასავლელი სპეციალისტების შეფასებით, უზრუნველყოფს ამერიკულ სარდლობას სახმელეთო ჯარების საბრძოლო შესაძლებლობათა ამაღლებით არანაკლებ 70 %-ით.
როგორც საზღვარგარეთული სამხედრო გამოცემები იტყობინებიან, აშშ სახმელეთო ჯარებში არის შვიდი ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი (ცჯკპ), სამი რეგულარულ არმიაში და ოთხიც ეროვნულ გვარდიაში. ხსენებული პროგრამის შესაბამისად ეს პოლკებიც ასევე გადადიან ახალ საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურაზე, შეიარაღებაში ღებულობენ თანამედროვე იარაღსა და საბრძოლო ტექნიკას. 1988 წლის დასაწყისში რეგულარული არმიის ყველა პოლკი უკვე გადაყვანილია ახალ შტატებზე. ეროვნული გვარდიის პოლკების გადაყვანისა და მათი გადაიარაღების დასრულება 1990 წლის დასასრულისთვისაა დაგეგმილი.
ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი ორგანიზაციულად შედის საარმიო კორპუსის შემადგენლობაში და განკუთვნილია შემდეგი ძირითადი ამოცანების გადასაწყვეტად: დაზვერვის წარმოება, ბრძოლასა და ოპერაციაში ზოგადსაჯარისო შენაერთებისა და გაერთიანებათა დაფარვისა და დაცვის განხორციელება, მოქმედებები ზოგადსაჯარისო რეზერვის სახით, საარმიო კორპუსის ზურგის რაიონის დაცვა და თავდაცვა, დამხმარე მიმართულებებზე დამოუკიდებელი საბრძოლო მოქმედებების წარმოება.
შემადგენლობა და საბრძოლო შესაძლებლობები. ორგანიზაციულად ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი მოიცავს შტაბსა და საშტაბო ასეულს, სამ სადაზვერვო ბატალიონს, საარმიო ავიაციის ბატალიონს, 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების დივიზიონს, საზენიტო ბატარეას, სამ ცალკეულ ასეულს (დაზვერვისა და რადიოელექტრონული ბრძოლის /რებ/, საინჟინრო და მასობრივი დაზიანების იარაღისაგან /მდი/ დაცვის), ზურგისა და ტექნიკური უზრუნველყოფის ბატალიონს.
შ ტ ა ბ ი | დ ა | ს ა შ ტ ა ბ ო | ა ს ე უ ლ ი განკუთვნილია საშტატო და მიცემული ქვედანაყოფების მოქმედებათა ორგანიზებისა და მართვისათვის, აგრეთვე პოლკის მართვის პუნქტების საჰაერო თავდაცვის (ჰთ) უზრუნველყოფისათვის. მათ შემადგენლობაში არის ორი ოცეული (კავშირგაბმულობისა და გადასატანი საჰაერო-საზენიტო კომპლექტების /გზრკ/ „სტინგერი“) და ათი სექცია (საშტაბო, პირადი შემადგენლობის, სადაზვერვო, ოპერატიული, საცეცხლე მხარდაჭერის, ქიმიური, ზურგის, ასეულის მართვის, სასურსათო და მომარაგების, სარემონტო). სულ მათში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 199 ადამიანი, 24 გზრკ „სტინგერი“, ოთხი სამეთაურო-საშტაბო მანქანა (მშმ) M577A1, ერთი ჯავშანტრანსპორტერი (ჯტრ) M113A1, 88 რადიოსადგური, 60-ზე მეტი ავტომობილი. შტაბისა და საშტაბო ასეულის ბაზაზე შეიძლება გაიშალოს მეწინავე, ძირითადი და სათადარიგო სამეთაურო (საკომანდო) პუნქტები.
ს ა დ ა ზ ვ ე რ ვ ო | ბ ა ტ ა ლ ი ო ნ ი – პოლკის ძირითადი საბრძოლო ქვედანაყოფია. იგი განკუთვნილია სადაზვერვო ამოცანების შესრულებისათვის, საარმიო კორპუსის ნაწილებისა და შენაერთების საბრძოლო და სადარაჯო დაცვის განხორციელებისათვის, დამხმარე მიმართულებებზე და შეზღუდული მიზნებით შეტევითი და თავდაცვითი მოქმედებების წარმოებისათვის. იგი შედგება შტაბისა და საშტაბო ასეულის, სამი სადაზვერვო და ერთი სატანკო ასეულებისაგან.
