ბელგიის შეიარაღებული ძალები 1980-იანი წლების დასაწყისში

საბჭოთა სამხედრო სპეციალისტების შეფასებით, ბელგიის სამხედრო პოლიტიკის საფუძველს 1970-იან წლებსა და 80-იანების დასაწყისში წარმოადგენდა აქტიური თანამშრომლობა პარტნიორებთან ჩრდილოატლანტიკურ კავშირში. მათი სიტყვებით, ქვეყნის სამხედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობა უცვლელად გამოდიოდა ამ აგრესიული ბლოკის შენარჩუნებისა და განმტკიცების მომხრედ, სრულად იღებდა რა „მოქნილი რეაგირების“ ნატო-ურ სტრატეგიას. აღებული ვალდებულებების თანახმად, ბელგიის სახემელეთო ჯარებისა და სამხედრო-საჰაერო ძალების საბრძოლო შენაერთებისა და ნაწილების ძირითადი ნაწილი გადაცემული იყო ევროპაში ნატო-ს სამოკავშირეო (გაერთიანებული) შეიარაღებული ძალების (მშძ) შემადგენლობაში, ხოლო „კომანდოსების“ პოლკის გაძლიერებული საპარაშუტო ბატალიონი შედიოდა ბლოკის მობილურ ძალებში. ბელგიის საჰაერო თავდაცვის (ჰთ) ძალები და საშუალებები წარმოადგენდა ევროპაში ნატო-ს სამოკავშირეო ჰთ-ის სისტემის შემადგენელ ნაწილს. ბელგიის ნატო-თან თანამშრომლობა გამოიხატებოდა აგრეთვე შეიარაღების ერთობლივად შემუშავებასა და წარმოებაში, კავშირგაბმულობის კოორდინაციაში, ჯარების ზურგის ერთობლივ უზრუნველყოფასა და ინფრასტრუქტურის ობიეტების გამოყენებაში. ბელგიური ჯარების საბრძოლო მომზადებას ატარებდნენ ბლოკის მშძ-სადმი წაყენებული ზოგადი მოთხოვნების შესაბამისად. 

ბელგიის შეიარაღებული ძალები მოიცავდა სახმელეთო ჯარებს, სამხედრო-საჰაერო ძალებსა და სამხედრო-საზღვაო ძალებს (ნახ. 1). უცხოური ბეჭდური გამოცემების მონაცემებით, მისი საერთო რიცხოვნება 80-იანი წლების დასაწყისში შეადგენდა 87.900 ადამიანს (გარდა ამისა, დაახლოებით 5.000 ადამიანი იყო სამხედრო-სამედიცინო სამსახურში), მათგან: სახმელეთო ჯარებში 63.000, სჰძ-ში _ 20.500 და სზძ-ში 4.400. შეიარაღებული ძალების შემადგენელ ნაწილად ითვლებოდა უშიშროების ძალებიც (სამხედრო ჟანდარმერია) 16.300 ადამიანის რიცხოვნებით. 

სამხედრო მმართველობის უმაღლესი ორგანოები. ბელგიის შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალი კონსტიტუციის მიხედვით გახლდათ მეფე, რომელიც ახორციელებდა მის საერთო ხელმძღვანელობას პრემიერ-მინისტრისა და ეროვნული თავდაცვის მინისტრის მეშვეობით. 

პრეიერ-მინისტრი ხელმძღვანელობდა სამხედრო საკითხების გადაწყვეტასთან დაკავშირებული შესაბამისი სამინისტროებისა და უწყებების საქმიანობას, პასუხს აგებდა სახელმწიფოს მიერ თავდაცვის სფეროში აღებული საერთაშორისო ვალდებულებების შესრულებაზე. იგი მეთაურობდა თავდაცვის კომიტეტს, რომელიც წარმოადგენდა მთავრობის უმაღლეს საკონსულტაციო ორგანოს და განსაზღვრავდა ქვეყნის სამხედრო პოლიტიკის ძირითად მიმართულებებს. 

ეროვნული თავდაცვის მინისტრი (სამოქალაქო პირი) შეიმუშავებდა მთავრობისთვის წინადადებებს სამხედრო პოლიტიკაში, კოორდინაციას უწევდა ბელგიის წარმომადგენლების საქმიანობას ნატო-ს სხვადასხვა ორგანოებში, პასუხს აგებდა შეიარაღებული ძალების მშენებლობის გეგმების რეალიზაციასა და საბრძოლო ტექნიკით მის აღჭურვაზე. შეიარაღებული ძალების ხელმძღვანლობას იგი ახორციელებდა ეროვნული თავდაცვის სამინისტროს, გენერალური შტაბისა და სამხედრო მმართველობის სხვა ორგანოების მეშვეობით, რომლებიც მჭიდროდ ურთიერთმოქმედებდნენ ნატო-თან. 

გენერალური შტაბი დაკავებული იყო შეიარაღებული ძალების ოპერატიული ხელმძღვანელობისა და მისი საბრძოლო გამოყენების საკითხებით, აგრეთვე წყვეტდა სხვა ამოცანებს, რომლებიც დაკავშირებული იყო ჯარების ყოველდღიურ საქმიანობასთან (საბრძოლო მომზადების დაგეგმვა, დაკომპლექტება, წესდებების შემუშავება და ა. შ.). 

შეიარაღებული ძალების პირადი შემადგენლობით დაკომპლექტებას, 1970-იან წლებში და 80-იანების დასაწყისში, აწარმოებდნენ საყოველთაო სამხედრო ვალდებულების შესახებ კანონის შესაბამისად. სამხედრო ვალდებულებად ითვლებოდნენ ბელგიის მამრობითი სქესის მოქალაქეები 16-დან 46 წლის ასაკამდე. მშვიდობიანობის დროს მათ გაიწვევდნენ 19 წლის ასაკის მიღწევის შემდეგ. ნამდვილი ვადიანი სამსახურის გავლის შემდეგ სამხედროვალდებულები 34–36 წლის ასაკამდე შედგებოდნენ პირველი რიგის თადარიგში, და 44–46 წლამდე _ მეორე რიგის თადარიგში. 

გაწვევის გარდა, შეიარაღებული ძალების დაკომპლექტებას ახორციელებდნენ კონტრაქტების მიხედვით მოხალისეთა მიღებით ორიდან ათ წლამდე ვადით. არსებობდა დაკომპლექტების ნებაყოფლობით პრინციპზე თანდათანობით გადასვლის ტედენცია შეიარაღებულ ძალებში 40 ათასი ადამიანის რიცხოვნების პროფესიული ბირთვის შექმნის გზით, მაგრამ ფინანსური სიძნელეების გამო არმიის პროფესიონალიზაციის პროცესი მეტად ნელა მიმდინარეობდა. ქალი სამხედრო მოსამსახურეების კონტინგენტი, რომელთაც იყენებდნენ სხვადასხვა თანამდებობებზე დამხმარე სამსახურებში, მოითვლიდა დაახლოებით 1.300 ადამიანს, მათგან 420-ს _ გფრ-ის ტერიტორიაზე დისლოცირებულ ჯარებში. შემდგომში გეგმავდნენ სამხედრო სამსახურში მყოფი ქალების რიცხვის გაზრდას 5.000 ადამიანამდე. 

სახმელეთო ჯარები. მის სათავეში იდგა სახელეთო ჯარების შტაბის უფროსი (ამავდროულად იგი გახლდათ შეიარაღებული ძალების ამ სახეობის სარდალიც), რომელიც პასუხს აგებდა სახელეთო ჯარების მდგომარეობზე, საბრძოლო და სამობილიზაციო მზადყოფნაზე, მშენებლობისა და გამოყენების გეგმების შემუშავებაზე. ჯარების ხელმძღვანელობას იგი ახორციელებდა სახმელეთო ჯარების შტაბის მეშვეობით. 

მიზნობრივი დანიშნულების მიხედვით სახელეთო ჯარები იყოფოდა საბრძოლო და საშინაო (შინაგან) ძალებად. 

ს ა რ ძ ო ლ ო | ძ ა ლ ე ბ ი  გადაცემული იყო ნატო-ს მშძ-ში და განკუთვნილი იყო ამოცანების შესრულებისთვის ცენტრალურ-ევროპულ ომთ-ზე განლაგებული არმიების ჩრდილოეთის ჯგუფის (აჩჯ) შემადგენლობაში. 80-იანი წლების დასაწყისში იგი წარმოდგენილი იყო 1-ლი საარმიო კორპუსით (აკ) დახლოებით 30 ათასი ადამიანის შემადგენლობით. მასში, დასავლური სამხედრო პრესის შეტყობინებებით, შედიოდა ორი მოტოქვეითი დივიზია (1-ლი და 16-ე), აგრეთვე საკორპუსო დაქვემდებარების ნაწილები. 1-ლი აკ-ის ძალებისა და საშუალებების უმეტესი ნაწილი (16-ე მოტოქვეითი დივიზია და საკორპუსო დაქვემდებარების ნაწილები) უკვე მშვიდობიანობის დროს დისლოცირებული იყო გფრ-ის ტერიტორიაზე. 

ორგანიზაციულად თითოეული დივიზია შედგებოდა სამი ბრიგადისგან, მაგრამ მშვიდობიანობის დროს მათში შედიოდა ორ-ორი ბრიგადა (1-ლი მოტოქვეითი დივიზია _ 1-ლი და მე-7 მოტოქვეითი ბრიგადები, 16-ე მოტოქვეითი დივიზია _ 17-ე სატანკო და მე-4 მოტოქვეითი ბრიგადები), ხოლო 10-ე მოტოქვეითი და 12-ე ქვეითი ბრიგადები იყო სარეზერვო. ეს, დასავლელი სპეციალისტების შეფასებით, აიხსნებოდა ფინანსური სახსრების უკმარისობით მათი სრული შტატის მიხედვით შენახვისთვის. ამრიგად, შვიდობიანობის დროს 1-ლ აკ-ში მოითვლებოდა მხოლოდ ოთხი საბრძოლო ბრიგადა, რომელთაგან თითოეული ორგნიზაციულად შედგებოდა ორი მოტოქვეითი და ერთი სატანკო ბატალიონისგან (სატანკო ბრიგადაში _ ორი სატანკო და ერთი-ორი მოტოქვეითი ბატალიონი), ტანკსაწინააღმდეგო ბატალიონისგან, საარტილერიო დივიზიონისგან, აგრეთვე საინჟინრო და ზურგის ნაწილებისა და ქვედანაყოფებისგან. სარეზერვო ბრიგადებს გააჩნდათ ასეთივე ორგანიზაცია, მაგრამ თითქმის არ იყვნენ დაკომპლექტებული პირადი შემადგენლობით. 

საკორპუსო დაქვემდებარების ნაწილები მოიცავდნენ სამ ცალკეულ სადაზვერვო ბატლიონს, მართვადი რაკეტების (მრ) „ლანსების“ დივიზიონს, ატომური არტილერიის სამ დივიზიონს (ერთი 203,2-მმ თვითმავალი ჰაუბიცებისა M110 და ორიც 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების M109), საზენიტო მართვადი რაკეტების „ჰოქი“ და 35-მმ თვითმავალი საზენიტო დანადგარების „გეპარდი“ ორ-ორ დივიზიონს, სარმიო ავიაციის სამ ესკადრილიას, აგრეთვე საინჟინრო ნაწილებსა და კავშირგაბმულობის ქვედანაყოფებს. 

საბრძოლო ძალების ნაწილებისა და ქვედანაყოფების ძირითადი შეიარაღება წარმოდგენილია ცხრილში. 

საბრძოლო ძალების ნაწილებისა და ქვედანაყოფების ძირითადი შეიარაღება 

[ცხრილი] 

შ ი ნ ა გ ა ნ ი | ძ ა ლ ე ბ ი  განკუთვნილი იყო ქვეყნის ტერიტორიაზე ზურგის რაიონებისა და ცალკეული ობიექტების დაცვისა და თავდაცვისთვის, ახალი ნაწილების გაშლის უზრუნველყოფისა და მათი ზურგის მომარაგებისთვის, აუცილებლი მხარდაჭერის აღმოსაჩენად მოკავშირეთა ჯარებისთვის, უწინარეს ყოვლისა მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის (მტუ) საკითხებში. მისი რიცხოვნება შეადგენდა 28.000 ადამიანს (ომიანობის დროს იგი შესაძლო იყო გაეზარდათ 83.000-მდე). 

შინაგანი ძალების სარდლობას ექვემდებარებოდნენ ოპერატიული და საბრძოლო მომზადების სამსახური, სამობილიზაცო სამსახური და სახმელეთო ჯარების ზურგის ბაზა. 

ოპერატიული და საბრძოლო მომზადების სამსახურის დაქვემდებარებაში იმყოფებოდნენ „კომანდოსების“ ცალკეული საპარაშუტო პოლკი, რომელიც წარმოადგენდა სახმელეთო ჯარების საერთო რეზერვს, ტერიტორიული ჯარების ნაწილები (ცხრა „პროვინციული“ პოლკი _ თითო-თითო ყოველ პროვინციაზე, ორი მსუბუქი მოტოქვეითი პოლკი, დაცვის ოთხი ცალკეული ბატალიონი). გარდა ამისა, მშვიდობიანობის დროს ოპერატიულ და საბრძოლო მომზადების სამსახურს ექვემდებარებოდა 10-ე და 12-ე სარეზერვო ბრიგადები. ვითარების გამწვავებისას მათ (მობილიზაციის ჩატარების შემდეგ) გადასცემდნენ 1-ლი აკ-ის 1-ლი და 16-ე მოტოქვეითი დივიზიების შემადგენლობაში. 

„კომანდოსების“ ცალკეული საპარაშუტო პოლკი ითვლებოდა შინაგანი ძალების ყველზე უფრო ბრძოლისუნარიან, საბრძოლველად მზადმყოფ და მობილურ ნაწილად. მის შეიარაღებაში იყო 12 მსუბუქი ტანკი „სკორპიონი“, 12 საბრძოლო-სადაზვერვო მანქანა (ბდმ) „სიმიტერი“, 12 ტანკსაწინაღმდეგო მართვადი რაკეტების გასაშვები დანადგარი (ტსმრ გდ) „მილანი“, 105 მმ ყალიბის ექვსი ჰაუბიცა. ამ პოლკის გაძლიერებული საპარაშუტო ბატალიონი შედიოდა ნატო-ს მობილური ძალების შემადგენლობაში (დასავლურ ბეჭდურ გამოცემებში ხაზს უსვამდნენ იმას, რომ აუცილებლობის შემთხვევაში მასში შესაძლო იყო გადაეცათ მთელი პოლკიც). 

სამობილიზაციო სამსახური დაკავებული იყო სახელეთო ჯარების ნაწილებისა და ქვედანაყოფების მობილიზაციის (отмобилизование) საკითხებით. ამ მიზნით მის განკარგულებაში იყო სამობილიზაციო ცენტრები, აგრეთვე შეიარაღებისა და აღკაზმულობის საწყობები. 

ზურგის ბაზა, რომელიც დაკავებული იყო სახმელეთო ჯარების, ნაწილობრივ კი შეიარაღებული ძალების სხვა სახეობათა და სამხედრო ჟანდარმერიის შენაერთებისა და ნაწილების მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფით (მტუ), ორგანიზაციულად შედგებოდა შტაბის, რამდენიმე ზურგის ჯგუფის, არსენალებისა და საწყობებისგან. 

შინაგანი ძალების ფორმირებებს („კომანდოსების“ პოლკის გამოკლებით) მშვიდობიანობის დროს ინახავდნენ შემცირებული შტატებით, ანუ პირადი შემადგენლობით ისინი დაკომპლექტებული იყო 3-5%-ით, ხოლო შეიარაღება ინახებოდა საწყობებში. 

1980-იანი წლების დასაწყისში ატარებდნენ შინაგანი ძალების რეორგანიზაციას, რათა უზრუნველეყოთ მცირე და მობილური ქვედანაყოფების სწრაფი ჩამოყალიბება რეგიონული პრეინციპით. 

ბელგიის სახმელეთო ჯარების შეიარაღება და საბრძოლო ტექნიკა წარმოდგენილი იყო ამერიკული, დასავლეთგერმანული, ინგლისური, ფრანგული, აგრეთვე საკუთარი წარმოების ნიმუშებით. სულ, უცხოური პრესის შეტყობინებებით, შეიარაღებაში (მარაგების გათვალისწინებით) იყო მართვადი რაკეტების „ლანსი“ ხუთი გასაშვები დანადგარი (მრ გდ), 334 ტანკი „ლეოპარდ-1“, 62 ტანკი M47, 133 მსუბუქი ტანკი „სკორპიონი“, ათი 203,2-მმ თვითმავალი ჰაუბიცა M110, 41 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცა M109, 26 155-მმ ჰაუბიცა M44, 14 203,2-მმ ჰაუბიცა M55, 117 105-მმ ჰაუბიცა, 43 თვითმავალი გასაშვები დანადგარი „სთრაიქერი“ ტსმრ-ებით „სიმიტერი“, 180 ტსმრ გდ „მილანი“, 80 თვითმავალი ტანკსაწინააღმდეგო ზარბაზანი „იაგდპანცერი“, 60 საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსი (ზრკ) „ჰოქი“, 55 თვითმავალი საზენიტო დანადგარი (თზდ) „გეპარდი“, დაახლოებით 1200 ჯავშანტრანსპორტერი (ჯტრ) AMX-13, „სპარტაკი“ და სხვა, 73 ვერტმფრენი „ალუეტ-2“, 12 თვითმფრინავი „აილენდერი“. 

იმისთვის, რათა აემაღლებინათ სახმელეთო ჯარების ბრძოლისუნარიანობა, ბელგიური სარდლობა ახორციელებდა ღონისძიებებს შენაერთებისა და ნაწილების შეიარაღების ახალ სახეობებით გადაიარაღებისთვის. მოტოქვეითი შენაერთებისა და ნაწილების მობილურობის გასაზრდელად 1979 წელს მიიღეს გადაწყვეტილება თითქმის 1190 ახალი ჯტრ-ის შესყიდვაზე, მათ შორის 150 სამამულო წარმოების მუხლუხიანი ჯავშანტრანსპორტერისა „კობრა“. მოელოდნენ საჰაერო თავდაცვის (ჰთ) გაძლიერებას საშუალო სიშორის ზმრ „ჰოქების“ დივიზიონების გადაიარაღებით რაკეტებით „გაუმჯობესებული ჰოქი“. ტანკებთან ბრძოლის შესაძლებლობების ამაღლების მიზნით აგრძლებდნენ ჯარებში ტსმრ-ების „მილანი“ მიწოდებას (სულ გეგმავდნენ 330 ახალი გასაშვები დანადგარის შესყიდვას), პერსპექტივაში გეგმავდნენ სახმელეთო ჯარების შეიარაღებაში ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენების მიღებას. 

სამხედრო-საჰაერო ძალები. მის საერთო ხელმძღვანელობას ახორციელებდა შტაბის უფროსი, ფაქტიურად სჰძ-ის სარდალი. მას ექვემდებარებოდა სამი საავიაციო სარდლობა: ტაქტიკური, სასწავლო და ზურგის. 

