საბრძოლო მოქმედებები უზრუნველყოფის ზოლში

აშშ არმიის სარდლობა თავდაცვას განიხილავს როგორც საბრძოლო მოქმედებათა ერთ-ერთ ძირითად სახეობას, რომელიც წარმოებს შემომტევი მოწინააღმდეგის გაჩერებისა და განადგურების, თავისი ჯარებისათვის გადამწყვეტ შეტევაზე გადასასვლელად პირობების შექმნის მიზნით. აშშ არმიაში თავდაცვის მთავარ ელემენტებად მიღებულია ითვლებოდეს უზრუნველყოფის ზოლი, ძირითადი და ზურგის რაიონები. ამასთან უზრუნველყოფის ზოლს მის ზედმიწევნით გაგებაში ამერიკელი თეორეტიკოსები უწოდებენ „დაფარვის ჯარების მოქმედებათა რაიონს“, რითაც აღნიშნავენ იმ ფაქტს, რომ თავდაცვის მთელი ზოლი შედგება საერთო თავდაცვითი ამოცანის შესრულებისათვის ერთნაირად მნიშვნელოვანი სამი თანაბრად ფასეული რაიონისაგან. 

როგორც საზღვარგარეთულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში იტყობინებიან, უზრუნველყოფის ზოლი იქმნება მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების არარსებობისას. ის იწყება თავდაცვის ძირითადი რაიონის წინა კიდიდან და ვრცელდება მოწინააღმდეგესთან შეხების, სახელმწიფო საზღვრის ან საწყისი შემკავებელი პოზიციის მიჯნამდე. მისი სიღრმე ვითარების და მიხედვით შეიძლება მერყეობდეს 15-დან 50 კმ-მდე (ზოგჯერ მეტადაც). ეს საკმარისია, რათა მიეცეს თავის ჯარებს შესაძლებლობა გამოავლინონ მოწინააღმდეგის განზრახვა და შესაბამისად შეაფასონ ვითარება. 

ითვლება, რომ უზრუნველყოფის ზოლის აღჭურვა, გამოყოფადი დაფარვის ჯარების რაოდენობა და მასში წარმოებადი საბრძოლო მოქმედებების ხასიათი მნიშვნელოვან წილად არის დამოკიდებული თავდაცვის სახეობაზე. ყველაზე უფრო მძლავრი უზრუნველყოფის ზოლის შექმნას ამერიკელი სპეციალისტები ითვალისწინებენ ე. წ. „აქტიურ თავდაცვაში“, რომელიც მათ მიერ განიხილება როგორც თანამედროვე პირობებში თავდაცვითი ბრძოლის ყველაზე უფრო სავარაუდო (შესაძლო) სახეობა (იხ. ნახატი). 

დაფარვის ჯარებში ჩვეულებრივ გამოიყოფა მაღალი ძვრადობის მქონე ჯავშანსატანკო, მექანიზებული და სადაზვერვო ნაწილები და ქვედანაყოფები: კორპუსიდან – ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი, პირველი ეშელონის დივიზიიდან – სადაზვერვო ბატალიონი, თითოეული ბრიგადიდან – ერთი-ორი საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფი (უფრო ხშირად სატანკო). ამრიგად მათ შემადგენლობაში დივიზიის მოქმედების ზოლში შეიძლება იმყოფებოდეს ოთხი-ექვსი საბატალიონო ტაქტიკურ ჯგუფი, რომელთაგან თითოეული იკავებს მისთვის მითითებულ საბრძოლო მოქმედებათა რაიონს სიგანით 8 კმ-მდე და სიღრმით 10 კმ-მდე. 

როგორც წესდებებში აღინიშნება, დაფარვის ჯარებს ეკისრებათ შემდეგი ამოცანები: დროულად გამოავლინონ მოწინააღმდეგის ჯარების დაჯგუფება, აიძულონ იგი გამოამჟღავნოს თავისი ჩანაფიქრი და მთავარი დარტყმის მიმართულება, რაც მიიღწევა მეწინავე ნაწილებითა და ქვედანაყოფებით შეუპოვარი წინააღმდეგობის ორგანიზაციის გზით, რათა აიძულონ მოწინააღმდეგე ბრძოლაში შემოიყვანოს მთავარი ძალები; მიაყენონ შემომტევს დანაკარგები ცოცხალ ძალასა და ტექნიკაში, გამოავლინონ მისი საჰაერო თავდაცვის სისტემა და, ამ უკანასკნელის მაქსიმალურად დაზიანებით, აიძულონ მოწინააღმდეგე იმოქმედოს თანმხლები საზენიტო დაფარვის გარეშე; შეცდომაში შეიყვანონ მოწინააღმდეგე პირველი ეშელონის დივიზიების თავდაცვის წინა (მეწინავე) კიდის ჭეშმარიტ განლაგებასთან, საბრძოლო შემადგენლობასთან, თავდაცვის ძირითად რაიონში თავდამცავი ჯარების დაჯგუფებასა და მდგომარეობასთან მიმართებაში; შეაკავონ მოწინააღმდეგე, რათა თავიანთ მთავარ ძალებს ჰქონდეთ აუცილებელი დრო წინ გამოსვლის, გაშლის, მომგებიან (ხელსაყრელ) მიჯნებზე თავდაცვის დაკავებისა და აუცილებელი მანევრის ჩატარებისათვის. 

მითითებული ამოცანების შესასრულებლად დაფარვის ჯარები საკმარისად ძლიერდება ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებებით, საველე არტილერიით, საჰაერო თავდაცვისა (ჰთ) და რადიოელექტრონული ბრძოლის (რებ) საშუალებებით, საინჟინრო ჯარებით, საცეცხლე მხარდაჭერის ვერტმფრენებით. მათი მოქმედებები შეიძლება მხარდაჭერილ იქნას არტილერიის ცეცხლით თავდაცვის ძირითადი რაიონიდან და ტაქტიკური ავიაციის დარტყმებითაც. 

საველე არტილერია ეძლევა დაფარვის ჯარებს საბატალიონო ტაქტიკურ ჯგუფზე 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების ერთი დივიზიონის ანგარიშით. გარდა ამისა, ამ ჰაუბიცების ცეცხლის გაძლიერებისთვის შეიძლება გამოიყენებოდეს 203,2-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების, ხოლო ზოგჯერ კი 175-მმ თვითმავალი ზარბაზნების დივიზიონები (როგორც წესი, ერთი დივიზიონი 155-მმ ჰაუბიცების სამ დივიზიონზე). მთელი ეს საარტილერიო საშუალებანი განკუთვნილია საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფების პასუხისმგებლობის ზონის გარეთ განლაგებული მოწინააღმდეგის ჩასახშობად, ღობურების სისტემის დასაფარავად, კონტრბატარეული ბრძოლის საწარმოებლად და საჰაერო თავდაცვის საშუალებათა ჩასახშობად. 

აშშ არმიის წესდებები რეკომენდაციას იძლევიან ბრძოლის პერიოდისათვის იქმნებოდეს საველე არტილერიის დროებითი ფორმირებანი (მაგალითად, ბრიგადები), რომელთა ქვედანაყოფებიც ცეცხლით დაუჭერენ მხარს დაფარვის ჯარებს. მიზანშეწონილად ითვლება საბატალიონო ტაქტიკურ ჯგუფს მხარს უჭერდნენ სხვადასხვა კალიბრის არტილერიით, რისთვისაც იქმნება ე. წ. „შერეული დივიზიონები“. მაგალითად, ასეთი დივიზიონის შემადგენლობაში შეიძლება იყოს 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების ორი და 203,2-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების ერთი ბატარეა. 

საველე არტილერია ისე იშლება უზრუნველყოფის ზოლში, რომ ჰქონდეს შესაძლებლობა აწარმოოს ცეცხლი იმ მიზნებზე, რომელთაც აღმოაჩენენ დაფარვის ჯარები. ადგილმდებარეობის ხასიათისა და ცეცხლის წარმოების სიშორის მიხედვით საცეცხლე პოზიციები ჩვეულებრივ ეწყობა (აღიჭურვება) 3–6 კმ დაშორებაზე საწყისი შემკავებელი პოზიციის წინა კიდიდან. ასეთივე პრინციპით დაისახება არტილერიის განლაგების სათადარიგო რაიონები მომდევნო შემკავებელი პოზიციების მხარდასაჭერად. დივიზიონის ბატარეები იმყოფებიან 2–5 კმ დაშორებაზე ერთი-მეორისაგან და პოზიციების ცვლილებას ახორციელებენ, როგორც წესი, მონაცვლეობით (მორიგეობით). 

უზრუნველყოფის ზოლს საჰაერო მოწინააღმდეგისაგან იფარავენ თვითმავალ საზენიტო დანადგარ (თზდ) „ვულკანის“ ოცეულები დივიზიის „ჩაპარელ-ვულკანის“ საზენიტო დივიზიონის შემადგენლობიდან, საზენიტო მართვადი რაკეტების (ზმრ) „ჩაპარელი“ გამოყენება დაფარვის ჯარებთან ერთობლივი მოქმედებებისათვის არ არის რეკომენდირებული. სულ უზრუნველყოფის ზოლში შეიძლება გამოყოფილ იქნას თზდ „ვულკანის“ ბატარეამდე, რომელიც ნაწილდება და მოქმედებს ოცეულებად, ან კიდევ ცალკეულ დანადგარებად. ამ საშუალებათა ძირითადი ამოცანაა მოწინააღმდეგის ვერტმფრენების, განსაკუთრებით ტანკსაწინააღმდეგოსი, და უპილოტო სადაზვერვო საშუალებების განადგურება. 

დაფარვის ჯარებისათვის უშუალო საავიაციო მხარდაჭერის აღმოსაჩენად მათი მოქმედების ზოლში გამოიყენება ტაქტიკური ავიაცია, რომელიც დღეღამეში ასრულებს 40-მდე თვითმფრინავ-გაფრენას. იგი დარტყმებს აყენებს მოწინააღმდეგის მეორე ეშელონებს, მისი ტანკების შეჯგუფებებს, საჰაერო თავდაცვისა და რადიო-კონტრზომების (რადიოწინააღმდეგობის) საშუალებებს, მართვადი რაკეტების, არტილერიისა და ნაღმსატყორცნების პოზიციებს, სამეთაურო პუნქტებსა და სხვა ობიექტებს. 

დიდ ყურადღებას უთმობს რა ტანკებთან და სხვა მოჯავშნულ მიზნებთან ბრძოლას, აშშ არმიის სარდლობა ითვალისწინებს უზრუნველყოფის ზოლში იყენებდეს საარმიო კორპუსის ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენების ბრიგადას. მიზანშეწონილად ითვლება მისი ქვედანაყოფების გამოყენება ჯარების გაძლიერებისთვის, ან კიდევ მთელი უზრუნველყოფის ზოლის ან მისი ნაწილის დამოუკიდებლად დასაფარავად. 

პირველ შემთხვევაში იგი მთლიანად ან ნაწილობრივ მიეცემა ჯავშანსაკავალერიო პოლკს. ამასთან მისი ტანკსწინააღმდეგო ვერტმფრენების ბატალიონებს თავს უყრიან უზრუნველყოფის ზოლში უშალოდ წინა კიდის წინ ან მაშინვე მის უკან (თავდაცვის ძირითად რაიონში) იმ მიმართულებების სიახლოვეს, რომლებზედაც იგეგმება მათი გამოყენება. როგორც ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები მიიჩნევენ, ფრენებისთვის ხელსაყრელი პირობების დროს ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენების ქვედანაყოფები 50 %-ით ამაღლებენ დაფარვის ჯარების მოქმედებათა ეფექტურობას. 

თუ უზრუნველყოფის ზოლს აქვს მნიშვნელოვანი სიგანე, ხოლო ჯარებს კი მისი მთლიანად დაფარვა არ შეუძლიათ, მაშინ ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენების ბრიგადას შესაძლოა დაესვას ამოცანა დაიფაროს უზრუნველყოფის ზოლის ნაწილი. ზოგიერთ შემთხვევაში, და განსაკუთრებით კი ჯარების უკმარისობისას, მან შეიძლება მიიღოს პრაქტიკულად მთელი უზრუნველყოფის ზოლის დაფარვის ამოცანაც. 

უზრუნველყოფის ზოლის საინჟინრო აღჭურვა (მოწყობა) მოიცავს ღობურების შექმნას მოწინააღმდეგის სავარაუდო შემოტევის გზებზე და მისი შესაძლო თავმოყრისა და გაშლის რაიონებში, აგრეთვე პირადი შემადგენლობისა და შეიარაღებისათვის სანგრების მოწყობას დაფარვის ჯარებით დაკავებულ პოზიციებზე. ამ ჯარების პირადი შემადგენლობისთვის აუცილებელი დახმარების აღმოსაჩენად და ყველაზე უფრო შრომატევადი საინჟინრო სამუშაოების შესრულებისათვის რეკომენდირებულია გამოიყოფოდეს მესანგრეთა ორ ასეულამდე (თითოეულ საბატალიონო ტაქტიკურ ჯგუფზე უნდა მოდიოდეს მესანგრეთა ოცეულამდე). 

დაფარვის ჯარები მესანგრეთა ქვედანაყოფებთან ერთობლივად უზრუნველყოფის ზოლში ამზადებენ და აწყობენ (აღჭურავენ) შემკავებელ პოზიციებს, რომლებიც ერთი-მეორისგან განლაგებულია 8–10 კმ დაშორებით. როგორც ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები მიიჩნევენ, ასეთი მანძილი საკმარისია, რათა დააგდონ მოწინააღმდეგის შემოტევის ტემპი, აიძულონ იგი შეცვალოს არტილერიის საცეცხლე პოზიციები, მიაყენონ მას დანაკარგები ცოცხალ ძალასა და ტექნიკაში. აუცილებელი დროის არსებობისას ეს პოზიციები შეიძლება აღიჭურვებოდეს საინჟინრო მიმართებით და ძლიერდებოდეს სხვადასხვა გვარი ღობურებით. 

დაფარვის ჯარების ნაწილები და ქვედანაყოფები პოზიციებს იკავებენ კორპუსის მეთაურის მითითების თანახმად. ამასთან მოწინააღმდეგის მთავარი დარტყმის შესაძლო მიმართულებაზე განლაგებლი საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფები ღებულობენ უფრო ვიწრო თავდაცვის ზოლს და მხარდამჭერი ძალებისა და საშუალებათა უფრო მეტ რაოდენობას. თუ ბრძოლის მსვლელობისას ნათელი გახდება, რომ მოწინააღმდეგე უტევს სხვა მიმართულებაზე, მაშინ გაითვალისწინება ქვედანაყოფებით მანევრის შესრულება ჯართა აუცილებელი დაჯგუფების შექმნის მიზნით, რომელიც მაქსიმალურ წინააღმდეგობას გაუწევს შემომტევ ნაწილებს. 

საბრძოლო მოქმედებების ხანგრძლივობა თითოელ პოზიციაზე, როგორც სამხედრო სპეციალისტები მიიჩნევენ, დამოკიდებული იქნება ძირითადად შექმნილ ვითარებასა და ბრძოლის საერთო (ზოგად) ჩანაფიქრზე, თუმცა წესდებებში აღინიშნება კიდეც, რომ ის განისაზღვრება კორპუსის მეთაურის მიერ. უკანასკნელ წლებში ჩატარებული სწავლებების პრაქტიკა გვიჩვენებს, რომ დაფარვის ჯარები უზრუნველყოფის ზოლში შეიძლება მოქმედებდნენ რამდენიმე დღეღამის განმავლობაში, თანდათანობით დატოვებენ რა თავიანთ პოზიციებს და მოქანცავენ მოწინააღმდეგის შემომტევ ჯარებს. მაგალითად, 1979 წლის დასასწისში ჩატარებულ სწავლებაზე „სერთენ სენთინელი“ კორპუსის დაფარვის ჯარები მოწინააღმდეგეს აკავებდნენ ორი დღეღამის განმავლობაში 90 კმ სიგანის ზოლში. 

უზრუნველყოფის ზოლში საბრძოლო მოქმედებათა წარმოების ასეთი ხანგრძლივობა, სპეციალისტების აზრით, იმისთვისაა აუცილებელი, რათა გადაწყდეს ის ამოცანები, რომლებიც ეკისრება დაფარვის ჯარებს, და საკმარისად დანამდვილებით (სარწმუნოდ) განისაზღვროს მთავარი დარტყმის მიმართულება. 

საბრძოლო მოქმედებები უზრუნველყოფის ზოლში რეკომენდირებულია იწარმოებოდეს აქტიურად და ისეთნაირად, რომ მოწინააღმდეგე იძულებული იყოს გაიშალოს საბრძოლო რიგებში მისი მთავარი ძალების მოსვლამდე თავდაცვის ძირითადი ხაზის წინა კიდესთან. ტანკებისა და სხვა მოჯავშნული მიზნების ეფექტურად დაზიანებისთვის მიზანშეწონილია იყენებდნენ ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებათა ეშელონირებას. როგორც ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები ვარაუდობენ, მოწინააღმდეგის წინგამომავალ დაჯგუფებებს თავიდან საცეცხლე დარტყმებს აყენებენ არტილერია და ნაღმსატყორცნები, რომლებიც ცეცხლს აწარმოებენ მაქსიმალურ სიშორეზე. დაფარვის ჯარების პირველ პოზიცასთან მოახლოებისას დასაბუთებულად ითვლება ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების (ტსმრ /სროლის სიშორეა 3000 მ-მდე/), შემდეგ კი სხვა საშუალებათა გამოყენებაც (უუკუცემო ქვემეხები, ხელის ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარსატყორცნები). ასევე ტანკებთან ბრძოლისათვის აქტიურად გამოიყენება ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენები და ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემები. 

პირველი პოზიციის თავდაცვის საბატალიონო რაიონებში მოწინააღმდეგის სოლისებურად შემოჭრისას აქ მყოფი ჯარები უკან იხევენ სხვა პოზიციებზე. მათი უკანდახევა დაიფარება არტილერიისა და ნაღმსატყორცნების ცეცხლით, ტაქტიკური ავიაციის დარტყმებით, ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენებისა და სხვა საშუალებათა გამოყენებით. ყოველივე ეს კეთდება იმისთვის, რათა აიძულონ მოწინააღმდეგე შეანელოს წინ გამოსვლა. ამავდროულად ტარდება საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფების მანევრი მოწინააღმდეგის მიერ ძირითადი ძალისხმევის თავმოყრის მიმართულებაზე. ამერიკულ წესდებებში აღინიშნება, რომ მეთაურის ხელოვნება მდგომარეობს უნარში უკანდახევისას ამოირჩიოს ისეთი მომენტი, როდესაც მოწინააღმდეგემ დაიწყო ძალებისა და საშუალებათა დაჯგუფების შექმნა თავდამცავთა განადგურების ან ღრმა შემოვლის მიზნით და არ გააჩნია შესაძლებლობა უარი თქვას მიღებულ გადაწყვეტილებაზე. სწორედ ეს მომენტი ითვლება ყველაზე უფრო ხელსაყრელად მოწინააღმდეგისათვის მასირებული დარტყმების მიყენების მიზნით. 

თუ ვითარება მოითხოვს შემოტევის შეკავებას განსაზღვრული დროის განმავლობაში, მაშინ დაფარვის ჯარების ნაწილი (როგორც წესი, საასეულო ან საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფი) იკავებს ტაქტიკური თვალსაზრისით მომგებიან ადგილმდებარეობის რომელიმე უბანს ან ობიექტს (ხიდი, სიმაღლე, უღელტეხილი და ა. შ.) და ინარჩუნებს მას დანაკარგების მიუხედავად. დანარჩენი ჯარები, ამ დროს, შემკავებელი მოქმედებების წარმოებით იხევენ უკან. 

ჯარების მოქმედებათა მსგავსი ტაქტიკა, ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების აზრით, აიძულებს მოწინააღმდეგეს ახლოს მოჰყავდეს არილერია, ატარებდეს ძალებისა და საშუალებათა გადაჯგუფებას მთავარი დარტყმის მოსაყენებლად და ამით აჩვენებდეს, თუ როგორი ძალები გააჩნია მას და სად აქვს განზრახული შემოტევა. 

დაფარვის ჯარების მიერ ურთიერთმოქმედების მიჯნის მიღწევის შემდეგ, რომელიც თავდაცვის ძირითადი რაიონის წინა კიდიდან 9–16 კმ დაშორებაზე იმყოფება, ისინი მთლიანად გადაექვემდებარებიან პირველი ეშელონის იმ ბრიგადების მეთაურებს, რომელთა ზოლშიც აწარმოებენ საბრძოლო მოქმედებებს მიუხედავად იმისა, თუ ვინ მეთაურობდა მათ ბრძოლის მსვლელობისას. 

აშშ არმიის სარდლობის აზრით, ბრძოლის ასეთი განსაკუთრებით საპასუხისმგებლო მომენტის დროს მართვის დაუბრკოლებლად გადაცემის უზრუნველყოფისთვის წინასწარ ხდება ურთიერთმოქმედებისა და კავშირგაბმულობის ორგანიზაცია. ბრიგადების მეთაურები იღებენ მართვის ზრუნველყოფის ზომებს ურთიერთმოქმედების მიჯნების, ჯარების შეხებისა და თავდაცვის ძირითადი რაიონის წინა კიდეში შემოსვლის პუნქტების დანიშვნის გზით. 

შემდგომში, შევლენ რა პირველი ეშელონის ბრიგადების განკარგულებაში, დაფარვის ჯარების საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფები იქცევიან ისე, როგორც მათ მიუთითებენ შესაბამისი ბრიგადების მეთაურები. მათ შეიძლება გააგრძელონ თავდაცვა, აწარმოონ შემკავებელი მოქმედებები ან უკან დაიხიონ, სანამდე არ მოიყვანენ მოწინააღმდეგეს თავდაცვის ძირითადი რაიონის წინა კიდეზე მყოფ ჯარებთან. 

ამერიკელი თეორეტიკოსები დიდ მნიშვნელობას ანიჭებენ მოწინააღმდეგის „გადაცემის“ საკითხს თავდაცვის ძირითად რაიონში მყოფი ჯარების ზემოქმედების ქვეშ. ერთ-ერთი რეკომენდირებული ხერხია ე. წ. „საფეხურეობრივი“, რომლის დროსაც დაფარვის ჯარების ძირითადი ძალისხმევის თავმოყრა ხდება მთავარი დარტყმის გარკვეულ მიმართულებაზე მოქმედი მოწინააღმდეგის ჯართა დაჯგუფების წინააღმდეგ. ამავდროულად დამხმარე მიმართულებაზე დაფარვის ჯარები იხევენ წინა კიდის უკან, აძლევენ რა შესაძლებლობას პირველი ეშელონის ჯარებს უკანდახეულ ქვედანაყოფებთან ურთიერთმოქმედებით დარტყმა მიაყენონ ფლანგში მოწინააღმდეგის ძირითად დაჯგუფებას, დანაკარგები მიაყენონ მას ცოცხალ ძალასა და ტექნიკაში, დააგდონ მისი შემოტევის ტემპი და ამით შექმნან პირობები მისი განადგურებისა და თავიანთი ჯარების შეტევაზე გადასვლისათვის. 

მოწინააღმდეგის „გადაცემის“ მეორე ხერხი მდგომარეობს დაფარვის ჯარების ერთდროულ გამოსვლაში წინასწარ მომზადებულ პოზიციებზე თავდაცვის ძირითად რაიონში, სადაც ისინი მოქმედებენ იმ მეთაურის გადაწყვეტილების შესაბამისად, რომელთანაც არიან გადაქვემდებარებული. 