შტაბი და საშტაბო ასეული მოიცავს ოთხ ოცეულს (კავშირგაბმულობის, უზრუნველყოფის, სამედიცინო, ტექნიკური მომსახურებისა და რემონტის) და ცხრა სექციას (პირადი შემადგენლობის, სადაზვერვო, ოპერატიული, საცეცხლე მხარდაჭერის, მიწისზედა რადიოსალოკაციო დაზვერვის, სატანკო ხიდგამყვანების, ზურგის უზრუნველყოფის, ასეულის მართვისა და პირადი შემადგენლობის კვების). სულ სადაზვერვო ბატალიონის შტაბსა და საშტაბო ასეულში 207 ადამიანია. ამ ქვედანაყოფების ძალებითა და საშუალებებით შეიძლება გადაწყდეს საშტატო და მიცემული ქვედანაყოფების მოქმედებათა მართვის, მათი მატერიალურ-ტექნიკური და სამედიცინო უზრუნველყოფის ორგანიზაციის საკითხები ბატალიონის მიერ საბრძოლო მოქმედებების წარმოებისას როგორც პოლკის შემადგენლობაში, ისე დამოუკიდებლად.
სადაზვერვო ასეული შედგება მართვის (ტანკი M1 „აბრამსი“ და მშმ M577A1), ორი სადაზვერვო ოცეულის (ექვს-ექვსი საბრძოლო სადაზვერვო მანქანა /ბდმ/ M3), ორი სატანკო ოცეულის (ოთხ-ოთხი ტანკი) და ორი სექციისაგან: ნაღმსატყორცნების (ორი ჯტრ M113A1 81-მმ ნაღმსატყორცნებით), ტექნიკური მომსახურებისა და რემონტის. სულ ასეულშია პირადი შემადგენლობის 128 ადამიანი, ცხრა ტანკი M1 „აბრამსი“, 12 ბდმ M3, ორი ნაღმსატყორცნი ჯტრ M113A1-ზე და ერთი მშმ M577A1.
საარმიო კორპუსის სვლიდან შეტევის დროს სადაზვერვო ასეული შეიძლება გამოყოფდეს ოთხ სადაზვერვო ჯგუფამდე (როგორც წესი, თითოეულში ორ ტანკსა და ორ ბდმ-ს) და აწარმოებდეს ორი-ოთხი მარშრუტის დაზვერვას დანიშნულ ზოლში ან მიმართულებაზე. სიღრმივი დაზვერვის წარმოებისას ან შემხვედრი ბრძოლის მოლოდინში ასეული შეიძლება გაძლიერებულ იქნას საზენიტო, საინჟინრო და ქიმიური ქვედანაყოფებით და შეადგინოს სადაზვერვო რაზმი, რომელიც აწარმოებს დაზვერვას ერთი მარშრუტით. ასეულის დაზვერვის ზოლი ჩვეულებრივ ემთხვევა ბრიგადის შეტევის ზოლს (10–15 კმ).
თავდავაში დაზვერვისათვის ასეულის შემადგენლობიდან გამოიყოფა სამეთვალყურეო პოსტები და სადაზვერვო-სათვალთვალო რაზმები. მათი რაოდენობა და შემადგენლობა დამოკიდებული იქნება მოწინააღმდეგის მოქმედებათა ხასიათზე, ადგილმდებარეობასა და თავდაცვაში მყოფი ჯარების საბრძოლო რიგების მოწყობაზე.
მოქმედებს რა უზრუნველყოფის ზოლში, სადაზვერვო ასეული შეიძლება იცავდეს დანიშნულ პოზიციას, საარმიო კორპუსის მთავარი ნაწილებისაგან 60 კმ-მდე მანძილზე დაშორებით.
სადარაჯო დაცვის ამოცანების შესრულებისას ასეული, როგორც წესი, ეძლევა ბრიგადას და შეუძლია გამოყოფდეს სამამდე სათავო, ქვერდით და ზურგის სალაშქრო პოსტს. მთავარი ძალებისგან ისინი მოშორებულია 3–4 კმ-ით, რაც სპეციალისტების შფასებით, უნდა უზრუნველყოფდეს მათ საარტილერიო მხარდაჭერას მოწინააღმდეგის ქვედანაყოფებთან ბრძოლაში ჩაბმისა და თავიანთი ნაწილებისა და ქვედანაყოფების ორგანიზებულად ბრძოლაში შესვლის დროს.
სატანკო ასეული შედგება მართვის (ორი ტანკი M1 „აბრამსი“), სამი სატანკო ოცეულის (ოთხ-ოთხი ტანკი), ტექნიკური მომსახურებისა და რემონტის სექციისაგან. სულ მასში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 74 ადამიანი, 14 ტანკი M1 „აბრამსი“. ასეულს შეუძლია აწარამოებდეს მანევრულ შეტევით და თავდაცვით საბრძოლო მოქმედებებს შეზღუდული ხედვის, ძლიერი საცეცხლე ზემოქმედებისა და მოწინააღმდეგის მიერ მასობრივი დაზიანების იარაღის (მდი) გამოყენების პირობებში. სადაზვერვო ბატალიონის მიერ საბრძოლო უზრუნველყოფის ამოცანების შესრულებისას (დაზვერვა, დაცვა და დაფარვა) ასეული ჩვეულებრივ შეადგენს ბატალიონის მეთაურის რეზერვს.
სულ სადაზვერვო ბატალიონში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 665 ადამიანი, 41 ტანკი M1 „აბრამსი“, 38 ბდმ M3, ექვსი 81-მმ თვითმავალი ნაღმსატყორცნი ჯტრ-ბზე M113A1, ცხრა მშმ M577A1, 11 ჯავშანტრანსპორტერი (ჯტრ) M113A1, 150-ზე მეტი რადიოსადგური, დაახლოებით 80 ავტომობილი.
ს ა ა რ მ ი ო | ა ვ ი ა ც ი ი ს | ბ ა ტ ა ლ ი ო ნ ი შედგება შტაბისა და საშტაბო ასეულისაგან (278 ადამიანი, ერთი ზოგადი დანიშნულების ვერტმფრენი და სამიც რადიოელექტრონული ბრძოლის /რებ/ ვერტმფრენი), სამი სადაზვერვო ასეულისაგან (თითოეულში 34 ადამიანი, ექვსი სადაზვერვო და ოთი ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენი), ორი ტანკსაწინააღმდეგო სავერტმფრენო ასეულისა (თითოეულში 38 ადამიანი, ოთი სადაზვერვო და შვიდი ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენი) და საბრძოლო უზრუნველყოფის ასეულისაგან (50 ადაიანი, 15 ზოგადი დანიშნულებისა და ექვსიც სადაზვერვო ვერტმფრენი). სულ ბატალიონი მოითვლის პირადი შემადგენლობის 506 ადამიანს, 77 ვერტმფრენს (26 ტანკსაწინააღმდეგო, 32 სადაზვერვო, 16 ზოგადი დანიშნულებისა და სამიც რადიოელექტრონული ბრძოლის /რებ/), 300-ზე მეტ რადიოსადგურს, 105 ავტომობილს. საჰაერო დაზვერვის, საცეცხლე მხარდაჭერისა და მოწინააღმდეგის მოძრავი მოჯავშნული მიზნების დაზიანების ამოცანების შესრულებისას ბატალიონი შეიძლება ქმნიდეს ორ-სამ ტანკსაწინააღმდეგო დამრტყმელ სავერტმფრენო ჯგუფს (თითოეულში ხუთამდე ტანკსაწინააღმდეგო და სამი სადაზვერვო ვერტმფრენი) და ექვს მძიმე სადაზვერვო სავერტმფრენო დარტყმელ ჯგუფს (თითოეულში სამამდე სადაზვერვო და ორი ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენი) ან ცხრა მსუბუქ ჯგუფს (თითოეულში ორამდე სადაზვერვო და თითო ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენი). ბატალიონს შეუძლია უზრუნველყოფდეს პოლკის ქვედანაყოფების მიერ დაზვერვის წარმოებას 150 კმ-მდე სიღრმეში.
ს ა ა რ ტ ი ლ ე რ ი ო | დ ი ვ ი ზ ი ო ნ ს თავის შემადგენლობაში გააჩნია შტაბი და საშტაბო ბატარეა, 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების სამი ბატარეა (თითოეულში რვა ქვემეხი და ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების /ტსმრ/ „დრაკონი“ რვა გასაშვები დანადგარი /ტსმრ გდ/), მომსახურების ბატარეა. სულ დივიზიონში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 717 ადამიანი, 24 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცა, 24 ტსმრ გდ „დრაკონი“, 13 მშმ M557A1, 15 ჯტრ M113A1, 80 რადიოსადგური, დაახლოებით 100 ავტომობილი. დივიზიონის ზალპით ღიად განლაგებული ცოცხალი ძალა შეიძლება დაზიანებულ იქნას 5 ჰა ფართობზე. პოლკის მიერ საბრძოლო უზრუნველყოფის ამოცანების შესრულებისას საარტილერიო დივიზიონი, როგორც წესი, ბატარეების სახით მიეცემა სადაზვერვო ბატალიონებს. პოლკის მიერ დამხმარე უბნებზე შეტევითი ან თავდაცვითი მოქმედებების წარმოების დროს დივიზიონი გამოიყენება ცენტრალიზებულად.
ს ა ზ ე ნ ი ტ ო | ბ ა ტ ა რ ე ა მოიცავს მართვას, თვითმავალი საზენიტო დანადგარების (თზდ) „ვულკანი“ სამ ოცეულს, გადასატანი საზენიტო-საკარეტო კომპლექსების (გზრკ) „სტინგერი“ ოცეულს და სამ სექციას (კავშირგაბმულობის, საჰაერო თავდაცვის კოორდინაციის, მომსახურების). სულ მასში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 184 ადამიანი, 12 თზდ „ვულკანი“* (*1989 წლიდან სახმელეთო ჯარების შენაერთებისა და ნაწილების შეიარაღებაში შემოსვლას დაიწყებს უნივერსალური საზენიტო-ტანკსაწინააღმდეგო სარაკეტო კომპლექსი ADATS), 28 გზრკ „სტინგერი“, მშმ M577A1, ოთხი ჯტრ M113A1, დაახლოებით 100 რადიოსადგური, 50-ზე მეტი ავტომობილი. პოლკის საზენიტო ბატარეას შეუძლია ერთდროულად უშენდეს ცეცხლს 30-ზე მეტ საჰაერო მიზანს, რომლებიც ფრენენ 350 მ/წმ სიჩქარით 30 მ-დან 3,5 კმ-მდე სიმაღლეებზე დაზიანების ალბათობით 0,3–0,5. საბრძოლო მოქმედებების მსვლელობისას საზენიტო ბატარეა გამოიყენება დეცენტრალიზებულად: თზდ „ვულკანის“ ოცეულები, გაძლიერებულნი გზრკ „სტინგერებით“, იფარავენ სადაზვერვო ბატალიონებს, ხოლო გზრკ „სტინგერების“ დანარჩენი გათვლები კი – დაზვერვისა და რებ ასეულს, პოლკის ზურგის უზრუნველყოფის ქვედანაყოფებსა და ორგანოებს.
ზ უ რ გ ი ს ა | დ ა | ტ ე ქ ნ ი კ უ რ ი | უ ზ რ უ ნ ვ ე ლ ყ ო ფ ი ს | ბ ა ტ ა ლ ი ო ნ შ ი შედის შტაბი და საშტაბო ასეული, მომარაგებისა და სატრანსპორტო, სარემონტო, სამედიცინო და ადმინისტრაციული ასეულები. სულ ბატალიონში არის 1015 ადამიანი, სამი ჯტრ M113A1, 80-ზე მეტი რადიოსადგური, დაახლ. 250 ავტომობილი. საბრძოლო ვითარებაში ბატალიონის შემადგენლობიდან იქმნება სადაზვერვო ბატალიონების ზურგისა და ტექნიკური უზრუნველყოფის ჯგუფები, ხოლო ძალებისა და საშუალებათა ნაწილი კი რჩება ცჯკპ მეთაურის განკარგულებაში.
დ ა ზ ვ ე რ ვ ი ს ა | დ ა | რ ე ბ | ა ს ე უ ლ ი შედგება მართვის, სადაზვერვო ინფორმაციის შეკრებისა და ანალიზის ცენტრის და ხუთი ოცეულისაგან (სამი რადიოტექნიკური დაზვერვისა და რადიოჩახშობის, თითო-თითოც კავშირგაბმულობისა და მომსახურების). რადიოტექნიკური დაზვერვისა და ჩახშობის ოცეულში არის მართვა და სამი ათეული: რადიოტექნიკური დაზვერვის და მიზნების დაჭერის (засечка целей), რადიოჩახშობის და სმენითი დაზვერვის. ასეულში 208 ადამიანია, ექვსი მშმ M577A1, სამი ჯტრ M113A1, რებ სავერტმფრენო კომპლექსი „ქვიქ ფიქს – 2“, ორი რებ სავერტმფრენო კომპლექსი „მალთიუზი“ და ტალღების მოკლე და ულტრამოკლე დიაპაზონებში (მტ/უმტ) რადიოელექტრონული ჩახშობის (რეჩ) ორი მიწისზედა კომპლექსი AN/TLQ–17A, 50-ზე მეტი ავტომობილი.
ს ა ი ნ ჟ ი ნ რ ო | ა ს ე უ ლ ი შედგება მართვისა და ხუთი ოცეულისაგან (სამი საინჟინრო, ღობურების მოხსნისა და დაყენების, უზრუნველყოფის). სულ საინჟინრო ასეულში არის პირადი შემადგენლობის 188 ადამიანი, ექვსი ტსმრ გდ „დრაკონი“, მშმ M577A1, 12 ჯტრ M113A1, სამი სატანკო ხიდგამყვანი, განნაღმვის დაგრძელებული მუხტების სამი კომპლექტი, ექვსი თვითმავალი ბორანი, ორი სანაღმო გადამღობი, 30-ზე მეტი რადიოსადგური, 30 ავტომობილი.
მ დ ი-გან | დ ა ც ვ ი ს | ა ს ე უ ლ ი მოიცავს მართვას, ქიმიურ სექციასა და სამ ოცეულს (რადიაციული და ქიმიური დაზვერვის, სპეციალური დამუშავებისა და უზრუნველყოფის). სულ მასში მოითლება პირადი შემადგენლობის 80 ადამიანი, ცხრა ჯტრ M113A1, სპეცდამუშავების აპარატურის სამი კომპლექტი, რადიაციული დაზვერვის სამი ხელსაწყო, 17 რადიოსადგური, 20-ზე მეტი ავტომობილი. ასეულს შეუძლია გამოყოს ცხრა ქიმიურ სადაზვერო სამზირ რაზმამდე და 1 სთ განმავლობაში ჩაატაროს 80 ადამიანის ან ოთხი ერთეული საბრძოლო ტექნიკის სპეციალური დამუშავება.
ცალკეულ ჯავშანსაკავალერიო პოლკში მოითვლება 5092-ზე მეტი ადამიანი, 123 ტანკი M1 „აბრამსი“, 114 ბდმ M3, 80 ჯტრ M113A1, 24 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცა, 18 81-მმ ნაღმსატყორცნი ჯტრ-ზე M113A1, 30 ტსმრ გდ „დრაკონი“, 12 თზდ „ვულკანი“, 52 გზრკ „სტინგერი“, 77 ვერტმფრენი (32 სადაზვერვო, 26 ტანკსაწინააღმდეგო, 16 მრავალმიზნობრივი და სამიც რებ-ისა), 1150-ზე მეტი რადიოსადგური, 900-ზე მეტი ავტომობილი.
პოლკის მიწისზედა საშუალებებით დაზვერვის წარმოების სიღრმე აღწევს 70–80 კმ, საჰაეროთი – 150 კმ. დღე-ღამის განმავლობაში, ამერიკელი სპეციალისტების შეფასებით, პოლკს შეუძლია დაზვეროს 80 ობიექტამდე. საბრძოლო დაცვის ამოცანების შესრულების დროს ცჯკპ-ს შეუძლია აწარმოებდეს საარმიო კორპუსის უზრუნველყოფის ზოლში რაიონის თავდაცვას მოწინააღმდეგის შემოტევის ძირითად მიმართულებებზე. თავდაცვის ძირითადი რაიონის წინა ხაზიდან პოლკის სავარაუდო დაშორებაა 15–75 კმ. თავდაცვაში ცჯკპ-ს შეუძლია იკავებდეს რაიონს 15–20 კმ ფრონტში და 20 კმ სიღრმეში, შეტევაში კი მოქმედებდეს 10–15კმ სიგანის ზოლში.
ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი შეტევაში. წარმოადგენს რა საარმიო კორპუსის საჯარისო დაზვერვის ძირითად საშუალებას, პოლკი, როგორც წესი, წყვეტს სადაზვერვო ამოცანებს მიმართულებების მიხედვით ან მითითებულ ზოლში მოწინააღმდეგეზე ან ადგილმდებარეობის ხასიათზე მონაცემების მოპოვების მიზნით საარმიო კორპუსის მიერ გადასაწყვეტი საბრძოლო ამოცანების მთელ სიღრმეში. პოლკის დაზვერვის ზოლი ჩვეულებრივ თანხვდება საარმიო კორპუსის შეტევის ზოლს და სიგანეში აღწევს 80 კმ. დასმულ ამოცანებს პოლკი ასრულებს ბრძოლით, მეთვალყურეობით, მიწისზედა და საჰაერო სადაზვერვო რაზმებისა და ჯგუფების მოქმედებებით, ძიებითა და მიყურადებით.
საარმიო კორპუსის სვლიდან შეტევისას მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების არარასებობის დროს პოლკის წინაშე ისმება ამოცანა მოვიდეს შეხებაში მის მთავარ ძალებთან, განსაზღვროს მათი საბრძოლო შემადგენლობა, დაადგინოს თავდაცვის წინა ხაზის მოხაზულობა და საბრძოლო რიგების მოწყობა, გამოავლინოს სუსტი ადგილები მოწინააღმდეგის თავდავცაში, აგრეთვე მისი ცეცხლის სისტემა. კორპუსის მთავარი ძალების საბრძოლო მოქმედებების დროს მოწინააღმდეგის თავდაცვის პირველი ხაზის დასაუფლებლად პოლკის ქვედანაყოფები აწარმოებენ დაზვერვას ფლანგებზე ან იყენებენ ინტერვალებს შემტევ ნაწილებსა და შენაერთებს შორის მოწინააღმდეგის თავდაცვის სიღრმეში შესასვლელად. ძირითადი მიზანია – გამოარკვიონ მოწინააღმდეგის კონტრშემომტევი დაჯგუფებების შემადგენლობა, მოქმედებათა მიჯნები და მიმართულებანი. საარმიო კორპუსის მთავარი ძალების მიერ ოპერატიულ სიღრმეში წარმატების განვითარების შემთხვევაში ცჯკპ-ის ქვედანაყოფები ატარებენ იმ რაიონების დაზვერვას, სადაც კორპუსის მეთაურის შეფასებით, შემდგომი წინსვლა შეიძლება შეჩერებულ იქნას.
საარმიო კორპუსის შეტევის მზადების პირობებში ცალკეულმა ჯავშანსაკავალერიო პოლკმა შეიძლება მიიღოს ამოცანა მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების მდგომარეობიდან მოახდინოს დაზვერვა ბრძოლით. ის წარმოებს მხოლოდ საარმიო კორპუსის მეთაურის მითითებით, მისი ორგანიზაცია კი ხდება და ხორციელდება კორპუსის შტაბის კონტროლქვეშ. დაზვერვა ბრძოლით წარმოებს პოლკის ქვედანაყოფებით (ასეულიდან ბატალიონამდე) ერთდროულად საარმიო კორპუსის მოქმედების ზოლის რამდენიმე მიმართულებაზე.
ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი, იმყოფება რა კორპუსის დაფარვის ჯარების შემადგენლობაში, კორპუსის მიერ ოპერატიული წარმატების განვითარების დროს აწყობს თავის საბრძოლო რიგებს, როგორც წესი, ერთ ეშელონად რეზერვის გამოყოფით. პოლკის საბრძოლო რიგების მოწყობა უნდა უზრუნველყოფდეს მეწინავე ნაწილებისა და ქვედანაყოფების წინსვლის ძირითადი მიმართულებების დაფარვას იმ ანგარიშით, რომ თითოეულ მარშრუტზე მოდიოდეს ერთი-ორი სადაზვერვო ოცეული.
ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების შეფასებით, ცჯკპ-ს თავისი ორგანიზაციითა და შეიარაღებით შეუძლია წარმატებით აწარმოებდეს დამოუკიდებელ შეტევით მოქმედებებს დამხმარე მიმართულებებზე, საარმიო კორპუსის ფლანგებზე ან იმ მიმართულებებზე, სადაც მოწინააღმდეგის თავდაცვა სუსტადაა მომზადებული. პოლკის საბრძოლო მოწყობა უწინარეს ყოვლისა დამოკიდებულია მოწინააღმდეგის თავდაცვის ხასიათზე და შეიძლება აგებულ იქნას ერთ ან ორ ეშელონად. საარტილერიო დივიზიონი და საარმიო ავიაციის ბატალიონი, როგორც წესი, გამოიყენებიან ცენტრალიზებულად. ქვედანაყოფებს ესმებათ ამოცანები ობიექტების მიხედვით. პოლკს ჩვეულებრივ დაენიშნება ერთი ან რამდენიმე ობიექტი, ხოლო მართვისა და ბრძოლაში შეთანხმებული მოქმედებების უზრუნველყოფისთვის ბატალიონებს შეიძლება მიეთითებოდეს შუალედური პუნქტებიც (ნახ. 2).
ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი თავდაცვაში გამოიყენება დაზვერვის საწარმოებლად, საბრძოლო დაცვისა და კორპუსის მთავარი ძალების დაფარვის ამოცანების შესრულებისათვის, აგრეთვე შეიძლება ღებულობდეს თავდაცვის ცალკეულ უბანს დამხმარე მიმართულებაზე. მისი ძირითადი ამოცანებია მოწინააღმდეგესთან უწყვეტი შეხების დამყარება და შენარჩუნება, მთავარი და სხვა დარტყმების მიმართულებათა გამოვლენა, აგრეთვე ძალების შემადგენლობისა ამ მიმართულებებზე.
როდესაც საარმიო კორპუსს უკავია (მომზადებული) თავდაცვა წინასწარ მოწინააღმდეგესთან შეხების გარეშე, მისი მეწინავე ხაზის წინ იქმნება უზრუნველყოფის ზოლი სიღრმით 15–75 კმ, რომელსაც იცავენ დაფარვის ჯარები. როგორც წესი, ცჯკპ წარმოადგენს მათ საფუძველს (გარდა ამისა, დაფარვის ჯარების შემადგენლობაში შეიძლება გამოიყოფოდეს ქვედანაყოფები პირველი ეშელონის დივიზიებიდან). დაფარვის ჯარების მთავარი ამოცანაა – შეიყვანონ მოწინააღმდეგე შეცდომაში თავდაცვის ძირითად რაიონში წინა ხაზის მოხაზულობისა და თავიანთი ჯარების დაჯგუფების შეფასებაში, აიძულონ იგი ნაადრევად გაშალოს თავისი მთავარი ძალები და შემოუტიოს დანაწევრებული საბრძოლო რიგებით თავდაცვაში მყოფთათვის საჭირო მიმართულებაზე.
უზრუნველყოფის ზოლში საარმიო კორპუსის მეთაური ნიშნავს, როგორც წესი, სამ პოზიციას (მიჯნას) დაფარვის ჯარების მოქმედებებისთვის. მათზე მოეწყობა (აღიჭურვება) საასეულო საყრდენი პუნქტები, იქმნება ნაღმურ-ასაფეთქებელი ღობურები, მზადდება მომკვეთი და ცრუ პოზიციები, განისაზღვრება დისტანციური დანაღმვის რაიონები და საზღვრები. მოწინააღმდეგის შემოტევის დაწყების შემდეგ პოლკის ქვედანაყოფები აწარმოებენ ბრძოლას თითოეულ პოზიციაზე შემკავებელი მოქმედებების მეთოდით. უპირატესობა ენიჭება მობილურ თავდაცვას, რომელიც უზრუნველყოფს პოლკის საცეცხლე შესაძლებლობების ყველაზე უფრო სრულად რეალიზაციას. უკანასკნელი პოზიციიდან პოლკის ქვედანაყოფები გადაიყვანება ზურგში საერთო დაცვის ძალების საფარველ ქვეშ. წინა ხაზიდან 6–8 კმ-ით დაშორებული მიჯნიდან ცჯკპ-ის ქვედანაყოფების უკანდახევას მართავს პირველი ეშელონის დივიზიის მეთაური, იმ ზოლში, სადაც ეს ქვედანაყოფები იხევენ უკან (გამოდიან) (ნახ. 3). პოლკის ქვედანაყოფების ბრძოლას უზრუნველყოფის ზოლში ხელმძღვანელობს საარმიო კორპუსის მეთაური და მხოლოდ მისი ნებართვით ხდება პოზიციებისა და მიჯნების შეცვლა.
საარმიო კორპუსის მთავარი ძალების შემადგენლობაში თავდაცვის წარმოებაზე ბრძანების მიღების შემდეგ ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი შეიძლება ინარჩუნებდეს ადგილმდებარეობის დანიშნულ უბანს, იქნება რა კორპუსის პირველ ეშელონში ან რეზერვში. ამ დროს პოლკი შეიძლება აწარმოებდეს მობილურ თავდაცვას ან რაიონის თავდაცვას, როგორც წესი, დამხმარე მიმართულებაზე. ცჯკპ-ის თავდაცვის რაიონის სიგანე დამოკიდებულია მოწინააღმდეგეზე, ადგილმდებარეობაზე, არსებულ ძალებსა და საშუალებებზე, მიღებულ საბრძოლო ამოცანაზე და შეიძლება აღწევდეს დივიზიის თავდაცვის ზოლის სიგანეს (ნახ. 4 და 5).
მართვა. ითვლება, რომ ქვედანაყოფების მართვის ორგანიზებისთვის ბრძოლაში მეთაური უნდა შლიდეს კავშირგაბმულობის სისტემას, ქმნიდეს მართვის პუნქტებს, უზრუნველყოფდეს სადაზვერვო ინფორმაციის შეგროვების მოქნილ სისტემას. საშტატო და მიღებული ქვედანაყოფების მართვისათვის ბრძოლაში იქმნება მეწინავე, ძირითადი და სათადარიგო სამეთაურო პუნქტები (მმპ, ძმპ, თმპ).
მეწინავე სამეთაურო პუნქტი თავსდება ორ მშმ-ზე M577A1 და მოიცავს შტაბის სადაზვერვო და ოპერატიული სექციების ოფიცრებს, დაზვერვის უფროსს, ტაქტიკურ ავიაციასთან კავშირის ოფიცერს, საცეცხლე მხარდაჭერის ჯგუფის ოფიცერს და მეკავშირეთა და მძღოლების აუცილებელ რაოდენობას. ბრძოლაში მმპ გადაადგილდება პოლკის პირველი ეშელონის ბატალიონების საბრძოლო რიგების უკან.
ძირითადი სამეთაურო პუნქტი შედგება ორი ნაწილისაგან: საბრძოლო მოქმედებათა მართვის ცენტრისა (ბმმც) და უზრუნველყოფის ჯგუფისაგან. ბმმც-ში შედიან სადაზვერვო და ოპერატიული სექციების ოფიცრები, საცეცხლე მხარდაჭერის ჯგუფის ოფიცერი, ტაქტიკური ავიაციის მართვის რაზმი, საარმიო კორპუსის შტაბთან კავშირის ოფიცერი და მოკავშირე და მეზობელი ნაწილებისა და შენაერთების შტაბებთან კავშირის ოფიცერი. ძმპ განთავსებულია სამ მშმ M577A1-ში, ერთ M113A1 ჯტრ-სა და რამდენიმე მანქანაში და იშლება კორპუსის თავდაცვის ძირითად რაიონში.
სათადარიგო სამეთაურო პუნქტი თავსდება სამ სამეთაურო-საშტაბო და ორ-სამ სპეციალურ ამტომობილში. მასში შედიან შტაბის ოპერატიული სექციის, პირადი შემადგენლობის, ზურგის სექციის, აგრეთვე კავშირგაბმულობის ოცეულის ოფიცრები.
გარდა ამისა, იქმნება მართვის ჯგუფი პოლკის მეთაურით სათავეში, რომელშიც შედიან შტაბის უფროსი, ოპერატიული სექციის უფროსი, ტაქტიკურ ავიაციასთან კავშირის უფროსი, საცეცხლე მხარდაჭერის ჯგუფის უფროსი და საინჟინრო სამსახურის უფროსი. ჯგუფი თავსდება ერთ მშმ-ში M577A1 და ბრძოლაში ვითარების შესაბამისად შედის მმპ-ის შემადგენლობაში (უფრო ხშირად) ან ძმპ-ის საბრძოლო მოქმედებათა მართვის ცენტრის შემადგენლობაში. ცჯკპ-ის კავშირგაბმულობის სისტემა მოიცას სამ ძირითად რადიოქსელეს: პოლკის მეთაურის (მართვის), დაზვერვის, ადმინისტრაციულსა და მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის (მტუ).
ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების შეფასებით, ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი გახლავთ ყველაზე უფრო უნივერსალური საბრძოლო ნაწილი, რომელსაც შეუძლია ასრულებდეს დაზვერვის, აგრეთვე საბრძოლო დაცვის ამოცანებს და აწარმოებდეს დამოუკიდებელ შეტევით და თავდაცვით მოქმედებებს მეორეხარისხოვან მიმართულებებზე.
თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1989, № 8.
მასალა მოიძია და თარგმნა
ირაკლი ხართიშვილმა