ტაქტიკური საავიაციო სარდლობა (ტას) _ ეს გახლდათ ბელგიის სჰძ-ის უმაღლესი ოპერატიული გაერთიანება, რომელიც უკვე მშვიდობიანობის დროს იმყოფებოდა ცენტრალურ-ევროპულ ომთ-ზე ნატო-ს სამოკავშირეო (გაერთიანებული) სჰძ-ის მე-2 სამოკავშირეო ტაქტიკური საავიაციო სარდლობის (მტას) ოპერატიულ დაქვემდებარებაში. ტას-ში შედიოდა ხუთი საავიაციო ფრთა და დიდი სიშორის ზმრ-ების „ნაიქ-ჰერკულესი“ ჯგუფი (ორი ფრთა), აგრეთვე მეტეოროლოგიური ფრთა, კავშირგაბმულობის ფრთა, რადიოლოკაციური აღმოჩენისა და დამიზნების (наведение) ნაწილები და ქვედანაყოფები, საჰაერო სივრცის კონტროლის სამსახური და ცალკეული სავერტმფრენო ესკადრილია. 

საზღვარგარეთული ბეჭდური გამოცემების მონაცემებით, 80-იანი წლების დასაწყისში ბელგიის სჰძ-ში მოითვლებოდა საბრძოლო ავიაციის რვა ესკადრილია, მათგან: ხუთი _ გამანადგურებელ-ბომბდამშენებისა F-104G და „მირაჟ-5BA“ (მათ შორის ორი _ ბირთვული იარაღის მატარებელი), ერთი ტაქტიკური მზვერავების „მირაჟ-5BR“ და ორიც ჰთ-ის გამანადგურებლების F-16A და F-104G. თითოეულ ესკადრილიაში ირიცხებოდა 18 საბრძოლო მანქანა. გარდა ამისა, სჰძ-ის შემადგენლობაში იყო ორი სტრანსპორტო და ერთიც სასწავლო ესკადრილიები. 

1981 წლის შუახანებისთვის სჰძ-ის შეიარაღებაში იყო: 30-ზე მეტი გამანადგურებელი F-16A, 72 „მირაჟ-5B“ სხვადასხვა მოდიფიკაციისა, 53 F-104G, 24 სამხედრო-სატრანსპორტო თვითმფრინავი (მათ შორის: 12 C-130H „ჰერკულესი“, ორი ბოინგ 727QC, სამი HS-748, ხუთი „მერლინ-3A“ და ორიც „ფალკონ-20“), 32 სასწავლო-საბრძოლო თვითმფრინავი „ალფა-ჯეტი“, დაახლოებით 40 სასწავლო-საწვრთნელი თვითმფრინავი (SF-260MB, T-33), ცხრა ვერტმფრენი (ოთხი HHS-1 და ხუთი „სი ქინგი“), აგრეთვე 72 ზმრ გდ „ნაიქ-ჰერკულესი“. 

აგრძელებდნენ ტაქტიკური ავიაციის გადაიარაღებას ახალი ამერიკული გამანადგურებლებით F-16 (სულ შეკვეთილი ჰქონდათ 116 ასეთი მანქანა). ამ თვითმფრინავებით აღჭურვილი პირველი ესკადრილია საბრძოლო შემადგენლობაში შევიდა 1981 წლის იანვარში. 

სამხედრო-საზღვაო ძალები მოიცავდა ფლოტს, სზძ-ის ავიაციასა და საზღვაო-ქვეით ჯარს (ზქჯ). მშვიდობიანობის დროს იგი იმყოფებოდა ეროვნულ დაქვემდებარებაში. ომიანობის დროს კი ითვალისწინებდნენ მისი უდიდესი ნაწილის გადაცემას ნატო-ს სამოკავშირეო (გაერთიანებული) სზძ-ის სარდლობის განკარგულებაში ლა-მანშის სრუტის ზონასა და ჩრდილოეთის ზღვის სამხრეთ რაიონებში მოქმედებებისთვის. 

ბელგიის სზძ-ის სათავეში იდგა სზძ-ის შტაბის უფროსი, რომელიც ფაქტობრივად წარმოადგენდა მის სარდალს. მას ექვემდებარებოდა შემდეგი სარდლობები: ოპერატიული სამხედრო-საზღვაო, სასწავლო დაწესებულებებისა და ზურგის. 

ფლოტი მოიცავდა საესკორტო ხომალდების დივიზიონს, ნაღმ-სატრალო ძალების ფლოტილიასა და სადარაჯო კატარღების დივიზიონს. ფლოტის სახომალდო შემადგენლობაში მოითვლებოდა ოთხი მრი ფრეგატი, რვა სადარაჯო კატარღა, 23 ნაღმ-სატრალო ხომალდი და 17 დამხმარე გემი. 

სზძ-ის ავიაცია წარმოდგენილი გახლდათ ოთხი საძიებო-სამაშველო ვერტმფრენით (ესკადრილია). იყო ასევე საზღვაო-ქვეითი ჯარის ბატალიონი (დაახლოებით 1.000 ადამიანი). 

1970-იანი წლების მიწურულსა და 80-იანების დასაწყისში, საბჭოთა სამხედრო სპეციალისტების შეფასებით, ჩრდილოატლანტიკური ბლოკის სამხედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობა შეშფოთებული გახლდათ იმით, რომ იმ ხანად გახშირებული იყო ბელგიის მიერ ნატო-ს ფარგლებში თავისი მოვალეობების იგნორირების შემთხვევები (არშესრულება გადაწყვეტილებისა სამხედრო ხარჯების ყოველწლიური სამპროცენტიანი ზრდის შესახებ, უარის თქმა მშძ-ის რიგ სწავლებებში მონაწილეობაზე, ასევე უარის თქმა AWACS სისტემის გასაშლელად ნატო-ს ერთობლივი პროგრამის დაფინანსებაზე და ა. შ.). საზღვარგარეთულ ბეჭდურ გამოცემებში არაერთხელ აღნიშნავდნენ, რომ ბელგიური სარდლობა საკმარის ყურადღებას არ უთმობდა ჯარების მომზადებას, რომელთა საბრძოლო მზადყოფნა და ბრძოლისუნარიანობა ვერ პასუხობდა ბლოკის სამხედრო ხელმძღვანელობის მიერ განსაზღვრულ მოთხოვნებს. 

მაგრამ 80-იანი წლების დასაწყისში მოწვეულ ნატო-ს საბჭოს სესიებზე კვლავ იქნა დადასტურებული ბელგიის ერთგულება ალიანსის ფარგლებში აღებული ვალდებულებებისადმი. ბელგიის მხარემ გამოხატა მზადყოფნა შორეული რადიოსალოკაციო აღმოჩენის ამერიკული სისტემა AWACS-ის დაფინანსებაში მონაწილეობაზე. 

ეკონომიკური სიძნელეების მიუხედავად, ბელგიის სამხედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობა, საბჭოთა ავტორების სიტყვებით, აგრძელებდა სამხედრო ხარჯების ზრდას და მიმართავდა ძალისხმევას თავისი შეიარაღებული ძალების იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკის თანამედროვე ნიმუშებით აღჭურვაზე. მათი შეფასებით, ამერიკული იმპერიალიზმისა და ნატო-ს აგრესიული ბლოკის ყველაზე უფრო რეაქციული წრეების მილიტარისტული პოლიტიკისადმი ასეთი მიყოლა ხელს უწყობდა საერთაშორისო ვითარების შემდგომ გამწვავებასა და ევროპაში დაძაბულობის გაძლიერებას. 

გამოყენებული ლიტერატურა 

Капитан А. Васильев, «Вооружённые силы Белгии», Зарубежное военное обозрение, 1981, №12. 

მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

აშშ საჰაერო-საიერიშო დივიზიის საბრძოლო გამოყენება

აშშ შეიარაღებულ ძალებში განსაკუთრებული ადგილი (82-ე საჰაერო-სადესანტო დივიზიასთან ერთად) უჭირავს 101-ე საჰაერო-საიერიშო დივიზიას – ერთადერთს სახმელეთო ჯარებში. წარმოადგენს რა ერთ-ერთ საბრძოლველად ყველაზე უფრო მზადმყოფ, მაღალი მობილურობისა და მნიშვნელოვანი საცეცხლე ძლიერების მქონე შენაერთს, იგი განკუთვნილია მოქმედებებისთვის როგორც აშშ შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული ცენტრალური სარდლობის პასუხისმგებლობის ზონაში, ისე მსოფლიოს სხვა რეგიონებშიც, ევროპის ჩათვლით. 

ორგანიზაციულად საჰაერო-საიერიშო დივიზია (ჰიდ) მოიცავს შტაბს, ბრიგადების სამ შტაბს, ცხრა ქვეით აერომობილურ ბატალიონს (ქამბ), სადივიზიო არტილერიას, საზენიტო დივიზიონს, საარმიო ავიაციის ბრიგადას, ოთხ ბატალიონს (სადაზვერვო აერომობილური, დაზვერვისა და რადიოელექტრონული ბრძოლის /რებ/, კავშირგაბმულობის, საინჟინრო), სამხედრო პოლიციისა და მასობრივი დაზიანების იარაღისაგან (მდი) დაცვის ასეულებს, ზურგის სარდლობას (ნახ. 1). დივიზიას შეიძლება მიეცეს სიღრმივი დაზვერვის რაზმიც. 

სულ დივიზიაში მოითვლება: პირადი შემადგენლობის 16 548 ადამიანი; 438 ვერტმფრენი (საცეცხლე მხარდაჭერისა AH-64 „აპაჩი“ – 88, სადაზვერვო OH-58A „კაიოვა“ – 109, მრავალმიზნობრივი UH-60A „ბლექ ჰოქი“ – 203, სატრანსპორტო-სადესანტო CH-47D „ჩინუქი“ – 32 და რებ EH-60A – ექვსი); 54 105-მმ ჰაუბიცა; 27 თვითმავალი საზენიტო დანადგარი (თზდ) „ვულკანი“; 72 გადასატანი საზენიტო სარაკეტო კომპლექსი (გზრკ) „სტინგერი“; 657 ტანკსაწინააღმდეგო სარაკეტო კომპლექსი (ტსრკ) („ჰელფაირი“ – 36, „თოუ“ – 225, „დრაკონი“ – 396); 87 81-მმ ნაღმსატყორცნი; 775 ავტომანქანა. 

საჰაერო-საიერიში დივიზიის ჰაერით გადასროლისათვის საჭიროა 858 თვითმფრინავი C-141B და 76 თვითმფრინავი C-5A, საჰაერო-საიერიშო ბრიგადის – 188 C-141B და 12 C-5A, ქვეითი აერომობილური ბატალიონის – 30 C-141B. 

როგორც საზღვარგარეთულ პრესაში აღინიშნება, ჰიდ-ის საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურა საშუალებას იძლევა ადმინისტრაციულ-საშტატო მიმართებით დამოუკიდებელი ბატალიონების ბაზეზე იქმნებოდეს სხვადასხვა შემადგენლობის საბრძოლო წესრიგის ელემენტები ტაქტიკური მიზანშეწონილობის შესაბამისად. ასეთ ელემენტებად შეიძლება იყოს საბრიგადო, საბატალიონო და საასეულო საჰაერო-საიერიშო ტაქტიკური ჯგუფები, საჰაერო და მიწისზედა სარეიდო რაზმები, აერომობილური დესანტები. მახასიათებელ თავისებურებად მოცემული ელემენტებისა, რომლებიც განსაზღვრავენ დივიზიის დამრტყმელ სიმძლავრესა და მაღალ ტაქტიკურ მობილურობას, ითვლება მათში საჰაერო კომპონენტის არსებობა, რომელიც მოიცავს დამრტყმელი, სატრანსპორტო-სადესანტო, და აუცილებლობის შემთხვევაში კი სადაზვერვო ვერტმფრენების ქვედანაყოფებს. 

აშშ სახმელეთო ჯარების სამხედრო ექსპერტების მიერ საპოლიგონო გამოცდების შედეგების შეფასებით ჰიდ-ის დამრტყმელი სიმძლავრე ხასიათდება მის შეიარაღებაში არსებული ვერტმფრენების უნარით ერთ გაფრენაში მწობრიდან გამოჰყავდეთ მოწინააღმდეგის 800-ზე მეტი ჯავშანობიექტი, ხოლო ტაქტიკური მობილურობა კი – ჰაერიდან მოწინააღმდეგის შემოვლის შესაძლებლობით 8–10-ჯერ უფრო მეტი სისწრაფით, ვიდრე მიწაზე, და გადაისროდნენ ერთ რეისში 380 ტ-მდე ტვირთსა და სამ ქვეით აერომობილურ ბატალიონს (ცხრიდან), რომლებსაც გადასროლის შემდეგ შეეძლებათ მოქმედება როგორც ჩვეულებრივ ქვეით ჯარს. 

ჰიდ-ის ერთ-ერთ ძლიერ მხარედ ითვლება სადაზვერვო მიმართებით დამოუკიდებლობა, ე. ი. მისი სადაზვერვო-აერომობილური ბატალიონი, დაზვერვის ორგანოების მიერ შეზღუდული ბრძოლების წარმოების გარდა, დროულად უნდა მოიპოვებდეს სადაზვერვო მონაცემებს ფართობზე, რომელიც ოთხჯერ აღემატება დივიზიის საბრძოლო მოქმედებათა ზონის მეწინავე რაიონის ფართობს (2000 კმ²). ამასთან სადაზვერვო ბატალიონისა და მისი ასეულების მოქმედებათა დადებით ფაქტორს წარმოადგენს მნიშვნელოვანი ობიექტების დროულად გამოვლენის შეხამება მათ დაუყოვნებლივ დაზიანებასთან (განადგურებასთან). 

დივიზიის სადაზვერვო შესაძლებლობები ობიექტების გამოვლენაში მოწინააღმდეგის ღრმა დაზიანების რეალიზაციის ინტერესებში შეიძლება გაიზარდოს მისთვის მიცემული სიღრმივი დაზვერვის რაზმის შემადგენლობიდან ჯგუფების გამოყენების ხარჯზე. სიღრმივი დაზვერვის ჯგუფებს შეუძლიათ დღეღამეში მოწინააღმდეგის 6–12 ობიექტის გამოვლენა საგანგებო ყურადღების 6–12 რაიონში თითოული ფართით 100 კმ²-მდე. აუცილებლობის შემთხვევაში სიღრმივი დაზვერვის ჯგუფებს შეუძლიათ დივერსიული ხასიათის ამოცანების შესრულებაც. 

აშშ არმიის სარდლობა საჰაერო-საიერიშო დივიზიას მიიჩნევს მრავალმიზნობრივ შენაერთად ბალანსირებული საბრძოლო შესაძლებლობებით. 

და ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მხარეთა შედარებით თანაბარძალიან დაჯგუფებათა აქტიური დაპირისპირებისათვის, რომლებსაც ახასიათებს მრავალჯერადი გადასვლა საბრძოლო მოქმედებათა ერთი სახეობიდან მეორეზე. მსგავს პირობებში ჰიდ შეიძლება იქცეს მოქმედებებში ინიციატივის ხელში ჩაგდების, მოწინააღმდეგისათვის მისი წართმევისა და შენარჩუნების ეფექტურ საშუალებად, მოქნილ ფორმირებად, რომელსაც შეუძლია დროულად გამოიყენოს მოწინააღმდეგის საცეცხლე დაზიანების შედეგები ჰაერით სწრაფი მანევრის განხორციელების მეშვეობით. 

საზღვარგარეთულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება ჰიდ-ის სუსტი მხარეებიც: მოწყვლადობის მაღალი ხარისხი მოწინააღმდეგის დაზიანების საშუალებებისგან როგორც ჰაერში, ისე მიწაზეც; არასაკმარისი დაცულობა ავიაციისა და საჰაერო თავდაცვის საშუალებათაგან; ვერტმფრენების მეტად დიდი მოთხოვნილებები საწვავსა და საბრძოლო მასალებზე, რაც ზღუდავს მისი დამოუკიდებელი მოქმედებების პერიოდს 2–3 დღეღამემდე. 

განიხილავენ რა საჰაერო-საიერიშო დივიზიის დანიშნულებას, აშშ სამხედრო სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ მას შეუძლია დამოუკიდებლად და სხვა ტიპის ფორმირებებთან ურთიერთმოქმედებით აწარმოებდეს შეტევას, თავდაცვას, იფარავდეს მთავარი ძალების უკანდახევას, აყენებდეს კონტრშეტევებს. გადალახავს რა ბუნებრივ და ხელოვნურ დაბრკოლებებს ჰაერით (ტყის მასივებს, ადგილმდებარეობის დაჭაობებულ და განაშენიანებულ უბნებს, დანაღმულ ველებს, დასნებოვნებისა და ნგრევის რაიონებს), დივიზიას შეუძლია შეაღწიოს მოწინააღმდეგის განლაგებაში, ზემოქმედება მოახდინოს მის მეორე ეშელონებსა და რეზერვებზე, კომუნიკაციებზე, ზურგის ორგანოებზე, კავშირგაბმულობისა და მართვის პუნქტებზე, მიაყენოს მას მოულოდნელი დარტყმები სხვადასხვა მიმართულებებიდან, მათ შორის ზურგიდანაც. ვერტმფრენებზე მანევრირებად დივიზიის ქვედანაყოფებს შეუძლიათ მოწინააღმდეგის ღრმა ზურგში ჰქმნიდნენ აქტიური საბრძოლო მოქმედებების „მოძრავ“ კერებს (რაიონებს), რაც მათ ხელს შეუწყობს მისი მართვისა და ზურგის უზრუნველყოფის ორგანოების მუშაობის დარღვევაში. მსგავსი მოქმედებები ახდენს მოწინააღმდეგის დეზორგანიზაციას, თავისკენ იზიდავს მისი რეზერვების ყურადღებას, ქმნის ხელსაყრელ პირობებს იმ ობიექტების ღრმა დაზიანების ღონისძიებათა რეალიზებისთვის, რომლებიც განსაზღვრავენ და განაპირობებენ მისი (მოწინააღმდეგის) დაჯგუფების ოპერატიულ სიმტკიცეს. 

ჰიდ-ის ნაწილები და ქვედანაყოფები საჰაერო-საიერიშო ტაქტიკური ჯგუფების შემადგენლობით გამოიყენება სახმელეთო ჯარების აერომობილურ ოპერაციებში. 

ჰიდ-ის წინაშე მდგარ ყველაზე უფრო ამოცანებს შორის გამოიყოფა შემდეგი: მოწინააღმდეგის საველე არმიის მეორე ეშელონის შეჩერება (შეკავება), წინმომავალი დაჯგუფების დაზიანება, ოპერატიულ საჰაერო დესანტებთან ბრძოლა. 

მოწინააღმდეგის საველე არმიის  მ ე ო რ ე | ე შ ე ლ ო ნ ი ს | შ ე ჩ ე რ ე ბ ა ს | (შ ე კ ა ვ ე ბ ა ს)  შეიძლება დამოუკიდებლად ახორციელებდეს ჰიდ, რომელიც იმყოფება კორპუსის რეზერვში, ხოლო ოპერატიული რეზერვისა კი – აშშ კონტინენტური ნაწილიდან გადმოსროლილი და საომარ მოქმედებათა თეატრზე (ომთ) სარდლობის რეზერვში ჩამდგარი საჰაერო-სადესანტო კორპუსის შემადგენლობაში. ჰიდ-ის საბრძოლო მოწყობა მოცემული ამოცანის შესრულებისას უნდა შედგებოდეს ორი ეშელონისა და რეზერვისაგან. 

პირველი ეშელონი (ორი-სამი საჰაერო-საიერიშო ბრიგადა) განკუთვნილია მოწინააღმდეგის წინგამოსვლის გზაზე გადასროლისათვის მისი შეჩერების (შეკავების) მიზნით. მეორე ეშელონი (სამ დამრტყმელ სავერტმფრენო ბატალიონამდე) და რეზერვი (ქვეითი აერომობილური ბატალიონი) რჩებიან თავიანთი ჯარების განლაგებაში, მოქმედი პირველი ეშელონის გაძლიერების მიზნით (ნახ. 2). 