მოქმედებათა შეთანხმებულობისათვის კორპუსისგან გამოყოფილი დაფარვის ჯარების მართვა შეიძლება ხორციელდებოდეს ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკის შტაბის, ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენების ბრიგადის შტაბის ან კიდევ კორპუსის მეთაურისაგან საამისოდ სპეციალურად დანიშნული ორგანოს მეშვეობით. დივიზიიდან დაფარვის ჯარების მართვას ორგანიზებას უკეთებს დივიზიის მეთაური, მყოფი მეწინვე საკომანდო პუნქტზე, ან მისი მოადგილე შტაბის შემადგენლობიდან ოპერატიული ჯგუფით, ხოლო ზოგჯერ კი პირველი ეშელონის ბრიგადების მეთაურები, და მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა დაფარვის ჯარების ქვედანაყოფები იქნებიან მათ დაქვემდებარებაში. 

როგორც ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები ვარადობენ, დაფარვის ჯარების მართვის ორგანო ინიშნება უზრუნველყოფის ზოლის სიგანისა და სიღრმის, ამ ორგანოს ხელმძღვანელობის ქვეშ მყოფ ჯარებთან კავშირგაბმულობის შენარჩუნების შესაძლებლობებისა და უზრუნველყოფის ზოლში მოქმედი საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფების რაოდენობის და მიხედვით. ყველაზე უფრო ხშირად მათ მართვას ახორციელებს პირადად დივიზიის მეთაური, რამდენადაც მას სულ თავიდანვე უნდა შეეძლოს თვალყურს ადევნებდეს ბრძოლის მსვლელობის განვითარებას და დროულად ახდენდეს რეაგირებას ვითარების ცვლილებებზე. 

თარგმანი მომზადებული ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1981, № 10. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა 

ჩინეთის ქვეითი დივიზია შეტევაში

ჩინეთის ხელმძღვანელობის პოლიტიკაში განსაკუთრებლი ადგილი უჭირავს ფსონის კეთებას ძალაზე, ომის გარდაუვალობის პროპაგანდას, რომლებიც უშუალოდ აისახება შეიარაღებული ძალების მშენებლობაზე, საბრძოლო მოქმედებათა წარმოების პრინციპების შემუშავებაზე. უკანასკნელის გადახედვა, უცხოელი სამხედრო სპეციალისტების შეფასებებით, დაიწყეს თანამედროვე მოვლენების შესაბამისად. კერძოდ, „სახალხო ომის“ ზოგიერთ დებულებას, რომლის ძირითად შინაარსს წარმოადგენს მთელი ქვეყნის, მთელი მოსახლეობის ტოტალური მომზადება აქტიური საბრძოლო მოქმედებების წარმოებისათვის, ჩინური სარდლობა უგუებს დღევანდელ პირობებს. აცნობიერებს რა იმ ფაქტს, რომ არმიის გადაიარაღებას საბრძოლო მოქმედებათა წარმოების უფრო სრულყოფილი საშუალებებით მოკლე ვადებში ვერ განახორციელებს, ჩინური პრესის შეტყობინებებით („ჟენმინ ჟიბაო“, „ცზეფან ცზიუნი“ და სხვა), იგი ამაღლებს მოთხოვნებს პირადი შემადგენლობის ინდივიდუალური განსწავლულობისა და მთლიანობაში ქვედანაყოფებისა და ნაწილების საბრძოლო მომზადებისადმი, ზრდის სამხედრო მოსამსახურეებს ფანატიზმისა და მასობრივი თვითშეწირვისათვის მზადყოფნის სულისკვეთებით. ჩინელი თეორეტიკოსები თვლიან, რომ ომი ხანგრძლივი და გაჭიანურებული იქნება და ვერ შეიძლება იყოს სწრაფმდინარე თვით სარაკეტო-ბირთვული იარაღის გამოყენების შემთხვევაშიც კი. 

ამ თვალსაზრისიდან ამომდინარე ინტერესს წარმოადგენს ჩინური არმიის სარდლობის შეხედულებები საბრძოლო მოქმედებათა წარმოების ხასიათზე. თვლის რა, რომ მომავალი ომი იქნება „სახალხო ომი თანამედროვე პირობებში“, იგი ძირითად ფსონს აკეთებს კარგად აღჭურვილ და მომზადებულ რეგულარულ ჯარებზე, რომელმაც უნდა აწარმოოს ომი აღმატებული მოწინააღმდეგის წინააღმდეგ როგორც ჩვეულებრივი საშუალებებით, ისე ბირთვული იარაღის გამოყენებითაც. ამასთან ზოგიერთ ცვლილებას განიცდის „ტერიტორიის სიღრმეში მოწინააღმდეგის შემოტყუების“ თეორია. ჩინელი სამხედრო სპეციალისტები უშვებენ გადამწყვეტი საბრძოლო მოქმედებების წარმოების შესაძლებლობას მოწინააღმდეგის ჯარების განადგურების მიზნით. ასეთ ტაქტიკას ისინი განსაზღვრავენ როგორც „აქტიურ თავდაცვას“, ე. ი. თავდაცვას, რომლის ორგანიზებასაც ახდენენ უფრო აღმატებული, განსაკუთრებით ბრძოლის საშუალებებში აღმატებული მოწინააღმდეგის შემოტევის პირობებში და ახორციელებენ კონტრდარტყმების მიყენებისა და შეტევაზე გადასვლის მიზნით. 

საზღვარგარეთული სამხედრო ბეჭდური გამოცემების, და კერძოდ ინგლისური წიგნის „ჩაინიზ არმდ ფორსიზ თუდეი“ შეტყობინებებით, შეტვის ორგანიზაციისა და წარმოების საფუძველს შეადგენს შემდეგი დებულებანი: 

– შეტევის მთავარ მიზნად ითვლება მოწინააღმდეგის ცოცხალი ძალის განადგურება; 

– ჯარების მაღალი მობილურობა, მათი უნარი სწრაფად უყრიდნენ თავს და განწერტავდნენ თავიანთ ძალებსა და საშუალებებს მოწინააღმდეგეზე გადამწყვეტი უპირატესობის შექმნისათვის ან მისი საცეცხლე ზემოქმედებისგან მათი მოწყვლადობის შესამცირებლად; 

– მთავრი დარტყმის მიმართულებაზე ძალებსა და საშუალებებში მოწინააღმდეგეზე გადამწყვეტი უპირაესობის (3 : 1-დან 10 : 1-მდე) შექმნა; 

– მოქმედებათა ჩანაფიქრის დაფარვა და თავის ნამდვილ განზრახვებთან მიმართებით მოწინააღმდეგის შეცდომაში შეყვანა. ამასთან რეკომენდირებულია იცავდნენ პრინციპებს: „ერთი ობიექტი – ორი დარტყმა“, „ოთხი სწრაფად და ორი ნელა“. პირველი ნიშავს აღმატებული ძალების თავმოყრას მთავარი დარტყმის მისაყენებლად წინასწარ არჩეულ ერთ ობიექტზე, როგორც წესი, სუსტ ადგილზე მოწინააღმდეგის თავდაცვაში, და ყურადღების გადამტანი ორი ან მეტი დარტყმის მიყენებას მისი გარეშემორტყმის, დანაწევრებისა და ნაწილ-ნაწილ განადგურების შემსბუქებისათვის. მეორის აზრი იმაზე დაიყვანება, რომ გადაჯგუფებას, მოწინააღმდეგესთან დაახლობას, შეტევას, წარმატების განვითარებასა და უკანდახეული მოწინააღმდეგის დევნას უნდა ახორციელებდნენ სწრაფად და მოულოდნელად (მხოლოდ ამ შემთხვევაში ხდება შესაძლებელი მისთვის მძიმე დანაკარგების მიყენება, დაბნეულობის გამოწვევა, ორგანიზებული წინააღმდეგობის გასაწევად მისი ნებისა და უნარის პარალიზაცია), ხოლო თავად შეტევის მომზადებას კი უნდა ახდენდნენ ყოველთვის შეძლებისდაგვარად წინასწარ და გულდასმით; 

– შეტევითი მოქმედებების წარმოების აქტიურობა და უწყვეტობა ნებისმიერ ვითარებაში დღეღამის სხვადასხვა დროს. ითვლება, რომ „ძლიერი ცეცხლი, გადამწყვეტი შეტევა და სწრაფი, გაბედული დევნა“ უნდა იყოს შეტევის ძირითადი პრინციპები. მოულოდნელობასა და გადამჭრელობას განიხილავენ როგორც გამარჯვების მიღწევის ყველაზე უფრო მნიშვნელოვან ფაქტორებს; 

– ჯარების საბრძოლო მოქმედებების აქტიური, ინიციატივიანი და მიზანსწრაფული წარმოება ადგილმდებარეობის პირობებისა და შექმნილი ვითარების გათვალისწინებით. ბრძოლის ორგანიზებისას აუცილებელია მნიშვნელოვან ყურადღებას უთმობდნენ მეთაურების ინიციატივას, პირადი შემადგენლობის აღზრდას გამარჯვებაში დარწმუნებულობით. 

– ნებისმიერ ვითარებაში და დღეღამის სხვადასხვა დროს ჯარების ცენტრალიზებული მართვა, ჯართა გვარეობებსა და შეიარაღებული ძალების სახეობებს შორის, საველე და ადგილობრივ ჯარებსა და სახალხო ლაშქრის ფორმირებებს შორის მკაფიო ურთიერთმოქმედების უზრუნველყოფა. 

ემყარება რა ამ ზოგად დებულებებს, ჩინური სარდლობა, იმავე წიგნის მასალების მიხედვით, შეტევას მიიჩნევს გამარჯვების მიღწევის ერთადერთ გზად. მასში შეიძლება იყენებდნენ მანევრის ორ სახეობას: შემოვლასა და ფრონტალურ დარტყმას (ან მათ შეხამებას). 

შემოვლა შეიძლება იყოს ორმაგი (ძალების ნაწილი ყურადღების გადამტან დარტყმას აყენებს მოწინააღმდეგის ძირითადი ძალების პოზიციებს მთავარი დარტყმის მიმართულებასთან დამოკიდებულებაში მისი დეზორიენტაციის მიზნით, ხოლო შემდეგ კი შემტევი ჯარების მთავარი ძალები დარტყმებს აყენებენ მის ფლანგებზე, ანაწევრებენ და ერთობლივი ძალისხმევით ანადგურებენ ალყაშემორტყმულ დაჯგუფებას) და უბრალო (დარტყმას აყენებენ თავდამცავი მოწინააღმდეგის ერთ-ერთ ფლანგს). 

ითვლება, რომ მოწინააღმდეგის ჯარების საბრძოლო რიგების მოწყობის შესახებ საკმარისად სრული ცნობების არარსებობისას (არ არის გამოვლენილი სუსტი ადგილები თავდაცვაში, ფლანგებს შორის დაუფარავი შუალედები და ა. შ.) მეთაური იღებს გადაწყვეტილებას ფრონტალური დარტყმის მიყენებაზე. იგი მიეყენება ფრონტის ვიწრო უბანზე თავდაცვის გარღვევის მიზნით შემდგომში ამ უბნის გაფართოებითა და შეტევის სიღრმეში განვითარებით. 

ჩინეთის სამხედრო ხელმძღვანელობა, ითვალისწინებს რა სახმელეთო ჯარების თანამედროვე მდგმარეობას, დიდ ყურადღებას უთმობს ახლო ბრძოლის წარმოების ილეთების დამუშავებას, საბრძოლო მოქმედებებს ღამით, დივერსიულ-სადაზვერვო ჯგუფებისა და მოწინააღმდეგის ზურგში გაჟონილი ქვედანაყოფების მოქმედებებს. მეთაურები ჩააგონებენ ჯარისკაცებს, რომ ახლო ბრძოლაში მათ აქვთ უპირატესობანი ყველა სხვა არმიის პირად შემადგენლობასთან შედარებით. ჩინელი სამხედრო სპეციალისტების ზრით, სამოქალაქო ომის მრავალწლიანი გამოცდილებიდან ამომდინარე, შემომვლელი რაზმების მოქმედებებს, ქვედანაყოფებისა და მცირე ჯგუფების გაჟონვასაც კი მოწინააღმდეგის ზურგსა და საბრძოლო რიგებში დიდი მნიშვნელობა ექნება თანამედროვე ომშიც მოწინააღმდეგის მართვის, მომარაგებისა და ცეცხლის სისტემის დეზორგანიზებისათვის, მისი დაჯგუფებებისა და ობიექტების გარშემორტყმისა და განადგურებისათვის და უფრო მოკლე ვადებში და ნაკლები დანაკარგებით გამარჯვების მიღწევისათვის. 

ამ ფუძემდებლური პრინციპებიდან ამომდინარე, ჩინური სარდლობა თვლის, რომ სახმელეთო ჯარების ძირითად ტაქტიკურ შენაერთს – ქვეით დივიზიას, თავისი ორგანიზაციისა* (ნახ. 1) და შეიარაღების მიხედვით შეუძლია წარმატებით წყვეტდეს შეტევითი ბრძოლის ამოცანებს (*ცნობარ Military balance-ის მიხედვით, ქვეით დივიზიას თავის შემადგენლობაში შეიძლება ჰყავდეს სატანკო /93 საშუალო ტანკი/ ან სატანკო-თვითმავალი /32 საშუალო და სამი მსუბუქი ტანკი, 10 თვითმავალი საარტილერიო დანადგარი/ პოლკი. სტატიაში მოყვანილია დივიზიის ორგანიზაცია სატანკო-თვითმავალი პოლკით). ჰ. ნელსენის წიგნის „ჩინეთის სამხედრო სისტემის“ მიხედვით, მის შემადგენლობაში მოითვლება დაახლოებით 13 ათასი ადამიანი, 32 საშუალო და სამი მსუბქი ტანკი, ათი 76-, 85- და 100-მმ თვითმავალი საარტილერიო დანადგარი (თად), 12 122-მმ ჰაუბიცა, 18 76-, 85- და 100-მმ ტანკსაწინააღმდეგო ზარბაზანი, სხვადასხვა კალიბრის 150-მდე ნაღმსატყორცნი, 54 უუკუცემო ქვემეხი, 18 107-მმ რეაქტიული ჭურვების გასაშვები დანადგარი, 500-ზე მეტი ხელის ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარსატყორცნი, საზენიტო არტილერიის 18 ქვემეხი, 30 საზენიტო სატყვიამფრქვევო დანადგარი, 27 ცეცხლსატყორცნი, 400-ზე მეტი სატვირთო ავტომობილი და სხვა შეიარაღება. იმ დივიზიებში, რომლებიც განკუთვნილია მძიმე საბრძოლო ტექნიკისათვის ძნელადსავალ ადგილმდებარეობაზე სამოქმედოდ, საორგანიზაციო სტრუქტურაში არ არის სატანკო ან სატანკო-თვითმავალი პოლკი. 

როგორც აღინიშნება წიგნში „ჩაინიზ არმდ ფორსიზ თუდეი“, დივიზია შეიძლება მოქმედებდეს კორპუსის პირველ ან მეორე ეშელონში, იმყოფებოდეს არმიის რეზერვში ან ასრულებდეს ამოცანას დამოუკიდებელ მიმართულებაზე. პირველ ეშელონში მოქმედებისას იგი უტევს მთავარი დარტყმის ან დამხმარე მიმართულებაზე. 

დივიზიას  ს ა ბ რ ძ ო ლ ო | ა მ ო ც ა ნ ა ს  შეტევაში ჩვეულებრივ განუსაზღვრავს კორპუსის მეთაური. ის იყოფა უახლოეს და შემდგომ ამოცანებად. კორპუსის მთავარი დარტყმის მიმართულებაზე შემტევი დივიზიის უახლოესი ამოცანის შინაარსი შეიძლება იყოს მოწინააღმდეგის განადგურება და მისი თავდაცვის რაიონების დაუფლება წინა ხაზიდან 5 კმ-მდე სიღრმეში, შემდგომი ამოცანისა – მოწინააღმდეგის თავდაცვის გარღვევა 10 – 15 კმ სიღრმეში (ნახ. 2). 

დივიზიის შეტევის  ზ ო ლ ი ს | ს ი გ ა ნ ე,  ჩინური სარდლობის შეხედულებებით, განისაზღვრება მისი როლითა და ადგილით კორპუსის საბრძოლო მოწყობაში, ძალებისა და საშუალებათა არსებობით, მოწინააღმდეგის მოსალოდნელი წინააღმდეგობით, ადგილმდებარეობის ხასიათითა აღჭურვილობის ხარისხით. მთავარ მიმართულებაზე ის შეიძლება შეადგენდეს 8–12 კმ, მეორეხარისხოვანზე კი – 12–20 კმ. 

ს ა ბ რ ძ ო ლ ო | მ ო წ ყ ო ბ ა ს  შეტევაში აგებენ ჩვეულებრივ ორ ან ერთ ეშელონად, შესასრულებელი ამოცანის, კორპუსის საბრძოლო რიგებში დივიზიის ადგილის, ძალებისა და საშუალებათა არსებობის, ადგილმდებარეობის, მოწინააღმდეგის თავდაცვისა და მზადყოფნის ხარისხის შესაბამისად. 

დივიზიის პირველი ეშელონის ქვეითი პოლკები თავიანთ საბრძოლო მოწყობას შეიძლება აგებდნენ ორ, ზოგჯერ კი სამ ეშელონადაც და უტევდნენ 2-დან 4 კმ-მდე სიგანის ზოლში. მოწინააღმდეგის განადგურების უახლოესი ამოცანა მათ ესმებათ წინა ხაზიდან 2–3 კმ სიღრმეში, შემდგომი კი – 3–5 კმ სიღრმეში. 

მთავარ მიმართულებაზე შეტევისას დივიზიას შესაძლოა აძლიერებდნენ სატანკო პოლკით ან ერთი-ორი სატანკო ბატალიონით, სამი-ექვსი საარტილერიო დივიზიონით, საზენიტო-საარტილერიო დივიზიონით, მესანგრეთა ასეულითა და სხვა ქვედანაყოფებით. 

ყურადღებას იმსახურებს ჩინური სარდლობის ზოგიერთი შეხედულება საშტატო და მიცემული ნაწილებისა და ქვედანაყოფების გამოყენებაზე შეტევის მსვლელობისას. მაგალითად, იგი სატანკო ან სატანკო-თვითმავალი პოლკების გამოყენებას მიზანშეწონილად მიიჩნევს სრული შემადგენლობით დივიზიის მთავარი დარტყმის მიმართულებაზე, ან ბატალიონებად (ასეულებად, ბატარეებად) აძლევდეს მათ ქვეით პოლკებს შემტევი ჯარების უშუალო მხარდაჭერისათვის. უკანასკნელ შემთხვევაში, როგორც აღინიშნება წიგნში „ჩაინზ ვორ მეშინ“, სატანკო ქვედანაყოფები შესაძლოა მოქმედებდნენ ქვეითი ჯარის წინ ან მის საბრძოლო რიგებში. ამასთან ჩინური სარდლობა დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს ბრძოლას მოწინააღმდეგის ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებებთან. იგი მიიჩნევს, რომ ტანკებში დანაკარგების შემცირება შეიძლება მიღწეულ იქნას შემტევ ქვეით და სატანკო ქვედანაყოფებს შორის მკაფიო ურთიერთმოქმედების ხარჯზე. 

საშტატო და მიცემული საარტილერიო ნაწილებისა და ქვედანაყოფების გამოყენებას ვარაუდობენ საცეცხლე მომზადების ჩასატარებლად, რომლის პერიოდშიც ითვალისწინებენ ცეცხლის თავმოყრას დივიზიის შეტევის მთავარი დარტყმის მიმართულებაზე მისი შემდგომი გადატანით მოწინააღმდეგის თავდაცვის სიღრმეში. შეტევის მსვლელობისას ისინი ახორციელებენ პირველი ეშელონის პოლკების საბრძოლო მოქმედებათა საცეცხლე მხარდაჭერას. საზენიტო საარტილერიო ქვედანაყოფები შეტევის მომზადების პერიოდში და მისი მსვლელობისას ასრულებენ მართვის პუნქტების, არტილერიის საცეცხლე პოზიციებისა და ჯარების საბრძოლო რიგების განადგურების (დაზიანების, ჩახშობის) ამოცანებს. 

წიგნის „ჩაინზ არმდ ფორსიზ თუდეი“ მონაცემების თანახმად, დივიზია შესაძლოა გადადიოდეს შეტევაში მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების მდგომარეობიდან ან სიღრმიდან წინგამოსვლით. მასში აღინიშნება, რომ ჩინური სარდლობა სიღრმიდან წინგამოსვლით შეტევას განიხილავს როგორც თანამედროვე საბრძოლო მოქმედებების ყველაზე უფრო სავარაუდო სახეობას. ამ შემთხვევაში საწყის რაიონში გათვალისწინებული თავმოყრა დივიზიის ჯარებისა, რომლებიც იმყოფებიან წინა ხაზიდან 40 კმ დაშორებით, დასრულებულ უნდა იქნას 48 სთ-ით ადრე შეტევის დაწყებამდე (დრო Ч /რუსულად час/). Ч - 24 პერიოდში დივიზიის პირველი ეშელონის ნაწილები და ქვედანაყოფები წინ გამოდიან შეტევისათვის პოლკების საწყის რაიონებში (6 – 12 კმ მხარეთა შეხების ხაზიდან). შემდეგ Ч - 9-დან Ч - 2-მდე ბატალიონები წინ გამოდიან თავიანთ საწყის რაიონებში (1 – 2 კმ მხარეთა შეხების ხაზიდან), სადაც ისინი იშლებიან საბრძოლო რიგებში. ამის კვალდაკვალ პირველი ეშელონის ასეულები ფარულად ან საარტილერიო ცეცხლის საფარველ ქვეშ გადიან შეტევის მიჯნაზე, რომელიც იმყოფება 200 მ დაშორებაზე მოწინააღმდეგის თავდაცვის ხაზიდან (ნახ. 3). მომზადებული თავდაცვის გარღვევისას შეტევის წინ ჩვეულებრივ ტარდება 30–40 წთ ხანგრძლივობის საარტილერიო მომზადება, რომლის მსვლელობისას წარმოებს მოწინააღმდეგის ჯართა ძირითადი დაჯგუფებების, მისი რეზერვებისა და არტილერიის ჩახშობა, ჯარების მართვის დარღვევა. შეტევის მიჯნაზე ქვედანაყოფების გამოსვლასთან ერთად მხარდამჭერი საშუალებების ცეცხლი გადაიტანება მოწინააღმდეგის თავდაცვის სიღრმეში. 

დივიზიის მეორე ეშელონის ნაწილები და ქვედანაყოფები, აგრეთვე რეზერევები შეტევის მსვლელობისას წინ მიიწევენ პირველი ეშელონის უკან მზადყოფნაში წარმატების განსავითარებლად ან ბრძოლაში შეყვანისთვის მოულოდნელად წამოჭრილი სხვა ამოცანების გადასაწყვეტად. უახლოესი ამოცანის შესრულების შემდეგ დივიზიის პირველი ეშელონის ჯარები უზრუნველყოფენ მეორე ეშელონის ბრძოლაში შეყვანას და მასთან ერთობლივად ასრულებენ შემდგომ ამოცანას. რეკომენდირებულია, რათა ბრძოლაში შეყვანილ მეორე ეშელონსა და რეზერვებს შეძლებისდაგვარად აღადგენდნენ პირველ ეშელონში მოქმედი ნაწილების ხარჯზე. 

შეტევის მაღალი ტემპების უზრუნველსაყოფად (სავარაუდოდ 20 კმ-მდე დღეღამეში) მოწინააღმდეგის თავდაცვის გარღვევისა და მის სიღრმეში წარმატების განვითარებისთვის იგეგმება სატანკო და ქვეითი ნაწილებისაგან შექმნილი შემომვლელი რაზმებისა და მანევრული ჯგუფების, აგრეთვე ტაქტიკური საჰაერო დესანტების გამოყენება. 

დივიზიის მიერ მის წინაშე დასმული ამოცანების შესრულების შემდეგ მისი ნაწილები და ქვედანაყოფები მაგრდებიან მიღწეულ მიჯნაზე ბრძოლისუნარიანობისა და ურთიერთმოქმედების აღდგენის ღონისძიებათა ჩატარების მიზნით ან მოქმედებენ მეთაურობის ბრძანებათა შესაბამისად. 

საზღვარგარეთული სამხედრო გამოცემების მასალათა საფუძველზე სტატიაში განხილული ქვეითი დივიზიის შეტევის ორგანიზაციის დებულებანი მოწმობენ ჩინური სარდლობის განზრახვებზე დაუახლოვოს ჯარების საბრძოლო გაწვრთნილობა თანამედროვე პირობებში საბრძოლო მოქმედებათა წარმოების დონეს. 

წერილი ნათარგმნია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1981, № 7. 

მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა 

აშშ საარმიო კორპუსი შეტევაში

... შეიარაღებული ძალების მომავალ ომისათვის მზადების ზოგად სისტემაში აშშ არმიის ხელმძღვანელობა დიდ ყურადღებას უთმობს შეტევითი მოქმედებების ორგანიზებასა და ჩატარებას. შეტევა ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების მიერ განიხილება როგორც ბრძოლის (ოპერაციის) ერთ-ერთი ძირითადი სახეობა. მისი არსი მდგომარეობს მოწინააღმდეგის საიმედო დაზიანებაში იარაღის ყველა სახეობით, მათ შორის ბირთვულით, შენაერთებისა და ნაწილების სწრაფ და გაბედულ წინსვლაში მოწინააღმდეგის განლაგების სიღრმეში მისი ცოცხალი ძალის, იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკის დაპყრობის (ხელში ჩაგდების) ან განადგურების, აგრეთვე მისი სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი რაიონების (ობიექტების) დაუფლების მიზნით. 

აშშ საარმიო კორპუსი, როგორც უცხოურ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, წარმოადგენს რა უმაღლეს ტაქტიკურ შენაერთს საომარ მოქმდებათა თეატრზე (ომთ), მნიშვნელოვან როლს თამაშობს სახმელეთო ჯარების ოპერაციებში და შეიძლება კოალიციური არმიების ჯგუფის საფუძველსაც შეადგენდეს. 

საარმიო კორპუსი ფლობს მნიშვნელოვან საცეცხლე და დარტყმით ძალას, ხოლო მის შემადგენლობაში ჯართა ძირითადი გვარეობების შეხამების წყალობით მას გააჩნია საბრძოლო და მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის საკუთარი აუილებელი საშუალებანი, რაც აძლევს კორპუსს საბრძოლო მოქმედებათა წარმოების შესაძლებლობას არა მარტო არმიების ჯგუფის შემადგენლობაში, არამედ დამოუკიდებელ საოპერაციო მიმართულებაზე ან ძირითადი ძალებისგან მოწყვეტითაც. 

საარმიო კორპუსის როლი შეტევით ოპერაციაში განისაზღვრება მისი დანიშნულებითა და ადგილით კოალიციურ არმიათა ჯგუფის ოპერატიულ მოწყობაში. ასე, იმოქმედებს რა პირველ ეშელონში მთავარი დარტყმის მიმართულებაზე, იგი შეიძლება თამაშობდეს მნიშვნელოვან როლს არმიათა ჯგუფის შეტევითი ოპერაციის მიზნის მიღწევაში. ეს იმით აიხსნება, რომ, მაგალითად, ომის დასაწყისში აღნიშნული ჯგუფი შეტევაში გადავა, როგორც წესი, ერთეშელონიან მოწყობაში, ეყოლება რა რეზერვში რამდენიმე დივიზია. შეტევითი ოპერაციის მსვლელობისას ეს დივიზიები იგეგმება გადაუქვემდებარონ საარმიო კორპუსებს, რომლებიც იმოქმედებენ მთავარ მიმართულებაზე და, მიიღებენ რა ახალ შენაერთებს (ნაწილებს), ფაქტიურად შეძლებენ ამოცანების შესრულებას არმიათა ჯგუფის შეტევითი ოპერაციების მთელ სიღრმეში. დამხმარე დარტყმის მიმართულებაზე საარმიო კორპუსი ასრულებს ამოცანას ჯარების მთავარი დაჯგუფების მოქმედებათა უზრუნველყოფის მიზნით. 

შეტევაში, როგორც თვლიან უცხოელი სპეციალისტები, საარმიო კორპუსს ჩვეულებრივ დაესმება გადამწყვეტი (გადამჭრელი) მიზნები: წინმდგომი დაჯგუფების განადგურება, ტერიტორიის ან ადგილმდებარეობის ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი უბნების დაპყრობა, მოწინააღმდეგისათვის აუცილებელი რესურსების წართმევა, მისი თავდაცვის დემორალიზაცია და შემდგომი წინააღმდეგობისათვის ნების დათრგუნვა, მოწინააღმდეგის ყურადღების საბრძოლო მოქმედებათა სხვა რაიონებიდან თავისკენ გადმოტანა. შეტევითი მოქმედებები შეიძლება წარმოებდეს აგრეთვე შეზღუდული მიზნებითაც – მოწინააღმდეგის რეზერვების შებოჭვა, მისი შემოტევის ჩაშლა, ალყის გარღვევა და საკუთარი ჯარების დებლოკირება. 

კორპუსის ნაწილებისა და შენაერთების წარმატება შეტევით ბრძოლაში, აშშ სარდლობის აზრით, ბევრად იქნება დამოკიდებული შემდეგი პირობების შესრულებაზე: აუცილებელი ძალებისა და საშუალებათა თავმოყრა გადამწყვეტ მომენტში და გადამწყვეტ ადგილზე; საიმედო მართვის უზრუნველყოფა მნიშვნელოვან უბანზე საცეცხლე ძალისხმევისა და მანევრის თავმოყრის ინტერესებში; ინიციატივის ხელში ჩაგდება და შენარჩუნება ჯართა ყველა გვარეობის გაერთიანებული ძალისხმევით, საკუთარი იარაღის მაქსიმალური ეფექტურობის მიღწევისა და მოწინააღმდეგის საცეცხლე საშუალებათა ზემოქმედების შემცირების მიზნით. ბირთვული იარაღის გამოყენების გარეშე შეტევისას აშშ არმიის წესდებებით რეკომენდირებულია გარღვევის უბნებზე იქმნებოდეს თავდაცვაში მყოფზე უპირატესობა (აღმატება) თანაფარდობით არანაკლებ 6 : 1, ხოლო მთავარი დარტყმა კი მიეყენებოდეს ყველაზე უფრო მოწყვლად ადგილებში მოწინააღმდეგის თავდაცვის სისტემაში. ამასთან მოწინააღმდეგეზე აუცილებელი უპირატესობის (აღმატების) მიღწევის უზრუნველმყოფ ძირითად ფაქტორებს წარმოადგენს მოულოდნელობა, დარტყმითი ძალა და მოქმედებების სისწრაფე. 

ითვლება, რომ ბირთვული იარაღის გამოყენების პირობებში შეტევისას აუცილებელი არ არის იქმნებოდეს მნიშვნელოვანი უპირატესობა თავდამცავზე ძალებსა და საშუალებებში. ცალკეულ შემთხვევებში შეტევაზე გადასვლა შეიძლება ძალთა თანაბარი შეფარდების დროსაც კი ხორციელდებოდეს. მთავარ მიმართულებაზე მოწინააღმდეგეზე ტაქტიკური პირატესობა რეკომენდირებულია მიიღწეოდეს ბირთვული იარაღის უნარიანი გამოყენებით მისი ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი ობიექტების წინააღმდეგ. 

უცხოურ ბეჭდურ გამოცემებში დიდი მნიშვნელობა ენიჭება მოულოდნეობის ფაქტორს. ვარაუდობენ, რომ დაბნეული და გაოგნებული მოწინააღმდეგე, რომელსაც თუნდაც ჰქონდეს ძალებში უპირატესობა, ვერ შეძლებს ჯეროვანი წინააღმდეობის გაწევას. ამიტომ რეკომენდირებულია უმნიშვნელო ძალების არსებობისას მოწინააღმდეგეზე უპირატესობის (აღამატების) შესაქმნელად მაქსიმალურად იყენებდნენ მოულოდნელობის ფაქტორს, ხოლო ამ უკანასკნელის მისაღწევად კი – ღებულობდნენ ზომებს მოწინააღმდეგის შეცდომაში შესაყვანად და იყენებდნენ თავიანთი ჯარების მაღალ მობილურობას. 

კორპუსის საბრძოლო შემადგენლობა მუდმივი არ არის და დამოკიდებულია მის როლსა და ადგილზე არმიების ჯგუფის ოპერატიულ მოწყობაში, მის წინაშე მდგარ საბრძოლო ამოცანებზე, პირისპირ მდგომი მოწინააღმდეგის მდგომარეობასა და მოქმედების ხასიათზე. კორპუსის შემადგენლობაში შეიძლება შედიოდნენ ორიდან (დამხმარე მიმართულებაზე) ექვსამდე სხვადასხვა ტიპის დივიაზია, აგრეთვე საბრძოლო უზრუნველყოფისა და ზურგის ნაწილები და ქვედანაყოფები. 

ომის დასაწყისში საარმიო კორპუსი შეიძლება შეტევაში გადადიოდეს იმ ძალებით, რომლებიც მას საბრძოლო მოქმედებათა დასაწყისისათვის გააჩნდა. 

საარმიო კორპუსის საბრძოლო ამოცანები და ოპერაციის გაქანება დამოკიდებულია ბევრ ფაქტორზე, და უწინარეს ყოვლისა არმიების ჯგუფის ამოცანაზე, კორპუსის დანიშნულებასა და შემადგენლობაზე, პირისპირ მდგომი მოწიააღმდეგის მოქმედებათა ხასიათსა და ადგილმდებარეობის პირობებზე. 

როგორც უცხოელი სამხედრო სპეციალისტები მიიჩნევენ, მთავარი დარტყმის მიმართულებაზე მოქმედმა საარმიო კორპუსმა შეიძლება მიიღოს 40 – 80 კმ სიგანის ზოლი შეტევისათვის, ხოლო მეორეხარისხოვანზე კი – 120 კმ და მეტიც (იხ. ნახატი). უახლოესი ამოცანის სიღრმე იქნება 35–40 კმ, საბოლოოსი – 100 – 150 კმ ოპერაციის საერთო ხანგრძლივობისას 3 – 4 დღეღამე. შეტევის ტემპმა ბირთვული იარაღის გამოყენების გარეშე შეიძლება შეადგინოს 40 – 50 კმ დღეღამეში. 

საარმიო კორპუსში ხუთი-ექვსი დივიზიის არსებობისას ის შეიძლება აწარმოებდეს საბრძოლო მოქმედებებს უფრო ფართო ფრონტზე (130 კმ-მდეც კი) და ასრულებდეს ამოცანას 250 კმ-მდე სიღრმეში. მოყვანილი ნორმატივები მიახლოებითია. ითვლება, რომ ამოცანები კორპუსს უნდა ესმებოდეს ზოგად შტრიხებში იმით, რათა მეთაურებს ეძლეოდეს მაქსიმალური მოქნილობა და მოქმედებების თავისუფლება. ამერიკელი ექსპერტების აზრით, თავს უნდა არიდებდნენ შეტევის კონკრეტული ობიექტების დანიშვნას, ვინაიდან ეს იწვევს ინიციატივის შეზღუდვას და კორპუსის მეთაურებსა და შტაბებს ართმევს მოქმედებათა თავისუფლებას. 

საარმიო კორპუსის საბრძოლო მოწყობა შეტევაში რეკომენდირებულია იგებოდეს ბირთვული დარტყმებისა და დაზიანების ჩვეულებრივი საშუალებებით დარტყმების შედეგების ეფექტურად გამოყენების, აგრეთვე გარღვევისათვის ჯარების თავმოყრისა და მასობრივი დაზიანების იარაღისაგან მათი დაცვის მიზნით სწრაფად განწერტვის ინტერესებში ფართო მანევრის უზრუნველყოფის შესაძლებლობის გათვალისწინებით. ითვალისწინებენ ძლიერი პირველი ეშელონის ყოლას დარტყმის მიყენებისთვის ოპერაციის სულ დასაწყისშივე. სპეციალისები იძლევიან რეკომენდაციას იქმნებოდეს კორპუსის ჯარების შემადგენლობაში დამრტყმელი დაჯგუფება (მთავრი დარტყმისა), დამხმარე დარტყმების დაჯგუფებები (ორამდე) და რეზერვის (მეორე ეშელონის) დაჯგუფებაც. 

კორპუსის საბრძოლო მოწყობის ელემენტებია: პირველი ეშელონი, ზოგადსაჯარისო რეზერვი (მეორე ეშელონი), საჰაერო (აერომობილური) დესანტი, დაფარვის ჯარები, საკორპუსო საველე და საზენიტო არტილერიის დაჯგუფებები (სარაკეტო სისტემების ჩათვლით), აგრეთვე სპეციალური რეზერვები (საცეცხლე საშუალებათა, ტანკსაწინააღმდეგო, საინჟინრო და ქიმიური). 

აშშ საარმიო კორპუსი, უცხოური ბეჭდური გამოცემების აღნიშვნით, საბრძოლო წყობას ჩველებრივ აგებს ორ ეშელონად: პირველში ორი-სამი მექანიზებული დივიზია, მეორეში ჯავშანსატანკო დივიზია და ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი. რეკომენდირებულია აგრეთვე ჯავშანსატანკო დივიზიის გამოყენება პირველ ეშელონშიც მთავარი დარტყმის მიმართულებაზე. პირველი ეშელონის ძირითადი მიზანი იქნება მოწინააღმდეგის თავდაცვის ტაქტიკური ზონის გარღვევა და კორპუსის უახლოესი ამოცანის შესრულება, შემდგომში კი (მეორე ეშელონთან ურთიერთმოქმედებით) მისი საბოლოო ამოცანისა. მეორე ეშელონი განკუთვნილია წარმატების განვითარებისთვის, იმ შენაერთების შესაცვლელად, რომლებმაც განიცადეს დიდი დანაკარგები, კონტრშემოტევების (კონტრდარტყმების) მოსაგერიებლად და პირველი ეშელონის შენაერთებთან ურთიერთმოქმედებით საბოლოო ამოცანის შესრულებისათვის. 

ჯავშანსაკავალერიო პოლკს შეუძლია მოქმედებდეს დამოუკიდებლად მეორეხარისხოვან მიმართულებაზე, აწარმოებდეს დაზვერვას ან იფარავდეს ღია ფლანგებსა და საბრძოლო წყობაში არსებულ წყვეტებს. მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების არარსებობის პირობებში შეტევისას მისი გამოყენება ივარაუდება კორპუსის დაფარვის ჯარების სახით. 

კორპუსის საბრძოლო მოწყობის ერთ ეშელონად აგებისას ზოგადსაჯარისო რეზერვის შემადგენლობაში შეიძლება გამოიყოფოდეს ჯავშანსაკავალერიო პოლკი ან ცალკეული ბრიგადა, თუ ასეთი შედის კორპუსის შემადგენლობაში. საარმიო კორპუსის რეზერვის შენაერთები და ნაწილები ჩველებრივ განლაგდება წინა ხაზიდან 25 – 50 კმ დაშორებაზე. 

საარმიო კორპუსის შეტევის ზოლში გამოყენებადი საჰაერო (აერომობილური) დესანტი შეიძლება იყოს ერთ ბრიგადამდე ძალის. მისი ქვედანაყოფები ჩველებრივ გამოიყოფა მეორე ეშელონის (რეზერვის) შენაერთებიდან და ნაწილებიდან. დესანტის ძირითადი ამოცანაა – ანადგურებდეს ბირთვული თავდასხმის საშუალებებს, მართვის პუნქტებს, აგრეთვე იპყრობდეს და ფრონტიდან შემომტევი ჯარების მოსვლამდე ინარჩუნებდეს მომგებიან მიჯნებს (რაიონებს) მოწინააღმდეგის ტერიტორიაზე. დესანტირების დაწყებამდე დესანტის ქვედანაყოფები განლაგდებიან (გადაადგილდებიან) პირველი ეშელონის დივიზიების უკან. 

კორპუსის საველე არტილერიის დაჯგუფება ჩველებრივ მოიცავს მართვადი რაკეტების (მრ) „ლანსი“ დივიზიონებსა და კორპუსის მეთაურის განკარგულებაში დარჩენილი საველე არტილერიის ქვედანაყოფების ნაწილს. საცეცხლე მომზადებისა და პირველი ეშელონის შენაერთების საერთო მხარდაჭერის მთავარ მიმართულებაზე კორპუსის მეთაური შეიძლება იყენებდეს კორპუსის მეორე ეშელონში (რეზერვში) მყოფი დივიზიის (ან სხვა ნაწილების) არტილერიას. 

საზენიტო არტილერიის დაჯგუფების შემადგენლობაში, კორპუსის საშუალებათა გარდა ირთვება აგრეთვე საზენიტო-მართვადი რაკეტების (ზმრ) „ჰოქი“ ჯგუფი. მეთაური განსაზღვრავს კორპუსის მოქმედებების ზოლში უმნიშვნელოვანეს ობიექტებსა და მათი დაფარვის თანამიმდევრობას, ხოლო ცეცხლის უშუალო მართვა კი ხორციელდება საჰაერო თავდაცვის (ჰთ) ზონაში მოქმედი ერთიანი სისტემით. დაფარვის ძირითად ობიექტებს წარმოადგენს ბირთვული საშუალებები, დამრტყმელი დაჯგუფებისა და რეზერვის შენაერთები, აგრეთვე მართვის პუნქტები. 

საარმიო კორპუსის ტანკსაწინაარმდეგო რეზერვი განკუთვნილია პირველი ეშელონის შენაერთების ტანკსაწინააღმდეგო შესაძლებლობათა ამაღლებისათვის და შეტევის მსვლელობისას კონტრშემოტევების (კონრდარტყმების) მოგერიების მიზნით დამოუკიდებლად გამოყენებისთვის. მის შემადგენლობაში უწინარეს ყოვლისა ირთვება საცეცხლე მხარდაჭერის ვერტმფრენების ქვედანაყოფები. 

კორპუსის საინჟინრო რეზერვი ასრულებს პირველი ეშელონის შენაერთების გაძლიერების, ბირთვული დარტყმების შედეგების ლიკვიდაციის, ღია ფლანგების დაფარვისა და სხვა ამოცანებს. იგი შეიძლება შედგებოდეს მესანგრეთა, საპონტონო-სახიდო და სხვა საინჟინრო ქვედანაყოფებისგან. 

კორპუსის ქიმიური რეზერვი გამოიყენება შემნიღბავი და შხამიანი კვამლების დაყენებისთვის და ბირთვული თავდასხმის შედეგების სალიკვიდაციოდ. მის შემადგენლობაში ჩველებრივ შედიან საკვამლე ქვედანაყოფები, ქიმიასაწინააღმდეგო დაცვისა და სპეციალური დამუშავების ქვედანაყოფები. 

ყველა სპეციალური რეზერვი განლაგდება პირველი ეშელონის შენაერთების საბრძოლო რიგების უკან მათი შესაძლო გამოყენების მიმართულებებზე. 

საარმიო კორპუსის მნიშვნელოვან რეზერვს წარმოადგენს ბირთვული საბრძოლო მასალები, რომლებიც დარჩა მეთაურის განკარგულებაში შენაერთებში მათი განაწილების შემდეგ. ამ რეზერვით მას შეუძლია იქონიოს გავლენა საბრძოლო მოქმედებების მსვლელობაზე, გამოუყოფს რა ბირთვულ საბრძოლო მასალებს პირველი ეშელონისა და რეზერვის შენაერთებს. 

აშშ არმიის სარდლობის შეხედულებებით, სახმელეთო ჯარების შენაერთების შეტევითი მოქმედებები ყალიბდება შემდგომი ეტაპებისაგან: მოწინააღმდეგესთან დაახლოება (сближение с противником), საკუთრივ შეტევა (გარღვევა), წარმატების განვითარება, დევნა. 

დ ა ა ხ ლ ო ე ბ ა  ხორციელდება შემტევის მიერ მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების მიღწევის ან მისი აღდგენის მიზნით. დაახლოებისადმი წაყენებული ერთ-ერთი მოთხოვნაა ჯარების ფარული წინგასვლა (выдвижение). ამასთან მოწინააღმდეგესთან მისვლა (подход) ისე უნდა ტარდებოდეს, რომ მასთან საბოლოო შეხება განხორცილედეს თავიდან უმნიშვნელო ძალებით, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ ჯერ კიდევ არასაკმარისადაა გამოვლენილი მისი თავდაცვის სისტემა. ამიტომ დაახლოების მსველობისას კორპუსის შენაერთები წინ გადიან (выдвигаются) ეშელონებად სალაშქრო და წინასაბრძოლო რიგებში, ეყოლებათ რა თავიანთ წინ დაზვერვა, დაფარვისა და დაცვის ძალები (силы прикрытия и охранения). 

ითვლება, რომ ასეთი მოქმედებები ყველაზე უფრო დამახასიათებელი იქნება ომის დასაწისში და სვლიდან შეტევისას (наступление с ходу). ამ შემთხვევაში დაფარვის ჯარების სახით საარმიო კორპუსიდან შეიძლება მოქმედებდეს ჯავშანსაკავალერიო პოლკი. მათ (დაფარვის ჯარებს) ეკისრებათ შემდეგი ამოცანები: აწარმოონ აქტიური დაზვერვა, გადალახონ უზრუნველყოფის ზოლი, გაიჭრან (прорваться) თავდაცვის მთავარი (პირველი) ზოლის წინა კიდესთან და უზრუნველყონ კორპუსის მთავარი ძალების წინგასვლა და გაშლა (выдвижение и развертывание). დაფარვის ჯარების საბრძოლო მოქმედებები უზრუნველყოფილი იქნება როგორც საშტატო, ისე კორპუსის მთავარი ძალების შემადგენლობიდან უშუალოდ მათ განკარგულებაში გამოყოფილი საველე არტილერიის ცეცხლით, აგრეთვე მხარდამჭერი ავიაციისა და საცეცხლე მხარდაჭერის ვერტმფრენების დარტყმებითაც. 

ს ა კ უ თ რ ი ვ | შ ე ტ ე ვ ა | (გ ა რ ღ ვ ე ვ ა)  მოიცავს ძალებისა და საშუალებათა თავმოყრას არჩეულ მიმართულებებზე, თავდამცავის საცეცხლე საშუალებათა ჩახშობას (საცეცხლე მომზადება და შეტევის მხარდაჭერა), დარტყმების მიყენებას, მოწინააღმდეგის ჩახშობასა (დათრგუნვასა /подавление/) და განადგურებას. აშშ სამხედრო სპეციალისტები შეტევაში ითვალისწინებენ შეტევაში გადასვლის ორ ხერხს: სვლიდან და მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების მდგომარეობიდან. 

პირველ შემთხვევაში ჯარები წინ გამოდიან სიღრმიდან მაშინვე შეტევის საწყის მიჯნაზე და ბრძოლაში შედიან მარშიდან, ან და ფრონტის ხაზიდან 60 – 80 კმ დაშორებაზე წინასწარ მცირე ხნით დაკავებული თავმოყრის რაიონებიდან, საიდანაც გამოდიან შეტევის საწყის მიჯნებზე. ბრძოლაში მარშიდან შესვლა ყველაზე უფრო დამახასიათებელია ომის საწყისი პერიოდისათვის, როცა მოწინააღმდეგეზე შეტევა წარმოადგენს მასთან დაახლოების ბუნებრივ გაგრძელებას. შეტევა სვლიდან თავმოყრის რაიონებიდან ყველაზე უფრო დამახასიათებელია უკვე საბრძოლო მოქმედებების პროცესში. ის უფრო ხშირად ჩატარდება (будет проводиться) ბირთვული ომის პირობებში, აგრეთვე მაშინ, როცა მოწინააღმდეგე ნაჩქარევად (დაჩქარებით /поспешно/) გადავიდა თავდაცვაში და ჩამოუვარდება შემტევს ბრძოლისუნარიანობაში, საბრძოლო მზადყოფნასა და მანევრულობაში. 

შეტევა უშუალო შეხების მდგომარეობიდან – ეს ისეთი ხერხია, როცა ჯარების მიერ დაკავებული მიჯნა წარმოადგენს საწყის რაიონს შეტევისათვის. ის ჩვეულებრივ გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ საარმიო კორპუსი იმყოფება თავდაცვაში, აგრეთვე მოწინააღმდეგის მომზადებულ თავდაცვაზე შეტევისას, როგორც წესი, დაზიანების მხოლოდ ჩველებრივ საშუალებათა გამოყენების პირობებში. 

ბრძოლაში წარმატების უმნიშვნელოვანეს პირობად ითვლება აუცილებელი ძალებისა და საშუალებათა თავმოყრა არჩეულ მიმართულებებზე თავდამცავზე საჭირო უპრატესობის მისაღწევად. ეს უპირატესობა დაზიანების ჩვეულებრივ საშუალებათა გამოყენებით მიმდინარე საბრძოლო მოქმედებებში რეკომენდირებულია იქმნებოდეს ფრონტის ვიწრო უბანზე, მიმართულებაზე, სადაც მოწინააღმდეგის თავდაცვა ყველაზე უფრო სუსტადაა ორგანიზებული. გარღვევის არჩეულ უბნებზე (განფენილობა 8 – 12 კმ) გაითვალისწინება თავი მოუყარონ კორპუსის მთელი ძალებისა და საშუალებათა 60 – 80 %-ს, რაც, ბუნებრივია, გამოიწვევს სხვა მიმართულებებზე დაჯგუფების დასუსტებას. 

საზღვარგარეთულ ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, რომ ასეთი მანევრის ორგანიზაცია მეთაურებისა და შტაბებისაგან მოითხოვს დიდ ხელონებას, გონივრულ რისკს, ფარულობასა და ოპერატიულობას შეტევაში გადასვლის მაქსიმალური მოულოდნელობის მიღწევის მიზნით. რეკომენდირებულია ღებულობდნენ ყველა ზომას, რათა წაართვან მოწინააღმდეგეს დაზვერვის წარმოების შესაძლებლობა, შეჰყავდეთ შეცდომაში და ზღუდავდნენ მის შესაძლებლობებს ჯარების მართვაში რადიოელექტრონული ბრძოლის (რებ) საშუალებათა ფართო გამოყენების გზით, ოსტატურად იყენებდნენ ადგილმდებარეობასა და შენიღბვას. 

უცხოელი სამხედრო სპეციალისტები თვლიან, რომ დივიზიების შეტევაში გადასვლას წინ გაუსწრებს (будет предшествовать) საცეცხლე მომზადება მთელი ძალების ან მხოლოდ დაზიანების ჩვეულებრივ საშუალებათა გამოყენებით, რომლის მიზანსაც წარმოადგენს არა მარტო თავდამცავი მოწინააღმდეგის ჯარების ჩახშობა (დათრგუნვა), არამედ ამ პერიოდში კორპუსის ჯარებით მანევრის ჩატარების არჩეულ მიმართულებებზე (გარღვევის უბნებზე) დამრტყმელი დაჯგუფების შექმნის ინტერესებში. საცეცხლე მომზადების ხანგრძლივობა ბირთვულ ომში შეიძლება შეადგენდეს 20 – 30 წთ-ს, ხოლო ბირთული იარაღის გამოყენების გარეშე მიმდინარე საბრძოლო მოქმედებებში ის შეიძლება იყოს უფრო ხანგრძლივიც. 

საცეცხლე მომზადების ჩასატარებლად ბირთვული იარაღის გამოყენების გარეშე შეტევისას ძირითადი ძალისხმევის მიმართულებაზე თავს უყრიან კორპუსის მთელი არტილერიის 60 %-ს და მეტსაც. 

საცეცხლე მომზადების განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს ტაქტიკური ავიაციის საბომბე-საიერიშო (бомбоштурмовые) დარტყმები ობიექტებზე, რომლებსაც ვერ აზიანებს საველე არტილერია, განსაკუთრებით ძირითადი ძალისხმევის თავმოყრის მიმართულებაზე. როგორც უცხოელი სამხედრო სპეციალისტები მიიჩნევენ, ისინი შეიძლება ხორციელდებოდეს 100 კმ და მეტ სიღრმეში. 

საცეცხლე მომზადების დასრულების შემდეგ საარმიო კორპუსის პირველი ეშელონის შენაერთები გადადიან შეტევაში, თავს უყრიან რა ძირითად ძალისხმევას გარღვევის ვიწრო უბნებზე. კორპუსის მეთაური საბრძოლო მოქმედებების მსვლელობაზე გავლენას ახდენს საველე არტილერიის ცეცხლით, მხარდამჭერი ავიაციით, რეზერვებითა და სხვა საშუალებებით. შეტევის მაღალი ტემპების შენარჩუნებისთვის გაითვალისწინება აგრეთვე საჰაერო (აერომობილური) დესანტები და ღონისძიებანი მოწინააღმდეგის კონტრშემოტევების (კონტრდარტყმების) მოსაგერიებლად. 

როგორც საზღვარგარეთულ ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, თუ პირველი ეშელონის ჯარები გარღვევის მსვლელობისას განიცდიან მნიშვნელოვან დანაკარგებს და შეტევის ტემპს შეანელებენ, მაშინ რეკომენდირებულია მათი შეცვლა ახალი ძალებით უფრო ღრმად შეჭრისა (вклинение) და  წ ა რ მ ა ტ ე ბ ი ს | გ ა ნ ვ ი თ ა რ ე ბ ი ს თ ვ ი ს.  მეორე ეშელონი გაითვალისწინება ბრძოლაში შეჰყავდეთ უახლოესი ამოცანის დასრულების შემდეგ ძირითადი მიზნით – განავითარონ შეტევის წარმატება. მხარდამჭერი ტაქტიკური და საარმიო ავიაციის, საცეცხლე მხარდაჭერის საფარველ ქვეშ და გადასხმულ საჰაერო დესანტებთან ურთიერთმოქმედებით იგი (რეზერვი) სწრაფად და გაბედულად (стремительно) მიიწევს წინ სიღრმეში, არ შეყოვნდება რა მოწინააღმდეგის ალყაშემორტყმული ჯარების განადგურებისთვის და ისწრაფვის გვერდი აუაროს წინააღმდეგობის მხვილ კვანძებს. უცხოელი სამხედრო სპეციალისტები თვლიან, რომ მეთაურები არ უნდა განაბნევდნენ წარმატების განვითარების ძალებს, არამედ კომპაქტურად უნდა ინარჩუნებდნენ მათ წინსვლის მაღალი ტემპის შესანარჩუნებლად. გარღვევაში მონაწილე შენაერთები და ნაწილები, მიჰყვებიან რა წარმატების განვითარების ძალებს, აფართოებენ და განამტკიცებენ (закрепляют) დაპყრობილ რაიონს, ანადგურებენ ზურგში დარჩენილ მოწინააღმდეგეს და ახშობენ (თრგუნავენ) მისი წინააღმდეგობის კერებს. 

იმ შემთხვევაში, როდესაც შემტევი ჯარები თავდაცვის სიღრმეში წააწყდებიან ძლიერად გამაგრებულ მიჯნებს (ობიექტებს), რეკომენდირებულია მათი შემოვლა, ამის შეუძლებლობის შემთხვევაში კი – შეტევა არტილერიის, ტაქტიკური და საარმიო ავიაციის ძლიერი დარტყმების შემდეგ. უცხოელი სპეციალისტების აზრით, წარმატების განვითარების მსვლელობისას მოწინააღმდეგის ოპერატიული რეზერვების კონტრდარტყმები (მათი შემადგენლობის მიხედვით) შეიძლება მოგერიებულ იქნას ბირთვული იარაღისა და ჯარების დარტყმების დახმარებით სვლიდან ან ჯარების ნაწილის გამოყენებისას ადგილიდან, შეტევის მაღალი ტემპის შენარჩუნების მიზნით. 

აშშ არმიის სარდლობა შეტევის დამამთავრებელ ფაზად მიიჩნევს  დ ე ვ ნ ა ს.  მისი ძირითადი მიზანია – მოწინააღმდეგის ჯარების განადგურების დასრულება. ჩვეულებრივ იგი იწყება, როდესაც თავდამცავს უკვე აღარ ძალუძს პოზიციების შენარჩუნება და ცდილობს ბრძოლიდან გასვლას. დევნა წარმოებს ფართო ფრონტზე მიმართულებების მიხედვით, რომელთაგან თითოეულზე ხდება ფრონტალური და პარალელური დევნის ორგანიზაცია. 

პირველი ეშელონის შენაერთების საბოლოო ამოცანის მიჯნაზე გასვლის შემდეგ კორპუსის ჯარები მაგრდებიან დაპყრობილ რაიონებში (ახალი საბრძოლო ამოცანის ხასიათის მიუხედავად, რომელიც მათ შეიძლება მიიღონ). 

გამოყენებული ლიტერატურა 

შესაბამისი წერილი ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1978, № 11. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა 

აშშ საარმიო კორპუსის თავდაცვა

აშშ შეიარაღებული ძალები წარმოადგენს იმპერიალიზმის აგრესიული ჩანაფიქრების განხორციელების ძირითად საშუალებას, ამერიკული სარდლობა, თვლის რა, რომ მიზნების მიღწევა თანამედროვე ომში დამოკიდებული იქნება უწინარეს ყოვლისა შეტევითი ოპერაციების შედეგებზე, ამასთან ერთად უშვებს ჯარების მიერ თავდაცვითი მოქმედებების წარმოებასაც, როგორც იძულებითსა და შეტევის ინტერესებისადმი დაქვემდებარებულს. 

თავდაცვის ორგანიზაცია და წარმოება გაითვალისწინება როგორც ომის საწყის პერიოდში, ისე მისი მსვლელობას დროსაც, ამასთან არა მარტო მეორეხარისხოვან მიმართულებებსა და საომარ მოქმედებათა თეატრებზე (ომთ), არამედ მთავარზეც, სადაც ადგილმდებარეობის პირობების გამო ან სხვა რაიმე მიზეზებით შეტევა შეუძლებელი ან მიზანშეუწონელი აღმოჩნდება. აქედან ამომდინარე, საარმიო კორპუსი შეიძლება თავდაცვაში გადადიოდეს ვითარების სხვადასხვანაირ პირობებში: წინასწარ (მოწინააღმდეგესთან შეხების გარეშე) ან საბრძოლო მოქმედებების მსვლელობისას. 

ამერიკული კლასიფიკაციით საარმიო კორპუსი განიხილება როგორც ოპერატიულ-ტაქტიკური შენაერთი. საბრძოლო მოქმედებების მსვლელობისას ის შეიძლება ასრულებდეს შემდეგ ამოცანებს: იფარავდეს ძირითად მიმართულებას (რაიონს) არმიების ჯგუფის ზოლში, რომელზედაც შესაძლებელია მოწინააღმდეგის მსხვილი ძალების შემოტევა; ინარჩუნებდეს მნიშვნელოვან მიჯნას ან ობიექტს სიღრმიდან რეზერვების მოსვლამდე და საბრძოლო ამოცანის შესრულებისათვის მათ გაშლამდე; იგერიებდეს მოწინააღმდეგის კონტრდარტყმას; უზრუნველყოფდეს შემტევი ჯარების მთავრი დაჯგუფების ფლანგებს და ა.შ. 

როგორც უცხოურ ბეჭდურ გამოცემებში იტყობინებოდნენ, საარმიო კორპუსს მუდმივი ორგანიზაცია არ გააჩნია. მისი საბრძოლო შემადგენლობა განისაზღვრება დანიშნულების, შესასრულებელი საბრძოლო ამოცანების ხასიათის, საომარ მოქმედებათა თეატრის (ომთ) პირობებისა და იმ საოპერაციო მიმართულების მნიშვნელობის შესაბამისად, რომელზედაც იგი იმყოფება. ომის გაჩაღების ხერხებისა და მოწინააღმდეგის მოქმედებათა ხასიათის მიხედვით კორპუსმა საბრძოლო მოქმედებები შეიძლება დაიწყოს იმ შემადგენლობაში, რომელშიც მშვიდობიანიობის დროს იმყოფება. ასევე შესაძლებელია, რომ საბრძოლო მოქმედებათა დაწყებისათვის იგი გაძლიერებულ იქნას ზოგადსაჯარისო შენაერთებით, საველე და საზენიტო არტილერიით, სპეციალური დანიშნულების ნაწილებით. ზოგიერთ შემთხვევაში მის შემადგენლობაში გაითვალისწინება ჩაირთოს ხუთ დივიზიამდე. თუმცა კი, როგორც სწავლებების გამოცდილება გვიჩვენებს, ტიპიური შემადგელობის საარმიო კორპუსებს თავდაცვაში, როგორც წესი, ჰყავდათ ორი მექანიზებული და ერთი ჯავშანსატანკო დივიზია, ცალკეული მექანიზებული ბრიგადა, ჯავშანსაკავალერიო პოლკი და სხვა ნაწილები და ქვედანაყოფები. 

საზღვარგარეთელი სამხედრო სპეციალისტები თვლიან, რომ, მოქმედებს რა არმიების ჯგუფის პირველ ეშელონში, საარმიო კორპუსმა შეიძლება მიიღოს თავდაცვის ზოლი 60-დან 120 კმ-მდე ფრონტში და 200 კმ და მეტი სიღრმეში, რომლის ფარგლებშიც მეთაური მისწრაფებული იქნება ძალებისა და საშუალებათა თავმოყრისაკენ გადამწყვეტ მომენტებში და გადამწყვეტ მიმართულებებზე. 

საარმიო კორპუსის საბრძოლო მოწყობა თავდაცვაში დამოკიდებულია მის შემადგენლობაზე, კონკრეტულ ვითარებაზე, ადგილმდებარეობის პირობებზე, მოწინააღმდეგის მოქმედებათა შესაძლო ხასიათის პირობებსა და მიღებულ ამოცანაზე. ითვლება, რომ ეს მოწყობა უნდა შეესაბამებოდეს მოწინააღმდეგის მთავარი დაჯგუფების განადგურების არჩეულ ხერხს და უზრუნველყოფდეს დასმული ამოცანის შესრულებას. 

სწავლებების გამოცდილებით საარმიო კორპუსის საბრძოლო მოწყობა თავდაცვაში შეიძლება შეიცავდეს: პირველ და მეორე ეშელონებს (რეზერვს), საველე და საზენიტო არტილერიის საკორპუსო დაჯგუფებებს, აგრეთვე სპეციალურ რეზერვებს. ითვლება, რომ კორპუსის თავდაცვას მთავარ მიმართულებაზე უფრო მიზაშეწონილია აგებდნენ ორ ეშელონად, ხოლო მეორეხარისხოვან მიმართულებაზე კი – ერთ ეშელონად, რეზერვის გამოყოფით. 

საბრძოლო რიგების ორ ეშელონად აგებისას განსაკუთრებული ყურადღება რეკომენდირებულია ექცეოდეს პირველი ეშელონის შემადგენლობაში ძალებისა და საშუალებათა საკმარისი რაოდენობის გამოყოფას. ასე, თუ საარმიო კორპუსის პირველ ეშელონს ეკისრება ამოცანა მიაყენოს მოწინააღმდეგეს მაქსიმალური დაზიანება ყველა საშუალების ცეცხლით წინა ხაზის წინ, დაწყებული შორი მოსადგომებიდან, და შეინარჩუნოს ადგილმდებარეობის მნიშვნელოვანი რაიონები, მაშინ მის შემადგენლობაში ჩაირთვება ისეთი რაოდენობის შენაერთები და ნაწილები, რომლის დროსაც მოწინააღმდეგის უპირატესობა (აღმატება) ძირითად მიმართულებებზე არ იქნებოდეს გამოხატული თანაფარდობით 3 : 1-ზე მეტი. ტაქტიკური ავიაციის აქტიური მხარდაჭერისა და პირველი ეშელონის დივიზიების საველე არტილერიით საკმარისად გაჯერებისას დაიშვება საბრძოლო მოქმედებების წარმოება მოკლე პერიოდის განმავლობაში ძალთა თანაფარდობისას 6 : 1 მოწინააღმდეგის სასარგებლოდ. 

ყველა შემთხვევაში, საბრძოლო რიგების აგებაზე გადაწყვეტილების მიღებისას, კორპუსის მეთაური ითვალისწინებს ომთ-ის განსაკუთრებულობებს: კომუნიკაციების (გზატკეცილებისა და რკინიგზების ქსელი), აეროდრომებისა და პორტების, სხვადასხვანაირი ნაგებობების, ობიექტების არსებობას, აგრეთვე ადგილმდებარეობის რელიეფის ხასიათს. 

როგორც უცხოურ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნებოდა, რომ საბრძოლო მოქმედებების ზონა, რომლის ფარგლებშიც განალაგებენ საარმიო კორპუსის შენაერთებსა და ნაწილებს, მოიცავს უზრუნველყოფის ზოლს, თავდაცვის ძირითად რაიონსა და ზურგის რაიონს (იხ. ნახატი). 

უზრუნველყოფის ზოლი (70 კმ-მდე), ნავარაუდევია იქმნებოდეს მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების არარსებობისას და საკუთარ თავში მოიცავდეს დაფარვის ჯარების, ზოგადი და საბრძოლო დაცვის ჯარების პოზიციებს. დაფარვის ჯარებს რეკომენდაცია ეძლევათ აწყობდნენ შემკავებელ პოზიციებს, ქმნიდნენ ცალკეულ საყრდენ პუნქტებს, აგრეთვე აყენებდნენ ღობურებს, მათ შორის ბირთვულ-სანაღმო ღობურებსაც. 

საარმიო კორპუსის თავდაცვის ძირითადი რაიონი შეიძლება იყოფოდეს თავდაცვის მეწინავე რაიონად და საკორპუსო რეზერვების განლაგების რაიონად. მისი სიღრმე შეიძლება აღწევდეს 90 კმ. 

როგორც საზღვარგარეთულ სამხედრო ბეჭდურ სიტყვაში აღინიშნებოდა, თავდაცვის მეწინავე რაიონი იწყება უშუალოდ უზრუნველყოფის ზოლის შემდეგ და ვრცელდება სიღრმეში კორპუსის პირველ ეშელონში თავდაცვაში მყოფი დივიზიის ზურგის საზღვრამდე, და შეიძლება აღწევდეს 30 კმ. ითვლება, რომ აქ იქნება წარმოებული ძირითადი საბრძოლო მოქმედებები. მისი საინჟინრო აღჭურვა მოიცავს: საბრძოლო პოზიციების შექმნას მათზე ქვედანაყოფების (ბატალიონი – ოცეული) განლაგებისათვის, თავდაცვითი მიჯნების, სარაკეტო კომპლექსთა საპოზიციო რაიონების, საველე და საზენიტო არტილერიის საცეცხლე პოზიციების, დივიზიის რეზერვების განლაგების რაიონებისა და კონტრშეტევებისთვის მათი გაშლის მიჯნების, მართვის პუნქტების განლაგების ადგილთა შექმნას, აგრეთვე საინჟინრო და ბირთვულ-სანაღმო ღობურების დაყენებას, მანევრისათვის გზების მომზადებას, შენიღბვის ღონისძიებების, აგრეთვე ცრუ რაიონებისა და პოზიციების აღჭურვის ღონისძიებათა ჩატარებას. 

კორპუსის რეზერვების (მეორე ეშელონის) განლაგების რაიონი მზადდება თავდაცვითი მოქმედებების ჩანაფიქრისა და ადგილმდებარეობის ხასიათის მიხედვით. კორპუსის რეზერვში გამოყოფილი ძალები და საშუალებანი ჩვეულებრივ იქნება 30 – 50 კმ დაშორებაზე კორპუსის თავდაცვის მეწინავე რაიონიდან. გაითვალისწინება, რომ აღნიშნული რაიონი უნდა უზრნველყოფდეს შენაერთებისა და ნაწილების განწერტვასა და ფარულ განლაგებას, აგრეთვე მათი მანევრის მოხერხებულობას. საინჟინრო თვალსაზრისით მის მომზადებაში რეკომენდირებულია რთავდნენ ჯარების განლაგების ადგილების, დამბლოკავი და მომწყვეტი პოზიციების, შენაერთებისა და ნაწილების კონტრშეტევებისთვის წინგამოსვლის მარშრუტებისა და გაშლის მიჯნების, ოპერატიულ-ტაქტიკური დანიშნულების სარაკეტო-ბირთვულ საშუალებათა საპოზიციო რაიონების მოწყობას (აღჭურვას). 

ზურგის რაიონი იქმნება თავდაცვის ძირითადი რაიონის უკან. მასში განლაგდება უმთავრესად ადმინისტრაციული სამსახურები და კავშირგაბმულობის კვანძები. ამ რაიონში შემოჭრილ მოწინააღმდეგის ცალკეულ ჯგუფებთან და დესანტებთან ბრძოლას აწარმოებენ აერომობილური ნაწილები და სხვა მობილური ძალები. ზურგის ქვედანაყოფების პირადი შემადგენლობა ასევე განსწავლული და მომზადებული უნდა იყოს თვითთავდაცვისათვის. 

ცეცხლის სისტემა საარმიო კორპუსის თავდაცვაში, როგორც ეს საზღვარგარეთულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, უნდა იგებოდეს ისეთი ანგარიშით, რომ უზრუნველიყოფოდეს ამოცანების, ადგილისა და დროის მიხედვით შეთანხმებული გამოყენება ყველა საშუალებისა შემომტევ მოწინააღმდეგეზე უწყვეტი და მზარდი საცეცხლე ზემოქმედების მიზნით. ცეცხლის სისტემა რეკომენდირებულია იგებოდეს ბირთვული და ქიმიური დარტყმების, საკორპუსო საველე და საზენიტო არტილერიის, სახმელეთო ჯარების უშუალო საავიაციო მხარდაჭერისათვის გამოყოფილი ტაქტიკური ავიაციის ჩვეულებრივი საბრძოლო მასალებით დარტყმების, აგრეთვე პირველი ეშელონის ნაწილებისა და შენაერთების არტილერიის, ტანკების, ყველა სახეობის ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებათა და სასროლი იარაღის ცეცხლის შეხამებაზე. ყოველივე ეს მჭიდროდაა მიბმული და დაკავშირებული ღობურების სისტემასა და ადგილმდებარეობის ხასიათთან. 

როგორც უცხოურ პრესაში აღინიშნება, ცეცხლის სისტემა უნდა უზრუნველყოფდეს: მოწინააღმდეგის ბირთვული თავდასხმის სისტემების განადგურებას (მათი აღმოჩენის და მიხედვით), შემოტევისთვის გამზადებულ ჯართა დაჯგუფებების დაზიანებას თავმოყრის რაიონებში, აგრეთვე წინგამოსვლისას, დაწყებული თავდაცვასთან შორეული მოსადგომებიდან და გაშლის მიჯნებზე; დაფარვის, საერთო და საბრძოლო დაცვის ჯარების საცეცხლე მხარდაჭერას; მოწინააღმდეგის ტანკებისა და ქვეითი ჯარის მასირებული შემოტევების მოგერიებას; ქვედანაყოფებს, ნაწილებსა და შენაერთებს შორის შუალედებისა და მათი ღია ფლანგების ცეცხლით დაფარვას; კონტრშეტევებისას ჯარების მხარდაჭერას. 

საარმიო კორპუსის მიერ თავდაცვითი ბრძოლის წარმოების ხერხები, აშშ სარდლობის აზრით, დამოკიდებულია უწინარეს ყოვლისა თავდაცვაში გადასვლის პირობებსა და მიზნებზე, ბირთვული და ქიმიური იარაღის გამოყენებაზე, აგრეთვე მოწინააღმდეგის მიერ შეტევაში გადმოსვლის ხერხებზე. 

თავდაცვითი მოქმედებები მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების არარსებობისას მოიცავს შემდეგი ამოცანების გადაწყვეტას: ღონისძიებებს მოწინააღმდეგის შემოტევის ჩასაშლელად ან შესასუსტებლად წინა ხაზს წინ, თავდაცვითი მოქმედებების წარმოებას თავდაცვის მეწინავე რაიონისა (პირველი ეშელონის დივიზიების თავდაცვის რაიონების) და საბრძოლო მოქმედებათა მთელი ზონის შენარჩუნებისთვის. 

აშშ არმიის სარდლობის შეხედულებებით, თავდაცვითი მოქმედებების წარმატებით წარმოების, მოწინააღმდეგს შემოტევის ჩაშლის ან დასუსტების მიზნით, ჯერ კიდევ თავდაცვის წინა კიდესთან მის გამოსვლამდე, გაითვალისწინება დაზიანების მიყენება მოწინააღმდეგის მთავარი დაჯგუფებისათვის შორეულ მოსადგომებზე, აქტიური საბრძოლო მოქმედებების წარმოება უზრუნველყოფის ზოლში, კონტრმომზადების ჩატარება და დამსწრები დარტყმების მიყენება ჯარების გასვლით თავდაცვის წინა კიდის იქით. 

მოწინააღმდეგისათვის დაზიანების მიყენება იწყება მხარდამჭერი ავიაციის მოქმედების ზონაში მისი შემოსვლის მომენტიდან. საცეცხლე დარტყმების ძლიერება გაიზრდება თავდაცვის მეწინავე რაიონთან მოწინააღმდეგის მოახლოებასთან ერთად საარმიო კორპუსის განკარგულებაში არსებულ საცეცხლე საშალებათა თანამიმდევრულად მოქმედებაში შეყვანის ხარჯზე, და მაქსიმუმს მიაღწევს წინა ხაზე შემოტევის მოგერიებისას. 

მასობრივი დაზიანების იარაღის ყველაზე უფრო ეფექტური გამოყენებისთვის ბირთვული დარყმები რეკომენდირებულია მიეყენებოდეს წინასწარ დასახულ (დაგეგმილ) რაიონებზე, რომლებიც შეირჩევა მოწინააღმდეგის ძირითადი დაჯგუფების შემოტევის სავარაუდო მიმართულებებზე, და პირველ რიგში მისი მთავარი დარტყმის სავარაუდო მიმართულებაზე. 

მოწინააღმდეგის ჯარების მოსვლასთან ერთად იზრდება კორპუსის საცეცხლე შესაძლებლობები პირველი ეშელონს დივიზიების საშტატო და მიცემული საველე არტილარიის ხარჯზე. მაგრამ ითვლება, რომ მოცემულ ეტაპზე დაზიანების ამ საშუალებათა გამოყენება ვერ იქონიებს გადამწყვეტ გავლენას შემომტევი დაჯგუფების ბრძოლისუნარიანობის დასუსტებაზე, არამად მხოლოდ შეაყოვნებს მის წინგამოსვლას და გაუძნელებს ორგანიზებულ გაშლასა და სვლიდან შეტევაზე გადმოსვლას. 

უზრუნველყოფის ზოლში საბრძოლო მოქმედებების წარმოება გაითვალისწინება დაფარვის ჯარებით, რომლებიც ხსნიან ცეცხლს მაქსიმალური დისტანციებიდან და აკავებენ მოიწინააღმდეგეს არტილერიის, ნაღმსატყორცნების, ტანკების, ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რეაქტიული ჭურვების (ტსმრჭ) ცეცხლით, აგრეთვე მიეყენება დარტყმები ტაქტიკური ავიაციით, საცეცხლე მხარდაჭერის ვერტმფრენებით. მოწინააღმდეგე იძულებული შეიქნება დროზე ადრე დაიწყოს შემოტევისათვის გაშლა. 

მოწინააღმდეგის შეტევაზე გადმოსვლის შემდეგ დაფარვის ჯარები, იყენებენ რა ნაღმ-ასაფეთქებელ ღობურებს, მათ შორის ბირთვულ ფუგასებსაც, აწარმოებენ შემკავებელ მოქმედებებს და ატარებენ კონტრშეტევებს ძირითად და შუალედურ პოზიციებზე, ისწრაფვიან მიაყენონ მოწინააღმდეგეს მაქსიმალური დანაკარგები, შეაჩერონ და დეზორგანიზაცია მოუხდინონ მის შემოტევას, შეიყვანონ შეცდომაში თავდაცვის მეწინავე რაიონის განლაგებასთან მიმართებით. 

შემკავებელი მოქმედებები უზრუნველყოფის ზოლში ხასიათდება მაღალი ძვრადობითა და სწრაფმდინარებით, თავდაცვის მანევრული და პოზიციური ფორმების შეხამებით, რაც, ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების აზრით, აიძულებს მოინააღმდეგეს არაერთხელ დაიკავოს შემოტევისათვის საწყისი მდგომარეობა და მუდმივად იმყოფებოდეს გაურკვევლობაში თავდამცავი ჯარების მოქმედებებთან მიმართებაში. შემკავებელი მოქმედებების წარმოებისას დაფარვის ჯარები თანამიმდევრობით დაიხევენ უკან ერთი მიჯნიდან მეორეზე, შეაკავებენ შემომტევს და მოქანცავენ მის ძალებს. აქ ფართო გამოყენებას ჰპოვებენ აერომობილური ქვედანაყოფები (ნაწილები), რომლებიც აწარმოებენ დაზვერვას, შეინარჩუნებენ გზათა კვანძებს, ხიდებს, უღელტეხილებს, ხეობებსა და დეფილეებს, საცეცხლე დარტყმებს მიაყენებენ სატანკო დაჯგუფებებს. რეკომენდირებულია ასევე აქტიურად იყენებდნენ სადაზვერვო-დივერსიულ ჯგუფებს დაზვერვის წარმოებისათვის მოწინააღმდეგის შემოტევის შესაძლო მიმართულებებზე და იმ ობიქეტების (მიზნებისა), რომლებზედაც იგეგმება ბირთვული დარტყმების მიყენება. 

დაფარვის ჯარების საბრძოლო მოქმედებების ხანგრძლივობა დამოკიდებულია მათ ამოცანაზე, შემადგენლობაზე, მხარეთა ძალებისა და საშუალებების თანაფარდობაზე, ადგილმდებარეობის ხასიათზე. ყველა შემთხვევაში ძირითადი მიზანია – რაც შეიძლება მეტად აკავებდნენ მოწინააღმდეგის გამოსვლას თავდამცავი ჯარების მთავარ ძალაებთან. მოწინააღმეგის მიერ საერთო დაცვის პოზიციებთან გამოსვლის შემდეგ დაფარვის ჯარები გამოიყვანებიან რეზერვში და იკავებენ მათთვის დანიშნულ რაიონს. საერთო და საბრძოლო დაცვის მოქმედებები დაფარვის ჯარების მოქმედებათა ანალოგიურია. 

საზღვარგარეთულ პრესაში აღინიშნება, რომ რაც უფრო შორს წარმოებს ბრძოლა წინა კიდიდან, მით უფრო ხელსაყრელია თავდაცვაში მყოფთათვის. რაც უფრო შორს თავდაცვის სიღრმეში შემოსვლის ნებას აძლევენ მოწინააღმდეგეს, მით უფრო მეტი შესაძლებლობა უჩნდება მას მოქმედებაში ახალი ძალების შემოყვანისა და გარღვევის გაფართოებისათვის, მით უფრო რთულია საარმიო კორპუსისთვის ინარჩუნებდეს ურთიერთმოქმედებას მეზობელ შენაერთებთან, მათ შორის ნატო-ს ბლოკში მოკავშირეებთან. 

თავდაცვის მეწინავე რაიონის წინა კიდესთან მოწინააღმდეგის გამოსვლის შემდეგ შეიძლება ტარდებოდეს კონტრმომზადება და წინა კიდის წინ დარტყმა. 

კონტრმომზადებას, როგორც სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, ორგანიზებას უკეთებს კორპუსის მეთაურობა და ის ხორციელდება პირველი ეშელონის შენაერთების ყველა სახეობის იარაღისა და ტაქტიკური ავიაციის ცეცხლით (მოკლე და მძლავრი დარტყმებით დასახულ ობიექტებსა და მიზნებზე) მოწინააღმდეგის ჯარებზე, რომელიც იკავებს ან უკვე დაიკავა საწყისი მდგომარეობა შემოტევისათვის. კონტრმომზადებაში მონაწილეობს მხოლოდ ის არტილერია, რომელიც განლაგებულია მოცემულ მიმართულებაზე. სხვა მიმართულებებიდან მისი გადმოსროლა ჩვეულებრივ არ გაითვალისწინება. ცალკეულ შემთხვევებში ამისთვის შეიძლება გამოყენებულ იქნას კორპუსის მეორე ეშელონის (რეზერვის) დივიზიის არტილერია და ნაღმსატყორცნები. 

ავიაცია ამ დროს დარტყმებს მიაყენებს იმ ობიექტებს, რომლებზედაც არტილერიას არ შეუძლია ცეცხლის წარმოება: ჯარების თავმოყრის რაიონები, მართვის პუნქტები, ბირთვული თავდასხმის საშუალებანი, საარმიო და ტაქტიკური ავიაციის ბაზირების აეროდრომები და ზურგის უმნიშვნელოვანესი ობიექტები. 

თუ შემომტევი ჯარები არ შექმნიან სახმელეთო ჯარების მსხვილ დაჯგუფებებს შეზღუდულ ფართობებზე, არამედ თავიანთ შენაერთებსა და ნაწილებს განწერტავენ ფრონტსა და სიღრმეში, მაშინ კონტრმომზადება შეიძლება არც ჩატარდეს. ამ შემთხვევაში რეკომენდირებულია მოწინააღმდეგის ჯარებს მიეყენოს რიგი თანამიმდევრული დარტყმებისა მათი აღმოჩენის და მიხედვით. 

კონტრმომზადების კვალდაკვალ, როგორც ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, შეიძლება მიყენებულ იქნას დამსწრები დარტყმა თავდაცვის წინა ხაზთან შემომტევი ჯარების გამოსვლასთან ერთად, რათა დაასრულონ მოწინააღმდეგის პირველი ეშელონის განადგურება და დაიპყრონ მომგებიანი რაიონები და მიჯნები, რომლებიც უზრუნველყოფენ ხელსაყრელ პირობებს შეტევაში გადასასვლელად ან მოწინააღმდეგისთვის თავდაცვის რაიონზე თვალყურის დევნების შესაძლებლობების წასართმევად. ასეთი დარტყმის მიყენებისათვის ძირითადად გამოყენებულ იქნება კორპუსის რეზერვი (მეორე ეშელონი). ამასთან მეორე ეშელონის (რეზერვის) დივიზიის დარტყმა მიეყენება ჩვეულებრივ სვლიდან (მის მიერ თავდაცვის სიღრმეში დაკავებული რაიონიდან) დამოუკიდებლად ან პირველი ეშელონის დივიზიების ნაწილებთან ერთობლივად. 

ითვლება, რომ კონტრმომზადება და ყველა სხვა ღინისძიება მოწინააღმდეგის შემოტევის ჩაშლისა და მისი დარტყმის შესუსტებისათვის არ შეიძლება ყოველთვის იყოს იმდენად ეფექტური, რომ მოწინააღმდეგემ უარი თქვას შემოტევაზე. ამიტომ რეკომენდირებულია, რომ კორპუსის ჯარები მუდმივ მზადყოფნაში იმყოფებოდნენ შემოტევის მოგერიებისთვის. 

ბრძოლა თავდაცვის მეწინავე რაიონის შესანარჩუნებლად ითვლება კორპუსის თავდაცვითი მოქმედებების ყველაზე უფრო დაძაბულ და საპასუხისმგებლო პერიოდად. პირველი ეშელონის დივიზიების ამოცანა ამ ეტაპზე იმაში მდგომარეობს, რომ მთელი ძალებითა და საშუალებებით აყენებდნენ მოწინააღმდეგეს მაქსიმალურ დანაკარგებს და რაც შეიძლება უფრო დიდხანს ინარჩუნებდნენ თავდაცვის მეწინავე მიჯნას. თუ მისი შენარჩუნება შეუძლებელია და ბრძოლა თავდაცვის რაიონის სიღრმეში ინაცვლებს, მაშინ ხელსაყრელი პირობებისას შეიძლება ტარდებოდეს კონტრშეტევები დივიზიების რეზერვებით. 

განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა კონტრშეტევების ჩატარებას კორპუსის მეორე ეშელონით (რეზრვით), როგორც თავდაცვის გადამწყვეტ ეტაპს. ძირითადი მიზანი ამ დროს არის – თავდაცვაში სოლის სახით შემოჭრილი მოწინააღმდეგის დაჯგუფების განადგურება, დაკარგული მდგომარეობის აღდგენა ან შეტევაზე გადასასვლელად პირობების შექმნა. ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში იგი დამოკიდებული იქნება გამოყენებულ ძალებსა და საშუალებებზე, აგრეთვე შექმნილ ვითარებაზე. 

მოწინააღმდეგის საბოლოოდ განადგურებისთვის ამ პირობებში რეკომენდირებულია თავიდან აყენებდნენ მას მასირებულ დარტყმებს ბირთვული, ქიმიური იარაღით, არტილერიითა და ავიაციით, ხოლო შემდეგ კი ატარებდნენ კონტრშეტევას მეორე ეშელონით (რეზერვით). 

როგორც უცხოურ ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, კონტრშტევა მეორე ეშელონით (რეზერვით) მიზანშეწონილია ტარდებოდეს მაშინ, როცა მოწინააღმდეგის დამრტყმელი დაჯგუფება მნიშვნელოვნადაა შესუსტებული, მისი უახლოესი რეზერვები გახარჯული (ამოწურული), შემოტევა შეჩერებულია ან შენელებული და შემომტევმა ნაწილებმა ჯერ კიდევ ვერ მოასწრეს მიღწეულ მიჯნებზე გამაგრება. კონტრშეტევა კორპუსის რეზერვებით (მეორე ეშლონით) შეიძლება ტარდებოდეს პირველი ეშელონის დივიზიების რეზერვებთან ერთობლივად. 

კონტრშტევის დაგეგმვისას გაითვალისწინება რამდენიმე შესაძლო მიმართულება და გაშლის მიჯნა, ბირთვული დარტყმების მიყენების რაიონი, აგრეთვე იგეგმება საბრძოლო უზრუნველყოფის ზომებიც. 

დიდი ყურადღება ეთმობა კონტრშეტევის საინჟინრო უზრუნველყოფას. აშშ სარდლობის შეხედულებებით, იგი მოიცავს: ჯარების წინ გამოსვლისათვის მარშრუტების მომზადებას, გაშლის მიჯნების აღჭურვას და კონტრშეტევის ჩამტარებელი ჯარების ფლანგებზე ღობურების მოწყობას. თითოეულ დივიზიაზე გაითვალისწინება მოეწყოს არანაკლებ სამი-ოთხი მარშრუტის და გაშლის ორი მიჯნისა თითოეულ მარშრუტზე. მარშრუტების რაოდენობის მიხედვით შენაერთების წინგამოსვლა შეიძლება ხორციელდებოდეს საბრიგადო ან საბატალიონო კოლონებში ორ ეშლონად. 

დაკავებული რაიონიდან გაშლის მიჯნაზე კორპუსის მეორე ეშლონის წინგამოსვლის დასაწყისი და ტემპი რეკომენდირებულია იგებოდეს ისეთი ანგარიშით, რომ ბირთვული დარტყმის მიყენების მომენტისათვის მისმა შენაერთებმა დაასრულონ მითითებულ მიჯნაზე გაშლა. კონტრშეტევის ჩამტარებელ დივიზიას ჩვეულებრივ ესმება ამოცანა შეუტიოს 15 – 20 კმ ზოლში, თავს მოუყრის რა ძირითად ძალისხმევას ფრონტის ვიწრო უბანზე – 8 კმ-მდე. მისი ამოცანაა – გაანადგუროს მოწინააღმდეგის შემოჭრილი ჯარები თავის ზოლში და სხვა შენაერთებთან ურთიერთმოქმედებით აღადგინოს თავდაცვის თავდაპირველი მდგომარეობა. იმავდროულად გაითვალისწინება მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხებაში მყოფი დივიზიების კონტრშტევაზე გადასვლაც. 

თავდაცვითი მოქმედებების წარმოების მსვლელობისას, როგორც საზღვარგარეთულ ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, ფართო გამოყენებას ჰპოვებენ აერომობილური ნაწილები (ქვედანაყოფები), განსაკუთრებით კი საცეცხლე მხარდაჭერის ვერტმფრენები, რომლებიც დარტყმებს მიაყენებენ მოწინააღმდეგის ყველაზე უფრო აქტიურ დაჯგუფებებს, წინ აღუდგებიან მათ წინსვლას. 

თუ ორპუსის მეორე ეშელონით (რეზერვით) ჩატარებული კონტრშეტევის შედეგად მოხერხდა დასახული მიზნის მიღწევა, მაშინ კორპუსის შემდგომი საბრძოლო მოქმედებების ხასიათი დამოკიდებული იქნება კონკრეტულად შექმნილ ვითარებაზე. კერძოდ, შეიძლება ჩატარებულ იქნას ძალებისა და საშუალებათა გადაჯგუფება შეტევისათვის ან შეიქმნას ახალი თავდაცვითი დაჯგუფება. 

იმ შემთხვევაში, როცა კონტრშეტევას არ ჰქონია წარმატება, კორპუსისათვის რეკომენდირებულია იყენებდეს მთელ თავის ძალებსა და საშუალებებს სოლისებურად შემოჭრილი მოწინააღმდეგის ბლოკირებისა და ბრძოლაში არმიათა ჯგუფის რეზერვების შემოყვანისათვის პირობების უზრუნველსაყოფად. 

ასეთია აშშ სარდლობის შეხედულებები თავდაცვის წარმოებაზე საარმიო კორპუსის მიერ. . 

გამოყენებული წყარო

შესაბამისი წერილი ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1977, № 8.

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა 
 

 

აშშ საარმიო კორპუსი შეტევაში

საომარ მზადებათა კომპლექსში აგრესიული ომების წარმოებისათვის აშშ არმიის სარდლობა მნიშვნელოვან ადგილს უთმობს სახმელეთო ჯარების შენაერთებისა და ნაწილების საბრძოლო შესაძლებლობებისა და მობილურობის ამაღლებას. ამასთან პირველხარისხოვანი ყურადღება ექცევა საარმიო კორპუსს, რომელიც წარმოადგენს აშშ არმიის ოპერატიულ-ტაქტიკურ (უმაღლეს ტაქტიკურ) შენაერთს. ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების აზრით, თანამედროვე ომის პირობებში სწორედ საარმიო კორპუსებმა და მათ შემადგენლობაში შემავალმა შენაერთებმა უნდა ითამაშონ ძირითადი როლი შეტევით ბრძოლაში (ოპერაციაში). 

როგორც საზღვარგარეთული სამხედრო ბეჭდური გამოცემებიდან ჩანს, უკანასკნელ წლებში სახმელეთო ჯარების განვითარება, მათ შორის საარმიო კორპუსისაც, მიდიოდა მისი საორგანიზაციო სტრუქტურის გაუმჯობესების, ახალი იარაღითა და საბრძოლო ტექნიკით აღჭურვის, კავშირგაბმულობისა და მართვის თანამედროვე საშუალებათა დანერგვის გზით. ასე, 1973–1974 წლებში საველე არმიების დაშლის შემდეგ მათი ბევრი ფუნქციის შესრულება საარმიო კორპუსებს დაეკისრათ. ცნობილია, რომ აშშ საარმიო კორპუსს არ გააჩნია ტიპიური ორგანიზაცია და ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში მისი საბრძოლო შემადგენლობა განისაზღვრება, ამომდინარე გადასაწყვეტი ამოცანებიდან და ვითარების პირობებიდან. მაგალითად, აშშ-ისა და ნატო-ს არმიების „რეფორჯერის“ ტიპის ყოველწლიურ სწავლებებზე მუშავდება ამერიკული ჯარების ევროპაში გადმოსროლის საკითხები, რაც შესაძლებლობას იძლევა გაზარდონ (ევროპაში უკვე დისლოცირებული) საარმიო კორპუსების საბრძოლო შემადგენლობა. უცხოურ პრესაში იტყობინებოდნენ, რომ აშშ საარმიო კორპუსი შეიძლება შეიცავდეს ოთხ-ექვს დივიზიას, აგრეთვე გაძლიერებისა და მხარდაჭერის საშუალებებს. 

სპეციალისტები თვლიან, რომ კორპუსის საბრძოლო შესაძლებლობების ამაღლებას ხელი შეუწყო საველე არტილერიის ჯგუფების შემადგენლობაში მართვადი რაკეტების (მრ) „ლანსი“ მაღალმობილური კომპლექსების შეყვანამ (მრ „სერჟანტისა“ და უმართავი რაკეტა /ურ/ „ონესთ ჯონის“ ნაცვლად), ვერტმფრენების რაოდენობის გაზრდამ, მათ შორის საცეცხლე მხარდაჭერის ვერტმფრენებისა, საარმიო ავიაციის თვითმფრინვების რაოდენობის გაზრდამ, კავშირგაბმულობის ახალი მცირეგაბარიტიანი აპარატურის მიწოდებამ, აგრეთვე ელექტრონულ-გამოთვლითი ტექნიკის ფართო დანერგვამ. რაც შეეხება დივიზიებს, მათ შემადგენლობაშიც მოხდა მნიშვნლოვანი ხარისხობრივი ცვლილებები. კერძოდ, გაიზარდა ტანკსაწინააღმდეგო მართავადი რეაქტიული ჭურვების გასაშვები დანადგარების (ტსმრჭ გდ) რაოდენობა (მექანიზებულ დივიზიაში – 108 და ჯავშანსატანკოში – 90 გდ), იგეგმება შეიარაღებაში საზენიტო მართვადი რაკეტების (ზმრ) „როლანდ“2 დივიზიონების მიღება, იქმნება საცეცხლე მხარდაჭერის ვერტმფრენების ნაწილები და ქვედანაყოფები და ა. შ. 

ეს და სხვა ღონისძიებანი, რომლებსაც ატარებს ამერიკული სარდლობა, მოწმობს მის მისწრაფებაზე შექმნას საარმიო კორპუსისა და დივიზიის ისეთი სტრუქტურა, რომელიც სრულად უპასუხებდა მომავალი ომის ხასიათს, ე. ი. საშუალებას მისცემდა მათ ეწარმოებინათ აქტიური შეტევითი და თავდაცვითი მოქმედებები სხვადასხვანაირ პირობებში, ნებისმიერ კონტინენტზე, როგორც ბირთვული იარაღის გამოყენებით, ისე დაზიანების ჩვეულებრივი საშუალებებისაც. 

საარმიო კორპუსის საბრძოლო მოქმედებათა ძირითად სახეობად ითვლება შეტევა. აშშ არმიის საველე წესდებებში ნათქვამია, რომ მხოლოდ შეტევით არის შესაძლებელი მოწინააღმდეგის ნების გატეხვა, ინიციატივის ხელში ჩაგდება და საბოლოო ჯამში ბრძოლაში (ოპერაციაში) გამარჯვების მიღწევა. 

საარმიო კორპუსის სწავლებათა მსვლელობისას ჩვეულებრივ არ განისაზღვრება შესაძლო მიზნებისა და ამოცანების მკაცრი ჩარჩოები. საბოლოო ამოცანების დასმისას რეკომენდირებულია ამოდიოდნენ უწინარეს ყოვლისა კორპუსის საბრძოლო შემადგენლობიდან, აგრეთვე ითვალისწინებდნენ მოწინააღმდეგის ძალებს, ადგილმდებარეობის პირობებსა და სხვა ფაქტორებს, რომლებმაც არსებითი გავლენა შეიძლება იქონიონ ოპერაციის (ბრძოლის) მსვლელობაზე. ამიტომ, ბუნებრივია, რომ შეტევის ფრონტის სიგანე და საბრძოლო ამოცანების სიღრმე შეიძლება იყოს განსხვავებული. 

საარმიო კორპუსი, როგორც გვიჩვენებს სწავლებების გამოცდილება, შეიძლება უტევდეს მოწინააღმდეგეს, რომელმაც წინასწარ მოამზადა თავდაცვა ან დაჩქარებით გადავიდა მასში; აწარმოებდეს შეტევით მოქმედებებს არმიათა ჯგუფის შემადგენლობაში ან დამოუკიდებლად (ცალკეულ მიმართულებაზე); უტევდეს არმიების ჯგუფის პირველ ეშელონში, იმყოფებოდეს მეორე ეშელონში (რეზრვში); მოქმედებდეს მთავარი დარტყმის მიმართულებაზე, შეადგენს რა შემტევი გაერთიანების მთავარი დარტყმის საფუძველს, ან მეორეხარისხოვან მიმართულებაზე. 

ცალკეულ შემთხვევებში საარმიო კორპუსი შეიძლება მოქმედებდეს ცალკეულ (დამოუკიდებელ) მიმართულებაზე, და წყვეტდეს კერძო ამოცანას, ან უზრუნველყოფდეს არმიათა ჯგუფის შემტევი ჯარების ძირითადი ძალების მოქმედებებს. 

ამერიკული სამხედრო სარდლობის შეხედულებების თანახმად, ბრძოლაში საარმიო კორპუსის წარმატება ბევრად იქნება დამოკიდებული მოწინააღმდეგისა და მისი ჩანაფიქრის სწორ შეფასებაზე, ძირითადი ძალისხმევის გადამწყვეტ მიმართულებაზე უნარიან თავმოყრაზე, ბრძოლის მომზადებისა და მისი მსვლელობისას ჯარების ურთიერთმოქმედებისა და მართვის მკაფიო ორგანიზებაზე. 

საარმიო კორპუსის შეტევითი მანევრის ძირითად ფორმებს მიეკუთვნება: გარღვევა, შემოვლა (მისი სახესხვაობებით) და ფრონტალური შეტევა. აშშ არმიის წესდებებით მანევრის სახეობას რეკომენდირებულია ირჩევდნენ ისეთი ანგარიშით, რომ საბრძოლო მოქმედებათა მსვლელობისას შესაძლებელი იყოს ბირთვული იარაღითა და დაზიანების ჩველებრივი საშუალებებით მოწინააღმდეგისათვის მიყენებული დარტყმების ეფექტურობის ყველაზე უფრო მოკლე ვადებში და სრულად გამოყენება. 

საარმიო კორპუსის შეტევით მოქმედებათა უმნიშვნელოვანეს პრინციპებად ითვლება: ბირთვული დარტყმების შედეგების სწრაფი გამოყენება, ავიაციის, სარაკეტო ჯარებისა და არტილერიის დარტყმების კვალდაკვალ შემტევი ნაწილების უწყვეტი მოძრაობა, რომელიც არ მისცემს მოწინააღმდეგეს საშუალებას გამაგრდეს ხელსაყრელ მიჯნებზე ან ორგანიზებულად დააზიანოს ცეცხლით შეტევაზე გადასული ჯართა დაჯგუფებანი. 

წინგამოსვლა და მოწინააღმდეგესთან დაახლოება რეკომენდირებულია ტარდებოდეს სალაშქრო კოლონებით, ბრძოლაში ორგანიზებულად შესვლისათვის მუდმივ მზადყოფნაში. ჯარების გაშლა და ჩამოქვეითება ხორციელდება მხოლოდ მაშინ, როცა აუცილებელია მოწინააღმდეგის თავდაცვის გარღვევა. 

აშშ არმიის წესდებებით რეკომენდირებულია მთავარი დარტყმის მიმართულებას ირჩევდნენ ისეთი ანგარიშით და ისეთ რაიონში, სადაც ადგილმდებარეობის პირობები მაქსიმალურად უშვებს სატანკო და მექანიზებული ჯარების გამოყენებას, ხოლო თვითონ დარტყმამ შეიძლება მოიტანოს ყველაზე მეტი წარმატება. ის შეიძლება მიყენებულ იქნას თავდაცვის ყველაზე უფრო ძლიერ ან სუსტ უბანზე. მთავარი დარტყმის გარდა, ჯარების ძირითადი დაჯგუფების მოქმედებათა უზრუნველყოფის ან ადგილმდებარეობის ცალკეულ უბნებზე მოწინააღმდეგის შებოჭვის მიზნით საარმიო კორპუსი შეიძლება აყენებდეს დამხმარე დარტყმებს. 

შეტევისთვის საარმიო კორპუსის საბრძოლო მოწყობის შექმნისას, ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების აზრით, უნდა ითვალისწინებდნენ მოწინააღმდეგის შესაძლებლობებს დაკავებული მიჯნის შენარჩუნებაში, ადგილმდებარეობისა და ამინდის პირობების განსაკუთრებულობებს, შემტევი და თავდამცავი ჯარებისადმი მოცემული რაიონის მოსახლეობის დამოკიდებულებას, გამოყენებადი იარაღის სახეობას, კორპუსში ძალებისა და საშუალებათა არსებობას, მხარდამჭერი და ურთიერთმოქმედი ჯარების შესაძლებლობებს და სხვა. შეტევის მომზადება რეკომენდირებულია ტარდებოდეს ყველაზე უფრო მოკლე ვადებში, ფარულად და კარგად ორგანიზებული საჰაერო თავდაცვის დროს. ყველა შემთხვევაში შექმნილი დაჯგუფება უნდა უზრუნველყოფდეს მოწინააღმდეგის თავდაცვაზე ძლიერი თავდაპირველი დარტყმის მიყენებას. 

ამჟამად ცენტრალურ-ევროპულ საომარ მოქმედებათა თეატრზე (ცე ომთ) დისლოცრებულ აშშ-ისა და ნატო-ს წევრი სხვა ქვეყნების საარმიო კორპუსებს შეუძლიათ შეადგინონ შეტევით დაჯგუფებათა ჯარების საფუძველი ომის დასაწყისში. საბრძოლო შემადგენლობისა და ტექნიკური აღჭურვილობის მიხედვით ისინი ერთნაირი არ არიან. ასე, ომთ-ზე ნატო-ს სახმელეთო ჯარების დაჯგუფების პირველ ეშელონში შემავალი აშშ-ისა და გფრ-ის საარმიო კორპუსები ნატო-ს მონაწილე სხვა ქვეყნების ანალოგიურ შენაერთებზე უფრო ძლიერია როგორც ბირთული იარაღის მატარებელთა რაოდენობით, ისე საარმიო ავიაციის ვერტმფენების, ტანკების, საარტილერიო ქვემეხებისა და ნაღმსატყორცნების რაოდენობითაც. 

მაგალითად, აშშ საარმიო კორპუსის შემადგენლობაში ამჟამად ჩვეულებრივ შედიან: ჯავშანსატანკო და ორი მექანიზებული დივიზიები, ჯავშანსაკავალერიო პოლკი, საველე არტილერიის ორი ჯგუფი, აგრეთვე უზრუნველყოფისა და მომსახურების სხვადასხვა ნაწილები. ასეთი შემადგენლობისას კორპუსს შეიძლება ჰყავდეს: 60–70 ათასი ადამიანი, 900-ზე მეტი ტანკი, ოპერატიულ-ტაქტიკური რაკეტების (ოტრ) „ლანსი“ 20–24 გასაშვები დანადგარი (გდ), 203,2 და 155 მმ კალიბრის 200-ზე მეტი ჰაუბიცა, რომელთაც შეუძლიათ ცეცხლის წარმოება ასევე ბირთვული საბრძოლო მასალებით, ჩვეულებრივთან ერთად, 300–320 ნაღმსატყორცნი, 450–470 ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რეაქტიული ჭურვების „თოუს“ გასაშვები დანადგარი (ტსმრჭ გდ) და უუკუცემო ქვემეხი, 3700–3800 ყუმბარსატყორცნი, 200-ზე მეტი ვერტმფრენი, აგრეთვე 300 ერთეულზე მეტი საზენიტო საშუალება. გფრ საარმიო კორპუსს შეიძლება ჰქონდეს ბირთვული საბრძოლო მასალების 35-მდე მატარებელი, დაახლოებით 300 ქვემეხი და ნაღმსატყორცნი, 48–50 ვერტმფრენი და დაახლ. 1000 ტანკი. უცხოელი სამხედრო სპეციალისტები მიიჩნევენ, რომ ნატო-ს გაერთიანებულ (სამოკავშირეო) სახმელეთო ჯარებში შემავალი სხვა კორპუსების საბრძოლო შესაძლებლობები გაცილებით დაბალია ამერიკულ და დასავლეთგერმანულ კორპუსებთან შედარებით. 

როგორც საზღვარგარეთული ბეჭდური გამოიცემები იტყობინებოდნენ, შეტევის მომზადებისას აშშ საარმიო კორპუსის შემადგენლობა შეიძლება გაიზარდოს ორი-სამი დივიზიით და გაძლიერების სახით მიიღოს საველე არტილერიის ოთხი-ხუთი დივიზიონი (72–90 ქვემეხი), ოპერატიულ-ტაქტიკური რაკეტების ერთი-ორი დივიზიონი, საინჟინრო-მესანგრეთა ორი-სამი ბატალიონი და სხვა ნაწილები. ამერიკელი სპეციალისტები თვლიან, რომ კორპუსის ასეთი საბრძოლო შემადგენლობისას შეიძლება შეიქმნას ტანკებისა და არტილერიის მნიშვნელოვანი სიმკვრივეები, განსაკუთრებით ძირითადი ძალების შეტევის მიმართულებებზე. ასე, ხუთდივიზანი შემადგენლობის კორპუსის ძალების 2/3-ის 15–20 კმ სიგანის ფრონტზე თავმოყრისას საერთო სიმკვრივემ ამ უბანზე შეიძლება შეადგინოს 50–60 ტანკი და 25–30 ქვემეხი და ნაღმსატყორცნი 1 კმ-ზე. 

ნატო-ს ჯარების სწავლებებზე შეტევის მომზადებისას საარმიო კორპუსს ჩვეულებრივ მიეთითებოდა საბრძოლო ამოცანა, შეტევის ზოლი და მთავარი დარტყმის მიმართულება. კორპუსის საბრძოლო ამოცანა, როგორც წესი, მდგომარეობდა მოწინააღმდეგის პირისპირ მდგომი დაჯგუფების განადგურებასა და მისი თავდაცვის სიღრმეში მნიშვნელოვანი ობიექტების დაპყრობაში. ამასთან უახლოესი ამოცანის სიღრმე ჩვეულებრივ შეადგენდა 35–40 კმ, საბოლოოსი კი – 80–120 კმ და მეტს. შეტევის ზოლის სიგანე მთავარ მიმართულებაზე აღწევდა 50–60 კმ, მეორეხარისხოვანზე – 80–100 კმ. კორპუსის შემადგენლობაში ხუთი-ექვსი დივიზიის არსებობისას შეტევის ზოლის სიგანე შეიძლება გაიზარდოს 120 კმ-მდე, ხოლო ამოცანების სიღრმე კი –200–220 კმ-მდე. მოყვანილი ნორმატივები მიახლოებითია, ვინაიდან აშშ არმიაში ამოცანების დასმისას რეკომენდირებულია ამოდიოდნენ უწინარეს ყოვლისა შექმნილი ვითარებიდან, შესასრულებელი ამოცანებიდან, ოპერაციის ხანგრძლივობიდან და მისი გაქანებიდან (размах). 

საარმიო კორპუსის შეტევაზე გადასვლა, უცხოელი სამხედრო სპეციალისტების აზრით, შეიძლება ხორციელდებოდეს ორი ხერხით: მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების მდგომარეობიდან (იხ. ნახატი) და ე. წ. „ფართოდ განწერტებული ამოსავალი (საწყისი) რაიონებიდან“, როცა მთავრი ძალები განლაგდება წინა ხაზიდან 60–80 კმ დაშორებით, ხოლო საწყის მიჯნას კი იკავებენ კორპუსის დაფარვის ნაწილები ან ამ მიმართულებაზე მოქმედი სხვა ჯარები. 

ითვლება, რომ პირველი ხერხი დამახასიათებელია საბრძოლო მოქმედებების წარმოებისას დაზიანების ჩვეულებრივ საშუალებათა გამოყენებით, აგრეთვე მაშინ, როცა მოწინააღმდეგემ მოასწრო გაშლა და თავდაცვის ორგანიზაცია; მეორე – შეტევის სულ დასაწყისიდანვე ბირთვული იარაღის გამოყენების პირობებში, თუ პირისპირ მდგომ დაჯგუფებას მიეყენა მნიშვნელოვანი დაზიანება, აგრეთვე მოწინააღმდეგის შედარებით სუსტ თავდაცვაზე შეტევისას. 

შეტევაში საარმიო კორპუსის საბრძოლო მოწყობა შეიძლება აიგოს ერთ ეშელონად (საერთო და სპეციალური რეზერვების არსებობისას), აგრეთვე ორ ეშელონად, როცა მეორე ეშელონში გამოიყოფა ერთი-ორი დივიზია და უზრუნველმყოფი ქვედანაყოფები (ნაწილები). 

საარმიო კორპუსის ერთ ეშელონად მოწყობისას ჯავშანსატანკო დივიზა, როგორც წესი, იმოქმედებს მთავარ მიმართულებაზე. კორპუსის შემადგენლობაში შემავალი დივიზიები, საბრძოლო მოწყობაში მათი ადგილის, შესასრულებელი ამოცანისა და მოწინააღმდეგის თავდაცვის მდგრადობის მიხედვით, თავიანთ საბრძოლო რიგებს შეიძლება აწყობდნენ ორ, ზოგჯერ კი ერთ ეშელონად. მოწინააღმდეგის განადგურებაში დიდი როლი ეთმობა სარაკეტო და საარტილერიო ნაწილებსა და ჯავშანსატანკო ჯარებს. კორპუსის ორეშელონიანი მოწყობისას თავდაცვის გარღვევაში ძირითადი მნიშვნელობა ენიჭება პირველ ეშელონს, რომელსაც დაეკისრება უახლოესი ამოცანის შესრულება. 

საკორპუსო არტილერია ბრძოლოს დროს უფრო ხშირად გაითვალისწინება ნაწილდებოდეს დივიზიებზე. მაგრამ სარაკეტო სისტემები, აგრეთვე საარტილერიო დივიზიონების ნაწილი შეადგენენ საკორპუსო არტილერიის დაჯგუფებას, რომელიც იქნება კორპუსის მეთაურის განკარგულებაში. ჯავშანსაკავალერიო პოლკს ჩვეულებრივ იგეგმება იყენებდნენ დაზვერვის საწარმოებლად და დივიზიების საბრძოლო რიგებს შორის წყვეტებში ფლანგების დასაფარავად, ხოლო აუცილებლობის შემთვევაში – თავდაცვის სიღრმეში მოწინააღმდეგის მნიშვნელოვანი ობიექტების დასაპყრობად და ძირითადი ძალების მოსვლამდე მათ შესანარჩუნებლად. 

რაც შეეხება კორპუსის საბრძოლო რიგებისადმი წაყენებულ მოთხოვნებს, აშშ არმიაში რეკომენდირებულია ღებულობდნენ ყველა ზომას ჯარების განსაწერტებლად როგორც ფრონტში, ისე სიღრმეშიც, „რათა არ ქმნიდნენ ხელსაყრელ პირობებს ბირთვული დარტყმებისათვის“. ამისთვის გაითვალისწინება განალაგებდნენ დაფარვისა და დაცვის ნაწილებს რაც შეიძლება ახლოს მოწინააღმდეგესთან, არ უშვებდნენ მის მოწყვეტას (отрыв) შეტევის მსვლელობისას და არ აძლევდნენ მას საშუალებას ახდენდეს თავდაცვის ორგანიზებას ახალ მიჯნებზე. შეტევის მომზადებისას მეტად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება საბრძოლო უზრუნველყოფის ორგანიზაციას, უწინარეს ყოვლისა დაზვერვის, ატომსაწინააღმდეგო დაცვის და საჰაერო თავდაცვისა. 

დაზვერვისათვის რეკომენდირებულია იყენებდნენ არა მარტო სპეციალურ სადაზვერვო ქვედანაყოფებს, არამედ, აუცილებლობის შემთხვევაში, სახაზოსაც მოტოქვეითი და სატანკო ბრიგადების შემადგენლობიდან. ვიეტნამში ომის წარმოების გამოცდილებამ მთლიანად დაადასტურა ეს მოთხოვნა. ასე, მე-3 საკორპუსო ზონაში, ჯავშანსაკავალერიო პოლკის გარდა დაზვერვის საწარმოებლად გამოიყენებოდა ქვეითი და სატანკო ქვედანაყოფები ოცეულის, ასეულის, ხოლო ზოგჯერ კი ბატალიონის შემადგენლობითაც. განსაკუთრებით გულდასმით ხდება დაზვერვის ორგანიზაცია ჯარების გადაადგილებისას, მათი თავმოყრის რაიონებში და გაშლის დროს. 

ბრძოლის მომზადების მსვლელობისას რეკომენდირებულია საარმიო კორპუსის პირველი ეშელონის ჯარების შემადგენლობიდან იქმნებოდეს ჯართა დამრტყმელი და დამხმარე დაჯგუფებანი. დამრტყმელი დაჯგუფებები უნდა შეიცავდნენ ძალებისა და საშუალებათა ძირითად ნაწილს. მათი მოქმედებების მიმართულებაზე ნავარაუდევია შეიყვანონ ბრძოლაში საარმიო კორპუსის მეორე ეშელონი. დამხმარე დაჯგუფებები შეასრულებენ უზრუნველმყოფელ და შემბოჭველ ფუნქციებს მეორეხარისხოვან მიმართულებებზე. კორპუსის ჯართა დაჯგუფების შეტევისათვის თავმოყრა, წინგასვლა და გაშლა რეკომენდირებულია ტარდებოდეს ფარულად და, როგორც წესი, ღამით. 

კორპუსის შეტევის მზადების მსვლელობისას დიდი მნიშვნელობა ენიჭება მოწინააღმდეგის დეზინფომაციის ღონისძიებებს ჯარების თავმოყრის რაიონებთან და საბრძოლო მოქმედებების დაწყებასთან მიმართებაში. ამისთვის რეკომენდირებულია ტარდებოდეს ე. წ. „სპეციალური ოპერაციები მოწინააღმდეგის შეცდომაში შესაყვანად“. მოცემულ შემთხვევაში განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა ცალკეულ ღონისძიებათა სიმართლედ წარმოსახვას, „რომლებიც მაქსიმალურად უპასუხებდნენ ჯარების მოქმედებათა ხასიათს, ხოლო მონაცემები კი მათ შესახებ მოხვდებოდა მოწინაარმდეგესთან მისი დაზვერვის ჩვეულებრივი არხების მეშვეობით“. 

კორპუსის ჯარების გასვლა საწყის მიჯნაზე და შეტევისთვის მათი გაშლა (თუ ის იწყება სვლიდან) გაითვალისწინება წარმოებდეს არტილერიის ცეცხლისა და ავიაციის დარტყმების საფარველ ქვეშ ბირვთული იარაღის ან დაზიანების მხოლოდ ჩველებრივ საშუალებათა გამოყენებით. 

იმ შემთხვევაში, როდესაც კორპუსის დივიზიები და სხვა ნაწილები იმყოფებიან უშუალო შეხებაში მოწინააღმდეგესთან, მათ მიერ დაკავებული პოზიციები წარმოადგენს საწყის მდებარეობას შეტევისათვის. 

თუ ბირთული იარაღი იგეგმება გამოყენებულ იქნას მოწინააღმდეგის თავდაცვის წინა ხაზზე განლაგებული მიზნების დასაზიანებლად, მასინ საწყისი პოზიციები ჯარებისთვის დაინიშნება 3–5 კმ-ში წინა ხაზიდან (დაფარვის ქვედანაყოფებისგან). როცა შეტევა იწყება დაზიანების ჩვეულებრივ საშუალებათა გამოყენებით, ხოლო ბირთვული დარტყმები კი მიეყენება შერჩევით მოწინააღმდეგის თავდაცვის სიღრმეში, მაშინ საწყისი (ამოსავალი) მიჯნა იქნება თავისი ჯარების მიერ დაკავებული წინა ხაზი. 

თავდაცვის გარღვევას, როგორც ამერიკულ სამხედრო გამოცემებში მიეთითება, წინ უნდა უსწრებდეს მძლავრი საცეცხლე მომზადება, რომელიც განხორციელდება ავიაციით, სარაკეტო და საარტილერიო ნაწილებითა და ქვედანაყოფებით. მის ძირითად მიზანს წარმოადგენს მოწინააღმდეგის საცეცხლე საშუალებების ჩახშობა, ჯარებისა და მართვის პუნქტების განადგურება. 

ზემდგომი სარდლობის გადაწყვეტილებით კორპუსის შეტევის ინტერესებში თავდაცვაში მყოფ ჯარებს შეიძლება მიეყენოს მასირებული დარტყმები ტაქტიკური და საავიამზიდო ავიაციით (ეს უკანასკნელი ზღვისპირა მიმართულებაზე მოქმედებისას), რომლებსაც უნდა ითვალისწინებდეს კორპუსის შტაბი დაგეგმვის დროს. 

ასე, ახლო არმოსავლეთში ომში ისრაული ავიაციის დარტყმები ხშირად იწყებოდა უშუალო შეხებაში მყოფი ჯარების საბრძოლო რიგებზე, და მთავრდებოდა არაბული ნაწილებისა და შეანაერთების საბრძოლო რიგების მთელ სიღრმეში. ამასთან დარტყმების დიდი ნაწილი მოდიოდა სატანკო და საარტილერიო ქვედანაყოფებსა და ნაწილებზე. 

მოწინააღმდეგის თავდაცვის საბოლოოდ ჩახშობისთვის უშუალოდ შეტევის წინ რეკომენდირებულია არტილერიისა და ნაღმსატყორცნების ცეცხლის თავმოყრა რაიონებში, სადაც იმყოფება უმნიშვნელოვანესი ობიექტები: სარაკეტო ქვედანაყოფები, მოწინააღმდეგის ცოცხალი ძალა, მართვის პუნქტები, კავშირგაბმულობის კვანძები და სხვა. 

საცეცხლე მომზადების დასრულების შემდეგ პირველი ეშელონის დივიზიების ბრიგადები გადადიან შეტევაში, არტილერიის ცეცხლი გადაიტანება სიღრმეში და ფლანგებზე. შემტევი ჯარები თავდამცავი ჯარების მნიშვნელოვან ობიექტებზე სარაკეტო-საარტილერიო დარტყმებთან ერთდროულად დარტყმებს აყენებენ ავიაციითაც. სწავლებების გამოცდილებით უშუალო საავიაციო მომზადება ხორციელდება 100–120 კმ და მეტ სიღრმეში. 

პირველი ეშელონის დივიზიები უნდა ანადგურებდნენ წინააღმდეგობის კერებს თავდაცვის მთავარ ზოლში, მისწრაფებული იქნებიან რა რაც შეიძლება სწრაფად შეიჭრან (გაარღვიონ) თავდაცვის სიღრმეში, გააფართოონ გარღვევის ზოლი და არ დაუშვან მოწინააღმეგის ახალ მიჯნებზე გამაგრება. 

შეტევის მსვლელობისას შენაერთების (ცალკეული ნაწილების) წინაშე ადრე დასმული ამოცანები შეიძლება იცვლებოდეს შექმნილი ვითარების შესაბამისად. მაგალითად, აშშ არმიის წესდებებში რეკომენდირებულია დარტყმების მიმართულებათა შეცვლა. ითვლება, რომ „თუ არ შეიძლება წარმატების მიღწევა ბრძოლაში ერთ უბანზე, მთავარი დარტყმა აუცილებელია გადაიტანონ მეორეზე, სადაც არსებობს ხელსაყრელი პირობები შეტევისათვის“. 

საცეცხლე ზემოქმედების გასაძლიერებლად იმ მიმართულებაზე, სადაც დაისახა წარმატება ან მოითხოვება ტაქტიკური მიმართებით მნიშვნელოვანი ობიექტების ჩახშობა, რეკომენდირებულია ფართოდ იყენებდნენ საარმიო ავიაციას, ოპერატიულ-ტაქტიკური დანიშნულების რაკეტებს, აგრეთვე ტაქტიკურ ავიაციასაც. 

იმ შემთხვევაში, როცა შემტევი ჯარები თავდაცვის სიღრმეში წააწყდნენ ძლიერად გამაგრებულ მიჯნებს (ობიექტებს), რეკომენდირებულია მათთვის გვერდის ავლა, ხოლო ამის შეუძლებლობის შემთხვევაში კი – შეტევა არტილერიის, ტაქტიკური და საარმიო ავიაციის ძლიერი დარტყმების შემდეგ. 

წარმატების განვითარება შეტევის მსვლელობისას დაეკისრება უმთავრესად მეორე ეშელონებს (რეზერვებს). ამისთვის რეკომენდირებულია ჰყავდეთ ისინი მუდმივ საბრძოლო მზადყოფნაში, გადაანაცვლებენ რა განწერტებულ საბრძოლო რიგებში, და არ დაუშვებენ ჯარების მსხვილ თავმოყრას ერთ რაიონში. ითვლება, რომ მეორე ეშელონების (რეზერვების) ბრძოლაში შეყვანა უზრუნველყოფილ უნდა იქნას არტილერიისა და ავიაციის საიმედო საცეცხლე დაფარვით იმ მიჯნებიდან, რომლებიც უშვებენ ჯარების გაშლასა და მოწინააღმდეგეზე შეტევას ბრძოლაში შეყვანილი შენაერთის ძირითადი ძალებით. ამასთან მეორე ეშელონი შეიძლება შეიყვანონ სრული შემადგენლობით ან ცალკეულ ნაწილებად, მაგრამ, როგორც წესი, ერთ მიმართულებაზე. 

შეტევის მაღალი ტემპების შენარჩუნებისთვის გაითვალისწინება ტაქტიკური საჰაერო (აერომობილური), ზღვისპირა მიმართულებებზე კი საზღვაო დესანტების გადასროლა (გადასხმა) ასეული – ბატალიონის, ხოლო ზოგჯერ კი ბრიგადის შემადგენლობაშიც, რომლებიც ვითარების-და მიხედვით შეიძლება გადაისროლებოდეს 10 – 50 კმ სიღრმეში. საჰაერო (აერომობილური) დესანტები, როგორც ვიეტნამში მიღებულმა საბრძოლო გამოცდილებამ უჩვენა, იპყრობენ ცალკეულ რაიონებს (ობიექტებს) და ინარჩუნებენ მათ შემტევი ჯარების მოსვლამდე, ორგანიზებას უკეთებენ რა იქ ავიაციის დაფარვის ქვეშ წრიულ თავდაცვას. 

საბოლოო მიჯნის მიღწევისა და საბრძოლო ამოცანის შესრულებისთანავე საარმიო კორპუსი ახდენს დაპყრობილ მიჯნებზე გამაგრების ორგანიზებას, უზრუნველყოფს არმიათა ჯგუფის რეზერვების (მეორე ეშელონების) ბრძოლაში შემოყვანას ან ასრულებს ახალ ამოცანას. 

გამოყენებული წყარო

წერილი ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1976, № 10.

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა 

 

ამერიკული არმიის ქვეითი და მოტოქვეითი ბატალიონები

პენტაგონის ხელმძღვანელობის შეხედულებებით, აშშ სამხედრო მანქანის მნიშვნელოვანი ელემენტი იყო და რჩება სახმელეო ჯარები. ორგანიზაციულად იგი შეყვანილია სარდლობებში, საარმიო კორპუსებში, დივიზიებში, ცალკეულ ბრიგადებში, სპეციალური დანიშნულების ჯგუფებში, ჯავშანსაკავალერიო პოლკებში, ცალკეულ ბატალიონებსა (დივიზიონებსა) და ასეულებში. 

აშშ სახმლეთო ჯარების ძირითადი ტაქტიკური შენაერთია დივიზია. ამჟამად არსებობს დივიზიების ხუთი ტიპი: ქვეითი, მექანიზებული, ჯავშანსატანკო, საჰაერო-სადესანტო და აერომობილური (აღნიშნული დივიზიების ორგანიზაციის შესახებ იხ. Зарубежное военное обозрение, 1973, № 5, с. 19–28). დივიზია შედგება ორი ძირითადი ელემენტისაგან: მუდმივი ნაწილებისა და ქვედანაყოფებისგან, რომლებიც ე. წ. დივიზიის საფუძველს წარმოქმნიან, და საბრძოლო ბატალიონების სხვადასხვანაირი შეხამებისაგან, რომლებიც დივიზიის ტიპს განსაზღვრავენ. ტიპიური შემადგენლობის თითოეულ დივიზიას გააჩნია ბრიგადების სამი შტაბი, რომლებსაც მათ მიერ შესრულებადი ამოცანების მიხედვით ექვემდებარებიან სხვადასხვა რაოდენობის საბრძოლო ბატალიონები, აგრეთვე მხარდაჭერისა და უზრუნველყოფის ქვედანაყოფები. 

ამ სტატიაში, უცხოურ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემათა მონაცემების მიხედვით, მოკლედ იქნება განხილული ამერიკული არმიის ქვეითი და მოტოქვეითი ბატალიონების ორგანიზაცია, შეიარაღება და ტაქტიკა. 

ქვეითი და მოტოქვეითი ბატალიონების ორგანიზაცია და შეიარაღება 

1971 წლის ორგანიზაციის ქვეითი ბატალიონი შედგება შტაბის, საშტაბო ასეულის, სამი ქვეითი ასეულისა და საცეცხლე მხარდაჭერის ასეულისაგან (ნახ. 1). 

[ნახატი] 

ნახ. 1. ქვეითი ბატალიონის ორგანიზაცია 

საშტაბო ასეულში არის ასეულის მართვა, ბატალიონის შტაბის მომსახურების სექცია და ოთხი ოცეული (კავშირგაბმულობის, სარემონტო, სამედიცინო და უზრუნველყოფის). რიცხოვნება დაახლოებით 160 ადამიანია. ასეულში მოითვლება 142 5,56-მმ ავტომატური შაშხანა, 16 7,62-მმ და 12,7-მმ ტყვიამფრქვევი, 6 40-მმ ყუმბარსატყორცნი, 57 სხვადასხვა დანიშნულების ავტომობილი, 49 მისაბმელი, 26 რადიოსადგური, 3 სატელეფონო კომუტატორი და 17 ტელეფონის აპარატი. 

ქვეით ასეულში შედიან: ასეულის მართვა (აქვს მართვის სექცია), სამი ქვეითი ოცეული და ნაღმსატყორცნების ერთი ოცეული. ქვეითი ოცეული შედგება ოცეულის მართვის, სამი ქვეითი ათეულისა და იარაღის ათეულისაგან. თითოეულ ქვეით ათეულში 11 ადამიანია. პირადი იარაღის გარდა მასში არის ორი 40-მმ ყუმბარსატყორცნი. იარაღის ათეული ასევე მოითვლის 11 ადამიანს, ჯგუფური იარაღიდან მასში არის ორი 7,62-მმ ტყვიამფრქვევი და ორი 90-მმ უუკუცემო ტანკსაწინააღმდეგო თოფი. ნაღმსატყორცნების ოცეული მოიცავს ოცეულის მართვასა და ნაღმსატყორცნების სამ ათეულს, თითოეულში თითო-თითო 81-მმ ნაღმსატყორცნით. სულ ქვეით ასეულში დაახლ. 170 ადამიანია; შეიარაღებაში მას გააჩნია 140-მდე ავტომატური შაშხანა (კალიბრი 5,56 მმ), 6 ტყვიამფრქვევი (7,62 მმ), 23 ყუმბარსატყორცნი, 6 უუკუცემო ტანკსაწინააღმდეგო თოფი, 3 ნაღმსატყორცნი, 7 სხვადასხვა ავტომობილი მისაბმელებით, 16 რადიოსადგური, 3 სატელეფონო კომუტატორი და 29 ტელეფონის აპარატი. 

საცეცხლე მხარდაჭერის ასეული შედგება ასეულის მართვის, სამი ოცეულისა (სადაზვერვო, ნაღმსატყორცნების, ტანკსაწინააღმდეგო) და ორი სექციისაგან (რადიოსალოკაციო და საზენიტო მართვადი რაკეტების /ზმრ/ „რედ აი“). ასეულის რიცხოვნებაა დაახლ. 140 ადამიანი, მასში არის 120-მდე 5,56-მმ ავტომატური შაშხანა, 8 ტყვიამფრქვევი (7,62 მმ), 11 ყუმბარსატყორცნი (40 მმ), ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რეაქტიული ჭურვების „თოუს“ 6 გასაშვები დანადგარი (6 ტსმრჭ გდ), 4 ნაღმსატყორცნი (106,7 მმ), ზმრ „რედ აის“ 5 კომპლექტი, 36 ავტომობილი, 28 მისაბმელი, 50-მდე სხვადასხვა რადიოსადგური, 5 სატელეფონო კომუტატორი და დაახლ. 30 ტელეფონის აპარატი. 

სულ ქვეით ბატალიონშია 817 ადამიანი, 680 5,56-მმ ავტომატური შაშხანა, 42 7,62-მმ ტყვიამფრქვევი, 86 40-მმ ყუმბარსატყორცნი, 18 90-მმ უუკუცემო ტანკსაწინაარმდეგო თოფი, ტსმრჭ „თოუს“ 6 გდ (უფრო გვიანდელი მონაცემებით, 12 გდ, ხოლო ევროპაში მყოფ ბატალიონებში 18 გდ), 13 81-მმ და 106,7-მმ ნაღმსატყორცნი, ზმრ „რედ აის“ 5 კომპლექტი, 115-მდე ავტომობილი, დაახლ. 100 მისაბმელი, 120-ზე მეტი სხვადასხვა რადიოსადგური, 17 სატელეფონო კომუტატორი და 130-ზე მეტი ტელეფონის აპარატი. 

მოტოქვეითი ბატალიონი შედგება შტაბის, საშტაბო ასეულის, სამი მოტოქვეითი ასეულისა და საცეცხლე მხარდაჭერის ასეულისაგან (ნახ. 2). 

[ნახატი] 

ნახ. 2. მოტოქვეითი ბატალიონის ორგანიზაცია 

საშტაბო ასეულის შემადგენლობაში არის ასეულის მართვა, ბატალიონის შტაბის მომსახურების სექცია და ოთხი ოცეული (კავშირგაბმულობის, სარემონტო, სამედიცინო და უზრუნველყოფის). ასეულში მოითვლება დაახლ. 180 ადამიანი, 140-ზე მეტი 5,56-მმ ავტომატური შაშხანა, 26 7,62-მმ და 12,7-მმ ტყვიამფრქვევი, 6 40-მმ ყუმბარსატყორცნი, 3 მცურავი მუხლუხიანი ჯავშანტრანსპორტერი (ჯტრ), 8 საკომანდო-საშტაბო და სადაზვერვო მცურავი მოჯავშნული მანქანა, 40-ზე მეტი ავტომობილი, დახალ. 35 მისაბმელი, 30 რადიოსადგური, 2 სატელეფონო კომუტატორი და 10-ზე მეტი ტელეფონის აპარატი. 

მოტოქვეითი ასეული მოიცავს ასეულის მართვას, სამ მოტოქვეით ოცეულსა და ნაღმსატყორცნების ოცეულს. ასეულის მართვაში ორი სექციაა – მართვისა და სარემონტო. მოტოქვეითი ოცეული შედგება ოცეულის მართვის, სამი მოტოქვეითი ათეულისა და იარაღის ათეულისაგან. მოტოქვეით ათეულში 11 ადამიანია, რომელთაც პირადი იარაღის გარდა აქვთ ორი 40-მმ ყუმბარსატყორცნი. იარაღის ათეულში ასევე 11 ადამიანია, ჯგუფური იარაღიდან მასში არის ორი 90-მმ უუკუცემო ტანკსაწინააღმდეგო თოფი და ორი 7,62-მმ ტყვიამფრქვევი. ნაღმსატყორცნების ოცეული შედგება მართვისა და ნაღმსატყორცნების სამი ათეულისაგან, თითოეულში თითო 81-მმ ნაღმსატყორცნით. მოტოქვეით ასეულში მოითვლება დაახლ. 190 ადამიანი, 160-მდე 5,56-მმ ავტომატური შაშხანა, 16 ტყვიამფრქვევი (7,62 და 12,7 მმ კალიბრისა), 24 40-მმ ყუმბარსატყორცნი, 6 90-მმ უუკუცემო ტანკსაწინააღმდეგო თოფი, 3 81-მმ ნაღმსატყორცნი, 14 მცურავი მუხლუხიანი ჯავშანტრანსპორტერი (ჯტრ), 5 სხვადასხვა ავტომობილი მისაბმელებით, დაახლ. 30 რადიოსადგური, 2 სატელეფონო კომუტატორი და 12 ტელეფონის აპარატი. 

საცეცხლე მხარდაჭერის ასეულის შემადგენლობაში არის ასეულის მართვა, ორი სექცია (რადიოსალოკაციო და ზმრ „რედ აის“) და სამი ოცეული (სადაზვერვო, ნაღმსატყორცნებისა და ტანკსაწინააღმდეგო). სადაზვერვო ოცეული მოიცავს ოცეულის მართვასა და ორ სადაზვერვო სექციას. ნაღმსატყორცნების ოცეულშია – ოცეულის მართვა და ოთხი ათეული, თითოეულში თითო 106,7-მმ ნაღმსატყორცნით. ტანკსაწინააღმდეგო ოცეული შედგება ოცეულის მართვისა და ტსმრჭ „თოუს“ ექვსი ათეულისაგან. საცეხლე მხარდაჭერის ასეულში მოითვლება 145 ადამიანი, 120-მდე 5,56-მმ ავტომატური შაშხანა, 16 40-მმ ყუმაბარსატყორცნი, ტსმრჭ „თოუს“ 6 გასაშვები დანადგარი, 4 106,7-მმ ნაღმსატყორცნი, ზმრ „რედ აის“ 5 კომპლექტი, 11 საკომანდო-საშტაბო და სადაზვერვო მცურავი მოჯავშნული მანქანა, 2 ჯტრ, 21 ავტომობილი, 15-ზე მეტი მისაბმელი, 50-ზე მეტი სხვადასხვა რადიოსადგური, 5 სატელეფონო კომუტატორი და 30-მდე ტელეფონის აპარატი. 

სულ მოტოქვეით ბატალიონში 888 ადამიანია. მის შეიარაღებაშია 730-მდე 5,56-მმ ავტომატური შაშხანა, 75 ტყვიამფრქვევი (7,62 და 12,7 მმ კალიბრის), 94 40-მმ ყუმბარსატყორცნი, 18 90-მმ უუკუცემო ტანკსაწინააღმდეგო თოფი, 13 ნაღმსატყორცნი (9 81 მმ და 4 106,7 მმ კალიბრისა), ტსმრჭ „თოუს“ 6 გასაშვები დანადგარი (უფრო გვიანდელი მონაცემებით, 12 გდ, ხოლო ევროპაში მყოფ ბატალიონებში 18 გდ), ზმრ „რედ აის“ 5 კომპლექტი, 70-მდე ჯტრ, საკომანდო-საშტაბო და სადაზვერვო მოჯავშნული მანქანა, დაახლ. 80 სხვადასხვა ავტომობილი, 70-მდე მისაბმელი, დაახლ. 170 რადიოსადგური, 13 სატელეფონო კომუტატორი და დაახლ. 130 ტელეფონის აპარატი. 

საბრძოლო გამოყენების საფუძვლები 

ამერიკული სამხედრო სარდლობის შეხედულებებით, თანამედროვე ქვეით და მოტოქვეით ბატალიონებს შეუძლიათ წარმატებით ასრულებდნენ ამოცანებს როგორც შეტევაში, ისე თავდაცვაშიც. ამასთან საბრძოლო მოქმედებების ძირითად სახეობად ითვლება შეტევითი ბრძოლა, რომლის შედეგადაც მიიღწევა მოწინააღმდეგეზე გამარჯვება. შეტევა შეიძლება ხორციელდებოდეს მოწინააღმდეგეზე, რომელიც დაჩქარებით გადავიდა თავდაცვაში ან წინასწარ მოემზადა ამისათვის. შეტევითი მოქმედებების მთავარ პრინციპებს წარმოადგენს ჩანაფიქრის სიმარტივე, მოქმედებების მოულოდნელობა და გაბედულება (გადამჭრელობა), საბრძოლო რიგების დროულად განწერტვა მოწინააღმდეგის ბირთვული დარტყმების შემთხვევისათვის და ძალებისა და საშუალებათა ამდენადვე სწრაფად თავმოყრა მოწინააღმდეგის ცოცხალი ძალისა და ტექნიკის მაქსიმალურად განადგურების მიზნით. მანევრის ძირითად ფორმებს მიეკუთვნება შემოვლა (ორმხრივი შემოვლა და ღრმა შემოვლა) და გარღვევა. ჯარების შეტევის ერთ-ერთი ხერხია გაჟონვა. ის შეიძლება გამოიყენებოდეს მანევრის სხვა ფორმებთან შეხამებასა და შეტევითი მოქმედებების ყველა სახეობაში (მოწინააღმდეგესთან დაახლოების, ბრძოლით დაზვერვის, წარმატების განვითარებისა და დევნის დროს). 

მოტოქვეითი (ქვეითი) ბატალიონი შეტევაში მოქმედებს, როგორც წესი, დივიზიის ერთ-ერთი ბრიგადის შემადგენლობაში. იმავე დროს არ არის გამორიცხული მის მიერ დამოუკიდებელი ამოცანის შესრულების შესაძლებლობაც. ბრიგადის შემადგენლობაში მოქმედებისას ბატალიონი შეიძლება იყოს მის პირველ ან მეორე ეშელონში (რეზრვში), დამხმარე ან ძირითად მიმართულებაზე. საბრძოლო მოქმედებების პერიოდში გაძლიერებული ბატალიონი ქმნის ტაქტიკურ ჯგუფს. ითვლება, რომ ასეთი ჯგუფები ყველაზე უფრო მიზანშეწონილია იქმნებოდეს და გამოიყენებოდეს პირველი ეშელონის ბრიგადებში. გაძლიერებული ბატალიონის მეთაური თავის მხრივ ძალებსა და საშუალებებს ანაწილებს ასეულებში. საშტატო და მიცემული ასეულების ბაზაზე იგი ქმნის გაძლიერებულ საასეულო ტაქტიკურ ჯგუფებს, რომლებიც ჩვეულებრივ შედგებიან ორი და მეტი ჯართა გვარეობის ქვედანაყოფებისაგან. 

ბრიგადის შემადგენლობაში მყოფი მოტოქვეითი ბატალიონის შეტევაში გადასვლის ძირითადი ხერხია – შეტევა სვლიდან. მოცემულ შემთხვევაში ბატალიონის ქვედანაყოფები იკავებენ თავმოყრის რაიონებს (ლოდინის რაიონებს) თავდამცავი ჯარების არტილერიის ცეცხლის მიღწევადობის ზონის გარეთ. ლოდინის რაიონები მოწინააღმდეგის თავდაცვის წინა ხაზიდან შეიძლება დაშორებული იყოს 15–20 კმ-ით, ხოლო თავმოყრის რაიონები კი 40 კმ-მდე და მეტად. ამ რაიონებში ბატალიონის შტაბი ახოციელებს შეტევისთვის მომზადებას, გარდა ამისა, ხდება საბრძოლო მანქანების ტექნიკური შემოწმება და საწვავით გაწყობა. 

მოტოქვეითი ბატალიონის მოწყობა მოწინააღმდეგესთან დაახლოებისას მოცემულია ნახ. 3-ზე. 

[ნახატი] 

ნახ. 3. /////////////////////////////////////// 

მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების მდგომარეობიდან შეტევაში გადასვლისას ბატალიონის მიერ დაკავებული მიჯნა იქცევა საწყის (ამოსავალ) მდებარეობად შეტევისათვის. სიღრმიდან წინგამოსვლით შეტევისას თავისი ჯარების დაზიანების თავიდან ასაცილებლად საწყის მდგომარეობას რეკომენდირებულია იკავებდნენ მოწინააღმდეგის თავდაცვის წინა ხაზიდან 1–3 კმ დაშორებით. 

საბრძოლო ამოცანებს ბატალიონს შეტევაში ჩვეულებრივ უსვამენ ობიექტების მიხედვით და ჰყოფენ უახლოეს და მომდევნო (შემდგომ) ამოცანებად. ობიექტების სახით ინიშნება ტაქტიკური თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი ადგილმდებარეობის უბნები, არტილერიის საცეცხლე პოზიციების რაიონები, თავდაცვითი პოზიციები, მართვის პუნქტები და ა. შ. უახლოესი ობიექტი საბატალიონო ტაქტიკურ ჯგუფს ენიშნება 3–4 კმ სიღრმეში, მომდევნო კი – 6–8 კმ. შეტევის ზოლის სიგანე აღწევს 5 კმ-მდე. 

ბატალიონი შეიძლება უტევდეს საბრძოლო მოწყობით ერთ, ორ ან სამ ეშელონად, შვერით მარჯვნივ ან მარცხნივ, კუთხით წინ ან უკან. საბრძოლო მოწყობა დამოკიდებულია მიღებულ ამოცანაზე, მოწინააღმდეგის თავდაცვისა და ადგილმდებარეობის ხასიათზე, აგრეთვე ბრიგადის მეორე ეშელონის (რეზერვის) შემადგენლობაზე. თუმცა კი ყველაზე უფრო დამახასიათებლად ითვლება საბრძოლო მოწყობა ორ ეშელონად, როდესაც პირველ ეშელონში მოქმედებს ორი ტაქტიკური საასეულო ჯგუფი, ხოლო მეორეში – ერთი ასეული (ან ტაქტიკური საასეულო ჯგუფი). ბატალიონის საბრძოლო მოწყობა ერთ ეშელონად (რეზერვის გამოყოფით) ჩვეულებრივ აიგება შეტევის ფართო ფრონტზე წარმოებისას, როდესაც აუცილებელია წინა ხაზიდან დიდი მანძილის დაშორებით განლაგებული ობიექტის დაუფლება, აგრეთვე როდესაც ბრიგადას აქვს ორეშელონიანი საბრძოლო მოწყობა (ნახ. 4). ვიწრო ფრონტზე შეტევისას, როდესაც ბატალიონი ასრულებს მოწინააღმდეგის ღრმად ეშეკონირებული თავდაცვის გარღვევის ამოცანას, ბატალიონის საბრძოლო მოწყობა აიგება სამ ეშელონად. 

[ნახატი] 

ნახ. 4. /////////////////////////////////////////// 

სვლიდან შეტევისას თავმოყრის რაიონებიდან (ლოდინის რაიონებიდან) წინგამოსვლა იწყება ისეთი ანგარიშით, რომ საარტილერიო მომზადების (ბირთვული დარყმების მიყენების) დასრულების მომენტისათვის მეწინავე ქვედანაყოფები იმყოფებოდნენ შეტევისთვის საწყის მიჯნაზე და შეეძლოთ შეტევის დაწყება საცეცხლე დარტყმების შედეგების მაქსიმალურად გამოყენებით. საწყის მიჯნასთან მოსვლის და მიხედვით ბატალიონი არტილერიის ცეცხლისა და ავიაციის დარტყმების საფარველქვეშ იშლება საასეულო და საოცეულო კოლონებად და ღებულობს დადგენილ საბრძოლო მოწყობას. 

შეტევა იწყება დაუყოვნებლივ საცეცხლე მომზადების დასრულების შემდეგ. ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები მიიჩნევენ, რომ შეტევის ხერხები დამოკიდებულია მოწინააღმდეგის თავდაცვის ხასიათსა და საცეცხლე მომზადების მსვლელობისას მისი თავდაცვის ჩახშობის (დათრგუნვის) ხარისხზე. თუ ბირთვული დარტყმები მიეყენებოდა თავდაცვის პირველ და მეორე პოზიციებს, მაშინ ბატალიონის ქვედანაყოფები საწყისი მდგომარეობიდან წინ მიდიან ჯტრ-ებით, ტანკებზე განთავსებული დესანტის სახით და სვლიდან უტევენ მოწინააღმდეგეს. 

მოწინააღმდეგის თავდაცვის ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებებით გაჯერებულობის ხარისხის, აგრეთვე ადგილმდებარეობის პირობების მიხედვით ტანკები შეიძლება უტევდნენ ქვეით ჯართან ერთობლივად, მოქმედებდნენ დამოუკიდებელ მიმართულებაზე ან ადგილიდან ცეცხლით მხარს უჭერდნენ ქვეით ჯარს. 

გაითვალისწინება მოტოქვეითი (ქვეითი) ჯარისა და ტანკების შეტევა ხორციელდებოდეს უშუალო საარტილერიო მხარდაჭერის დროს უპირატესად ცეცხლის თანდათანობით თავმოყრის მეთოდით. ავიაცია ამ დროს დარტყმებს აყენებს წინააღმდეგობის ყველაზე უფრო მნიშვნელოვან კერებზე, რომლებიც ხელს უშლიან ჯარების წარმატებით წინსვლას, აგრეთვე მართვის პუნქტებზე, კავშირგაბმულობის კვანძებზე, წინმომავალ რეზერვებსა და მოწინააღმდეგის ზურგის ობიექტებზე. 

შესაბამის დარიგებებში ხაზი ესმება, რომ გარღვევისას შეტევა უნდა ვითარდებოდეს სწრაფად, რათა მაქსიმალურად დაირღვეს მოწინააღმდეგის თავდაცვის სისტემა და არ მიეცეს მას შესაძლებლობა დროულად დაიხიოს უკან და მოემზადოს აქტიურ საპასუხო მოქმედებათა ორგანიზებისთვის. 

შემტევი ქვედანაყოფებისაგან მოითხოვება რაც შეიძლება უფრო სწრაფად შედიოდნენ მოწინააღმდეგის თავდაცვის სიღრმეში, წინააღმდეგობის ცალკეულ კერათა ლიკვიდაციაზე დროის ხარჯვის გარეშე, რომელთა განადგურებაც რეკომენდირებულია მეორე ეშელონებით, აგრეთვე არტილერიის ცეცხლით. 

ბატალიონების მეორე ეშელონების ასეულები ბრძოლაში შეიყვანება, როგორც წესი, უახლოესი საბატალიონო ობიექტების დაუფლების შემდეგ, როდესაც პირველი ეშელონების ასეულები გამაგრდნენ და მზად არიან უზრუნველყონ მეორე ეშელონების ასეულების ბრძოლაში შეყვანა. მათი ბრძოლაში შეყვანა ხორციელდება პირველი ეშელონის ასეულებს შორის პირაპირებში ან ფლანგებიდან. მოწინააღმდეგის კონტრშემოტევებს რეკომენდირებულია იგერიებდნენ არტილერიის, ტანკებისა და შემტევი ქვედანაყოფების ცეცხლით. ბატალიონის მიერ მისი მომდევნო ობიექტის დაუფლების შემდეგ ქვედანაყოფები მაგრდებიან ადგილმდებარეობაზე და აღდგება ბატალიონის მეორე ეშელონი (რეზერვი). 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები მიიჩნევენ, რომ შეტევის მაღალი ტემპების მიღწევისა და ფრონტიდან შემტევი ჯარებისთვის დახმარების აღმოჩენისათვის, აგრეთვე მიღწეული წარმატების განსავითარებლად ფართოდ უნდა გამოიყენებოდეს ტაქტიკური საჰაერო დესანტები. 

შეტევითი მოქმედებების დამამთავრებელ ეტაპს წარმოადგენს დევნა, რომელიც შეიძლება დაემთხვეს წარმატების განვითარებას ან მაშინვე მოჰყვეს მას. ბატალიონის ქვედანაყოფები, როგორც წესი, უტევენ კოლონებად თითო-თითო ან რამდენიმე მიმართულებით, ან წინასაბრძოლო რიგებში. დევნისას, როგორც ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები აღნიშნავენ, მეწინავე ქვედანაყოფები, მოწინააღმდეგის უმნიშვნელო ძალებთან გაჭიანურებულ ბრძოლებში ჩაუბმელად, სწრაფად უნდა მიდიოდნენ წინ, რათა მოწინააღმდეგემ ვერ შეძლოს მომზადებულ მიჯნაზე თავდაცვის ორგანიზება. ითვლება, რომ დევნის დროს მოწინააღმდეგის უკანდახევის გზაზე წინ უნდა გადიოდნენ სატანკო დესანტები ან ვერტმფრენებით გადაისროდნენ საჰაერო დესანტებს. 

მოტოქვეითი (ქვეითი) ბატალიონი თავდაცვაში. ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების შეხედულებებით, თავდაცვა – ეს არის საბრძოლო მოქმედებების სახეობა, რომელშიც ჯარები გადადიან დროებით მოწინააღმდეგისათვის დანაკარგების მიყენებისა და მისი მოქანცვის მიზნით, მისი შემოტევის ჩაშლის ან მოგერიების, რომელიმე მნიშვნელოვანი რაიონის შენარჩუნებისა და შეტევისთვის მოსამზადებლად დროის მოგების მიზნით. თავდაცვის ძირითად პრინციპებს ბირთვული იარაღის გამოყენების პირობებში მიეკუთვნება: თავდაცვის ღრმა ეშელონირება, საბრძოლო რიგების განწერტვა, ჯარების მოქნილობა და მათი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა, აგრეთვე შეტევაზე გადასასვლელად ნებისმიერი შესაძლებლობების გამოყენება. თანამედროვე თავდაცვა ემყარება მაღალმობილური ქვედანაყოფების მიერ სხვადასხვა სახეობის ღობურების ფართო გამოყენებას, მათ შორის ბირთვული ფუგასებისა. 

თავდაცვა ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში იყოფა რაიონის თავდაცვად და მობილურ თავდაცვად. პირველის არსი იმაზე დაიყვანება, რომ შენარჩუნებულ იქნას ადგილმდებარეობის განსაზღვრული რაიონი. მას აწარმოებენ შენაერთები, ნაწილები, ქვედანაყოფები და ის ემყარება საცეცხლე საშუალებების მაქსიმალურ გამოყენებას, აგრეთვე ადგილმდებარეობის საინჟინრო აღჭურვას. მობილური თავდაცვისას მის მეწინავე რაიონში განალაგებენ ჯარების მინიმალურად აუცილებელ რაოდენობას, რომელთაც შესწევთ უნარი თავდაპირველი წინააღმდეგობა გაუწიონ მოწინააღმდეგეს და აიძულონ იგი შემოუტიოს წინასწარ დასახულ რაიონში, რათა მას მიაყენონ ბირთვული დარტყმა და ძირითადი ძალებით ჩაატარონ კონტრშეტევა. ითვლება, რომ თავდაცვის ეს სახეობა ყველაზე უფრო სრულად პასუხობს თავდავითი მოქმედებების წარმოების მოთხოვნებს ბირთვული იარაღის გამოყენების პირობებში. მობილურ თავდაცვას შეიძლება აწარმოებდეს გაძლიერებული მექანიზებული ბრიგადა, აგრეთვე უფრო მსხვილი შენაერთები და გაერთიანებანი. 

მოტოქვეითი ბატალიონი თავდაცვაში მოქმედებს, როგორც წესი, დივიზიის ერთ-ერთი ბრიგადის შემადგენლობაში, იმყოფება რა მის პირველ ან მეორე ეშელონში. არც ისაა გამორიცხული, რომ ბატალიონი აგრეთვე შეიძლება ასრულებდეს დამოუკიდებელ ამოცანას და ემორჩილებოდეს უშუალოდ დივიზიის მეთაურს (მაგალითად, მნიშვნელოვანი ობიექტის თავდაცვისას ან საერთო დაცვის ძალების სახით მოქმედებების დროს). 

ბატალიონის საბრძოლო მოწყობა აიგება ყველაზე უფრო ხშირად ორ ეშელონად: ორი ასეული პირველ ეშელონში, ერთიც – მეორეში (რეზერვში). ბატალიონმა შეიძლება მიიღოს გაძლიერება ორი სატანკო ოცეულის შემადგენლობით, აგრეთვე მესანგრეთა ოცეული (ნახ. 5). 

[ნახატი] 

ნახ. 5. ////////////////////////////////////// 

მეორეხარისხოვან მიმართულებაზე თავდაცვისას ბატალონი საბრძოლო მოწყობას აგებს ორ ეშელონად. ბატალიონი იკავებს თავდაცვის რაიონს 5 კმ-მდე ფრონტში და 3 კმ-მდე სიღრმეში. ასეული იცავს რაიონს 1500 მ-მდე ფრონტში და 1000 მ-მდე სიღრმეში, მასში აწყობს (აღჭურავს) და იკავებს საასეულო საყრდენ პუნქტს. ითვლება, რომ მეორე ეშელონის ასეული საყრდენ პუნქტს უნდა ქმნიდეს ტაქტიკური თავლსაზრისით მნიშვნელოვან მიჯნებზე ან ადგილმდებარეობის უბნებზე, რათა შესაძლებელი იყოს ფრონტიდან ან ფლანგიდან სოლის სახით შემოჭრილი მოწინააღმდეგის ბლოკირება. 

ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში დიდი ყურადღება ეთმობა თავდაცვაში ჯარების საბრძოლო უზრუნველყოფას: დაზვერვას, ბირთვულსაწინააღმდეგო დაცვას, ტანკსაწინააღმდეგო და საჰაერო თავდაცვას, აგრეთვე შენიღბვას. ძალებისა და საშუალებათა განაწილება, წინა ხაზის წინ მოწინააღმდეგის შემოტევის მოგერიების წესი და რიგი, კონტრშეტევების მიმართულება, აგრეთვე ბატალიონის ზურგის უზრუნველყოფა ბატალიონში შესამუშავებელ თავდაცვის გეგმაში ჩაირთვება. 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების აზრით, ბირთვული იარაღის გამოჩენამ არსებითად შეცვალა შეხედულებები დაფარვისა და დაცვის ჯარების მოქმედებათა შესახებ. აღინიშნება, რომ დაფარვის ზოლში საბრძოლო მოქმედებების უნარიანმა წარმოებამ შეიძლება გამოიწვიოს მოწინააღმდეგის განადგურება ჯერ კიდევ თავდაცვის რაიონის წინა ხაზთან მის გამოსვლამდეც. დაფარვის ჯარების ქვედანაყოფები აწარმოებენ შემკავებელ მოქმედებებს თანამიმდებრობით დაკავებულ მიჯნებზე. ისინი ეწვიან მოწინააღმდეგის დაზვერვასა და მასთან საცეხლე ბრძოლას საერთო და საბრძოლო დაცვის პოზიციების წინა ხაზის გამოვლის მომენტამდე. საერთო და საბრძოლო დაცვის ქვედანაყოფები ორგანიზებას უკეთებენ ჩვეულებრივი და ბირთვული ღობურებისა და ბუნებრივ დაბრკოლებათა დაფარვას, რათა მათ წინ თავმოყრილი მოწინააღმდეგის ჯარები იოლ მიზნებად იქცნენ ბირთვული იარაღით დაზიანებისთვის. 

იმ შემთხვევაში, თუ არ არის მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხება, ბატალიონიდან წინ აყენებენ საბრძოლო დაცვას – გაძლიერებულ ოცეულამდე პირველი ან მეორე ეშელონის ასეულიდან (2500 მ-მდე დაშორებაზე). ეს ქვედანაყოფები აჩაღებენ კიდეც თავდაცვით ბრძოლას, რათა შორეულ მისადგომებზე ცეცხლით ზარალი მიაყენონ მოწინააღმდეგეს და ხელი შეუშალონ მის მიერ თავდამცავის წინა ხაზის დაზვერვას. საბრძოლო დაცვაში მოქმედი ქვედანაყოფები ამოცანების შესრულების შემდეგ წინა ხაზის უკან იხევენ და თავიანთ საყრდენ პუნქტებს იკავებენ. 

მოწინააღმდეგის საცეხლე მომზადების პერიოდში ბატალიონის პირადი შემადგენლობა იმყოფება საფარში. საბრძოლო პოზიციებზე რჩებიან მხოლოდ საბრძოლო გათვლების მეთვალყურეები. საცეცხლე მომზადების დასრულების შემდეგ მთელი პირადი შემადგენლობა ჩვეულებრივ გამოდის საფრებიდან, იკავებს თავის საბრძოლო ადგილებს და ცეცხლს უხსნის მოწინააღმდეგეს. 

პირველი პოზიციის წინა ხაზთან მოწინააღმდეგის მოახლოების პერიოდში ბატალიონის ქვედანაყოფები ცეცხლს აწარმოებენ მაქსიმალური ინტენსივობით, რათა განწერტონ მოწინააღმდეგის საბრძოლო რიგები და ჩაშალონ მისი შემოტევა. იძულებით უკანდახევის შემთხვევაში მეწინავე ქვედანაყოფები სწრაფად უნდა მოწყდნენ მოწინააღმდეგეს, რათა საშუალება მისცენ თავიანთ ჯარებს მიაყენონ მას ბირთვული დარტყმები. 

თავდაცვის საასეულო რაიონებში მოწინააღმდეგის სოლისებურად შემოჭრისას ბატალიონის მეთაური ყველა ზომას ღებულობს მის გასანადგურებლად. ამასთან ჯავშანტრანსპორტერები მხარს უჭერენ ქვედანაყოფების ბრძოლას, უშენენ რა საბორტო იარაღიდან ცეცხლს შემომტევ ჯარებს. მიცემული ტანკები და საშტატო ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებანი პოზიციების მორიგეობითი შეცვლით აზიანებენ შემოჭრილ ტანკებს. თუ მოწინააღმდეგის მცირე ჯგუფები შემოიჭრნენ სოლისებურად მცირე სიღრმეში, მათი ლიკვიდირებისა და მდგმარეობის აღდგენისათვის მიზანშეწონილად ითვლება ბატალიონის მეორე ეშელონის ძალებით კერძო კონტრშეტევების ჩატარება. მათი ჩატარება რეკომენდირებულია იმ მომენტში, როდესაც მოწინააღმდეგის შემოტევა დროებით შეჩერებულია. 

იმ შემთხვევაში, როდესაც მოწინააღმდეგემ მოახერხა მნიშვნელოვანი ძალებით ფართო ფრონტზე თავდაცვის გარღვევა, ბატალიონის მეორე ეშელონები (რეზერვი) იკავებენ თავდაცვას სიღრმეში, რათა გააჩერონ მოწინააღმდეგის შემდგომი წინწამოსვლა და შექმნან პირობები ბრიგადის ან დივიზიის რეზერვის ძალებით კონტრშეტევისათვის. ბატალიონის უკანდახევა დაკავებული პოზიციებიდან დაიშვება ბრიგადის (დივიზიის) მეთაურის ბრძანებით. თუ ბატალიონი მთავარი ძალებისგან იზოლაციაში აღმოჩნდება, მან უნდა მოახდინოს წრიული თავდაცვის ორგანიზაცია. 

ბატალიონის საცეცხლე მხარდაჭერის ასეულის ქვედანაყოფების გამოყენებასთან მიმართებაში ოფიციალურ სახელმძღვანელოებში აღინიშნება შემდეგი. სადაზვერვო ოცეული, როგორც წესი, გამოიყენება ცენტრალიზებულად და მხოლოდ იშვიათ შემთხვევებში მიეცემა ასეულებს ათეულების სახით. იგი შეიძლება გამოიყენებოდეს ფლანგების დასაფარავად, ასეულის შესაცვლელად ან გაძლიერებისთვის, რომელმაც ბირთვული დარტყმა განიცადა, აგრეთვე შეიძლება იყოს ბატალიონის მეთაურის რეზერვი, ეწეოდეს მარშრუტების დაზვერვას, ზომავდეს რადიაციის დონეებს და ასრულებდეს სხვა ამოცანებს. ტანკსაწინააღმდეგო ოცეული შეიძლება მოქმედებდეს სრული შემადგენლობით, როდესაც განსაზღვრულია ძირითადი ტანკსახიფათო მიმართულება. სხვა შემთხვევებში, განსაკუთრებით როდესაც ბატალიონს ეძლევა სატანკო ასეული, იგი გამოიყენება დეცენტრალიზებულად (თითოეულ ასეულს დაექვემდებარება ტსმრჭ-ების ერთი-ორი ათეული). ბატალიონის მეთაურის რეზერვში შეიძლება იყოს ასევე ტსმრჭ-ების ერთი-ორი ათეული. ზმრ „რედ აის“ სექცია ასრულებს ბატალიონის ძირითადი ძალების საჰაერო თავდაცვის ამოცანებს. იგი შეიძლება მოქმედებდეს სრული შემადგენლობით ან საცეცხლე გათვლების სახით მიეცეს ასეულებს. ორივე შემთხვევაში საცეცხლე გათვლების მართვას ახორციელებს სექციის მეთაური. მოტოქვეითი ბატალიონის ნაღმსატყორცნების ოცეული ასრულებს პირველი ეშელონის ასეულებისთვის საცეხლე მხარდაჭერის აღმოჩენის ამოცანებს. იგი ბრძოლაში გამოიყენება, როგორც წესი, ცენტრალიზებულად. რადიოსალოკაციო სექცია აწარმოებს დაზვერვას მოწინააღმდეგის საცეცხლე საშუალებათა, რეზერვების მოსვლის, ბირთვული იარაღის გამოყენების შედეგების და ა. შ. განსაზღვრის მიზნით. 

ასეთია ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების შეხედულებები თანამედროვე ბრძოლაში მოტოქვეითი ბატალიონის მოქმედებათა შესახებ, ცენტრალურ-ევროპულ საომარ მოქმედებათა თეატრზე (ომთ) გამოყენების თვალსაზრისით. უნდა აღინიშნოს, რომ უკანასკნელ ხანს ამერიკელი სპეციალისტები გამოთქვამენ წინადადებებს ზოგიერთი ოპერატიულ-ტაქტიკური ნორმატივის გადასინჯვის აუცილებლობის შესახებ. კერძოდ, აღინიშნება, რომ არსებული წესდებების შესაბამისად მოტოქვეითი ბატალიონის შეტევის ზოლისა და თავდაცვის ფრონტის სიგანე (3–5 კმ) სრულად ვერ პასუხობს საბრძოლო მოქმედებათა წარმოების მოთხოვნებს ბირთვული იარაღის გამოყენების პირობებში. მათი აზრით, ინტერვალები ოცეულებსა და ასეულებს შორის აუცილებელია გაიზარდოს, რამდენადაც ჯავშანტრანსპორტერებისა და მიცემული ტანკების არსებობის წყალობით ცეცხლის სიშორე და ეფექტურობა გაიზარდა. შემდეგ აღინიშნება, რომ 10 კტ სიმძლავრის ბირთვული აფეთქება ეპიცენტრით ერთმანეთისაგან 3200 მ დაშორებით განლაგებულ ორ ასეულს შორის, ვერც ერთ მათგანს ზარალს ვერ მიაყენებს. ხოლო თუ ასეულებს შორის მანძილი 2300 მ იქნება, მაშინ ასეთი ბირთვული დარტყმის შედეგად შეიძლება მწყობრიდან იქნას გამოყვანილი თითოეული ასეულის 30–35 %-მდე. ამასთან დაკავშირებით, ერთ-ერთი ვარიანტის მიხედვით ვარაუდობენ, რომ ბატალიონის თავდაცვის ფრონტის სიგანე შეიძლება შეადგენდეს 10–15 კმ, ასეულისა – 1000–1800 მ, ბატალიონის საბრძოლო მოწყობის სიღრმე – 10–12 კმ, და ასეულისა – 1000 მ. ამასთან ითვლება, რომ ნორმატივები ერთნაირი უნდა იყოს როგორც შეტევაში, ისე თავდაცვაშიც. ამ საკითხებს ამუშავებენ აშშ სახმელეთო ჯარების ნაწილებისა და ქვედანაყოფების ყოველდღიური საბრძოლო მომზადების მსვლელობისას. 

გამოყენებული წყარო 

წერილი ჟურნალიდან – Зарубежное военное обозрение, 1974, № 10. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა