საბჭოთა სამხედრო პერიოდიკის შეფასებით, თურქეთის სახმელეთო ჯარების ზოგადსაჯარისო შენაერთებისა და ნაწილების საფუძველს, ისევე როგორც მსოფლიოს უმრავლესი ქვეყნების არმიებში, 1980-იან წლებში შეადგენდნენ ქვეითი (მოტოქვეითი) ქვედანაყოფები. ორგნიზაციულად ისინი შეყვანილი იყვნენ ათეულებში, ოცეულებში, ასეულებსა და ბატალიონებში, რომლებიც პრაქტიკულად არ განსხვავდებოდნენ აშშ-ისა და ნატო-ს სხვა ქვეყნების არმიების ანალოგიური ქვედანაყოფებისგან. მათ შეიარაღებაში შედგებოდა პისტოლეტები, შაშხანები, ტყვიამფრქვევები, ნაღმსატყორცნები და ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების გასაშვები დანადგარები (ტსმრ გდ), რომლებსაც დასავლეთგერმანული ლიცენზიებით უშვებდნენ თურქეთის სამხედრო მრეწველობის საწარმოები, ამერიკული წარმოების ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარსატყორცნები, უუკუცემო ქვემეხები და ჯავშანტრანსპორტერები (ჯტრ).
საბრძოლო მომზადება და ყოველდღური სამსახური ამ ქვედანაყოფებში ძირითადად თურქულ ენაზე თარგმნილი აშშ არმიის წესდებებისა და დარიგებათა საფუძველზე აიგებოდა, აგრეთვე ამერიკელი სამხედრო მრჩევლებისა და ინსტრუქტორების რეკომენდაციათა შესაბამისად. თურქეთის სახმელეთო ჯარები რეგულარულად მონაწილეობდა ნატო-ს გაერთიანებული (სამოკავშირეო) შეიარაღებული ძალების (გშძ) ერთობლივ სწავლებებსა და მანევრებში, რომელთა მსვლელობისას ხდებოდა ბლოკის წამყვან ქვეყნებში მიღებული იარაღის გამოყენების თანამედროვე ხერხებისა და ტაქტიკური ილეთების დამუშავება. ამასთან ერთად, თურქულ წესდებებსა და დარიგებებში იყო იგი თავისებურებებიც, რომლებშიც აისახებოდა ნაწილებისა და ქვედანაყოფების შეიარაღებაში იარაღის მოძველებული ნიმუშების არსებობა, საკუთრი ბირთვული და ქიმიური იარაღის არარსებობა, სახმელეთო ჯარებში ქვეითი ჯარის სიჭარბე (преобладание) და ქვეყნის ეროვნული ინტერესები.
1980-იანი წლების მიწურულს, ქვეითი ათეული, რომელიც ორ სექციას შეიცავდა, უმცირეს ტაქტიკურ ქვედანაყოფს წარმოადგენდა. მის შემადგენლობაში იყო 11 ადამიანი: ათეულის მეთაური (სერჟანტი), სექციების ორი მეთაური (ეფრეიტორები), ავტომატური შაშხანების ორი მსროლელი, ავტომატური შაშხანების მსროლელთა ორი თანაშემწე და ოთხი მსროლელი (ყველა რიგითი). ათეულის მეთაური პასუხს აგებდა ყოველდღიურ სამსახურში სამხედრო დისციპლინისა და წესრიგის შენარჩუნებაზე, საბრძოლო მომზადების ორგანიზაციასა და ჩატარებაზე, ბრძოლის ველზე ათეულის მართვაზე. ათეულის შეიარაღებაში შედგებოდა ორი 7,62-მმ ავტომატური შაშხანა და ცხრა 7,62-მმ შაშხანა.
ქვეითი ოცეული (46 ადამიანი) ასევე უმცირესი ტაქტიკური ქვედანაყოფი გახლდათ. ის შედგებოდა მართვის ჯგუფის (მეთაური – უმცროსი ლეიტენანტი ან უფროსი ლეიტენანტი და ორი შიკრიკი – რიგითები), სამი ქვეითი ათეულისა და იარაღის ათეულისგან. სულ მასში იყო ორი 7,62-მმ ტყვიამფრქვევი, ერთი 88,9-მმ ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარსატყორცნი, ექვსი 7,62-მმ ავტომატური შაშხანა, 33 შაშხანა, ოთხი 9-მმ პისტოლეტი და რადიოსადგური.
ი ა რ ა ღ ი ს | ა თ ე უ ლ ი (ათი ადამიანი) შედგებოდა ორი სატყვიამფრქვევო სექციისა და ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარსატყორცნების სექციისგან. პირველი მოიცავდა მეტყვიამფრქვევეს, მის თანაშემწესა და ვაზნების მიმტანს (მიმწოდებელს), მეორე კი – დამმიზნებელს, დამმიზნებლის თანაშემწესა და საბრძოლო მასალების მიმტანს (მიმწოდებელს). ათეულის შეიარაღებაში შედგებოდა ორი 7,62-მმ ტყვიამფრქვევი, ერთი 88,9-მმ ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარსატყორცნი, ექვსი შაშხანა და ერთი 9-მმ პისტოლეტი.
ქვეითი ასეული თურქულ სარდლობას მიაჩნდა სახმელეთო ჯარების ძირითად ტაქტიკურ ქვედანაყოფად. მასში შედიოდა ასეულის მართვა (ასეულის მეთაური – უფროსი ლეიტენანტი ან კაპიტანი, ასეულის ზემდეგი – ფელდფებელი, სასურსათო მომარაგების უფროსი – სერჟანტი, იარაღის ოსტატი – ეფრეიტორი, მწერალი /писарь/ – ეფრეიტორი, სამი მზარეული, ორი რადისტი, ორი ტელეფონისტი და მანქანის მძღოლი – ყველა რიგითი), სამი ქვეითი ოცეული და იარაღის ოცეული (ასეულის ორგანიზაცია, პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება და შეიარაღების რაოდენობა მოცემულის 1-ლ ნახატზე და 1-ლ ცხრილში).
[ნახატი]
ნახ. 1. ქვეითი ასეულის ორგანიზაცია
ცხრილი 1
ქვეითი ასეულის პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება და შეიარაღების რაოდენობა
პირადი შემადგენლობა და . . . . ასეულის . . . სამი ქვეითი . . . იარაღის . . . ს უ ლ
შეიარაღება . . . . . . . . . . . . . . . . . მართვა . . . . . ოცეული, . . . . ოცეული . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . თითოეულში . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
ოფიცრები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 . . . . . . . . . . 1 . . . . . . . . . . . .1 . . . . . . . . . 5 . . .
უნტერ-ოფიცრები . . . . . . . . . . . . . .1 . . . . . . . . .– . . . . . . . . . . . . . 1 . . . . . . . . . 2 . . .
რიგითები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 . . . . . . . . . 45 . . . . . . . . . . . 43 . . . . . . .191 . . .
ს უ ლ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 . . . . . . . . . 46 . . . . . . . . . . . 45 . . . . . . 198 . . .
81-მმ ნაღმსატყორცნები . . . . . . . – . . . . . . . . . .– . . . . . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . . 3 . . .
75-მმ უუკუცემო ქვემეხები . . . . – . . . . . . . . . .– . . . . . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . . 3 . . .
89-მმ ტანკსაწინააღმდეგო
ყუმბარსატყორცნები . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . .1 . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . .3 . . .
7,62-მმ ტყვიამფქვევები . . . . . . . . – . . . . . . . . . . 2 . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . .6 . . .
7,62-მმ ავტომატური შაშხანები . .– . . . . . . . . . .6 . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . 18 . . .
7,62-მმ შაშხანები . . . . . . . . . . . . . 13 . . . . . . . . .33 . . . . . . . . . . . . 29 . . . . . . .141 . . .
9-მმ პისტოლეტები . . . . . . . . . . . . 2 . . . . . . . . . .4 . . . . . . . . . . . . 13 . . . . . . . . 27 . . .
რადიოსადგურები . . . . . . . . . . . . .5 . . . . . . . . . .1 . . . . . . . . . . . . 11 . . . . . . . . 19 . . .
სატელეფონო აპარატები . . . . . . . 2 . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . .2 . . .
ავტომობილები . . . . . . . . . . . . . . .1 . . . . . . . . . – . . . . . . . . . . . . . .6 . . . . . . . . . 7 . . .
ი ა რ ა ღ ი ს | ო ც ე უ ლ ი (45 ადამიანი) მოიცავდა მართვის ჯგუფს (ოცეულის მეთაური – უმცროსი ლეიტენანტი ან უფროს ლეიტენანტი, ოცეულის მეთაურის თანაშემწე – სერჟანტი, მანქანის მძღოლი); ნაღმსატყორცნების სექციას, სადაც შედიოდა მართვის ჯგუფი (სექციის მეთაური – უნტერ-ოფიცერი, სამი მეწინავე დამკვირვებელი /მეთვალყურე/ – სერჟანტები, სროლისთვის მონაცემების მომზადების ორი სპეციალისტი – ეფრეიტორები, ოთხი რადიოტელეფონისტი – რიგითები) და ნაღმსატყორცნების სამი ათეული (თითოეულში ათეულის მეთაური – სერჟანტი, დამმიზნებელი – ეფრეიტორი, დამმიზნებლის თანაშემწე – რიგითი, საბრძოლო მასალების სამი მიმტანი – რიგითი); ტანკსაწინააღმდეგო სექციას, რომელსაც ჰქონდა მართვის ჯგუფი (სექციის მეთაური – სერჟანტი, მანქანის მძღოლი – რიგითი) და 75-მმ უუკუცემო ქვემეხების სამი გათვლა (თითოეულში ქვემეხის მეთაური – სერჟანტი, დამმიზნებელი – ეფრეიტორი, დამმიზნებლის თანაშემწე – რიგითი, საბრძოლო მასალების მიმტანი – რიგითი). მის შეიარაღებაში შედგებოდა სამი 81-მმ ნაღმსატყორცნი, სამი 75-მმ უუკუცემო ქვემეხი, 29 ერთეული 7,62-მმ შაშხანა, 13 პისტოლეტი და 11 რადიოსადგური.
ქვეითი ბატალიონი ითვლებოდა ქვეითი დივიზიების, A და B ტიპის ქვეითი დივიზიების (უკანასკნელებს ზოგჯერ მოტოქვეით დივიზიებსაც უწოდებდნენ), აგრეთვე ცალკეული ქვეითი ბრიგადების ძირითად ტაქტიკურ ქვედანაყოფად. მის შემადგენლობაში შედიოდნენ მეთაურობა და შტაბი, საშტაბო და მომსახურების ასეული, სამი ქვეითი ასეული და მხარდაჭერის ასეული.
მ ე თ ა უ რ ო ბ ა | დ ა | შ ტ ა ბ ი შეიცავდნენ ბატალიონის მეთაურს (მაიორი – ვიცე-პოლკოვნიკი), მეთაურის მოადგილეს (კაპიტანი – მაიორი), ტრანსპორტის უფროსს (კაპიტანი), მომარაგების უფროსს (უფროსი ლეიტენანტი – კაპიტანი), ოფიცრებს პირადი შემდგენლობისა და იდეოლოგიური დამუშავების საკითხებში, დაზვერვასა და კონტრდაზვერვაში (ლეიტენანტები), ბატალიონის ექიმსა და ადიუტანტს (უმცროსი ლეიტენანტი – ლეიტენანტი).
ს ა შ ტ ა ბ ო | დ ა | მ ო მ ა რ ა გ ე ბ ი ს | ა ს ე უ ლ ი შედგებოდა ასეულის მართვისა (მეთაური– კაპიტანი ან მაიორი, ასეულის ზემდეგი – ფელდფებელი, მასობრივი დაზიანების იარაღისგან /მდი/ დაცვის ინსტრუქტორი – უნტერ-ოფიცერი, მძღოლ-მექანიკოსი, იარაღის ტექნიკოსი – უნტერ-ოფიცერი, ორი სერჟანტი – მომმარაგებლები, უფროსი მწერალი – უნტერ-ოფიცერი, მძღოლ-რადისტი, მძღოლ-მწერალი, მძღოლი და ორი მეკავშირე – რიგითები) და ოთხი ოცეულისგან (მართვის, საშტაბო, კავშირგაბმულობის, მომარაგებისა და რემონტის).
მ ხ ა რ დ ა ჭ ე რ ი ს | ა ს ე უ ლ ი მოიცავდა მართვას (ასეულის მეთაური – კაპიტანი, ასეულის მეთაურის თანაშემწე, ასეულის ზემდეგი, მდი-გან დაცვის ინსტრუქტორი, მომარაგების სპეციალისტი, შეიარაღების რემონტის ორი ტექნიკოსი, აპარატურის რემონტის ორი ტექნიკოსი, მძღოლ-მექანიკოსი, უფროსი მწერალი, მძღოლი, მძღოლ-მწერალი, რადისტი, სამი მძღოლი), ოთხ ოცეულს: ნაღმსატყორცნების (ნაღმსატყორცნების სამი ათეული), ორ ტანკსაწინააღმდეგოსა (უუკუცემო ქვემეხების სამ-სამი ათეული) და სატყვიამფრქვევოს. ბატალიონის ორგანიზაცია, მისი პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება და შეიარაღების რაოდენობა მე-2 ნახატზე და მე-2 ცხრილშია მოცემული.
[ნახატი]
ნახ. 2. ქვეითი ბატალიონის ორგანიზაცია
ცხრილი 2
ქვეითი ბატალიონის პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება და შეიარაღების რაოდენობა
პირადი შემადგენლობა და . . მეთუ- . . . ა ს ე უ ლ ე ბ ი . . .
შეიარაღება . . . . . . . . . . . . . .რობა და . საშტაბო და . სამი ქვეითი . მხარდა- . ს უ ლ
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . შტაბი . . მომსახურე- . . თითოეულ- . . . ჭერის
. . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ბის . . . . . . . . . . ში . . . . . . . . . . . . . . . . .
ოფიცრები . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 . . . . . . . 5 . . . . . . . . . . . .5 . . . . . . . . . 6 . . . . 32 . . .
უნტერ-ოფიცრები . . . . . . . . . . . 4 . . . . . 16. . . . . . . . . . . . .2 . . . . . . . . .22. . . . 88 . . .
სერჟანტები და რიგითები . . . . 8 . . . . . 163 . . . . . . . . . . 191 . . . . . . . .98 . . . 836 . . .
ს უ ლ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 . . . . 184 . . . . . . . . . . .198 . . . . . . .126 . . 918 . . .
106,7-მმ ნაღმსატყორცნები . . . . – . . . . . – . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . .3 . . . . . 3 . . .
81-მმ ნაღმსატყორცნები . . . . . . – . . . . . .– . . . . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . – . . . . . .9 . . .
106-მმ უუკუცემო ქვემეხები . . – . . . . . .– . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . . 6 . . . . . 6 . . .
75-მმ უუკუცემო ქვემეხები . . . – . . . . . . .2 . . . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . – . . . . . 11 . . .
88,9-მმ რეაქტიული ტანკსაწინა-
აღმდეგო ყუმბარსატყორცნები . – . . . . . 4 . . . . . . . . . . . . .3 . . . . . . . . .4 . . . . 17 . . .
7,62-მმ ტყვიამფრქვევები . . . . . . – . . . . . 1 . . . . . . . . . . . . 6 . . . . . . . . .3 . . . . 22 . . .
11,43-მმ პისტოლეტ-
ტყვიამფრქვევები . . . . . . . . . . . . 2 . . . . . 16 . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . 12 . . . . 30 . . .
7,62-მმ ავტომატ. შაშხანები . . . – . . . . . – . . . . . . . . . . . . . 18 . . . . . . – . . . . . .54 . . .
7,62-მმ შაშხანები . . . . . . . . . . . . 8 . . . . . 147 . . . . . . . . . . 141 . . . . . . .94 . . . 674 . . .
9-მმ პისტოლეტები . . . . . . . . . .10 . . . . . .21 . . . . . . . . . . . .27 . . . . . . 18 . . . 130 . . .
რადიოსადგურები . . . . . . . . . . – . . . . . . .23 . . . . . . . . . . . .19 . . . . . . 10 . . . . 90 . . .
სატელეფონო აპარატები . . . . .– . . . . . . .10 . . . . . . . . . . . . . 2 . . . . . . . 8 . . . . 24 . . .
ავტომობილები . . . . . . . . . . . . .– . . . . . . .47 . . . . . . . . . . . . .7 . . . . . . 15 . . . . 83 . . .
როგორც 1980-იანი წლების მიწურულს საზღვარგარეთულ ბეჭდურ სამხედრო გამოცემებში იტყობინებოდნენ, მოტოქვეითი ქვედანაყოფები შედიოდნენ ჯავშანსატანკო (A ტიპის ქვეითი დივიზიები) და მექანიზებული (მექანიზებული და B ტიპის ქვეითი დივიზიები) პოლკების, აგრეთვე ცალკეული მექანიზებული და ჯავშანსატანკო ბრიგადების მოტოქვეითი ბატალიონების შემადგენლობაში. მათი განსხვავება ქვეითი ქვედანაყოფებისგან ძირითადად იმაში მდგომარეობდა, რომ შეიარაღებაში მათ გააჩნდათ ჯავშანტრანსპორტერები, რომელთა რაოდენობაც ზემოჩამოთვლილ დივიზიებში, უცხოური პრესის მონაცემებით, შეადგენდა შესაბამისად 100, 160 და 500 ერთეულს, ბრიგადებში კი – დაახლოებით 90-ს.
მოტოქვეითი ათეული წარმოადგენდა უმცირეს ტაქტიკურ ქვედანაყოფს. მასში მოითვლებოდა პირადი შემადგენლობის 12 ადამიანი (მეთაური – უნტერ-ოფიცერი, მეთაურის თანაშემწე – ჯავშანტრანსპორტერის /ჯტრ/ მეთაური – სერჟანტი, ორი მეტყვიამფრქვევე, ორი ყუმბარმტყორცნელი, ხუთი მსროლელი და მძღოლ-მექანიკოსი – რიგითები), ორი 7,62-მმ ტყვიამფრქვევი, ორი 66-მმ ყუმბარსატყორცნი, პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები და შაშხანები.
მოტოქვეითი ოცეული (46 ადამიანი) ასევე უმცირეს ტაქტიკურ ქვედანაყოფად იყო მიჩნეული. მას გააჩნდა მართვის ჯგუფი (ოცეულის მეთაური – უმცროსი ლეიტენანტი ან უფროსი ლეიტენანტი, ოცეულის მეთაურის თანაშემწე – უნტერ-ოფიცერი, მძღოლ-მექანიკოსი – უნტერ-ოფიცერი, მდი-გან დაცვის ინსტრუქტორი – უნტერ-ოფიცერი, რადისტი, მეკავშირე, ორი ყუმბარმტყორცნელი და ორიც მსროლელი) და სამი მოტოქვეითი ათეული. სულ მასში იყო სამი 7,62-მმ ტყვიამფრქვევი, ოთხი 88,9-მმ ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარსატყორცნი, ხუთი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი, 33 შაშხანა, რვა პისტოლეტი, ოთხი ჯტრ M113, ათი რადიოსადგური.
მოტოქვეითი ასეული გახლდათ ძირითადი საბრძოლო ქვედანაყოფი. ის იყო მექანიზებული და A და B ტიპის ქვეითი დივიზიების მექანიზებული და ჯავშანსატანკო პოლკების, აგრეთვე ცალკეული მექანიზებული და ჯავშანსატანკო ბრიგადების მოტოქვეითი ბატალიონების შემადგენელი ნაწილი. ასეული მოიცავდა მართვასა (ქვეითი ასეულის ანალოგიური) და სამ მოტოქვეით ოცეულს (პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება და შეიარაღების რაოდენობა მე-3 ცხრილშია მოცემული).
მოტოქვეითი ბატალიონი ითვლებოდა მექანიზებული და A და B ტიპის ქვეითი დივიზიების მექანიზებული და ჯავშანსატანკო პოლკების, აგრეთვე ცალკეული მექანიზებული და ჯავშანსატანკო ბრიგადების ძირითად ტაქტიკურ ქვედანაყოფად. მასში შედიოდნენ მეთაურობა და შტაბი (ისეთივე როგორც ქვეით ბატალიონში), საშტაბო და მომსახურების ასეული, მხარდაჭერის ასეული და სამი მოტოქვეითი ასეული (ორგნიზაცია, პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება და შეიარაღების რაოდენობა მოცემულია ნახ. 3-ზე და ცხრილ 3-ში).
[ნახატი]
ნახ. 3. მოტოქვეითი ბატალიონის ორგანიზაცია
ცხრილი 3
მოტოქვეითი ბატალიონის პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება და შეიარაღების რაოდენობა
პირადი შემადგენლობა და . . მეთაუ- . . . ა ს ე უ ლ ე ბ ი . . . . . . ს უ ლ
შეიარაღება . . . . . . . . . . . . . . რობა და . საშტაბო და . სამი მოტო- . მხარდა- . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . შტაბი . მომსახურე- . ქვეითი, თი- . ჭერის . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ბის . . . . . . თო ეულში . . . . . . . . . . . . . . .
ოფიცრები . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 . . . . . . . . 5 . . . . . . . . 4 . . . . . . . . . . 3 . . . . . 28 . . .
უნტერ-ოფიცრები . . . . . . . . . . .4 . . . . . . . .18 . . . . . . . 7 . . . . . . . . . .18 . . . . . 59 . . .
სერჟანტები და რიგითები . . . .8 . . . . . . . 163 . . . . . 142 . . . . . . . . . .88 . . . . 683 . . .
ს უ ლ . . . . . . . . . . . . . . . . 20 . . . . . . .184 . . . . . 153 . . . . . . . . 107 . . . . .770 . . .
106,7-მმ ნაღმსატყორცნები . . – . . . . . . . . – . . . . . . . . – . . . . . . . . . . .3 . . . . . . .3 . . .
81-მმ ნაღმსატყორცნები . . . . – . . . . . . . . . –. . . . . . . . – . . . . . . . . . . .6 . . . . . . .6 . . .
ჯავშანტრანსპორტერები
M113 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 . . . . . . . .1 . . . . . . . 13 . . . . . . . . . . 2 . . . . . .44 . . .
66-მმ ტანკსაწინააღმდეგო
ყუმბარსატყორცნები . . . . . . . – . . . . . . . . 4 . . . . . . . . 12 . . . . . . . . . . 4 . . . . . 44 . . .
7,62-მმ ტყვიამფრქვევები . . . . 3 . . . . . . . .9 . . . . . . . . . 9 . . . . . . . . . . – . . . . . 39 . . .
11,43-მმ პისტოლეტ-
ტყვიამფრქვევები . . . . . . . . . . .2 . . . . . . . 16 . . . . . . . .16 . . . . . . . . . 18 . . . . . 84 . . .
7,62-მმ შაშხანები . . . . . . . . . . . 8 . . . . . . 147. . . . . . . .99. . . . . . . . . 76 . . . . .528 . . .
9-მმ პისტოლეტები . . . . . . . . 10 . . . . . . . 21 . . . . . . . .69 . . . . . . . . .13 . . . . .251 . . .
რადიოსადგურები . . . . . . . . – . . . . . . . . .23 . . . . . . . .23 . . . . . . . . . . 8 . . . . .130 . . .
სატელეფონო აპარატები . . . – . . . . . . . . 10 . . . . . . . . .2 . . . . . . . . . . .2 . . . . . 18 . . .
ავტომობილები . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . 47 . . . . . . . . .4 . . . . . . . . . .12 . . . . . 71 . . .
მ ო ქ მ ე დ ე ბ ე ბ ი ს | ტ ა ქ ტ ი კ ა. თურქული წესდებებით 1980-იანი წლების მიწურულს ქვეითი (მოტოქვეითი) ჯარი განიხილებოდა როგორც სახმელეთო ჯარების ერთერთი ძირითადი გვარეობა. ტანკებთან, არტილერიასთან, საარმიო და ტაქტიკურ ავიაციასთან და ჯარების სხვა გვარეობებთან ურთიერთმოქმედებითა და მათი მხარდაჭერით ქვეით (მოტოქვეით) ქვედანაყოფებს შეეძლოთ შეტევაში სვლიდან გაერღვიათ მოწინააღმდეგის თავდაცვა, გაენადგურებიათ მისი ცოცხალი ძალა და ტექნიკა, ეწარმოებიათ უკანდახეული მოწინააღმდეგის დევნა, გადაელახათ წყლიანი და სხვა დაბრკოლებები, დაუფლებოდნენ ტერიტორიასა და ცალკეულ ობიექტებს, ხოლო თავდაცვაში კი – მოეგერიებიათ მოწინააღმდეგის შემოტევები და მტკიცედ შეენარჩუნებიათ დაკავებული პოზიციები. როგორც წესი, ქვეითი (მოტოქვეითი) ქვედანაყოფები ბრძოლას აწარმოებდნენ ქვეით მწყობრში. მოწინააღმდეგის სწრაფად უკან დახევისას მათ შეეძლოთ მოეხდინათ ჯავშანტრანსპორტერებსა ან ავტომობილებში, აგრეთვე ტანკებზე მათი დევნის ორგანიზება. ყველაზე უფრო ეფექტურად ისინი შეიძლებოდა გამოყენებულ ყოფილიყვნენ თავდაცვაში საყრდენი პუნქტების შენარჩუნებისთვის, ეწარმოებიათ ბრძოლა ტყეში, მთაგორიან და ტყიან ადგილმდებარეობაზე, დასახლებულ პუნქტებში და წყლიან მიჯნებზე როგორც დღისით, ისე ღამითაც ნებისმიერ მეტეოროლოგიურ პირობებში.
ქვეითი (მოტოქვეითი) ათეული შეტევაში მოქმედებდა, როგორც წესი, ოცეულის შემადგენლობაში ქვეით მწყობრსა ან ჯავშანტრანსპორტერში (იხ. ფერადი ჩანართი). ქვეით მწყობრში მოქმედებებისას ათეულს შეეძლო შეეტია 50-100 მ სიგანის ფრონტით. შეტევის წინ ათეული, რომელიც ასეულის თავმოყრის რაიონში იმყოფებოდა, განლაგდებოდა ვითარების და მიხედვით ერთ ადგილას ან ორ-სამ ჯგუფად, ახდენდა მეთვალყურეობის ორგანიზებას და ღებულობდა უსაფრთხოების ზომებს. თავმოყრის რაიონში შეიძლებოდა მოეწყოთ შესაფარებლები პირადი შემადგენლობისთვის და ეს რაიონი შეენიღბათ. ათეულის მეთური ოცეულის მეთაურისგან ღებულობდა საბრძოლო ამოცანას, ამოწმებდა პირადი შემადგენლობის მზადყოფნას, იარაღის გამართულობას და იძლეოდა შეტევის ბრძანებას, რომელშიც მიუთითებდა კონკრეტულ ცნობებს მოწინააღმდეგის შესახებ; ათეულის ამოცანასა და მოქმედებების წესს (შეტევის მიმართულება, შეტევის მიჯნაზე გასვლის მეთოდი, რომელიც /ეს მიჯნა/ მოწინააღმდეგის წინა ხაზიდან 100-150 მ-ში ინიშნებოდა, შეტევის ობიექტი, ცეცხლის წარმოებისა და საარტილერიო მხარდაჭერის წესი); ზურგის უზრუნველყოფას; სამედიცინო და სპეცდამუშავების პუნქტების ადგილებს; დაჭრილებისა და დაზიანებულთა შეკრების წესს; კავშირგაბმულობისა და მეზობლებთან ურთიერთმოქმედების ორგანიზაციას.
მოწინააღმდეგესთან დაახლოება იწყებოდა ათეულის მიერ საწყისი (ამოსავალი) მიჯნის (300-1000 მ მოწინააღმდეგის წინა ხაზიდან) გადალახვის მომენტიდან. ის ხორციელდებოდა ფარულად, ადგილმდებარეობის რელიეფის მაქსიმალური გამოყენებით. მოწინააღმდეგის საცეცხლე ზემოქმედების ხასიათის და მიხედვით, შეტევის მიჯნისკენ ათეული შეიძლებოდა წინ წასულიყო განწერტებულად სექციებად დანაწევრებული კოლონებით ან შარით (ჯაჭვით). თუ მოწინააღმდეგე თავისი ცეცხლით მთელი შემადგენლობით წინსვლის ნებას არ იძლეოდა, მაშინ შეიძლებოდა «გაჟონვის» მეთოდი გამოეყენებიათ, როცა თითოეული ჯარისკაცი, ადგილმდებარეობის პირობების მაქსიმალური გამოყენებით, ათეულის მეთაურის მიერ განსაზღვრულ დროში შეტევის მიჯნაზე ფარულად გავიდოდა. შეტევაზე გადასვლა ხორციელდებოდა ბრძანების მიხედვით ან ათეულის მეთაურის სიგნალით.
ქვეით მწყობრში შეტევის წარმოებისთვის ათეული შარად (ჯაჭვად) იშლებოდა და შეძახილებით «ალაჰ, ალაჰ!» ერთდროულად წამოდგებოდა და შეტევის ობიექტისკენ მიიწევდა. ათეულის მეთაური ათეულის უკან იმყოფებოდა, რათა უკეთესად ეწარმოებინა ბრძოლის ველზე დაკვირვება და ათეულის მოქმედებები ემართა, სექციების მეთაურები კი თავიანთი სექციების თავში მოძრაობდნენ. ათეულის მეთაური ათეულის მართვას ხმით ან სიგნალებით ახორციელებდა, ოცეულის მეთაურთან კავშირს კი რადიოთი ინარჩუნებდა. შეტევის ობიექტთან მისვლისას ათეული მას ხელყუმბარებს დააყრიდა, ხოლო პირად შემადგენლობას კი ცეცხლით, ხიშტებითა და კონდახებით ანადგურებდა. მითითებული ობიეტის დაუფლების შემდეგ ათეული შეტევას აგრძელებდა ან თავდაცვის ორგანიზებას ახდენდა და მოწინააღმდეგის კონტრშემოტევების მოგერიებისთვის ემზადებოდა. მიცემული ტანკებით შეტევის წარმოებისას ათეული მათი დაფარვის ქვეშ მათ უკან მიდიოდა, და პირველ რიგში მოწინააღმდეგის ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებებს ანადგურებდა.
ქვეითი (მოტოქვეითი) ათეული თავდაცვაში, როგორც წესი, ოცეულის შემადგენლობაში მოქმედებდა, და ოცეულის საყრდენ პუნქტზე მისთვის გამოყოფილ (დანიშნულ) პოზიციას იცავდა. ფრონტში პოზიციის სიგანე მიღებულ ამოცანაზე, მოწინააღმდეგის მოქმედებების ხასიათზე, ასევე ადგილმდებარეობის რელიეფის ხასიათზე იყო დამოკიდებული და შეიძლებოდა 50-125 მ-თვის მიეღწია. ათეულის პოზიცია მოიცავდა სასროლ სანგრებს, ათეულის მეთაურისა და სექციების მეთაურების სანგრებს, პირადი შემადგენლობისთვის შესაფარებლებსა და თავშესაფრებს. წინა ხაზის წინ საინჟინრო ღობურები, ქვეითსაწინააღმდეგო და ტანკსაწინააღმდეგო დანაღმული ველები, აგრეთვე ტანკსაწინააღნმდეგო დაბრკოლებები ეწყობოდა. ძირითად პოზიციასთან ერთად ათეული სათადარიგო პოზიციასაც აწყობდა (აღჭურავდა).
თავდაცვაზე ბრძანების გაცემის შემდეგ ათეულის მეთაური ახდენდა მეთვალყურეობის, სანგრებისა და შეტყობინების გზათა გათხრისა და აღჭურვის, დაშენის სექტორების გაწმენდის ორგანიზებას, ამყარებდა კავშირგაბმულობას მეზობელ ქვედანაყოფებთან და მხარდაჭერის ქვედანაყოფებთან, ღებულობდა ზომებს უსაფრთხოებისა და შენიღბვის უზრუნველყოფისთვის. მოწინააღმდეგის საცეცხლე მომზადების დროს პოზიციაზე მორიგე მეთვალყურე (დამკვირვებელი) რჩებოდა, დანარჩენები კი შესაფარებლებში იმყოფებოდნენ. მისი დასრულების შემდეგ პირადი შემადგენლობა სწრაფად იკავებდა თავის სანგრებს და შემოტევის მოგერიებისთვის ემზადებოდა. შეიარაღებაში არსებული იარაღის ნამდვილი ცეცხლის დისტანციაზე მოწინააღმდეგის მოახლოებასთან ერთად პირადი შემადგენლობა მეთაურის ბრძანებით ხსნიდა ცეცხლს, რომლის ინტენსივობასაც თავდაცვის წინა ხაზთან მოწინააღმდეგის მოახლოების და მიხედვით აძლიერებდა.
მოწინააღმდეგის ტანკებს ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებათა ცეცხლით ანადგურებდნენ, თანმხლებ ქვეით ჯარს კი – სასროლი იარაღის ცეცხლითა და ხელყუმბარებით. ტანკების გარღვევის შემთხვევაში ათეული მეზობლებთან ურთიერთმოქმედებით მათ მის ხელთ არსებული ყველა საშუალებით ანადგურებდა, მოკვეთდა რა ამავდროულად მათგან ქვეით ჯარს. მოწინააღმდეგის სოლად შემოჭრისას ათეული ძალების ნაწილით სათადარიგო პოზიციაზე უკან იხევდა და ოცეულის სხვა ქვედანაყოფებთან ერთობლივი ძალისხმევით მდგომარეობის აღდგენისკენ ისწრაფვოდა.
ქვეითი (მოტოქვეითი) ოცეული შეტევაში, როგორც წესი, ბრძოლას აწარმოებდა ასეულის შემადგენლობაში, მოქმედებდა რა მის პირველ ან მეორე ეშელონში (რეზერვში). მთავარ მიმართულებაზე მოქმედებისას ის შეიძლებოდა ნაღმსატყორცნების ათეულითა და ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებებით გაეძლიერებინათ. მოწინააღმდეგის მოქმედებათა ხასიათის მიხედვით ქვეითი (მოტოქვეითი) ოცეული, ასეულის პირველ ეშელონში ყოფნისას, შეუტევდა 150-300 მ სიგანის ფრონტში სვლიდან ან საწყისი მიჯნის დაკავების შემდეგ. ოცეულის საბრძოლო წყობა ჩვეულებრივ აიგებოდა ათეულების ხაზში (სამივე ათეული პირველ ეშელონში ან კიდევ ერთი ათეულის რეზერვში გამოყოფით). მოწინააღმდეგის თავდაცვის წინა ხაზზე ოცეულს შეტევა შეიძლებოდა ეწარმოებინა ქვეით მწყობრში ან ჯავშანტრანსპორტერებზე ხაზში, შვერით მარცხნივ ან მარჯვნივ, კუთხით წინ ან უკან, გამოიყენებდა რა მანევრის სხვადასხვა ფორმებს. ქვეითი ოცეულის იარაღის ათეული იმყოფებოდა ოცეულის მეთაურის განკარგულებაში; მისი საცეცხლე საშუალებები რეკომენდირებული იყო გამოეყენებიათ ფრონტიდან დარტყმის მიმყენებელი ათეულის მხარდასაჭერად.
ქვეითი (მოტოქვეითი) ოცეული თავდაცვაში შეიძლებოდა ყოფილიყო ასეულის პირველ ან მეორე ეშელონში (რეზერვში). თავდაცვის დასაკავებლად ოცეული, როგორც წესი, აწყობდა (ქმნიდა) საყრდენ პუნქტს (450 მ ფრონტსა და 200 მ სიღრმეში), რომელიც საასეულო საყრდენი პუნქტის საფუძველს წარმოადგენდა. მის წინ ხდებოდა საინჟინრო ღობურების, აგრეთვე ქვეითსაწინააღმდეგო და ტანკსაწინააღმდეგო დანაღმული ველების დაყენება, ჯავშანტრანსპორტერებისთვის ძირითადი და სათადარიგო პოზიციების მოწყობა.
პირველ ეშელონში თავდაცვაში მყოფ ოცეულს იმაზე ესმებოდა ამოცანა, რომ მოწინააღმდეგისთვის მაქსიმალური დანაკარგები მიეყენებია, არ მიეცა მისთვის თავდაცვის წინა ხაზის გარღვევისა და საოცეულო საყრდენი პუნქტის დაპყრობის საშუალება. ამ ამოცანას ის ასეულის სხვა ქვედანაყოფებთან, აგრეთვე მიცემულ და მხარდამჭერ ძალებთან და საშუალებებთან ურთიერთმოქმედებით ასრულებდა.
ასეულის მეორე ეშელონში (რეზერვში) მყოფი ოცეული პირველი ეშელონის ოცეულებს ცეცხლით მხარს უჭერდა, ასეულის ფლანგებსა და ზურგს უზრუნველყოფდა, ხოლო მოწინააღმდეგის გარღვევის შემთხვევაში კი მას კონტრშეტევით ანადგურებდა ან უკუაგდებდა და თავდაპირველ მდგომარეობას აღდგენდა.
ქვეითი (მოტოქვეითი) ასეული შეტევაში მოქმედებდა ბატალიონის შემადგენლობაში, იმყოფებოდა რა მის პირველ ან მეორე ეშელონში (რეზერვში). ის შეიძლებოდა გაეძლიერებინათ ტანკებით, ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებებითა და ნაღმსატყორცნებით. ასეულის საბრძოლო წყობა მოწინააღმდეგის თავდაცვის ხასიათისა და საბრძოლო ამოცანის მიხედვით აიგებოდა ერთ ან ორ ეშელონად. შეტევა შეიძლებოდა ეწარმოებინა სვლიდან ან წინასწარ მომზადების შემდეგ თავმოყრის რაიონის დაკავებით. ქვეით მწყობრში ასეული ჩვეულებრივ უტევდა 1-დან 1,5 კმ-მდე ფრონტში, ხოლო ჯავშანტრანსპორტერებზე კი – 1-დან 2 კმ-მდე. ასეულს უნიშნავდნენ შეტევის უახლოეს და საბოლოო ობიექტებს, შესაბამისად, 1 – 1,5 კმ-მდე და 3 კმ-მდე მანძილებზე მოწინააღმდეგის თავდაცვის სიღრმეში. ასეულის შეტევას წინ უსწრებდა საცეცხლე მომზადება, რომელსაც ზემდგომი უფროსი ატარებდა (დაახლოებით 30 წთ). ასეულის პირველი ეშელონის შეტევის მიჯნაზე გასვლის შემდეგ არტილერიისა და ნაღმსატყორცნების ცეცხლი მოწინააღმდეგის თავდაცვის სიღრმეში გადაჰქონდათ, ხოლო ასეული კი მის საფარველქვეშ მოწინააღმდეგეს უტევდა.
თურქულ წესდებებში აღინიშნებოდა, რომ, შეიჭრებოდნენ რა სოლისებურად თავდაცვაში, ასეულის პირველი ეშელონის ოცეულებს სწრაფად უნდა განევითარებიათ შეტევა, ცდილიყვნენ პირისპირ მდგომი მოწინააღმდეგის განადგურებას. ასეულის მეორე ეშელონი (რეზერვი) პირველის კვალდაკვალ ისეთ მანძილზე გადაადგილდებოდა, რომელიც ბრძოლაში მის დროულად შეყვანას უზრუნველყოფდა. ასეულის შეტევის წარმატების უზრუნველყოფა მხარდამჭერი საშუალებების უწყვეტი ცეცხლით ხდებოდა. ეს მიიღწეოდა ბრძოლის მსვლელობისას საცეცხლე პოზიციების თავისდროული და სწრაფი შეცვლითა და საცეცხლე საშუალებების სწორი გადაადგილებით. ნაღმსატყორცნების საცეცხლე პოზიციების შეცვლა ისეთი ანგარიშით იყო რეკომენდირებული, რომ მათ 2/3-ს შემტევი ფეხოსნებისთვის მხარი დაეჭირა, ხოლო 1/3-ს კი პოზიცია შეეცვალა.
დასმული ამოცანის შესრულების შემდეგ ასეული შეიძლებოდა დაპყრობილ მიჯნაზე გამაგრებულიყო და მოწინააღმდეგის კონტრშემოტევების მოგერიებისთვის მომზადებულიყო ან შეტევა გაეგრძელებინა.
იარაღის ოცეული, როგორც წესი, ცენტრალიზებულად, მთელი ასეულის ინტერესებში გამოიყენებოდა, თუმცა კი ზოგიერთ შემთხვევაში მისი საშტატო და მიცემული საშუალებების ნაწილი შეიძლებოდა უშუალოდ ქვეითი (მოტოქვეითი) ოცეულების მეთაურებისთვის გადაექვემდებარებინათ.
ქვეითი (მოტოქვეითი) ასეული თავდაცვაში (ნახ. 4) მოქმედებდა ბატალიონის შემადგენლობაში, იმყოფებოდა რა მის პირველ ან მეორე ეშელონში (რეზერვში). მას შეეძლო ასევე დაეცვა მოსაკვეთი (მოკვეთის) პოზიცია ან პოლკის (დივიზიის) საბრძოლო დაცვაში (боевое охранение) ყოფილიყო.
[ნახატი]
ნახ. 4. ქვეითი ასეულის საბრძოლო წყობა თავდაცვაში (ვარიანტი)
თავდაცვის საბატალიონო რაიონის პირველ ეშელონში, ადგილმდებარეობის ხსიათისა და საბრძოლო წყობის მიხედვით, ასეულს შეიძლებოდა დაეცვა საასეულო საყრდენი პუნქტი სიგანით 600 მ – 2,4 კმ და სიღრმით 1 – 1,5 კმ, რომელსაც სინჟინრო მიმართებით აწყობდა (აღჭურავდა) და წრიული თავდაცვის წარმოებისთვის ამზადებდა.
მეორე ეშელონში (რეზერვში) ასეულს დაენიშნებოდა თავდაცვის რაიონი 1,5 – 2 კმ ფრონტსა და 2 კმ-მდე სიღრმეში. მოკვეთის (მოსაკვეთ) პოზიციაზე თავდაცვის ორგანიზებისას ასეული ღებულობდა 2 კმ-მდე სიგანის პოზიციას. საცეცხლე მხარდაჭერის გეგმის შედგენისას მის მეთაურს საკუთარი თავდაცვის წინა ხაზის წინ უძრავი გადამღობი ცეცხლის დაყენების აუცილებლობა უნდა გაეთვალისწინებია, რომლის ზოლის სიგანეც ერთი 81-მმ ნაღმსატყორცნისთვის 50 მ შეადგენდა, სამისთვის – 100 მ, სამი 106,7-მმ ნაღმსატყორცნისთვის – 200 მ და 105-მმ ჰაუბიცების ბატარეისთვის კი – 200 მ.
ბატალიონის პირველ ეშელონში თავდაცვაში მყოფი ასეულისგან უზრუნველყოფის ზოლში მოქმედებებისთვის ჩველებრივ გამოიყოფოდა უშუალო დაცვა (непосредственное охранение – თვალთვალისა და მიყურადების პოსტები) წინა ხაზიდან 400-500 მ დაშორებაზე. პირაპირებისა და ფლანგების უზრუნველყოფას კი სადაზვერვო რაზმების (дозоры) პატრულირებით აწარმოებდნენ.
თავდაცვაში ასეულს ესმებოდა ამოცანა ბატალიონის ქვედანაყოფებთან, აგრეთვე მიცემულ და მხარდამჭერ საცეცხლე საშუალებებთან ურთიერთმოქმედებით მოწინააღმდეგისთვის მაქსიმალური დანაკარგები მიეყენებია, მოეგერიებია მისი შემოტევა და არ დაეშვა თავდაცვის რაიონში სოლად შემოჭრა. თუ ეს მოხდებოდა, მაშინ ასეულის მეთაური მოწინააღმდეგეზე ყველა არსებული საშუალების ცეცხლს თავს უყრიდა, რათა მისი შემდგომი წინსვლა შეეჩერებინა, ხოლო შემდეგ კი მეორე ეშელონის (რეზერვის) ძალებით კონტრშეტევაზე გადადიოდა, ანადგურებდა (ან უკუაგდებდა) მას და მდგომარეობასაც აღადგენდა. შემოტევის მოგერიების შემდეგ ასეულის მეთაურს უნდა აღედგინა ცეცხლის სისტემა, შეევსო საბრძოლო მასალების მარაგი, აღედგინა თავდაცვითი ნაგებობები და საინჟინრო სიმაგრეები, შემდეგ კი მოწინააღმდეგის განმეორებითი შემოტევების მოგერიებისთვის მომზადებულიყო. ასეულის უკანდახევა ან ბრძოლიდან გამოსვლა მხოლოდ ბატალიონის მეთაურის ბრძანებით გახლდათ შესაძლებელი.
იარაღის ოცეულის საცეცხლე საშუალებები ჩვეულებრივ ცენტრალიზებულად, მთელი ასეულის ინტერესებში გამოიყენებოდა. 81-მმ ნაღმსატყორცნების სექციისთვის საცეცხლე პოზიციებს თავდაცვის საასეულო რაიონის ზურგში ირჩევდნენ. უუკუცემო ქვემეხების სექციას კი ასეულის მეთაური ტანკსახიფათო მიმართულებების დაფარვისთვის იყენებდა.
ქვეით (მოტოქვეით) ბატალიონს შეტევაში შეეძლო ემოქმედა პოლკის (ბრიგადის) შემადგენლობაში, იქნებოდა რა მის პირველ ან მეორე ეშელონში (რეზერვში) შეუტევდა რა მთავარ ან დამხმარე მიმართულებაზე ან კიდევ ბრძოლა ეწარმოებია დამოუკიდებლად. პოლკის პირველ ეშელონში და მის მთავარ მიმართულებაზე შეტევისას ბატალიონი შეიძლებოდა ერთი-ორი სატანკო ასეულით, 105-მმ (155-მმ) ჰაუბიცების ბატარეით, 120-მმ ნაღმსატყორცნების ასეულით, ტანკსაწინააღმდეგო და სადაზვერვო ქვედანაყოფებით გაეძლიერებიათ (ბატალიონის საშტატო ძალები და საშუალებანი მიცემულ ქვედანაყოფებთან ერთად საბატალიონო საბრძოლო ჯგუფს ქმნიდნენ).
ბატალიონს შეტევის უახლოესი და საბოლოო ობიექტები დაენიშნებოდა, რომელთა დაშორებაც წინა ხაზიდან შეიძლებოდა შესაბმისად 3 – 4 კმ და 6 – 8 კმ ყოფილიყო (ნახ. 5).
[ნახატი]
ნახ. 5. ქვეითი ბატალიონის საბრძოლო წყობა შეტევაში (ვარიანტი)
ბატალიონის შეტევის ფრონტის სიგანეს (2 – 3 კმ) განსაზღვრავდა პოლკის (ბრიგადის) მეთაური ამომდინარე დასმული ამოცანიდან, საცეცხლე მხარდაჭერის საშუალებათა არსებობიდან, პირისპირ მდგომი მოწინააღმდეგის ძალებიდან, პოლკის (ბრიგადის) საბრძოლო წყობაში ამ ბტალიონის მიერ დაკავებული ადგილდან და ვითარების პირობებიდან.
საბრძოლო წყობა ისეთი ანგარიშით აიგებოდა, რათა უზრუნველეყოთ ქვედანაყოფების მოქნილი და საიმედო მართვა, მათი განწერტვა (განაწილება), აგრეთვე შეექმნათ მოწინააღმდეგეზე უპირატესობა იქ, სადაც ამას ვითარება მოითხოვდა. შეტევაში გადასვლის ხერხისა და მოწინააღმდეგის თავდაცვის ხასიათის მიხედვით მას აგებდნენ ერთ ან ორ ეშელონად, შვერით მარჯვნივ ან მარცხნივ, კუთხით წინ ან უკან. ყველაზე უფრო ტიპიურად ითვლებოდა საბრძოლო წყობა ორ ეშელონად, ორი ასეული მიცემული ტანკებითა და ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებებით პირველ ეშელონში, ერთი ასეული საცეცხლე მხარდაჭერის საშუალებებით მეორე ეშელონში (რეზერვში).
ბატალიონის მეთური თავდაცვის ორგანიზებას შეუდგებოდა პოლკის (ბრიგადის) მეთაურისგან საბრძოლო ბრძანების მიღების შემდეგ. ვითარების პირობებისა და დროის არსებობის შესაბამისად იგი გაიცნობიერებდა საბრძოლო ამოცანას, ხელქვეითებს აძლევდა წინასწარ განკარგულებებს, აწარმოებდა დროის გაანგარიშებას, აფასებდა ვითარებას, ღებულობდა გადაწყვეტილებებს და გასცემდა საბრძოლო ბრძანებას. მასში მიეთითებოდა ცნობები მოწინაღმდეგის შესახებ, პოლკის (ბრიგადის) ამოცანა, შეტევის დაწყების დრო, მიცემული და მხრდამჭერი ქვედანაყოფების ამოცანა, ბატალიონის ამოცანა და ბრძოლაზე გადაწყვეტილება, დაქვემდებარებული ქვედანაყოფების ამოცანები, მდი-გან დაცვის ღონისძიებები, დაზვერვისა და დაცვის ორგანიზაცია, საწყისი მიჯნა და მასზე გასვლის წესი, მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის საკითხები, კავშირგაბმულობისა და მართვის ორგანიზაცია, საკომანდო (სამეთაურო) პუნქტის ადგილი და მისი გადაადგილების წესი. მოწინააღმდეგის მომზადებულ თავდაცვაზე შეტევის დაწყების წინ, როგორც წესი, ტარდებოდა საცეცხლე მომზადება, რომელშიც ბატალიონის საშუალებებიც ღებულობდნენ მონაწილეობას.
მიაღწევდა რა შეტევის მიჯნას, ბატალიონი, წესდებების დებულებათა თანახმად, სწრაფად უნდა გადასულიყო შეტევაზე და მოწინააღმდეგის ცოცხალი ძალა და საცეცხლე საშუალებები გაენადგურებია. შეტევა რეკომენდირებული იყო ეწარმოებიათ გაბედულად (გადამჭრელად), მაღალ ტემპში, ობიექტიდან ობიექტისკენ. იმ საყრდენი პუნქტებისთვის, რომლებიც ძლიერ წინააღმდეგობას უწევდნენ, ნაბრძანები იყო გვერდი აევლოთ ან ფლანგებიდან და ზურგიდან დარტყმებით გაენადგურებიათ. დაეუფლებოდნენ რა ობიექტს, პირველი ეშელონის ასეულები აუცილებლობის შემთხვევაში ივსებდნენ საბრძოლო მასალებს, აღადგენდნენ ურთიერთმოქმედებას და აგრძელებდნენ შეტევას. წარმატების ზრდისა და შეტევის ტემპის შენარჩუნებისთვის ბატალიონის მეთაურს შეეძლო ბრძოლაში მეორე ეშელონი შეეყვანა, ხოლო მოწინააღმდეგის უკანდახევის შემთხვევაში კი მისი დევნის ორგანიზება მოეხდინა, რათა მოწინააღმდეგს ახალ მიჯნაზე თავდაცვის დაკავება არ შეძლებოდა. საბოლოო ობიექტის დაპყრობის შემდეგ ბატალიონი ამ მიჯნაზე მაგრდებოდა და მოწინააღმდეგის კონტრშემოტევების მოგერიების, შეტევის შემდგომი გაგრძელების ან თავდაცვაში გადასვლისთვის ემზადებოდა.
ბატალიონის მხარდაჭერის ასეული ჩვეულებრივ მეთაურის უშუალო დაქვემდებარებაში იმყოფებოდა და პირველი ეშელონის ასეულების საცეცხლე მხარდაჭერისთვის, კონტრშემოტვების მოგერიებისა და ბატალიონის ინტერესებში სხვა ამოცნების შესრულებისთვის გახლდათ განკუთვნილი. ბრძოლის დინამიკაში მისი ქვედანაყოფები პირველი ეშელონის ასეულებს შორის შუალედებში და, როგორც წესი, მათი საბრძოლო რიგების უკან მოქმედებდნენ.
ქვეითი (მოტოქვეითი) ბატალიონი თავდაცვაში მოქმედებდა პოლკის (ბრიგადის) შემადგენლობაში, იმყოფებოდა რა მის პირველ ან მეორე ეშელონში (რეზერვში). ზოგიერთ შემთხვევაში მას შეიძლებოდა გარკვეული საბრძოლო ამოცნები ასევე დამოუკიდებლადაც შეესრულებინა. მას დაენიშნებოდა თავდაცვის რაიონი 2,5 – 3 კმ ფრონტში და 2,5 კმ-მდე სიღრმეში.
ბატალიონის საბრძოლო წყობა იგებოდა ერთ ან ორ ეშელონად. ყველაზე უფრო ტიპიურად ითვლებოდა საბრძოლო წყობა ორ ეშელონად: ორი ასეული პირველ და ერთიც მეორე ეშელონში (რეზერვში). ვითარების, ძალებისა და საშუალებათა არსებობის, ამოცანისა და პოლკის (ბრიგადის) საბრძოლო წყობაში ადგილის მიხედვით ბატალიონისთვის შეიძლებოდა მიეცათ ერთი-ორი სატანკო ასეული, 105-მმ (155-მმ) ჰაუბიცების ერთი-ორი ბატარეა, მესანგრეთა ასეული, ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტებისა (ტსმრ) და საზენიტო არტილერიის ქვედანაყოფები.
ბრძანების მიღების შემდეგ ბატალიონის მეთაური და მისი შტაბი შეიმუშავებდნენ თავდაცვის გეგმას, რომელიც შეიცავდა ძალებითა და საშუალებებით მანევრის გეგმასა და საცეცხლე მხარდაჭერის გეგმას. პირველში განისაზღვრებოდა ტაქტიკური თვალსაზრისით ადგილმდებარეობის ის უმნიშვნელოვანესი უბნები, რომელთა შენარჩუნებაზეც მთლიანობაში რაიონის თავდაცვის სიმტკიცე იქნებოდა დამოკიდებული, დაინიშნებოდა ძალები და საშუალებანი წინა ხაზის შესანარჩუნებლად და ქვედანაყოფების საბრძოლო დაცვისათვის (боевое охранение), დაიგეგმებოდა ტანკსაწინააღმდეგო, საჰაერო და დესანტსაწინააღმდეგო თავდაცვის, აგრეთვე მდი-გან დაცვის ღონისძიებები, დაზუსტდებოდა ქვედანაყოფების მართვის საკითხები და თავდაცვაში მოწინააღმდეგის სოლად შემოჭრის შემთხვევისთვის მზადდებოდა კონტრშეტევების ვრიანტები.
მეორე გეგმაში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობოდა ცეცხლის სიტემის ორგანიზაციას, ადგილმდებარეობის საუკეთესოდ გამოყენებას, ქვედანაყოფების ურთიერთმხარდაჭერის ორგანიზაციას, ბუნებრივი დაბრკოლებებისა და ღობურების მაქსიმალურ გამოყენებას.
პოლკის (ბრიგადის) მეორე ეშელონში მყოფი ბატალიონი ასრულებდა თავდაცვაში სოლად შემოჭრილი მოწინააღმდეგის განადგურების (უკუგდების), მეზობელ უბნებზე თავდაცვის გარღვევის შემთხვევაში ფლანგების დაფარვისა და მოწინააღმდეგის განადგურების (უკუგდების), აგრეთვე თავდაპირვლი მდგომარეობის აღდგენის მიზნით კონტრშეტევების ჩატარების ამოცანებს. ჩვეულებრივ მას განალაგებდნენ მის მიერ მომზადებლი თავდაცვის რაიონის მახლობლობაში განწერტილად (განცალკევებულად) და თანაც მზადყოფნაში საჭიროების შემთხვევაში ამ რაიონის სწრაფად დაკავებისთვის ან კიდევ კონტრშეტევის ჩასატარებლად.
ბატალიონის მხარდაჭერის ასეულის გამოყენება რეკომენდირებული გახლდათ მთელი ბატალიონის ინტერესებში. ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებებს (106-მმ უუკუცემო ქვემეხები) განალაგებდნენ ტანკსახიფათო მიმართულებებზე რაც შეიძლებოდა ახლოს წინა ხაზთან, რათა შესაძლებლობა ჰქონოდათ ტანკები თავდაცვის რაიონთან ჯერ კიდევ შორ მისადგომებზე გაენადგურებიათ.
გამოყენებული ლიტერატურა
Полколвник запаса И. Крымов, «Организация и тактика действий пехотных (мотопехотных) подразделений сухопутных войск Турции», Зарубежное Военное Обозрение, 1989 г. № 4.
მასალა მოიძია და თარგმნა
ირაკლი ხართიშვილმა