მოწინააღმდეგის არმიის მეორე ეშელონის შემადგენლობისა და მოქმედებათა ხასიათის, აგრეთვე ადგილმდებარეობის პირობების მიხედვით დივიზიის პირველი ეშელონის საჰაერო-საიერიშო ბრიგადები ყალიბდება ორი-სამი ქვეითი აერომობილური ბატალიონებისაგან და ძლიერდება დამრტყმელი და სატრანსპორტო-სადესანტო ვერტმფრენების ქვედანაყოფებით. 

საჰაერო-საიერიშო დივიზიის პირველი ეშელონის ქვედანაყოფები, რომლებსაც ვერტმფრენებით გადაისვრიან მოწინააღმდეგის განლაგებაში მისი დაჯგუფების ოპერატიულ მოწყობაში შუალედების, წყვეტის, აგრეთვე საჰაერო თავდაცვის ჩახშობილ საშუალებათა დერეფნების გავლით, ეუფლებიან საკვანძო მნიშვნელობის ადგილმდებარეობის უბნებს რეზერვების წინგამოსვლის მარშრუტებზე. მოწინააღმდეგის შეჩერება (შეყოვნება) ხდება დაკავებული ობიექტების შენარჩუნების გზით, მათთან მოსადგომების დანაღმვითა და აქტიური მოქმედებების განხორციელებით მცირე შემადგენლობის (ოცეული – ასეული) აერომობილური ტაქტიკური ჯგუფებით, რომლებსაც მხარს უჭერენ დამრტყმელი ვერტმფრენები. 

ამ ტაქტიკური ჯგუფების მრავალჯერადი გადანაცვლებები ვერტმფრენებზე, მათი მოულოდნელი დარტყმები, თავდასხმები ჰაერიდან და ჩასაფრებები დედამიწაზე ფრონტიდან, ფლანგებიდან და ზურგიდან შეიძლება უქმნიდნენ მოწინააღმდეგეს ცრუ წარმოდგენას მასზე ყოვლისმომცველი ზემოქმედების შესახებ, ურღვევდეს გეგმაზომიერ წინგამოსვლას, გარკვეულ ფსიქოლოგიურ ეფექტს ახდენდეს მის პირად შემადგენლობაზე. 

განსაკუთრებით შედეგიანი ასეთი ზემოქმედება შეიძლება იყოს ღამის პირობებში და ვერტმფრენებზე დაყენებული რადიოელექტრონული ჩახშობის საშუალებებით (მოწინააღმდეგის) მართვისა და კავშირგაბმულობის სისტემების დაზიანებისას. 

საწყის (ამოსავალ) რაიონებში დარჩენილი ჰიდ-ის მეორე ეშელონი და რეზერვები იმყოფებიან მზადყოფნაში პირველი ეშელონის მოქმედი ნაწილებისა და ქვედანაყოფების გაძლიერებისთვის. მისი გაძლიერების ხარისხი და წინმომავალი მოწინააღმდეგის შეჩერების დრო განისაზღვრება ამომდინარე კონკრეტულად შექმნილი პირობებიდან და „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის პრინციპული მოთხოვნიდან – შეაჩერონ (შეაკავონ) მოწინააღმდეგის მეორე ეშელონი (ოპერატიული რეზერვი), არ დაუშვან მისი ბრძოლაში შემოყვანა მოწინააღმდეგის პირველი ეშელონის განადგურებამდე (разгром). ხსენებული კონცეფციის შესაბამისად მოწინააღმდეგის ზოგადსაჯარისო (სატანკო) არმიის მეორე ეშელონის დივიზიის შეკავების ჯამური დრო უნდა შედგებოდეს არაუმეტეს 72 სთ-ისა, ხოლო კორპუსის საშუალებებით (შესაბამისად, მის შემადგენლობაში შემავალი საჰაერო-საიერიშო დივიზიით) – 48 სთ-ისა. 

თუ საჰაერო-საიერიშო დივიზია წყვეტს  მ ო წ ი ნ ა ა ღ მ დ ე გ ი ს | წ ი ნ გ ა მ ო ს უ ლ ი | დ ა ჯ გ უ ფ ე ბ ი ს | დ ა ზ ი ა ნ ე ბ ი ს  ამოცანას, მაშინ მისი საბრძოლო მოწყობის საფუძველს შეადგენენ დამრტყმელი სავერტმფრენო ბატალიონები. აშშ სამხედრო სპეციალისტები მოწინააღმდეგის ასეთი დაჯგუფების დაზიანების ერთ-ერთ ყველაზე უფრო ეფექტურ ფორმად მიიჩნევენ საჰაერო-საიერიშო დარტყმას, მიყენებულს უწყვეტი ზემოქმედების ხერხით „ერთი მესამედის“ წესის მიხედვით. მისი არსი იმასი მდგომარეობს, რომ საჰაერო-საიერიშო დარტყმა მოიცავს სამ პერიოდს, რომელთაგან თითოეულზე თანამიმდევრულად გამოიყენება დამრტყმელი ვერტმფრენების თითო ბატალიონი არსებული სამიდან. მოწინააღმდეგის დაზიანების დროითი გრაფიკი ისე მუშავდება, რომ ერთი ბატალიონის მიერ დარტყმის მიყენებისას მეორე იმყოფებოდეს უკვედ მიზანთან ახლოს ფრენაში (на подлете), მესამე კი ივსებდეს საბრძოლო მასალებისა და საწვავის მარაგს შევსებისა და გაწყობის მოძრავ პუნქტზე, რომელიც განლაგებულია მხარეთა შეხების ხაზის აქეთ 15–20 კმ-ზე. 

ობიექტის დაზიანების საჭირო ხარისხზე დამოკიდებულებით და მასში ტაქტიკური ავიაციის წილის გათვალისწინებით, რომელიც ასრულებს ბრძოლის ველის იზოლაციის ამოცანას, მოწინააღმდეგის წინგამოსულ დაჯგუფებას მიეყენება დღეღამეში ორი-სამი საჰაერო-საიერიშო დარტყმა. ჯამური ზარალი მათგან შეიძლება გამოისახოს 1400–2000-მდე მოჯავშნული მიზნისა და მოწინააღმდეგის სხვა მნიშვნელოვანი ობიექტების დაზიანებაში (განადგურებაში). 

ასეთივე ხერხითა და ასეთივე მნიშვნელობის ზარალით ხორციელდება მოწინააღმდეგის კონტრშემომტევი დაჯგუფების, ოპერატიულ სიღრმეში შემოჭრილი დაჯგუფების, აგრეთვე ბრძოლაში შემოყვანილი (შემოყვანადი) მისი ოპერატიული მანევრული ჯგუფის დაზიანება. ჰიდ-ის მიწისზედა კომპონენტის (საბატალიონო და საბრიგადო ტაქტიკური ჯგუფები) გამოყენება რეკომენდირებულია მოწინააღმდეგის მეწინავე ნაწილების მოძრაობის შენელებისა და მოქმედებათა ლოკალიზაციის მიზნით, ხოლო საჰაერო კომპონენტისა (დამრტყმელი სავერტმფრენო ბატალიონები) – პირველ რიგში მისი მთავარი ძალების მოწყობაში ჯავშანობიექტების განადგურებისთვის. შესაძლებელია დაზიანების მეორე ვარიანტიც – მასირებული დარტყმის მიყენება ერთდროულად ყველა სავერტმფრენო ბატალიონით ერთი ან რამდენიმე მიმართულებიდან. 

მომავლის საბრძოლო მოქმედებების პროგნოზირებისა და მათი სპეციფიური ნიშნების შეფასებისას აშშ სახმელეთო ჯარების სარდლობა ვარაუდობს მოწინააღმდეგის მიერ საჰაერო დესანტების ფართო გამოყენებას. ითვლება, რომ საჰაერო დესანტებს მოწინააღმდეგე შეიძლება გადმოისროდეს (გადმოსხამდეს) მოულოდნელად, ერთდროულად რამდენიმე რაიონში (ზონაში), სხვადასხვა სიღრმეში და ვრცელ ფართობებზე, რაც ითვალისწინებს განსაკუთრებულ სირთულეს და საკმარისი ძალებისა და საშუალებათა გამოყოფას მათთან საბრძოლველად. 

მოწინააღმდეგის  ო პ ე რ ა ტ ი უ ლ | ს ა ჰ ა ე რ ო | დ ე ს ა ნ ტ ე ბ თ ა ნ | ს ა ბ რ ძ ო ლ ვ ე ლ ა დ  სახმელეთო ჯარების ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ეფექტური ფორმირებაა საჰაერო-საიერიშო დივიზია, რომელიც გამოიყენება აერომობილური დესანტსაწინააღმდეგო რეზერვის სახით (ნახ. 3). 

მოცემული რეზერვის განლაგება შეიძლება იყოს მრავალიარუსიანი. მაგრამ ყველა შემთხვევაში აუცილებლად ითვლება დივიზიის მდგრადი მართვის ურუნველყოფა როგორც ცენტრალიზებული, ისე მისი საბრძოლო მოწყობის ყველა ელემენტის დეცენტრალიზებული გამოყენების შემთხვევაშიც. დესანტსაწინააღმდეგო რეზერვის თავმოყრის რაიონი შეიძლება შედგებოდეს რიგი სექტორებისაგან, რომელთაგან თითოეულში ფარულად ნაწილდებიან (განიწერტებიან) ჰიდ-ის ნაწილები და ქვედანაყოფები. დესანტსაწინააღმდეგო რეზერვის მიწისზედა კომპონენტის შემადგენელი საბრიგადო ტაქტიკური ჯგუფები განლაგდება რაც შეიძლება ახლოს იმ რაიონებთან, სადაც ყველაზე უფრო სავარაუდოა მოწინააღმდეგის საჰაერო დესანტის გადმოსროლა (გადმოსხმა), ხოლო მისი საჰაერო კომპონენტის შემადგენელი სადაზვერვო აერომობილური და დამრტყმელი სავერტმფრენო ბატალიონებისა კი – უფრო მეტ დაშორებაზე თავიანთი პასუხისმგებლობის ზონიდან. 

საჰაერო-საიერიშო დივიზიის საჰაერო კომპონენტი, ახორციელებს რა მანევრს ჰაერით 200–250 კმ/სთ სიჩქარით, გამოიყენება დაზვერვისა და მოწინააღმდეგის საჰაერო დესანტის მოიერიშე ეშელონის დაზიანებისთვის მიწაზე, პარაშუტებით გადმოხტომისას და ჰაერშიც კი, ხოლო მიწისზედა კომპონენტის ქვეითი აერომობილური ბატალიონები გამოიყენება მოწინააღმდეგის მოქმედებათა დესანტირების ზონებში ბლოკირებისა და ლოკალიზაციისათვის. აუცილებლობის შემთხვევაში ქვეითი ჯარის ქვედანაყოფები მათთვის მიცემული სატრანსპორტო-სადესანტო ვერტმფრენების მეშვეობით შეიძლება ატარებდნენ მანევრს ჰაერით, ხოლო გადასხმის შემდეგ კი – უტევდნენ და ანაწევრებდნენ მოწინააღმდეგეს, რომელმაც ვერ მოასწრო ხისტ თავდაცვაში გადასვლა. 

მსგავს ვარიანტში ჰიდ-ს, მოქმედებს რა აერომობილური დესანტსაწინააღმდეგო რეზერვის სახით, აშშ სამხედრო სპეციალისტების შეფასებებით, შეუძლია წარმატებით წყვეტდეს მოწინააღმდეგის ოპერატიული საჰაერო დესანტის წინააღმდეგ ბრძოლის ამოცანებს, რომელიც 5000 კმ² ფართობზეა გადმომსხდარი. 

კორპუსის შემადგენლობაში ყოფნისას საჰაერო-საიერიშო დივიზია შეიძლება გამოყენებულ იქნას ტაქტიკური ამოცანების გადაწყვეტისათვის როგორც დამოუკიდებლად, ისე „მძიმე“ (ჯავშანსატანკო, მექანიზებული) დივიზიებთან ურთიერთმოქმედებითაც. 

შ ე ტ ე ვ ი თ | ო პ ე რ ა ც ი ა შ ი  საჰაერო-საიერიშო დივიზია ასრულებს სხვადასხვა საბრძოლო ამოცანებს, იმყოფება რა საარმიო კორპუსის პირველ ან მეორე ეშელონში. 

პირველ ეშელონში მოქმედებებისას ჰიდ შეიძლება უტევდეს მეორეხარისხოვან მიმართულებაზე ან ისეთ ადგილმდებარეობაზე, რომელიც ყველაზე უფრო შესაფერისია ქვეითი ჯარისა და საარმიო ავიაციის საბრძოლო თვისებების რეალიზაციისათვის, აგრეთვე მკაფიო ურთიერთმოქმედების მიღწევისთვის ტაქტიკურ ავიაციასა და კორპუსის მძიმე დივიზიებთან. 

ჰიდ-ის გამოყენება მოინააღმდეგის ღრმად ეშელონირებული თავდაცვის გარღვევისათვის წინასწარი მომზადებით (Deliberate attack) უფრო ნაკლებსასურველად ითვლება შეზღუდულ ვადებში მომზადებულ შეტევასთან (Hasty attack) შედარებით. 

საჰაერო-საიერიშო დივიზიის შეტევა შეზღუდულ ვადებში მომზადებით შეიძლება წარმოიშვას კორპუსის წინა მოქმედებების ლოგიკური განვითარების შედეგად, რომლებშიც დივიზია, მაგალითად, გამოიყენებოდა დაფარვის ჯარების სახით და თავდაცვაში დაჩქარებით გადასული მოწინააღმდეგის მთავარ ძალებთან შეხებისას მიმართა შეტევას სვლიდან. აშშ სახმელეთო ჯარების სამხედრო სპეციალისტები ვარაუდობენ, რომ ჰიდ-ის ასეთი ტაქტიკური მოქმედებების შედეგად მოწინააღმდეგე შეიძლება უძლური აღმოჩნდეს თავდაცვის მოწყობაში და იძულებული შეიქნას დაიწყოს უკან დახევა, ხოლო დივიზია კი შეუდგება მის დევნას. საჰაერო-საიერიშო დივიზია ითვლება იდეალურ საჯარისო ფორმირებად, რომელსაც შეუძლია ახორციელებდეს მოწინააღმდეგის შეუნელებელ (неотступный) დევნას. 

დევნის მიმდინარეობისას საასეულო, საბატალიონო, საჰაერო, საჰაერო-მიწისზედა ტაქტიკური ჯგუფები, სარეიდო რაზმები და აერომობილური დესანტები, ასრულებენ რა მანევრს ჰაერით მოწინააღმდეგის მოწყობაში ღია ფლანგებისა და შუალედების გამოყენებით, იპყრობენ და ინარჩუნებენ მნიშვნელოვან პუნქტებს მისი უკანდახევის გზებზე, ანგრევენ ხიდებს, უღელტეხილებს, ანადგურებენ დაცვის (охранение) ორგანოებს, მართვის პუნქტებს, მწობრიდან გამოჰყავთ პირადი შემადგენლობა და საბრძოლო ტექნიკა. მსგავსი აქტიური მოქმედებების შედეგად მდინარეზე გადასასვლელებთან, ვიწრობებთან, დეფილეებთან იქმნება მოწინააღმდეგის უკანდახეული ჯარების შეჯგუფებები, რაც მოხერხებულ ობიექტს წარმოადგენს საცეცხლე დაზიანებისათვის. 

თ ა ვ დ ა ც ვ ი თ | ო პ ე რ ა ც ი ა შ ი,  ამერიკული წეყაროების თანახმად, ჰიდ დამოუკიდებლად უნდა წყვეტდეს კორპუსის მთავარი ძალების დაფარვის ამოცანებს 100–150 კმ-მდე სიგანის ფრონტის ზოლში, აწარმოებდეს შემკავებელ მოქმედებებს, აწყობდეს მეორეხარისხოვანი მიმართულებების თავდაცვას ძალების ეკონომიისთვის, უზრუნველყოფდეს ზურგის რაიონის უსაფრთხოებას, მიჰქონდეს კონტრშეტევები. არ გამოირიცხება აგრეთვე მისი მონაწილეობა პოზიციურ თავდავაშიც ძნელადსავალ ადგილმდებარეობაზე კორპუსის პირველი ეშელონის შემადგენლობაში. ამ ვარიანტში ჰიდ ორგანიზებას უკეთებს და აწარმოებს თავდაცვას, როგორც სხვა საჯარისო შენაერთები, თუმცა კი მისი საბრძოლო რიგების მოწყობას და მოქმედებათა ხერხებს გააჩნიათ რიგი თავისებურებებანი (განსაკუთრებულობებანი). 

თავისებურებათა პირველი ჯგუფი დაკავშირებულია დივიზიის საბრძოლო რიგებში აერომობილური ტანკსაწინააღმდეგო, დესანტსაწინააღმდეგო და ზოგადსაჯარისო რეზერვების არსებობასთან. პირველი ორის შემადგენლობაში ვითარების და მიხედვით შეიძლება ჩაირთოს თითო დამრტყმელი სავერტმფრენო ბატალიონი. მოწინააღმდეგის მთავარი დარტყმის მიმართულებაზე მოქმედ ბრიგადას ტანკსაწინააღმდეგო რეზერვის შესაქმნელად შეიძლება ოპერატიულ დაქვემდებარებაში მიეცეს ერთი-ორი დამრტყმელი სავერტმფრენო ასეული. დივიზიის ზოგადსაჯარისო რეზერვი, როგორც წესი, შედგება ერთი-ორი ქვეითი აერომობილური ბატალიონისა და უშუალო მხარდაჭერის სატრანსპორტო-სადესანტო ბატალიონისაგან. 

თავისებურებათა მეორე ჯგუფი მდგომარეობს დივიზიის მეთაურის მიერ აღნიშნული რეზერვების ცენტრალიზებულ გამოყენებაში (საჯარისო ინსტანციებში განაწილებისგან დამოუკიდებლად) ერთდროულად მოწინააღმდეგის ღრმა დაზიანების, თავდაცვის ძირითად რაიონში ჯარების გაძლიერებისა და ზურგის რაიონის უსაფრთხოების განხორციელების მიზნით. კორპუსის მიერ  მ ო ბ ი ლ უ რ ი | თ ა ვ დ ა ც ვ ი ს  წარმოებისას საჰაერო-საიერიშო დივიზია შეიძლება იყოს მეორე ეშელონის შემადგენლობაში მზადმყოფი კონტრშეტევის მისატანად თავდაცვაში სოლისებურად შემოჭრილი მოწინააღმდეგის მთავარი ძალების წინააღმდეგ საცეცხლე დაზიანების კვალდაკვალ მათი განადგურების მიზნით. 

საჰაერო-საიერიშო დივიზიის მრავალვარიანტული საბრძოლო გამოყენების შესაძლებლობათა და თავისებურებათა რეალიზაციამ შეიძლება ხელი შეუწყოს ამოცანების დიდი მოცულობის გადაწყვეტას ნაკლები ძალებით უფრო მოკლე ვადებში და არსებითი გავლენა იქონიოს როგორც ტაქტიკური, ისე ოპერატიული დონის ფორმირებათა საბრძოლო საქმიანობის შედეგებზე. როგორც უცხოურ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, პერსპექტივაში საჰაერო-საიერიშო ფორმირებები შეიძლება იქცნენ უმნიშვნელოვანეს კომპონენტად სახმელეთო ჯარების ზოგად სტრუქტურაში. ამაზე მოწმობს შესაძლებლობებითა და მოქმედებების ხერხებით უნიკალური საჰაერო-საიერიშო დივიზიის საბრძოლო გამოყენების თეორიულ დებულებათა შემუშავების მიმდინარე პროცესი, ოპერატიულ-ტაქტიკური კონცეფციის „მომავლის საჰაერო-საიერიშო ოპერაცია“ (Airland Battle Future) პრინციპული დებულებების შესაბამისად. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1991, № 1. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

აშშ სახმალეთო ჯარების დივიზიების საინჟინრო ქვედანაყოფები

ამერიკული სახმელეთო ჯარების საინჟინრო ფორმირებები განკუთვნილია ზოგადსაჯარისო შენაერთებისა და ქვედანაყოფების საბრძოლო ამოცანების უზრუნველყოფისთვის. „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის რეალიზაციის პირობებში საინჟინრო ჯარების მოქმედებათა პრინციპების ძირითადი დებულებები გადმოცემულია საველე წესდებაში FM5-100 „საინჟინრო ჯარების საბრძოლო გამოყენება“. მასში კერძოდ აღინიშნება, რომ საინჟინრო უზრუნველყოფის მოთხოვნილებათა რეალიზაციაში საკვანძო როლს თამაშობენ მესანგრეები, რომლებიც სრულად უნდა ეუფლებოდნენ თავიანთი ამოცანების შესრულების ხელოვნებას, ასწავლიდნენ ამ საქმეს ჯარების სხვა გვარეობათა სამხედრო მოსამსახურეებს და მუდმივად სრულყოფდნენ თავიანთ ოსტატობას სწავლებებისა და საშტაბო თამაშების მსვლელობისას. 

საინჟინრო ჯარების მთავარ ამოცანებს ყველა სახეობის საბრძოლო მოქმედებების წარმოებისას შეადგენს ზოგადსაჯარისო ფორმირებებისთვის მობილურობის, კონტრმობილურობის, სიცოცხლისუნარიანობისა და ზოგადი საინჟინრო ამოცანების შესრულების უზრუნველყოფა. 

მობილურობა ითვალისწინებს საბრძოლო და მხარდამჭერი ნაწილებისათვის საბრძოლო ვითარების ნებისმიერ პირობებში მანევრის თავისუფლების უზრუნველყოფას შემდეგი ამოცანების გადაჭრის გზით: 

– ჯარების მოძრაობის უზრუნველყოფა (სამხედრო გზებისა /дороги/ და საკოლონე გზების /пути/ მშენებლობის ხარჯზე), აგრეთვე მოძრაობის მარშრუტების დაზვერვის, რემონტის, საგზაო ქსელის აღდგენისა და შენახვის უზრუნველყოფა; 

– ფეთქებადი და არფეთქებადი ღობურების გადალახვა, შემოსავლელების ძებნა ან მოწყობა (აღჭურვა), გასასვლელების გაყვანა და მონიშვნა, საანგარიშო დოკუმენტაციის შედგენა, ღობურების დაშლა (დანგრევა); 

– საარმიო ავიაციის მეწინავე ბაზირების უზრუნველყოფა, რომელიც მოიცავს რეკოგნოსცირების ღონისძიებათა, სამშენებლო და სარემონტო სამუშაოების ჩატარებას, აგრეთვე დასაჯდომი მოედნების შენახვას (მოვლას); 

– წყლის დაბრკოლებათა გადალახვა (მათი რეკოგნოსცირება, სატაბელო საშუალებების მომზადება, საწყისი რაიონისა და დაბრკოლების მოპირდაპირე ნაპირის აღჭურვა, გადალახვის საშუალებათა აწყობა და გაყვანა /наводка/, ჯარების გადაყვანა). 

ითვლება, რომ მრავალრიცხოვანი ღობურებისა და ბუნებრივ დაბრკოლებათა გადასალახავად, რომლებიც წინ უხვდებიან მანევრის შესრულებისას ჯარებს, ზოგადსაჯარისო მეთაური უნდა გეგმავდეს და ქმნიდეს „მობილურობის სისტემას“, რომელსაც შეეძლება შემხვედრი დაბრკოლების შემოვლა ან ნეიტრალიზაცია, ისე რომ არ შეასუსტებს ამ დროს მესანგრეთა უნარს თავიანთი სხვა საშტატო ამოცანების გადაწყვეტაში. ამასთან წარმატების განმსაზღვრელი უმნიშვნელოვანესი ფაქტორია დაზვერვა, რომლის მონაცემებზეცაა დამოკიდებული ჯარების შესაბამისი საშუალებებით დროულად აღჭურვა და მათი მოქმედებების დაგეგმვა. 

ჩვეულებრივ სამანევრო ფორმირებები დაბრკოლებათა გადალახვის მოლოდინში (в предведении) ყალიბდებიან სამ ძირითად ჯგუფად: 

– მხარდაჭერის ძალები (ჩაირთვებიან მეწინავე ყვედანაყოფების შემადგენლობაში, გამოავლენენ შემხვედი ღობურების საზღვრებს, შემდეგ კი იკავებენ პოზიციებს მოწინააღმდეგის შესაძლო კონტრშემოტევებისგან დასაფარავად); 

– საიერიშო ძალები (შედგება ზოგადსაჯარისო და საინჟინრო ქვედანაყოფებისგან, რომლებიც დაბრკოლებაში აკეთებენ გასასვლელებს და, მისი გადალახვის შემდეგ იკავებენ თავდაცვით პოზიციებს მოწინააღმდეგისგან შესაძლო კონტრშემოტევისგან დასაფარავად); 

– მთავარი ძალები (ასრულებენ ობიექტის დაპყრობის ან განსაზღვრულ მიჯნაზე გასვლის ამოცანას, ამასთან მოძრაობენ ღობურში გაკეთებული გასასვლელების გავლით ან მისი შემოვლით, ინარჩუნებენ რა დასახულ მიმართულებას). 

აშშ არმიის ოფიციალურ დოკუმენტებში ხაზგასმულია, რომ ჯარების მიერ დაბრკოლებათა გადალახვის წარმატება დიდადაა დამოკიდებული ზოგადსაჯარისო ფორმირებების საბრძოლო მოწყობაში საინჟინრო ქვედანაყოფების ადგილის სწორად შერჩევასა სპეციალური ტექნიკით მათ აღჭურვაზე. ყველაზე უფრო მიზანშეწონილად ითვლება დაბრკოლებების გადალახვის საშუალებების წინ გამოყვანა, რაც იძლევა მათი უკიდურესად მოკლე ვადებში გამოყენების შესაძლებლობას. დაბრკოლების დაზვერვის მსვლელობისას უწინარეს ყოვლისა უნდა განისაზღვრებოდეს მისი შემოვლის გზების შესაძლებლობა და მოლოდ მათი არარსებობის შემთხვევაში წყდებოდეს სვლიდან მისი გადალახვის საკითხი. წარუმატებლობის შემთხვევაში დაბრკოლების გადალახვა ხდება წინასწარი მომზადების შემდეგ, რაზედაც გაცილებით მეტი დრო და ძალები იხარჯება. 

დანაღმული ღობურების სვლიდან გადალახვა შეიძლება ხორციელდებოდეს მესანგრეთა გამოყენების გარეშეც, ვინაიდან სატანკო ქვედანაყოფებს ჰყავთ თავიანთი მანქანა ტრალები колейные გასასვლელების გასაკეთებლად. ღობურების რთული სისტემების გადალახვისათვის საჭიროა საინჟინრო ჯარების მონაწილეობა და უფრო სერიოზული ტექნიკური აღჭურვილობა, წინასწარი მომზადება და მნიშვნელოვანი დროის დახარჯვა. 

კონტრმობილურობა – ამოცანა, რომელიც ითვალისწინებს მოწინააღმდეგის ძვრადობის მაქსიმალურ შეზღუდვას, პირველ რიგში კი მისი სატანკო და მექანიზებული შენაერთებისა. მის გადასაწყვეტად იგეგმება ყველა სახეობის ღობურების ფართო გამოყენება, რომელთა შორისაც უმთავრესი ადგილი მიეკუთვნება სანაღმო ღობურებს. ნაღმების მაღალმა ეფექტურობამ (განსაკუთრებით ტანკსაწინააღმდეგოსი) მათ შედარებით სიიაფესთან ერთად გამოიწვია მათი სრულყოფის პროცესის აქტივიზაცია, აგრეთვე ნაღმების დაყენების პრინციპულად ახალი საშუალებების შექმნა. საბრძოლო მოქმედებების წარმოებისას გაითვალისწინება ნაღმების ფართომასშტაბური გამოყენება, რომელთა დაყენებაშიც მონაწილეობას ღებულობენ არა მარტო საინჟინრო, არამედ საარტილერიო ნაწილებიც, საარმიო ავიაციაც, აგრეთვე სამხედრო-საჰაერო ძალების (სჰძ) ტაქტიკური ავიაციაცა და სამხედრო-საზღვაო ძალების ავიაციაც (ზღვისპირა მიმართულებებზე). თანამედროვე ნაღმების გამოყენებით ივარაუდება ისეთი ღობურების დაყენება, რომელთა დახმარებითაც შესაძლებელია მოწინააღმდეგის წინსვლის შეჩერება, მისი შეკავება, ან ისეთი მიმართულებით გაგზავნა, სადაც მისი დაზიანება ყველაზე უფრო ეფექტურადაა შესაძლებელი იარაღის ყველა სახეობით. ამასთან ხაზი ესმება საკუთარი ჯარების მაღალი მობილურობის შენარჩუნების მნიშვნელობას მათი ძვრადობის შეუზღუდავად ნაღმების მასობრივი გამოყენების პირობებში. 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები არსებულ ნაღმებს ჰყოფენ ორ ძირითად კატეგორიად: 

– ჩვეულებრივი, რომლებიც ყენდება დასახულ რაიონში ხელით ან სანაღმო გადამღობებით სტანდატრული სქემების მიხედვით, და თუ ვითარება მოითხოვს, უწესრიგოდაც; 

– დისტანციურად დაყენებადი მიწისზედა სანაღმო გამფანტველების, არტილერიის, ავიაციის (ვერტმფრენებისა და ტაქტიკურ ავიაციის თვითმფრინავების) დახმარებით. ისინი ყენდება გადაყრით (в наброс) და აქვთ თვითლიკვიდატორები, რომლებიც უზრუნველყოფენ დაყენებული და მომართული (взведенные) ნაღმების მოცემულ ვადაში ავტომატურ აფეთქებას, რაც თავიანთ ჯარებს საშუალებას აძლევს უშიშრად მოქმედებდნენ ადრე დანაღმულ ადგილმდებარეობაზე. 

მეორე კატეგორიის ნაღმები, რომელთა თვითლიკვიდაციის ვადა 24 საათზე მეტია, ყენდება კორპუსის მეთაურის ბრძანებით, რომელსაც შეუძლია ეს უფლება გადასცეს დივიზიის მეთაურს, მას კი – ბრიგადის მეთაურს, ხოლო 24 საათამდე – ბატალიონის ან საბრძოლო ჯგუფის მეთაურის ბრძანებით. 

მიუხედავად იმისა, რომ დანაღმვაში შეიძლება მონაწილეობდნენ ჯართა სხვადასხვა გვარეობები, მის დაგეგმვაზე პასუხს აგებს დივიზიის ინჟინერი (საინჟინრო ბატალიონის მეთაური), რომელიც არის ზოგადსაჯარისო მეთაურის კონსულტანტი ამ საკითხში. იგივე აგებს პასუხს ურთიერთმოქედების ორგანიზებაზე, დივიზიის ღობურების გეგმის მომზადებასა და მის რეალიზაციაზე. ეს საკითხი განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს დისტანციური დანაღმვის სისტემებით ჯარების აღჭურვასთან დაკავშირებით, რომელთა გამოყენებაც ივარაუდება უშუალოდ ბრძოლის მსვლელობისას, როდესაც მიზნებისა და ნაღმების დაყენების ვადების სწორად შერჩევას შეუძლია გადამწყვეტი გავლენა იქონიოს საბრძოლო მოქმედებების წარმატებაზე. 

დისტანციური დანაღმვის სისტემების გამოყენებამ, რომელიც მეტად შეზღუდულ ვადებში მიმდინარეობს, უფრო მაღალი მოთხოვნები წაუყენა საანგარიშო დოკუმენტაციას. ის სრულდება ფორმალიზებულ ბლანკზე, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას შტაბებისა და ჯარებისათვის. დროის შესამცირებლად აუცილებელი ცნობები შეიძლება გადაიცემოდეს რადიოთი, დაიტანებოდეს სამუშაო რუკაზე და იგზავნებოდეს ყველა დაინტერესებულ ნაწილში. ქვედანაყოფი, რომელიც აწარმოებს დანაღმვას, მოახსენებს რადიოთი მისი დაწყების შესახებ, დასრულების შემდეგ კი ამზადებს ხსენებულ დოკუმენტს. 

ღობურების ეფექტურობის ამაღლებისათვის რეკომენდირებულია ჩვეულებრივი დანაღმული ველები, ტანკსაწინააღმდეგო თხრილები (рвы), გზების დანგრეული ნაწილები და საგზაო ნაგებობანი ძლიერდებოდეს დისტანციურად დაყენებული ნაღმებით. ადგილმდებარეობის პირობების, მისი რელიეფისა და არსებული ნაგებობების სწორად გამოყენებას შეუძლია მნიშვნელოვნად შეამციროს ნაღმებში მოთხოვნილება. ღობურებისა და სანაღმო ომის წარმოების დაგეგმვა უნდა დასრულდეს ზოგადსაჯარისო მეთაურის მიერ მანევრისა და საცეცხლე მხარდაჭერის ჩატარების დაგეგმვის დასრულებასთან ერთდროულად. 

სიცოცხლისუნარიანობა ითვალისწინებს ჯარების დაცვის უზრუნველყოფას მოწინააღმდეგის მეთვალყურეობისა და მისი სხვადასხვა საცეცხლე საშუალებებით დაზიანებისგან. ამ ამოცანას წყვეტს მთელი პირადი შემადგენლობა, საინჟინრო ქვედანაყოფებს კი ევალებათ მსხვილი შესანიღბავი ღონისძიებების ჩატარება, იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკისათვის დამცავი ნაგებობებს აგება, სამეთაურო პუნქტების, კავშირგაბმულობის კვანძებისა და მართვის ცენტრების მოწყობა (აღჭურვა) და დაცვა. 

საბრძოლო ბრძანების მომზადებისას ზოგადსაჯარისო მეთაური საჯარისო ინჟინრის რეკომენდაციით განსაზღვრავს ნაწილების სიცოცხლისუნარიანობის უზრუნველყოფის სამუშაოების მასშტაბებსა და დონეს, ადგენს დასახული სამუშაოების მნიშვნელოვნების ხარისხსა და მათი შესრულების თანამიმდევრობას, აგრეთვე მიუთითებს მათ შემსრულებლებს. იმ სამუშაოების დაგეგმვისას, რომლებიც უნდა შეასრულონ მესანგრებმა, მეთაურს უნდა ჰქონდეს მონაცემები თავის ქვედანაყოფებსა და მხარდასაჭერ ნაწილებში არსებული საშუალებების შესაძლებლობებზე. 

თავდაცვაში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა თავდაცვითი ნაგებობების საგულდაგულოდ მოწყობას (აღჭურვას), რომლებიც თავიანთი მნიშვნელოვნების ხარისხის მიხედვით ნაწილდებიან შემდეგი თანამიმევრობით: ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებების პოზიციები; შესაფარებლები ტანკებისათვის, ჯავშანტრანსპორტერებისა და ქვეითთა საბრძოლო მანქანებისათვის; დაცული სამეთაურო პუნქტები და მხარდამჭერ საშუალებათა პოზიციები (ნაღმსატყორცნების, საველე და საზენიტო არტილერიის საცეცხლე პოზიციების ჩათვლით); ერთეული პიზიციები და პოზიციები ჯგუფური იარაღისათვის, აგრეთვე მათი დამაკავშირებელი (შემაერთებელი) გადახურული გზები. 

შეტევაში დამცავი ნაგებობები აღიჭურვება საამისოდ დროის არსებობის შემთხვევაში, აგრეთვე შეჩერებების დროს, რომლებიც გამოწვეულია ჯარების გადაჯგუფებითა და გადაწყობით. ასეთ შემთხვევებში რეკომენდირებულია შემდეგი თანამიმდევრობა საფორტიფიკაციო ნაგებობების მოწყობისას (აღჭურვისას): საცეცხლე პოზიციები ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებებისთვის, პოზიციები პირდაპირი დამიზნებით ცეცხლის წარმოების საშუალებებისთვის, საბრძოლო და საწვავ-საცხები მასალებით მომარაგების უმნიშვნელოვანესი პუნქტები. 

ზოგად საინჟინრო ამოცანებს მიეკუთვნება სპეციფიური ღონისძიებები, რომლებსაც ასრულებენ საინჟინრო ნაწილები ზურგის ზონაში. მათგან უმნიშვნელოვანესად ითვლება კომუნიკაციათა ხაზების მოწყობა (აღჭურვა), შენახვა და აღდგენა, ზურგის ქვედანაყოფებისათვის დამცავი და სხვა ნაგებობების აგება, საარმიო ავიაციისათვის დასაჯდომი მოედნების აგება, უწყვეტი (сплошная) განნაღმვის წარმოება. 

საინჟინრო ბატალიონების ორგანიზაცია. ამჟამად „მძიმე“ (ჯავშანსატანკო და მექანიზებული) და „მსუბუქი“ (ქვეითი, მსუბუქი ქვეითი, საჰაერო-საიერიშო და საჰაერო-სადესანტო) დივიზიების საინჟინრო ბატალიონები აღჭურვილი არიან და ორგანიზებული ზემოთ ჩამოთვლილი სამხედრო-საინჟინრო ამოცანების მთელი კომპლექსის შესრულებისათვის. 80-იანი წლების მეორე ნახევარში აშშ-ში ჩატარებულ იქნა მათი რეორგანიზაცია, რომელიც ისახავდა შემდეგ მიზნებს: ჯარების აღჭურვა თანამედროვე ტექნოლიგიის ბაზაზე შესრულებული ახალი საშუალებებით; კავშირგაბმულობის, მართვისა და ურთიერთმოქმედების საკითხების სრულყოფა; საინჟინრო ნაწილების ორიენტირება უწინარეს ყოვლისა მათთვის მთავარი ამოცანების გადაწყვეტაზე – მობილურობის, კონტრმობილურობისა და სიცოცხლისუნარიანობის უზრუნველყოფის ამოცანებისა; მეწინავე რაიონებში დამოუკიდებელი მოქმედებებისთვის პირობების შექმნა; ზოგადსაჯარისო ფორმირებების შემადგენლობაში მოქმედებებისთვის სწრაფად გაშლის უნარის ამაღლება. 

„მ ძ ი მ ე“ | დ ი ვ ი ზ ი ი ს | ს ა ი ნ ჟ ი ნ რ ო | ბ ა ტ ა ლ ი ო ნ ი  (ნახ. 1) მოიცავს შტაბსა და საშტაბო ასეულს (საერთო რიცხვით 138 ადამიანი), ოთხ საინჟინრო ასეულსა და ერთ სახიდო ასეულს. 

[ნახატი] 

ნახ. 1. „მძიმე“ დივიზიის საინჟინრო ბატალიონის ორგანიზაცია 

საინჟინრო ასეულს (181 ადამიანი) ჰყავს ასეულის მართვა (20 ადამიანი) და ხუთი ოცეული: სამი საინჟინრო, ერთი მობილურობისა და კონტრმობილურობის, და ერთიც მხარდაჭერის. 

საინჟინრო ოცეულის (32 ადამიანი) შეიაღარებაში იმყოფება ორი უნივერსალური საინჟინრო მანქანა M9, რომლებიც გამოიყენება მიწის სამუშაოებისთვის ქვაბულების ამოთხრისას შესაფარებლებისთვის, საბრძოლო და სატრანსპორტო ტექნიკისათვის სანგრების ამოთხრისას, აგრეთვე სამშენებლო მასალების ტრანსპორტირებისთვის. ოცეულის ოთხი საინჟინრო ათეულიდან თითოეული აღჭურვილია მუხლუხიანი ჯავშანტრანსპორტერით M113A1, რომლითაც პირადი შემადგენლობის გარდა გადაიტანება ათეულის სატაბელო ქონება. 

ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი ცვლილება ჯავშანსატანკო (მექანიზებული) დივიზიის საინჟინრო ბატალიონის ორგანიზაციაში, როგორც უცხოურ პრესაში აღინიშნება, არის მის შემადგენლობაში ახალი ქვედანაყოფის – მობილურობისა და კონტრმობილურობის ოცეულის ჩართვა. 

მობილურობისა და კონტრმობილურობის ოცეული (31 ადამიანი) აღჭურვილია საინჟინრო საშუალებებით ღობურების აღჭურვისა (მოწყობისა) და გადალახვის ამოცანების გადასაწყვეტად: დანაღმვის მიწისზედა სისტემით GEMSS, რომელიც გაანგარიშებულია ტანკსაწინააღმდეგო ან შერეული დანაღმული ველების შესაქმნელად (დასაყენებლად; ნაღმების გადასატანად არის მუხლუხიანი ტრანსპორტერი M548), ორი მესანგრეთა ტანკით M728 (ანგრევენ გრძელვადიან ნაგებობებსა და დაბრკოლებებს, თხრიან სანგრებს საბრძოლო მანქანებისათვის), ოთხი სატანკო ხიდგამყვანით AVLB 18 მ-მდე სიგანის დაბრკოლებათა გადალახვისათვის, ორი 5-ტ ავტომობილითა და 10-ტ მაღალი გამავლობის ავტომობილით H2MMT, რომელიც განკუთვნილია უწინარეს ყოვლისა მოწინააღმდეგის დანაღმულ ველებში გასასვლელების გასაკეთებლად (ადრე ასეთ საშუალებად ითვლებოდა მანქანა XM1060 ROBAT, რომელიც გადიოდა გამოცდებს, ახლა იგეგმება მისი შეცვლა მანქანით CMV, რომელიც იქმნება პერსპექტიული ტანკის ბაზაზე, რომელიც შეცვლის ტანკს M1 „აბრამსი“). სულ ოცეულში არის ორი ათეული: მობილურობის და კონტრმობილურობის, აგრეთვე სატანკო ხიდგამყვანების. 

მხარდაჭერის ოცეული (34 ადამიანი) მოიცავს ასეულის მანქანების ძირითად ფარეხს და ეწევა მათ ექსპლუატაციას; მათ მიეკუთვნება: ორი უნივერსალური ექსკავატორ-ჩამტვირთავი SEE, კოვშიანი ჩამტვირთავი, სამი 5-ტ თვითმცლელი ავტომობილი და ზოგადი დანიშნულების 5-ტ სატვირთო ავტომობილი, მოჯავშნული სარემონტო საევაკუაციო მანქანა და 10-ტ სარემონტო საევაკუაციო მანქანა. მთელი ეს ტექნიკა იმყოფება ორ ათეულში (მანქანებისა და სარემონტო), რომლებშიც მოითვლება შესაბამისად 11 და 20 ადამიანი. 

როგორც წესი, ბატალიონის საინჟინრო ასეული, გაძლიერებული მისი სხვა ქვედანაყოფების ან კორპუსის საინჟინრო ქვედანაყოფების საშუალებებით, მიეცემა დივიზიის ერთ-ერთ ბრიგადას მისი მოქმედებების საინჟინრო უზრუნველყოფის ამოცანით. ამასთან მიზანშეწონილად ითვლება თითოეული ასეულის გარკვეულ ბრიგადაზე მიმაგრება, რაც ხელს უნდა უწყობდეს ამ ფორმირებათა მეთაურებისა და პირადი შემადგენლობის უფრო საიმედო ურთიერთმოქმედებას ერთობლივი მოქმედებების მსვლელობისას. თუმცა კი სწავლებების გამოცდილება და გაანგარიშებების ანალიზი აჩვენებს, რომ ბრიგადისთვის გამოყოფილი საინჟინრო ძალები არ არის საკმარისი მოთხოვნილი ამოცანების აუცილებელ მაღალ ტემპებში გადაწყვეტისათვის. 

სახიდო ასეული (143 ადამიანი) მოიცავს ორ სახიდო ოცეულსა (თითოელში სამ-სამი ათეულით) და მხარდაჭერის ოცეულს. ასეულის ძირითად საშუალებას წარმოადგენს ტაქტიკური საპონტონო ფარეხი, რომელსაც აქვს 20 სამდინარო და რვა სანაპირო რგოლი (მათგან შეიძლება აიგოს მოტივტივე 145-მ ხიდი ტვირთამწეობით 54 ტ ან აეწყოს ასეთივე ტვირთამწეობის ოთხი ბორანი), აგრეთვე 12 საბუქსირო მოტორიანი კატერი. მთელი ქონება გადაიტანება სპეციალურად აღჭურვილი მაღალი გამავლობის 5-ტ ავტომობილებით. უკანასკნელ ხანებში საპონტონო ფარეხი, კოპირებული ამერიკელების მიერ საბჭოთა შესაბამისი ფარეხისაგან, გაუმჯობესებულ იქნა და ახლა შეიძლება გამოიყენებოდეს დინების უფრო მაღალი სიჩქარის მქონე წყლის დაბრკოლებებზეც. 

მხარდაჭერის ოცეული აღჭურვილია საინჟინრო მანქანებით, რომლებიც განკუთვნილია უწინარეს ყოვლისა დახმარების აღმოჩენისათვის მდინარეზე გადასასვლელების მოწყობისას, ე. ი. გადასალახავი დაბრკილებისაკენ მისასვლელების გასაწმენდად, ორივე ნაპირზე აპარელების მოსაწყობად, ფონების მოსაწყობად. მათ შორისაა უნივერსალური საინჟინრო მანქანები M9, ექსკავატორ-ჩამტვირთავები, კოვშიანი ჩამტვირთავები, თვითმცლელი ავტომობილები. 

„მ ს უ ბ უ ქ ი“ | დ ი ვ ი ზ ი ი ს | ს ა ი ნ ჟ ი ნ რ ო | ბ ა ტ ა ლ ი ო ნ ს  (რიცხოვნება 290 ადამიანი) გააჩნია შტაბი და საშტაბო ასეული (101 ადამიანი) და სამი საინჟინრო ასეული (თითოეულში 63 ადამიანი). ამ ქვედანაყოფებისათვის დამახასიათებელია სახიდო ასეულის არარსებობა და მსუბუქი საუნჟინრო ტექნიკით აღჭურვილობა, რომელიც განკუთვნილია საშტატო სამხედრო-სატრანსპორტო თვითმფრინავებით C-130 და C-17 გადატანისათვის. 

საშტაბო ასეულს ჰყავს სამი ოცეული: საიერიშო, ღობურების (აღჭურვილია ღობურების დაყენებისა და გადალახვის საშუალებებით) და საინჟინრო მანქანებისა (ადგილმდებარეობის საფორტიფიკაციოდ აღჭურვისათვის). 

საინჟინრო ასეული მოიცავს მართვის ათეულსა და ორ საინჟინრო ოცეულს (თითოეულის შემადგენლობაში სამი ათეულია). იგი განკუთვნილია დივიზიის ერთ-ერთი ბრიგადის გაძლიერებისთვის, შეიარაღებულია აღჭურვილობის კომპლექსით დივიზიის მოქმედებათა საინჟინრო უზრუნველყოფის ყველა ძირითადი ამოცანის შესრულებისათვის (აუცილებლობის შემთხვევაში ის შეიძლება გაძლიერებულ იქნას საშტაბო ასეულის საშუალებებით). 

უახლოეს ხანებში იგეგმება „მსუბუქი“ დივიზიების საინჟინრო ბატალიონების აღჭურვა შეიარაღების ახალი საშუალებებით, რომელთა რიცხვს კერძოდ მიეკუთვნება დანაღმვის მიწისზედა სისტემა „ვულკანი“, განნაღმვის დაგრძელებული მუხტები MICLIC და მსუბუქი საიერიშო ხიდები. განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საშუალებად ამერიკელი სპეცალისტები მიიჩნევენ უნივერსალურ საინჟინრო მანქანებს M9, რომელთა ჯარებში მიწოდებაც დაწყებულია, და მსუბუქ ექსკავატორ-ჩამტვირთავებს SEE. მანქანას M9, რომელსაც შეუძლია შეასრულოს ბულდოზერის, скепер-ის, ავტოგრეიდერისა და 5-ტ თვითმცლელი ავტომობილის ფუნქციები, აქვს ნაწილობრივი მოჯავშნა, რომელიც ტყვიებისა და ნამსხვრევებისაგან იცავს ოპერატორსა და ძრავის განყოფილებას. მისი დახმარებით ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი კომპლექსის (ტსრკ) „თოუს“ პოზიცია აღიჭურვება 10 წუთში, ხოლო M1 „აბრამსი“ ტანკისათვის სანგრის ამოთხრას სჭირდება 20–30 წთ. მანქანას აქვს სვლის მარაგი 320 კმ და შეუძლია ცურვით გადალახავდეს წყლის დაბრკოლებებს (მამოძრავებლად გამოიყენება მუხლუხები). ექსკავატორ-ჩამტვირთველი SEE გახლავთ მსუბუქი უნივერსალური მანქანა, შესრულებული მაღალი გამავლობის ორღერძიანი ავტომობილის ბაზაზე და აღჭურვილი ჰიდრავლიკური ამძრავის მქონე მოხსნადი სამუშაო აღჭურვილობით, რომლის შემადგენლობაშიც შედის ექსკავატორისა და ჩამტვირთველის სხვადასხვა ტიპისა და ტევადობის კოვშები. აღჭურვილობის შცვლა ხდება 30 წთ-ის განმავლობაში. ექსკავატორ-ჩამტვირთველის სვლის სიჩქარე გზებზე შეადგენს 45 კმ/სთ-მდე. 

დივიზიის საშტატო საინჟინრო ქვედანაყოფებსა და მისთვის მიცემულ უფრო მაღალი რგოლის საინჟინრო ფორმირებებს ხელმძღვანელობს დივიზიის ინჟინერი, რომლის მოვალეობებსაც ასრულებს, როგორც წესი, დივიზიის საინჟინრო ბატალიონის მეთაური. 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ, ახალი საინჟინრო ტექნიკით ჯარების გაჯერებისა და ცალკეული საინჟინრო ქვედანაყოფების რეორგანიზაციის მიუხედავად, დივიზიის მესანგრეებს ჯერ კიდევ უძნელდებათ თავიანთი ამოცანების წარმატებით გადაწყვეტა. ეს განსაკუთრებით გახდა შესამჩნევი ჯარების M1 „აბრამსი“ ტანკებითა და M2 „ბრედლი“ ქვეითთა საბრძოლო მანქანებით (ქსმ) აღჭურვის შემდეგ. სწავლებების, საშტაბო თამაშებისა და კვლევების გამოცდილებამ აჩვენა, რომ ბრძოლის თანამედროვე პირობებში საინჟინრო ქვედანაყოფები იმდენად იტვირთებიან მრავალრიცხოვანი ამოცანებით, რომ არ შეუძლიათ მათი მოთხოვნილ დროში და სათანადო ხარისხით შესრულება. გამოსავალი ასეთი მდგომარეობიდან ნავარაუდევია ეძიონ ორი მიმართულებით: გადაეცეს საინჟინრო ამოცანების ნაწილი ჯარების სხვა გვარეობებს, აგრეთვე გაიზარდოს საინჟინრო ფორმირებების რიცხვი, პირველ რიგში საბრძოლოებისა, რომლებიც მეწინავე ზონაში მოქმედებენ. 

ყველაზე მნიშვნელოვნად ითვლება სანაღმო ღობურების მოწყობასა (აღჭურვასა) და გადალახვასთან დაკავშირებული საკითხები. დანაღმვის ამოცანები ახლა იგეგმება ეკისრებოდეს არა მარტო საინჟინრო ქვედანაყოფებს, რომელთაც აქვთ დანაღმვის მიწისზედა სისტემები, არამედ საარტილერიო ნაწილებსაც, რადგანაც 155-მმ ჰაუბიცების დივიზიონებს თავიანთი საბრძოლო კომპლექტის შემადგენლობაში აქვთ კასეტური ჭურვები ტანკსაწინააღმდეგო-ფსკერსაწინააღმდეგო და ქვეითსაწინააღმდეგო მსხვრევადი ნაღმებით, რომელთა დაყენება შეიძლება ბრძოლის მსვლელობისას 18 კმ-მდე დაშორებებზე. ანალოგიური ტიპის ნაღმების დასაყენებლად შეიძლება გამოყენებულ იქნას საარმიო და სამხედრო-საჰაერო ძალების ტაქტიკური ავიაცია, აგრეთვე სამხედრო-საზღვაო ძალების ავიაციაც (ზღვისპირა მიმართულებებზე). 

განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ჯარების უნარს დამოუკიდებლად (მესანგრეთა გარეშე), დროულად და მინიმალური დანაკარგებით აღმოაჩენდნენ და გადალახავდნენ მოწინაარმდეგის სანაღმო ღობურებს. ნაღმების აღმოჩენისათვის დივიზიის თითქმის ყველა საჯარისო ქვედანაყოფს აქვს ორი ტიპის პორტატული ნაღმსაძებნები – ინდუქციური, გათვლილი მეტალური კომპონენტების მქონე ნაღმების მოსაძებნად და რადიოსიხშირული, არამეტალური ნაღმებისათვის. სატანკო ნაწილებში შემოსვლა დაიწყო საბატალიონო ნაღმსაწინააღმდეგო კომპლექტმა, რომელიც შეიცავს სანაღმო საგორავ და სახნისურ ტრალებს და სანაღმო ღობურებში გაკეთებული გასასვლელების საზღვრების აღმნიშვნელ ხელსაწყოებს. სანაღმო ტრალები являются колейными, რომლებიც მოწყობილია M60 და M1 „აბრამსი“ სერიების სახაზო ტანკების წინა ნაწილზე ჩამოკიდებისთვის. საგორავი ტრალების გამოყენება ივარაუდება ღობურების წინა და ზურგის საზღვრების გამოსავლენად, მათში გასასვლელების გასაკეთებლად, სახნისური ტრალებისა კი – დაზვერილ ღობურებში გასასვლელების გასაკეთებლად. 

განვითარების პერსპექტივები. საინჟინრო ჯარების ეფექტურობის ამაღლების მიზნით ზოგადსაჯარისო ფორმირებათა საბრძოლო მოქმედებების უზრუნველყოფაში მათ მიერ „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის რეალიზებისას რომელიც მოითხოვს მაღალ ტემპებს, მოქნილობას, გაქანებასა და მოქმედებათა კოორდინაციას, უახლოეს მომავალში აუცილებლად ითვლება ყველა რგოლის საინჟინრო ნაწილების როლის სერიოზული გადახედვა, და პირველ რიგში სადივიზიო რგოლისა. აშშ სამხედრო სპეციალისტების წინასწარმა გამოკვლევებმა და ევროპაში დისლოცირებული ამერიკული ჯარების მიერ ჩატარებულმა ხანგრძლივმა ექსპერიმენტებმა სარდლობა მიიყვანეს დასკვნამდე საინჟინრო შესაძლებლობათა მკვეთრი გაძლიერების აუცილებლოაზე. ამის შედეგად მომზადებულ იქნა პროექტი ე. წ. „საინჟინრო ძალების“ (E – Force) შექმნის შესახებ, რომელიც ითვალისწინებს დივიზიაში პირობების არსებობას მისი თითოეული ბრიგადის საინჟინრო ბატალიონით გაძლიერებისთვის. მიზანშეწონილად ითვლება, რომ დივიზიის ინჟინერს თავის განკარგულებაში გააჩნდეს შტაბი და საშტაბო ასეული (რიცხოვნებით 80 ადამიანი), სამი საინჟინრო ბატალიონი (თითოეულში 490 ადამიანი) და სახიდო ასეული (130 ადამიანი). დივიზიის „საინჟინრო ძალების“ საერთო რიცხოვნება უნდა იყოს 1685 ადამიანი (ნახ. 4). 

[ნახატი] 

ნახ. 4. დივიზიის „საინჟინრო ძალების“ ორგანიზაცია (ვარიანტი) 

ჯავშანსაინჟინრო ასეულს (110 ადამიანი) ექნება მართვა (13 ადამიანი), რომელსაც თავის განკარგულებაში ეყოლება მუხლუხიანი ჯავშანტრანსპორტერი, 2,5-ტ ავტომობილი და 10-ტ მაღალი გამავლობის სატვირთო ავტომობილი, აგრეთვე მისაბმელი ცისტერნა წყლისათვის; მესანგრეთა ორი ოცეული (თითოეში 30 ადამიანი), რომელთაგან თითოეული შედგება მართვის ჯგუფის (ორი უნივერსალური საინჟინრო მანქანა M9, მუხლუხიანი ჯავშანტრანსპორტერი, 10-ტ ავტომობილი) და სამი რვაკაციანი მესანგრეთა ათეულისაგან (მუხლუხიანი ჯავშანტრანსპორტერი და 1,5-ტ მისაბმელი თითოეულში), აგრეთვე მოიერიშე და ღობურების ოცეული (38 ადამიანი). უკანასკნელს მართვის ჯგუფის გარდა ჰყავს ორი მოიერიშე ათეული (თითოში 13 ადამიანი), რომელთაგან თითოეული აღჭურვილია მესანგრეთა ტანკით ან განნაღმვის საინჟინრო მანქანით CMV, განნაღმვის მანქანით XM1006, განნაღმვის ორი დაგრძელებული მუხტით MICLIC, ორი სატანკო ხიდგამყვანით AVLB, უნივერსალური საინჟინრო მანქანით M9, ორი 6-ტ მუხლუხიანი ტრანსპორტერით და 10-ტ სატვირთო ავტომობილით, და ღობურების ათეული (9 ადამიანი), დანაღმვის ორი მიწისზედა სისტემით „ვულკანი“, უნივერსალური ექსკავატორ-ჩამტვირთავებით, ორი ავტომობილ-თვითმცლელით, 10-ტ ავტომობილით და ოთხი 1,5-ტ მისაბმელით. 

სახიდო ასეულის ორგანიზაციაში არსებითი ცვლილებები არ არის გათვალისწინებული. მის ძირითად საშუალებად რჩება ტაქტიკური საპონტონო ფარეხები და მდინარეზე გადასასვლელების მომწყობი მანქანები. 

ამჟამად ხდება პერსპექტიული ორგანიზაციის შემოწმება საჯარისო სწავლებებისა და საშტაბო თამაშების მსვლელობაში, რომლებმაც ხელი უნდა შეუწყონ დივიზიის რგოლის საინჟინრო ჯარების დაგეგმილი საორგანიზაციო-საშტატო გარდაქმნების დაზუსტებასა და კორექტირებას. ამავდროულად დაწყებულია კორპუსის რგოლში საინჟინრო ფორმირებების („საინჟინრო ძალების“) ახალი სტრუქტურის შემუშავებაც. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1991, № 3. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

ამერიკული გზრკ „სტინგერი“

გადასატანი საზენიტო სარაკეტო კომპლექსი (გზრკ) „სტინგერი“ განკუთვნილია მცირე და ზღვრულად მცირე სიმაღლეებზე მფრენი თვითმფრინავებისა (ზებგერითის ჩათვლით) და ვერტმფრენების დაზიანებისათვის როგორც დამწევ ისე შემხვედრ კურსებზე. ეს კომპლექსი, რომლის შექმნამაც ფირმა „ჯენერალ დაინემიქსის“ მიერ, დასავლელი სპეციალისტების შეფასებებით, მნიშვნელოვანი წილი შეიტანა აშშ საჯარისო საჰაერო თავდაცვის განვითარებაში, წარმოადგენს უცხოური არმიების შეიარაღებაში არსებულ საჰაერო მიზნებთან ბრძოლის ყველაზე უფრო მასობრივ საშუალებას. დღესდღეობით შემუშავებულია მისი სამი მოდიფიკაია: „სტინგერი“ (საბაზო), „სტინგერ-POST“ (POST – Passive Optical Seeker Technology) და „სტინგერ-RMP“ (RMP – Reprogrammable Micro Processor). მათ გაანიათ საშუალებების ერთნაირი შემადგენლობა, აგრეთვე სროლის სიშორისა (0,5 კმ მინიმალური და 5,5 კმ მაქსიმალური დამწევ კურსზე სროლისას) და მიზნის დაზიანების სიმაღლის (3,5 კმ მაქსიმალური) ერთნაირი მნიშვნელობები, და განსხვავდებიან მხოლოდ გზრკ-ის ზემოთ ჩამოთვლილი სამი მოდიფიკაციის შესაბამისი საზენიტო მართვადი რაკეტის (ზმრ) FIM-92A, B და C მოდიფიკაციებზე გამოყენებული თვითდამიზნების თავაკებით (თდთ). 

კომპლექს „სტინგერის“ შემუშავებას წინ უსწრებდა სამუშაოების ჩატარება ASOP პროგრამის (Advanced Seeker Development Program) მიხედვით, რომელიც დაიწყო ჯერ კიდევ 60-იანი წლების შუახანებში, გზრკ „რედ აის“ სერიული წარმოების გაშლამდე ცოტა ხნით ადრე, და მიზნად ისახავდა თეორიულად შეემუშავებინა და ექსპერიმენტულად დაემტკიცებინა კომპლექს „რედ აი-2“-ის კონცეფციის განხორციელებადობა რაკეტით, რომელზედაც ყველარაკურსული ინფრაწითელი თდთ უნდა ყოფილიყო გამოყენებული. ASOP პროგრამის წარმატებით შესრულებამ საშუალება მისცა აშშ თავდაცვის სამინისტროს 1972 წელს დაეწყო პერსპექტიული გზრკ-ის შემუშავების დაფინანსება, რომელმაც მიიღო სახელწოდება „სტინგერი“ („დამნესტრავი მწერი“). ეს შემუშავება, მისი შესრულების მსვლელობისას წამოჭრილი სიძნელეების მიუხედავად, 1978 წლისთვის იქნა დასრულებული, და ფირმა „ჯენერალ დაინემიქსი“ შეუდგა ნიმუშების პირველი პარტიის წარმოებას, რომელთა გამოცდებიც 1979–1980 წლებში ტარდებოდა. 

გზრკ „სტინგერის“ გამოცდების შედეგებმა რაკეტით FIM-92A, რომელიც ინფრაწითელი თდთ-ით იყო დაკომპლექტებული (ტალღების სიგრძის დიაპაზონი 4,1–4,4 მკმ), რომლებმაც დაადასტურეს მისი უნარი დაეზიანებინა მიზნები შემხვედრ კურსებზე, საშუალება მისცა თავდაცვის სამინისტროს ხელმძღვანელობას მიეღო გადაწყვეტილება კომპლექსის სერიული წარმოებისა და ევროპაში აშშ სახმელეთო ჯარებისთვის მიწოდების შესახებ 1981 წლიდან. მაგრამ ამ მოდიფიკაციის გზრკ-ების რაოდენობა, წარმოების თავდაპირველი პროგრამით გათვალისწინებული, არსებითად იქნა შემცირებული თდთ POST-ის შემუშავებისას მიღწეულ წარმატებებთან დაკავშირებით, რომელიც 1977 წელს იყო დაწყებული და იმ დროისათვის დასრულების ეტაპზე იმყოფებოდა. 

ორდიაპაზონიანი თდთ POST, რომელიც ზმრ FIM-92B-ზე გამოიყენება, მუშაობს ტალღების ინფრაწითელ (იწ) და ულტრაიისფერ (უი) დიაპაზონებში. FIM-92A რაკეტის იწ თდთ-გან განსხვავებით, სადაც ინფორმაცია მიზნის მდებარეობაზე მის ოპტიკურ ღერძთან მიმართებით გამოიყვანება იმ სიგნალიდან, რომელიც მბრუნავი რასტრის მიერაა მოდულირებული, მასში გამოიყენება მიზნის ურასტრო კოორდინატორი. მისი იწ და უი გამოსხივებების დეტექტორები, რომლებიც მუშაობენ ერთ კონტურში ორ ციფრულ მიკროპროცესორთან, საშუალებას იძლევიან განხორციელებულ იქნას ჩამრთველის მსგავსი სკანირება (розеткообразное сканирование), რაც, უცხოურ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემათა მასალების მიხედვით, უზრუნველყოფს, ჯერ ერთი, მიზნების სელექციის მაღალ შესაძლებლობებს ფონური ხელშეშლის პირობებში, და მეორეც, დაცულობას იწ დიაპაზონის წინააღმდეგობის (противодействие) საშუალებებისაგან. 

ზმრ-ების FIM-92B წარმოება თდთ POST-ებით, დაიწყო 1983 წელს, მაგრამ იმასთან დაკავშირებით, რომ 1985-ში ფირმა „ჯენერალ დაინემიქსი“ შეუდგა ზმრ FIM-92C-ის შექმნას, გამოშვების ტემპები იქნა შემცირებული ადრე გათვალისწინებულთან შედარებით. ახალ რაკეტაზე, რომლის შემუშავებაც 1987 წელს იქნა დასრულებული, გამოიყენება თდთ POST-RMP გადაპროგრამირებადი მიკროპროცესორით, რომელიც უზრუნველყოფს დამიზნების სისტემის მახასიათებელთა ადაპტაციის შესაძლებლობას მიზნობრივ და ხელშეშლის ვითარებასთან შესაბამისი პროგრამების შერჩევის ხარჯზე. მეხსიერების მოხსნადი ბლოკები, რომლებშიც ტიპიური პროგრამები ინახება, ყენდება გზრკ „სტინგერ-RMP“-ის გასაშვები მექანიზმის კორპუსში (ნახ. 1). 

საზღვარგარეთულ ბეჭდურ გამოცემებში, რომლებიც იტყობინებიან გზრკ „სტინგერ-RMP“-ის შექმნაზე, როგორც დიდ მიღწევაზე სამხედრო სფეროში უახლესი ამერიკული ტექნოლოგიის გამოყენებაში, მითითებულია, რომ 1987 წლისათვის აშშ-ში წარმოებულ იქნა საბაზო მოდიფიკაციის 16 ათასი გზრკ და 560 კომპლესი „სტინგერ-POST“. ფირმა „ჯენერალ დაინემიქსმა“, რომელმაც დღეისათვის უკვე გამოუშვა 25 ათასი გზრკ „სტინგერ-RMP“, მიიღო 695 მლნ დოლარის ღირებულების კონტრაქტი 20 ათასი ასეთი კმპლექსის წარმოებაზე, თუმცა კი, როგორც აღინიშნება, ხსენებული რაოდენობა სრულად მაინც ვერ აკმაყოფილებს აშშ შეიარაღებული ძალების მოთხოვნილებებს. 

ყველა მოდიფიკაციის გზრკ „სტინგერი“ შედგება შემდეგი ძირითადი ელემენტებისაგან: ზმრ სატრანსპორტო-გასაშვებ კონტეინერში (ტგკ), ოპტიკური სამიზნე საჰაერო მიზნის ვიზუალური აღმოჩენისა და თანხლებისათვის, აგრეთვე მიზნამდე სიშორის მიახლოებით განსაზღვრისათვის, გასაშვები მექანიზმი, ენერგომომარაგებისა და გაციების ბლოკი ელექტრული ბატარეითა და თხევადი არგონის ტევადობით, ამოცნობის აპარატურა „თავისი – უცხო“ AN/PPX-1 (ნახ. 2). უკანასკნელის ელექტრონულ ბლოკს მსროლელ-მეზენიტე ატარებს ქამარზე. კომპლექსის წონა საბრძოლო მდგომარეობაში 15,7 კგ-ია. 

რაკეტა შესრულებულია აეროდინამიური სქემა „იხვის“ მიხედვით და აქვს სასტარტო წონა 10,1 კგ. ცხვირის ნაწილში იმყოფება ოთხი აეროდინამიური ზედაპირი, რომელთაგან ორი წარმოადგენს საჭეს, ხოლო ორი დანარჩენი კი რჩება უძრავად ზმრ-ის კორპუსის მიმართ. აეროდინამიური საჭეების ერთი წყვილის დახმარებით მართვისათვის რაკეტა ბრუნავს თავისი გასწვრივი ღერძის გარშემო, ხოლო საჭეებზე მოსული მართვის სიგნალები კი თანხმდება მის მოძრაობასთან ამ ღერძის მიმართ. საწყის ბრუნვას რაკეტა იძენს სასტარტო ამაჩქარებლის საქშენების კორპუსის მიმართ დახრილად მოთავსების ხარჯზე. ფრენაში ზმრ-ის ბრუნვის შენარჩუნებისთვის კუდის სტაბილიზატორის სიბრტყეები, რომლებიც ისევე როგორც საჭეები, იშლება ტგკ-დან რაკეტის გამოსვლისას, დაყენებულია გარკვეული კუთხით მისი კორპუსის მიმართ. მართვამ საჭეების ერთი წყვილის დახმარებით საშუალება მისცათ მიეღწიათ ფრენის მართვის აპარატურის წონისა და ღირებულების არსებითი შემცირებისათვის. 

მყარსაწვავიანი ორრეჟიმიანი სამარშო ძრავი უზრუნველყოფს რაკეტის გაქანებას სიჩქარემდე, რომელიც შეესაბამება რიცხვს M = 2,2 და უზრუნველყოფს შედარებით მაღალი სიჩქარის შენარჩუნებას მიზნისაკენ მისი ფრენის მთელი დროის განმავლობაში. ამ ძრავის ჩართვა ხდება სასტარტო ამაჩქარებლის ჩამოცილებისა და საცეცხლე პოზიციიდან რაკეტის მსროლელ-ოპერატორისთვის უსაფრთხო მანძილზე (დაახლოებით 8 მ) დაშორების შემდეგ. 

ზმრ-ის საბრძოლო აღკაზმულობა, რომელიც დაახლოებით 3 კგ იწონის, შედგება მსხვრევად-ფუგასური საბრძოლო ნაწილისაგან, დარტყმითი მოქმედების ამფეთქისა და დამცავ-შემსრულებელი მექანიზმისაგან, რომელიც უზრუნველყოფს ამფეთქის დაცვის საფეხურების მოხსნასა და რაკეტის თვითლიკვიდაციაზე ბრძანების გაცემას მიზნისგან აცილების შემთხვევაში. 

ზმრ მოთავსებულია მონოპლასტიკისგან დამზადებულ და ინერტული აირით ავსებულ ჰერმეტულ ცილინდრულ ტგკ-ში. კონტეინერის ორივე ბოლო დახურულია სახურავებით, რომლებიც რაკეტის გაშვებისას იმსხვრევა. წინა სახურავი იწ და უი გამოსხივებისთვის გამჭვირვლე მასალისგანაა შესრულებული, რაც საშუალებას აძლევს თვითდამიზნების თავაკს (თდთ) მიზნის დაჭერა მოახდინოს სახურავის დარღვევის გარეშე. უცხოური ბეჭდური გამოცემების შეტყობინებათა მიხედვით, კონტეინერის ჰერმეტულობა და ზმრ აპარატურის საკმარისად მაღალი საიმედობა უზრუნველყოფს რაკეტების შენახვას ჯარებში ტექნიკური მომსახურებისა და შემოწმების გარეშე ათი წლის განმავლობაში. 

გასაშვები მექანიზმი, რომლის დახმარებითაც ხორცელდება გაშვებისათვის რაკეტის მომზადება და წარმოებს მისი გაშვება, უერთდება ტგკ-ს სპეციალური ჩამკეტის დახმარებით. ენერგომომარაგებისა და გაციების ბლოკის ელექტრული ბატარეა (ეს ბლოკი ყენდება გასაშვები მექანიზმის კორპუსში სროლისათვის მომზადებისას) через штепсельный разъем ერთვება რაკეტის საბორტო ქსელში, ხოლო ტევადობა თხევადი არგონით შტუცერის მეშვეობით უერთდება გაციების სისტემის მაგისტრალს. გასაშვები მექანიზმის ქვედა ზედაპირზე იმყოფება штепсельный разъем ამოცნობის აპარატურის „თავისი – უცხო“ ელექტრონული ბლოკის მიერთებისათვის, ხოლო სახელურზე კი – გასაშვები ჩახმახი ერთი ნეიტრალური და ორი სამუშაო მდგომარეობით. გასაშვებ ჩახმახზე დაჭერისა და პირველ სამუშაო მდგომარეობაში მისი გადაყვანისას ხდება ენერგომომარაგებისა და გაციების ბლოკის გააქტიურება, რის შედეგადაც ელექტროენერგია ბატარეიდან (დაძაბულობა 30 ვ, მუშაობის ხანგრძლივობა არანაკლებ 45 წმ-სა) და თხევადი არგონი მიეწოდება რაკეტის ბორტზე, უზრუნველყოფენ რა თდთ-ის დეტექტორების გაციებას, გიროსკოპის დაბზრიალებასა და ზმრ-ის გასაშვებად მომზადებასთან დაკავშირებული სხვა ოპერაციების შესრულებას. გასაშვებ ჩახმახზე შემდეგი დაწოლისა და მის მიერ მეორე სამუშაო მდგომარეობის დაკავებისას აქტიურდება საბორტო ელექტრონული ბატარეა, რომელსაც შეუძლია რაკეტის ელექტრონული აპარატურის კვება 19 წმ განმავლობაში, და ამუშავდება ზმრ-ის სასტარტო ძრავის ამაალებელი (воспламенитель). 

საბრძოლო მუშაობის პროცესში მიზნების შესახებ მონაცემები მოდის აღმოჩენისა და მიზანჩვენების გარე სისტემიდან ან გათვლის ნომრისაგან, რომელიც აწარმოებს საჰაერო სივრცეზე თვალის დევნებას (დაკვირვებას). მიზნის აღმოჩენის შემდეგ მსროლელ-ოპერატორი იდებს გზრკ-ს მხარზე და უმიზნებს მას ამორჩეულ მიზანს (ნახ. 3). როცა რაკეტის თდთ დაიჭერს მიზანს და დაიწყებს მის თანხლებას, ირთვება ბგერითი სიგნალი და ოპტიკური სამიზნის ვიბრაციული მოწყობილობა, რომელსაც მსროლელი მიიბჯენს ლოყაზე, ატყობინებს მიზნის დაჭერას. შემდეგ ღილაკზე თითის დაჭერით разаретируется გიროსკოპი. გაშვების წინ ოპერატორს შეჰყავს აუცილებელი დასწრების კუთხეები. საჩვენებელი თითით იგი აწვება გასაშვებ скоба-ს, ამასთან მუშაობას იწყებს საბორტო ბატარეაც. მისი ნორმალურ რეჟიმზე გასვლა უზრუნველყოფს შეკუმშული აირით სავსე ვაზნის ამუშავებას, რომელიც უკუაგდებს отрывной штекер-ს, ამორთავს კვებას ენერგომომარაგებისა და გაციების ბლოკიდან და ჩართავს სასტარტო ძრავის გაშვების პიროვაზნას. 

გზრკ „სტინგერის“ ძირითადი საცეცხლე ერთეულია გათვლა მეთაურისა და მსროლელ-ოპერატორის შემადენლობით, რომელთა განკარგულებაშიც არის ექვსი ზმრ ტგკ-ებში, საჰაერო ვითარებაზე შეტყობინებისა და ასახვის ელექტრონული ბლოკი, აგრეთვე მაღალი გამავლობის ავტომობილი M998 „ჰამერი“ (თვლის ფორმულა 4×4). საცეცხლე გათვლები არის ამერიკული დივიზიების საშტატო საზენიტო დივიზიონებში (საჰაერო-სადესანტო და საჰაერო-საიერიშო დივიზიებში ისინი მოითვლება 72–72, ჯავშანსატანკოსა და მექანიზებულში – 75, მსუბუქ ქვეითში – 90), ასევე ზმრ „პეტრიოტისა“ და „გაუმჯობესებული ჰოქის“ დივიზიონებში. 

გზრკ „სტინგერი“ იმყოფება რიგი ქვეყნების შეიარაღებაში, ნატო-ს ბლოკში აშშ დასავლეთევროპელი პარტნიორების (საბერძნეთი, დანია, იტალია, გფრ და თურქეთი) ჩათვლით, აგრეთვე ისრაელის, სამხრეთ კორეისა და იაპონიის. 1986 წლის შემოდგომიდან კომპლექსი გამოიყენება მოჯაჰედების მიერ ავღანეთში. დღესდღეობით წარმოებს მუშაობა გზრკ „სტინგერის“ წარმოების მომზადებისათვის ევროპაში. მასში მონაწილეობას ღებულობენ გფრ-ის, თურქეთის, ნიდერლანდებისა და საბერძნეთის ფირმები (მეთაურია ფირმა „დორნიე“). ამ ქვეყნების მთავრობებმა, როგორც უცხოური პრესა იტყობინება, საკუთარ თავზე აიღეს ვალდებულება გამოყონ პროგრამის შესრულებისათვის აუცილებელ ასიგნებათა შესაბამისად 36, 40, 15 და 9 პროცენტი. ვარაუდობენ, რომ წარმოების პირველი ეტაპის შემდეგ (დაიწყება 1992 წელში) გფრ-ში, თურქეთსა და ნიდერლანდებში მიწოდებული იქნება 4800, 4500 და 1700 გზრკ „სტინგერი“. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1991, № 1. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

სიახლე აშშ სახმელეთო ჯარების გამოყენების კონცეფციაში

აშშ სახმელეთო ჯარების სარდლობა მიიჩნევს, რომ მხარეების დაპირისპირებისათვის საომარ მოქმედებათა თეატრზე (ომთ) დამახასიათებელი იქნება მიზნების გადამწყვეტობა და, შესაბამისად, მაღალი აქტიურობა, მისწრაფება მოულოდნელი დამსწრები დარტყმების მიყენებისაკენ, სწრაფი მანევრების განხორციელება, ბრძოლებში ინიციატივის ხელში ჩაგდება (მოწინააღმდეგისათვის მისი წართმევა). ამასთან დაკავშირებით საბრძოლო მოქმედებებს შეიძლება ჰქონდეს უფრო მაღალი, ვიდრე დღესაა, დინამიურობა და მეტი სივრცული გაქანება, წარმოებული იქნება ცალკეულ, ხშირად იზოლირებულ მიმართულებებზე საბრძოლო რიგებში წყვეტისა და დაჯგუფებათა ოპერატიულ მოწყობაში შუალედების არსებობის პირობებში. დაზიანების მაღალეფექტურ საშუალებათა გამოყენება არა მარტო ოპერატიული, არამედ ტაქტიკური დონის საბრძოლო მოქმედებებსაც მისცემს კეროვან ხასიათსა და შეტევით-თავდაცვით ნიშნებს მკვეთრად მონიშნული ფრონტის ხაზის, ფლანგებისა და ზურგის რაიონების გარეშე. საბრძოლო მოქმედებების სფერო გახდება მოცულობითი: საზომების პარამეტრებით სიგანეში, სიღრმესა და სიმაღლეში. 

გადმოცემულის ჭრილში აშშ სახმელეთო ჯარების სარდლობისათვის უმნიშვნელოვანეს პრობლემად ითვლება შენაერთებისა და გაერთიანებათა საბრძოლო გამოყენების ახალი ფორმებისა და ხერხების შემუშავება, რომლებიც ხელს შეუწყობენ მოწინააღმდეგის ღრმად ეშელონირებულ, რიცხობრივად აღმატებულ დაჯგუფებათა განადგურებას. 

ამ მხრივ გარკვეულწილად შეიცვალა და არსებითად დაზუსტდა სამხედრო თეორია და პრაქტიკა. აშშ სამხედრო ხელოვნებაში მის შემადგენელ ნაწილად იქნა გამოყოფილი ოპერატიული ხელოვნების ნაწილი (განყოფილება), რომელიც განიხილება სტრატეგიასა და ტაქტიკას შორის დამაკავშირებელ რგოლად. 

აშშ სახმელეთო ჯარების საველე წესდებებში ოპერატიული ხელოვნება განისაზღვრება როგორც შეიარაღებული ძალების გამოყენების თეორია და პრაქტიკა ომის თეატრზე (ან საომარ მოქმედებათა თეატრზე /ომთ/) სტრატეგიული მიზნების მისაღწევად კამპანიებისა და მსხვილმასშტაბიანი ოპერაციების დაგეგმვის, ორგანიზაციისა და ჩატარების მეშვეობით. 

კამპანია წარმოადგენს შეიარაღებული ძალების სახეობათა მიერ ხმელეთზე, მიმდებარე საზღვაო აკვატორიებზე და საჰაერო-კოსმოსურ სივრცეში ურთიერთ დაკავშირებული, თანამიმდევრულად წარმოებული მსხვილმასშტაბიანი ოპერაციების ერთობლიობას რომლებიც შემოსაზღვრულია ომის ეტაპის დროითი ჩარჩოებით, და მიზნად ისახავს სტრატეგიული ამოცანის გადაწყვეტას. 

მსხვილმასშტაბიანი ოპერაცია განისაზღვრება როგორც ჯარების მსხვილ ოპერატიულ დაჯგუფებათა კოორდინირებული მოქმედებების ერთობლიობა კამპანიის კონკრეტულ ეტაპზე, რომლებიც გადამწყვეტ გავლენას ახდენენ მის შედეგზე. 

აშშ ოპერატიული ხელოვნება იმყოფება დამუშავების სტადიაში. ყურადღებას იმსახურებს მისი ზოგიერთი დებულება. კერძოდ, მათ მიეკუთვნება ისეთი ცნებები, როგორიცაა „ოპერატიული (საბრძოლო) მდგრადობის ცენტრი“ (Centre of Graviti, მას ზოგიერთი სპეციალისტი თარგმნის როგორც „საბრძოლო პოტენციალის საფუძველს“), „კულმინაციური პერიოდი“ (Culminating Point) და „მოქმედებათა მიმართულებანი“ (Lines of Operations). 

„ო პ ე რ ა ტ ი უ ლ ი (ს ა ბ რ ძ ო ლ ო ) | მ დ გ რ ა დ ო ბ ი ს | ც ე ნ ტ რ ი ს“ | ც ნ ე ბ ა  ითვალისწინებს დაჯგუფებაში ისეთი დამაკავშირებელი რგოლის არსებობას, რომელიც ინტეგრაციას უწევს მისი უმნიშვნელოვანესი ელემენტების შესაძლებლობებს და წარმოადგენს ფიზიკური ძალების, ბრძოლისათვის ნებისა და ჯარების მოქმედებათა თავისუფლების წყაროს კონკრეტულ რაიონებსა და გარკვეულ ოპერატიულ-ტაქტიკურ პირობებში. ოპერატიული დონის დაჯგუფებაში ასეთი წყარო შეიძლება იყოს: ჯარების დაჯგუფების ან დაზიანების უმნიშვნელოვანეს საშუალებათა ნაწილი, ოპერატიულ გაერთიანებებს შორის შუალედები, ძირითადი მართვის პუნქტები დაჯგუფებათა სარდლების მხედართმთავრულ ნიჭთან (??) და მოკავშირეებთან მათ ურთიერთობასთან ერთობლიობაში (კოალიციურ დაჯგუფებებში), აგრეთვე მომარაგების ზურგის ბაზები. ტაქტიკურ დონეზე საბრძოლო მდგრადობის ცენტრებად შეიძლება იყოს კორპუსებისა და დივიზიების ანალოგიური ფუნქციური დატვირთვის მქონე ობიექტები. 

საბრძოლო მოქმედებების მსვლელობისას მოწინააღმდეგე მხარეების მიერ ერთმანეთისათვის მიყენებული ზარალის შედეგად, მათი საბრძოლო შესაძლებლობანი გარკვეულ პერიოდში შეიძლება გათანაბრდეს. ამის შედეგად იქმნება კრიტიკული სიტუაცია, რომელიც დაკავშირებულია მოქმედებებში ინიციატივის დაკარგვასთან, ბრძოლაში რეზრვების, დამრტყმელი (კონრდამრტყმელი) დაჯგუფებების შემოყვანასა და მასობრივი დაზიანების იარაღის (მდი) გამოყენებაზე გადასვლის ალბათობის ზრდასთან. ასეთ კრიტიკულ სიტუაციას საკმარისად სრულად ასახავს  „კ უ ლ მ ი ნ ა ც ი უ რ ი | პ ე რ ი ო დ ი ს“ | ც ნ ე ბ ა  და ასაბუთებს მის გამოვლენამდე (დადგომამდე) მოწინააღმდეგის ძირითადი ძალების განადგურების მიზანშეწონილობას. 

აშშ სახმელეთო ჯარების სამხედრო სპეიალისტები იკვლევენ საკითხებს, რომლებიც დაკავშირებულია  მ ი მ ა რ თ უ ლ ე ბ ე ბ ზ ე  შეტევითი მოქმედებების წარმოებასთან. ითვლება, რომ კამპანიის ან მსხვილმასშტაბიანი ოპერაციის მსვლელობისას მიზანშეწონილია თავს უყრიდნენ ძალისხმევას, როგორც წესი, ერთ მიმართულებაზე, რომელიც მთავარი მიმართულების სახით განისაზღვრება. ძალისხმევის რამდენიმე მიმართულებაზე განაწილება დაიშვება მხოლოდ დასუსტებული მოწინააღმდეგის წინააღმდეგ მოქმედებებისას. 

აშშ სახმელეთო ჯარების შეხედულებანი საბრძოლო მოქმედებების წარმოებაზე ყველაზე უფრო სრულად აისახა ომის პრინციპებისა და „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის შინაარსში. 

მ ი ზ ნ ი ს | პ რ ი ნ ც ი პ ი  ითვალისწინებს ზემდგომი უფროსის ჩანაფიქრის, აგრეთვე საკუთარი ამოცანების მკაფიო გაგებას და მათი მიღწევადობის შესაბამისობას არსებულ ძალებთან და საშუალებებთან. ამასთან მეთაურები შემოქმედებითად, ინიციატივანად და დაჟინებულად უნდა მოქმედებდნენ ზემდგომი უფროსის ჩანაფიქრის ფარგლებში, ხოლო ზემდგომი უფროსი კი – თავისი საშუალებებით უნდა აზიანებდეს მოწინააღმდეგის მეორე ეშელონებსა და რეზერვებს, რომლებიც ხელქვეითის საბრძოლო მოქმედებათა ზონაში შემოიყვანებიან. მიზნის პრინციპის შინაარსში სიახლედ ითვლება ზემგომი საჯარისო ინსტანციის დაზიანების საშუალებათა წილის (вклад) გაზრდის მოთხოვნა ქვემდგომი ფორმირებების მიერ საბრძოლო ამოცანების შესრულებაში, აგრეთვე ქვედანაყოფებისათვის ფართო ინიციატივის გამოვლენის შესაძლებლობის მიცემაში საბრძოლო მოქმედებათა საერთო მიზნის მისაღწევად. 

გ ა ბ ე დ უ ლ ე ბ ი ს ა | დ ა | ა ქ ტ ი უ რ ო ბ ი ს | პ რ ი ნ ც ი პ ი ს  შესაბამისად გამუდმებით უნდა ცდილობდნენ ინიციატივის ხელში ჩაგდებას (მოწინააღმდეგისათვის წართმევას) და შენარჩუნებას, მისთვის თავისი ნების თავზე მოხვევას. ეს პრინციპი მოითხოვს აქტიური („შეტვითი“) ხერხებისა და ილეთების გამოყენებას საბრძოლო მოქმედებათა ყველა სახეობაში, მათ შორის თავდაცვაში და უკანდახევის (отход) დროსაც. სახმელეთო ჯარების ფორმირებათა მოქმედების ასეთი წესრიგი აქტიურად მოქმედი მოწინააღმდეგის წინააღმდეგ აუცილებლად გამოიწვევს არა მარტო ნაწილებისა და შენაერთების შემხვედრი ბრძოლების წარმოქმნას, არამედ წარმოშობს შემხვედრ მსხვილ ბრძოლებს (сражения) ოპერატიულ დონეზეც, განსაკუთრებით ომის საწყის პერიოდში. 

მაგრამ დღესდღეობით შემხვედრი მსხვილი ბრძოლების (сражения) თეორია აშშ ოპერატიულ ხელოვნებაში ჯერ დეტალურად არ არის დამუშავებული. უფრო მეტიც, ითვლება, რომ ისინი დამახასიათებელია მხოლოდ ტაქტიკური ქვედანაყოფებისა და ნაწილებისათვის მოწინააღმდეგის მეწინავე და დამცავ ორგანოებთან შეხებაში მოსვლის პირველ ფაზაში. ასეთი შემხვედრი ბრძოლები მთავარი ძალების მოსვლის შემდეგ გადაიზრდება შეკუმშულ ვადებში მომზადებულ ჩვეულებრივ შეტევაში (hasty attack, რუსული ტერმინოლოგიით ეს „სვლიდან შეტევის“ ანალოგიურია). 

მ ა ს ი რ ე ბ ი ს | პ რ ი ნ ც ი პ ი  ითვალისწინებს ჯარების ძალისხმევისა და საცეცხლე ძლიერების თავმოყრას მოწინააღმდეგის დაჯგუფებათა ოპერატიული (საბრძოლო) მდგრადობის ცენტრების წინააღმდეგ, პირველ რიგში მაღალი სიზუსტის იარაღის ხარჯზე, რომელიც თავისი დამაზიანებელი შესაძლებლობებით ახლოა ტაქტიკურ ბირთვულ იარაღთან. 

სახმელეთო ჯარების ფორმირებათა გაზრდილმა საცეცხლე სიმძლავრემ, სადაზვერვო-დარტყმითი ვარიანტების მაღალი სიზუსტის იარაღის სისტემებით მათმა აღჭურვილობამ, აგრეთვე ჯართა ახალი გვარეობის – საარმიო ავიაციის – ნაწილების არსებობამ შეიძლება ხელი შეუწყოს  ძ ა ლ ე ბ ი ს | ე კ ო ნ ო მ ი ი ს, | მ ა ნ ე ვ რ უ ლ ო ბ ი ს ა | დ ა | მ ო უ ლ ო დ ნ ე ლ ო ბ ი ს  პრინციპების ეფექტურ რეალიზაციას. საარმიო ავიაციის ვერტმფრენების გამოყენება იძლევა შესაძლებლობას რვა-ათჯერ შემცირდეს ძალებითა და საშუალებებით მანევრის დრო, მრავალჯერადად განხორციელდეს ის ბრძოლის ველზე, მიღწეულ იქნას დარტყმების მიყენებაში მოულოდნელობა და მოწინააღმდეგის პირად შემადგენლობაზე ძლიერი ფსიქოლოგიური ზემოქმედება. 

გაიზარდა აშშ სამხედრო სპეციალისტების ყურადღება პირად შემადგენლობაზე ფსიქოლოგიური ასპექტების ზემოქმედების გათვალისწინებისადმი ბრძოლის თანამედროვე პირობებში, რომლებშიც უხვად არის სტრესული, ექსტრემალური სიტუაციები. ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში ომის პრინციპად აღინიშნება  „ა დ ა მ ი ა ნ ი ს | ფ ა ქ ტ ო რ ი ს“  აღიარების აუცილებლობა. 

ოპერატიული ხელოვნების განვითარებისა და ტაქტიკის თეორიული ხაზის ჩამოყალიბების უმნიშვნელოვანეს ეტაპად შეიძლება ჩაითვალოს „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის შემუშავება, რომელიც წარმოადგენს ომის საწყის პერიოდში მოწინააღმდეგის ღრმად ეშელონირებული, რიცობრივად აღმატებული დაჯგუფებების განადგურების გზათა ძიების შედეგს. 

კონცეფციის ძირითადი დებულებები, რომლებიც განმტკიცებულია აშშ სახმელეთო ჯარების წესდებებში დოქტრინალური დებულებების სახით, მიეკუთვნება ოპერატიულ და ტაქტიკურ დონეს. ამასთან ერთად ისინი შეიძლება გამოდგნენ მათი ტრანსფორმაციის ბაზადაც უფრო მაღალ – ოპერატიულ დონეზე. 

„საჰაერო-მიწისზედა ოპერაციის (ბრძოლის)“ არსი მდგომარეობს სახმელეთო ჯარების ფორმირებათა მაღალმანევრულ საბრძოლო მოქმედებებში, რომლებიც შეთანხმებულია ერთმანეთთან მიზნის, ადგილისა და დროის მიხედვით, და რომლებიც ტარდება მხარდამჭერ ტაქტიკურ ავიაციასთან ერთობლივად, საბრძოლო საშუალებებისა და რადიოელექტრონული ბრძოლის (რებ) მთელი არსენალის გამოყენებით, და რომლებიც მიზნად ისახავს მოწინააღმდეგის დაზიანებასა და ნაწილ-ნაწილ განადგურებას მისი ოპერატიული მოწყობის მთელ სიღრმეში. 

საჰაერო-მიწისზედა საბრძოლო მოქმედებების არსის ამსახველი უმნიშვნელოვანესი პრინციპებია  ი ნ ი ც ი ა ტ ი ვ ა, | ს ი ღ რ მ ე, | ს ი ს წ რ ა ფ ე | დ ა | შ ე თ ა ნ ხ მ ე ბ უ ლ ო ბ ა.  ომის პრინციპებისაგან განსხვავებით მათ გააჩნიათ უფრო კონკრეტული ფუნქციური დატვირთვა, მიეკუთვებიან ოპერატიულ-ტაქტიკური დონის საბრძოლო მოქმედებებს და დიდი ხარისხით არიან შეუღლებული ბრძოლის ველზე მოქმედებების მოთხოვნილებებთან. 

ი ნ ი ც ი ა ტ ი ვ ი ს  ხელში ჩაგდება (მოწინააღმდეგისათვის წართმევა) და შენარჩუნება ითვლება ოპერაციაში (ბრძოლაში) წარმატების მიღწევის უმნიშვნელოვანეს პირობად. ამასთან აღინიშნება განსაკუთრებული მნიშვნელობა ინიციატივის გამოვლენისა საომარი მოქმედებების დაწყებისთანავე და საბრძოლო ვითარების ექსტრემალურ, არასტანდარტულად ჩამოყალიბებულ პირობებში. 

აშშ სამელეთო ჯარების წესდებები საკმარისად ფართო უფლებამოსილებებს ანიჭებენ ყველა რგოლის მეთაურებს, მათ შორის ტაქტიკურისაც, საბრძოლო ამოცანების შემოქმედებითად შესრულებისათვის, მხოლოდ ზემდგომი უფროსის ჩანაფიქრისა და საერთო მიზნის მიღწევის ინტერესებში. 

ს ი ღ რ მ ი ს  პრინციპი ვარაუდობს აქტიური დაზვერვის ორგანიზაციასა და წარმოებას მოწინააღმდეგის განლაგებაში და ერთდროულ ზემოქმედებას მისი ოპერატიული მოწყობის ძირითად ელემენტებზე საცეცხლე საშუალებებით, რებ საშუალებებით, სპეციალური და „ფსიქოლოგიური ოპერაციების“ ქვედანაყოფებით და ამ მიზნისათვის შექმნილი ზოგადსაჯარისო ფორმირებებით (სარეიდო რაზმები, დამრტყმელი ჯგუფები, აერომობილური დესანტები და ა. შ.). 

ს ი ს წ რ ა ფ ი ს  პრინციპის რეალიზაცია ხდება მეთაურების, შტაბებისა და ჯარების პრაქტიკული უნარით აზროვნებდნენ, ახორციელებდნენ დაგეგმვას და მოქმედებდნენ მოწინააღმდეგეზე უფრო სწრაფად. ამერიკელი სპეციალისტების აზრით სისწრაფე ქმნის სასურველ წინაპირობებს, რათა მოწინააღმდეგე ჩაყენებულ იქნას არახელსაყრელ მდგომარეობაში, იძულებული გახდეს იმოქმედოს დასახული გეგმების საწინააღმდეგოდ, ხოლო თავად კი დაეუფლონ ინიციატივას, დაზიანების საშუალებებითა და ჯარებით მიაყენონ მოულოდნელი დამსწრები დარტყმები. თანამედროვე პირობებში საბრძოლო მოქმედებების წარმატება მრავალმხრივ განისაზღვრება კომპლექსურად გამოყენებული დაზიანების საშუალებებისა და დაჯგუფებათა საჰაერო და მიწისზედა კომპონენტების ფორმირებათა (აერომობილური დესანტები, საჰაერო-საიერიშო ტაქტიკური /ოპერატიული/ ჯგუფები, სპეციალური და „ფსიქოლოგიურ ოპერაციათა“ ქვედანაყოფები)  ძ ა ლ ი ს ხ მ ე ვ ი ს | მ კ ა ფ ი ო | შ ე თ ა ნ ხ მ ე ბ ი თ  მაღალი სიზუსტის იარაღის საცეცხლე დარტყმებთან და რებ საშუალებების მასირებულ გამოყენებასთან. მათი ერთობლივი და შეთანხმებული გამოყენებისას იქმნება არა მარტო თითოეული მათგანის სუსტი მხარეების კომპენსაციის, არამედ დამატებითი ურთიერთ გამაძლიერებელი ეფექტის მიღების შესაძლებლობაც. 

ომის პრინციპებსა და „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციას შორის, რომლებიც ერთმანეთთანაა დაკავშირებული, უმნიშვნელოვანესად ითვლება  ი ნ ი ც ი ა ტ ი ვ ა,  რომელსაც უნდა იჩენდნენ ყველა დონის მეთაურები ვითარების ნებისმიერ პირობებში. ამასთან ერთად თითოეული ამ პრინციპებიდან შეიძლება იქცეს წამყვანად, რომელსაც მიზანშეწონილია მიეცეს პრიორიტეტი კონკრეტულად შექმნილ ოპერატიულ-ტაქტიკურ ვითარებაში. 

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია წამყვანი პრინციპის განსაზღვრა დაზიანების საშუალებათა და ჯარების ძალისხმევის შესათანხმებლად ღრმა დაზიანების, უშუალოდ პირისპირ მდგომი მოწინააღმდეგის განადგურებისა და საკუთარი ზურგის რაიონების უსაფრთხოების უზრუნველყოფის საბრძოლო ამოცანების ერთდროულად გადაწყვეტისას. 

აფასებენ რა აშშ სახმელეთო ჯარების სარდლობის შეხედულებებს საბრძოლო მოქმედებათა წარმოებაზე, დასავლელი სპეციალისტები მიუთითებენ რიგ ახალ მოვლენებსა და ტენდენციებზე ნორმატიულ ცვლილებებში და შენაერთებისა და ნაწილების საბრძოლო გამოყენებაში. 

ასე,  შ ე ტ ე ვ ა შ ი,  რომელიც ძველებურად საბრძოლო მოქმედებების ძირითად და გადამწყვეტ სახეობადაა მიჩნეული, გაერთიანებებს, შენაერთებსა და ნაწილებს შეიძლება ესმებოდეთ საბრძოლო ამოცანები, რომელთა სიღრმეც შეესაბამება საბრძოლო ზემოქმედების ზონების სიღრმეს: კორპუსისათვის – 150 კმ-მდე, დივიზიისათვის – 70 კმ-მდე, ბრიგადისათვის – 15 კმ-მდე. საბრძოლო ამოცანების შინაარსი იქნება არა იმდენად ადგილმდებარეობის დაუფლება, რამდენადაც მოწინააღმდეგის შედარებით თანატოლი დაჯგუფებების განადგურება. 

შეტევის მაღალი ტემპების შენარჩუნების უზრუნველყოფა გაითვალისწინება ადგილისა და დროის მიედვით ცეცხლისა და მანევრის საგულდაგულოდ შეთანხმებით, აგრეთვე ძალისხმევის თანამიმდევრულად ზრდის მეშვეობით ბრძოლაში რეზერვების შეყვანის, აერომობილური და საჰაერო დესანტების გადასხმის, საჰაერო-საიერიშო ტაქტიკური (ოპერატიული) ჯგუფებისა და სარეიდო რაზმების გამოყენების ხარჯზე. 

ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში არ არის მოყვანილი ბრძოლაში რეზერვების შეყვანის კონკრეტული დროითი და სივრცული ნორმატივები, მაგრამ არის რიგი პრინციპული რეკომენდაციებისა ამ საკითხებში. მათი არსი მდგომარეობს შემდეგში: რეზერვების შეყვანა ბრძოლაში მიზანშეწონილია ტაქტიკური (ოპერატიული) პაუზების გარეშე და იმ მიჯნებიდან, რომლებიც ახლოს მდებარეობენ ობიექტებთან, რომლებიც დანიშული აქვთ ფორმირებებს შუალედური (უახლოესი) ამოცანების სახით. 

დაზიანების ჩვეულებრივ საშუალებათა გამოყენების პირობებში შეტევის საშუალო ტემპის გათვალისწინებით (2 კმ/სთ-მდე ტაქტიკურ ზონაში და 40–45 კმ/დღეღამე-მდე ოპერატიულ სიღრმეში), შეიძლება ვარაუდი, რომ ბრიგადის რეზერვი საბატალიონო ტაქტიკურ ჯგუფამდე შემადგენლობით შეიძლება ბრძოლაში იქნას შეყვანილი სთ+1 – სთ+1.30 (6–8 კმ სიღრმეში მდებარე შეტევის მიჯნიდან), დივიზიის რეზერვი (ბრიგადამდე) – სთ+6 – სთ+8 (12–16 კმ), კორპუსის რეზერვი (დივიზიამდე) – დღე+2-ში (20–30 კმ). ოპერატიული რეზერვები შეიძლება ბრძოლაში იქნან შეყვანილი დღე+3 – დღე+4-ში პირველი ეშელონის კორპუსების მიერ 120–140 კმ სიღრმეში ობიექტების დაუფლების შემდეგ. რეზერვების ბრძოლაში შეყვანას შეიძლება წინ უძღოდეს დაჯგუფებების მიწისზედა (სახმელეთო) კომპონენტის, საარმიო და ტაქტიკური ავიაციის საშუალებათა მიერ მიყენებული მძლავრი საცეცხლე თავდასხმები (მასირებული საცეცხლე დარტყმები). 

აერომობილური (საჰაერო) დესანტების გადასხმის (გადასროლის) დროის განსაზღვრის საფუძველს წარმოადგენს მათი უნარი აწარმოებდნენ ავტონომიურ საბრძოლო მოქმედებებს გარკვეული დროის განმავლობაში თავისი ჯარების მეწინავე ნაწილების მოსვლამდე. ეს დრო დესანტებისთვის ასეულის შემადგენლობით საშუალოდ შეადგენს 6 სთ, ბატალიონის შემადგენლობით – 10–12 სთ, ბრიგადისა – 1 დღეღამემდე. აქედან შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ დივიზიის ინტერესებში აერომობილური დესანტი ასეულის შემადგენლობით შეიძლება გადაისხას სთ+6 – სთ+8 (შუალედური ობიექტის დაპყრობისათვის 20–25 კმ სიღრმეში), ბატალიონის შემადგენლობით კი – სთ+10 – სთ+12 (40 კმ-მდე). კორპუსის ინტერესებში შეიძლება იქნას გადასხმული რამდენიმე აერომობილური დესანტი ჯამური რიცხვით ბრიგადამდე 70–100 კმ სიღრმეში, ხოლო ოპერატიული საჰაერო დესანტი კი არმიების ჯგუფის ინტერესებში – 150–200 კმ. 

ახალი და არსებითი აერომობილური დესანტებისა და სახმელეთო-საჰაერო ტაქტიკური ჯგუფების გამოყენებაში არის ვერტმფრენების შესაძლებლობათა ფართო გამოყენება მრავალჯერად გადაადგილებაში. მოწინააღმდეგის განლაგებაში აერომობილური დესანტების, საჰაერო-საიერიშო ტაქტიკური ჯგუფებისა და სარეიდო რაზმების მიერ აქტიურ საბრძოლო მოქმედებათა „მოძრავი“ კერების შექმნამ, განსაკუთრებით ღამის პირობებში, შეიძლება ხელი შეუწყოს მოწინააღმდეგის მართვის დეზორგანიზაციის, მომარაგების ჩაშლის, რეზერვების წინგამოსვლის შეჩერების ამოცანების წარმატებით შესრულებას და ძლიერი ფსიქოლოგიური ზემოქმედება იქონიოს მის პირად შემადგენლობაზე. 

თ ა ვ დ ა ც ვ ი თ ი | მ ო ქ მ ე დ ე ბ ე ბ ი  ითვლება საბრძოლო მოქმედებების სახეობად, რომელსაც მიმართავენ დროის მოგების, მოწინააღმდეგისათვის ზარალის მიყენების, ძალების ეკონომიის, სხვა მიმართულებებზე მოქმედებათა უზრუნველყოფის, მოწინააღმდეგის შეცდომაში შეყვანის და ა. შ. მიზნებით. 

ჯარების ფართო მანევრი, შემომტევზე მძლავრი საცეცხლე ზემოქმედება კონტრშეტევებთან და კონტრდარტყმებთან შეხამებაში ხელს უწყობს მისთვის ინიციატივის წართმევას და შეტევისათვის ხელსაყრელი პირობების შექმნას. უცხოურ სამხედრო პრესაში, FM 71–100 და FM 100–1 საველე წესდებებზე დაყრდნობით, აღინიშნება, რომ აშშ სახმელეთო ჯარების ფორმირებებს შეუძლიათ წარმატებით იცავდნენ თავს მოწინააღმდეგის სამჯერადი რიცხობრივი უპირატესობისას ხანგრძლივი დროის განმავლობაში, ხოლო ხუთჯერადი უპირატესობისას კი – მოკლე დროის მანძილზე. გარდა ამისა, აღინიშნება, რომ ჯავშანსატანკო და მექანიზებული შენაერთებისთვის ყველაზე უფრო დამახასიათებელია მობილური თავდაცვა, ქვეითი შენაერთებისთვის – პოზიციური, შერეული შემადგენლობის ოპერატიული დაჯგუფებებისთვის კი – მათი შეხამება, რომელიც შეიძლება ხასიათდებოდეს როგორც შეტევით-თავდაცვითი მოქმედებები, ამასთან თავდაცვა „წმინდა“ სახით მხოლოდ ქვედანაყოფებისა და ნაწილებისთვისაა დამახასიათებელი. 

თავდაცვის მოცემული სახეობები ერთმანეთისაგან განსხვავდება ოთხი ძირითადი პარამეტრის მიხედვით: მიზნის, საბრძოლო რიგების მოწყობის (ოპერატიული მოწყობის), ადგილმდებარეობის აღჭურვისა და დაჯგუფების ელემენტების მოქმედებათა თანამიმდევრობის მიხედვით. 

მ ო ბ ი ლ უ რ | თ ა ვ დ ა ც ვ ა შ ი, რომელსაც მიზნად აქვს მოწინააღმდეგის განადგურება, მისთვის ინიციატივის წართმევა და შეტევაზე გადასვლა, ძალებისა და საშუალებათა უმცირესი ნაწილი შეადგენს პირველ ეშელონს, ხოლო უმეტესი ნაწილი კი – მეორეს. პირველი ეშელონი წყვეტს მოწინააღმდეგისათვის ზარალის მიყენების, მისი წინსვლის შენელების, შემდეგ კი სამოქმედოდ არახელსაყრელ რაიონში შემომტევის მთავარი ძალების „შემოტყუებისა“ და „საცეცხლე ტომრებში“ მათი ბლოკირების ამოცანებს. 

პირველისაგან განსხვავებით მეორე ეშელონი შეიცავს მაღალმოძრავი ფორმირებების უდიდეს ნაწილს, რომლებიც შეადგენენ კონტრდამრტყმელ (კონტრშემტევ) დაჯგუფებას, რომელიც გამიზნულია მოწინააღმდეგის ბლოკირებული ძირითადი ძალების განადგურების დასრულებისა და შემდეგ შეტევაზე გადასვლისათვის საცეცხლე საშუალებათა მასირებული დარტყმებით მათი დაზიანების კვალდაკვალ. 

მობილური თავდაცვის დროს საინჟინრო თვალსაზრისით ყველაზე უფრო ძლიერად აღიჭურვება (მოეწყობა) წინააღმდეგობის კვანძები მოწინაღმდეგის მთავარი ძალების სოლისებურად შემოჭრის სავარაუდო ფლანგებზე, ასევე მომკვეთი და დამბლოკავი პოზიციები, მანევრის მარშრუტები, საცეცხლე მიჯნები და რეზერვების გაშლის მიჯნები. მობილურ თავდაცვაში ძალისხმევის ზრდა ივარაუდება ხორციელდებოდეს დაზიანების საშუალებათა მთელი არსენალის მასირებული გამოყენების გზით და იმავდროულად ბრძოლაში ყველა საჯარისო ინსტანციის რეზერვების ერთდროულად შეყვანით. 

პ ო ზ ი ც ი უ რ ი | თ ა ვ დ ა ც ვ ა  უმეტეს წილად ორიენტირებულია ადგილმდებარეობის შენარჩუნებაზე შემომტევის დარტყმის ძალის „შთანთქმის“ გზით. ამიტომ მისი ორგანიზაციისა და წარმოების დროს პირელ რიგში ყურადღება ექცევა ადგილმდებარეობის საინჟინრო აღჭურვას, უფრო ძლიერი პირველი ეშელონის შექმნასა და რეზერვების ბრძოლაში თანამიმდევრულად შეყვანას როგორც შესუსტებული პირველი ეშელონის გაძლიერების, ისე დაკარგული პოზიციების აღდგენის მიზნით. პოზიციურ თავდაცვაში მიზანშეწონილად ითვლება, განსაკუთრებით საწყის სტადიაზე, რეზერვების ნაწილის გამოყენება მოწინააღმდეგის დარტყმების მოსაგერიებლად წინსწარ მომზადებული საცეცხლე მიჯნებიდან, მომდევნო სტადიაზე კი – შემოჭრილ დაჯგუფებაზე დარტყმების მიყენებისა და თავდაპირველი მდგომარეობის აღდგენისათვის. 

ოპერატიული ხელოვნებისა და თანამედროვე საბრძოლო მოქმედებების განსაკუთრებული დამახასიათებელი ნიშნები დაბეჯითებით გვიჩვენებენ, რომ აშშ სახმელეთო ჯარებს ენიჭება საკვანძო როლი საომარ მოქმედებათა თეატრზე საბრძოლო ამოცანების გადაწყვეტაში. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1990, № 7. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

აშშ 82-ე საჰაერო-სადესანტო დივიზია

აშშ შეიარაღებულ ძალებში განსაკუთრებული ადგილი უკავია სახმელეთო ჯარების 82-ე საჰაერო-სადესანტო დივიზიას (ჰდდ). „ჟოლოსფერი ბერეტები“* ამერიკული სამხედრო ხელმძღვანელობის აშკარა კეთილგანწყობით სარგებლობენ, რომელიც ამ დივიზიას განიხილავს მაღალმობილურ ზოგადსაჯარისო შენაერთად (*82-ე ჰდდ-ის სამხედრო მოსამსახურეები ატარებენ ჟოლოსფერ ბერეტებს, „რეინჯერების“ ქვედანაყოფებისა – შავს, სპეციალურ ოპერაციათა ძალების – მწვანეს). 

ოფიციალურად 82-ე დივიზია ჩამოყალიბდა 1917 წლის აგვისტოში როგორც ქვეითი და უკვე 1918 წლიდან მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში. 1922 წლიდან გადაყვანილ იქნა ორგანიზებული რეზერვის შემადგენლობაში, ხოლო 1942 წელს კი რეგულარულ ჯარებში და რეორგანიზაციის შემდეგ გარდაიქმნა საჰაერო-სადესანტო დივიზიად. 1943 წლის მაისიდან მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. 1946 წელს დაბრუნებულ იქნა აშშ კონტინენტურ ნაწილში ფორტ-ბრეგში (ჩრდილოეთ კაროლინის შტატი), რომელიც დღესაც ამ დივიზიის მუდმივი დისლოკაციის პუნქტს წარმოადგენს. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ 82-ე ჰდდ მონაწილეობდა საბრძოლო ოპერაციებში დომინიკის რესპუბლიკაში, ვიეტნამში, გრენადაში, პანამაში. 

აშშ სახმელეთო ჯარებში 82-ე ჰდდ ერთადერთი საჰაერო-სადესანტო დივიზიაა. ორგანიზაციულად იგი შედის 16-ე საჰაერო-სადესანტო კორპუსის შემადგენლობაში, რომელიც გაშლილია აშშ კონტინენტუირ ნაწილში და განკუთვნილია სამოქმედოდ როგორც აშშ შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული ცენტრალური სარდლობის პასუხისმგებლობის ზონაში („სწრაფი გაშლის ძალების“ შემადგენლობაში), ისე მსოფლიოს სხვა რეგიონებშიც, ევროპული ომის თეატრის ჩათვლით. 

82-ე საჰაერო-სადესანტო დივიზია შედგება შტაბისა და საშტაბო ასეულისგან, ბრიგადების სამი შტაბისგან საშტაბო ასეულებით, ცხრა საჰაერო-სადესანტო ბატალიონის, დივიზიის არტილერიის, საარმიო ავიაციის ბრიგადის, საზენიტო დივიზიონისაგან, კავშირგაბმულობის, დაზვერვისა და რადიოელექტრონული ბრძოლის (რებ), აგრეთვე საინჟინრო ბატალიონებისაგან, დივიზიის ზურგის სარდლობისა და ორი ცალკეული ასეულისგან – სამხედრო პოლიციისა და მასობრივი დაზიანების იარაღისაგან (მდი) დაცვის. სულ მასში არის 12 600-ზე მეტი ადამიანი. შეიარაღებაში გააჩნია: 54 მსუბუქი ტანკი, 54 105-მმ ბუქსირებადი ჰაუბიცა M102, ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების 500-ზე მეტი გასაშვები დანადგარი (ტსმრ გდ), 140 ნაღმსატყორცნი (60 81-მმ M29A1 და 81 60-მმ M224), 48 თვითმავალი საზენიტო დანადგარი (თზდ) „ვულკანი“, 69 გადასატანი საზენიტო სარაკეტო კომპლექსი (გზრკ) „სტინგერი“ (საცეცხლე გათვლა), 132 ვერტმფრენი (18 საცეცხლე მხარდაჭერის AH-64 „აპაჩი“, 47 ზოგადი დანიშნულების UH-60 „ბლექ ჰოქი“, 61 სადაზვერვო და ექვსიც რებ-ის), მნიშვნელოვანი რაოდენობით ავტომობილები, მოტოციკლები, რდიოსადგურები, სხვა იარაღი და საბრძოლო ტექნიკა. 

დივიზია შეიძლება წყვეტდეს როგორც ტაქტიკურ, ისე ოპერატიულ-სტრატეგიულ ამოცანებსაც. მათ შორის ძირითადია: მოწინააღმდეგისათვის ზურგიდან მოულოდნელი დარტყმის მიყენება, მართვის პუნქტების, კავშირგაბმულობის კვანძების, აეროდრომების, ბირთვული იარაღის მიტანის საშუალებათა დაუფლება და განადგურება, ადგილმდებარეობის უბნების, დაბრკოლებებზე გადასასვლელების, პლაცდარმების დაუფლება, მოწინააღმდეგის უკან დახევისა და მისი რეზერვების სიღრმიდან გამოსვლისათვის წინააღმდეგობის გაწევა, თავიანთი ჯარების ალყაშემორტყმული დაჯგუფების გაძლიერება. გარდა ამისა, 82-ე ჰდდ-ის ქვედანაყოფები შეიძლება გამოყენებულ იქნას სპეციალური ოპერაციების ჩასატარებლადაც. 

დივიზიის დესანტირება შეიძლება პარაშუტებით, დაჯდომითა და კომბინირებული ხერხით. დესანტირების რაიონში მას როგორც წესი დაენიშნება გადასროლის 10–12 და გადასხმის 4–5 ზონა. დესანტების გადასროლის (გადასხმის) სიღრმე 10–200 კმ-ია მხარეთა შეხების ხაზიდან. ამერიკელი სპეციალისტები აღნიშნავენ 82-ე ჰდდ-ის ქვედანაყოფების მზადყოფნას ახორციელებდნენ საპარაშუტო ხერხით დესანტირებას ნებისიერ ზღვისიქითა საომარ მოქმედებათა თეატრზე (ომთ) სამხედრო-სატრანსპორტო ავიაციის ძალებით ოპერატიული დანიშნულების ადგილებში მათი გადასროლის შემდეგ. დესანტის მსგავსი გადასროლები წარმოებდა „ბრაით სთარ“ (ახლო აღმოსავლეთში), „გოლდენ ფეინთ“ (ცენტრალურ ამერიკაში) და სხვა ტიპის სწავლებების მსვლელობისას. 

დასავლურ სამხედრო პრესაში მოყვანილია მაგალითი, რომ დესანტირების რაიონში საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფის (დაახლოებით 1000 ადამიანი) გადასროლისათვის საჭიროა 24 სამხედრო-სატრანსპორტო თვითმფრინავი (C-141 და C-130). პირადი შემადგენლობის გადასროლის ხანგრძლივობა შეიძლება შეადგენდეს 5 წთ, ტვირთისა – 10 წთ. დესანტის გადასროლა წარმოებს 250–500 მ სიმაღლიდან. წესდებებში აღინიშნება, რომ შეკრებისა და საბრძოლო მდგომარეობაში მოყვანისათვის საპარაშუტო-სადესანტო ბატალიონს ეძლევა 30–40 წთ. 

პენტაგონელი სპეციალისტები 82-ე ჰდდ-ის ნაკლად აღნიშნავენ მის დამოკიდებულებას მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის (მტუ) საშუალებათა მარაგის არსებობაზე, განსაკუთრებით ხანგრძლივი საბრძოლო მოქმედებების წარმოებისას. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1990, № 5 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა