აშშ სატანკო ბატალიონი

ამერიკული სამხედრო ბეჭდური გამოცემების ცნობებით სახმელეთო ჯარებში ძირითადად დასრულებულია რეგულარული არმიისა და ორგანიზებული რეზერვის სატანკო ბატალიონების ახალ საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურაზე გადაყვანა. დღესდღეობით სატანკო ბატალიონი მოიცავს შტაბსა და ხუთ ასეულს (საშტაბო და ოთხიც სატანკო). 

შ ტ ა ბ ი  (27 ადამიანი) ახორციელებს ბატალიონის საშტატო და მიცემული ქვედანაყოფების საბრძოლო მოქმედებების მართვას, ორგანიზებას უკეთებს მათ საბრძოლო და ზურგის უზრუნველყოფას. მშვიდობიანობის დროს მას ევალება საბრძოლო მომზადების დაგეგმვისა და ჩატარების, პირადი შემადგენლობის აღრიცხვის, ბატალიონის ქვედანაყოფების მატერიალურ-ტექნიკური და სამედიცინო უზრუნველყოფის ამოცანები. 

ს ა შ ტ ა ბ ო | ა ს ე უ ლ ი  (289) განკუთვნილია ბატალიონის საბრძოლო ქვედანაყოფების საბრძოლო და ზურგის უზრუნველყოფისთვის. იგი შედგება მართვის სექციისა (13 ადამიანი, ორი ტანკი M1 „აბრამსი“) და ექვსი ოცეულისაგან: სადაზვერვო (29, მართვა ორ საბრძოლო-სადაზვერვო მანქანაზე /ბდმ/ M3 და ორი სადაზვერვო სექცია ორ-ორ ბდმ-ზე M3), ნაღმსატყორცნების (34, მართვა ორ ავტომობილზე M998 და ნაღმსატყორცნების ორი სექცია, თითოეულში სამეთაურო-საშტაბო მანქანა /მშმ/ M577A1 და სამი 106,7-მმ თვითმავალი ნაღმსატყორცნი M106A2), კავშირგაბმულობის (12, ორი ჯავშანტრანსპორტერი /ჯტრ/ M113A1, მართვა და ორი სექცია: რადიო- და მავთულიანი კავშირგაბმულობის), სამედიცინო (31, მართვა, პირველი სამედიცინო დახმარების პუნქტი და საევაკუაციო სექცია, რომელშიც არის ექვსი ჯტრ M113A1), უზრუნველყოფის (98, მშმ M577A1 და სამი სექცია: სატრანსპორტო, საწვავით გაწყობისა და კვების), სარემონტო (72, სამი ჯტრ M113A1, მართვა და შვიდი სექცია: ადმინისტრაციული, სარემონტო, შტაბისა და საშტაბო ასეულის ტექნიკური უზრუნველყოფის, ოთხიც – სატანკო ასეულების ტექნიკური უზრუნველყოფის). სულ შტაბსა და საშტაბო ასეულში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 316 ადამიანი, ორი ტანკი M1 „აბრამსი“, ექვსი ბდმ M3, ექვსი 106,7-მმ თითმავალი ნაღმსატყორცნი M106A2, რვა მშმ M577A2, 11 ჯტრ M113A1 და სხვა შეიარაღება. 

ს ა ტ ა ნ კ ო | ა ს ე უ ლ ი (61) – ბატალიონის ძირითადი საბრძოლო ერთეული – შედგება მართვისა და სამი სატანკო ოცეულისაგან. ასეულის მართვა მოიცავს ორ სექციას: მართვისა (ექვსი ადამიანი, ორი ტანკი M1 „აბრამსი“) და მომარაგების (4, ორი ავტომობილი). სატანკო ოცეულში არის 16 ადამიანი და ოთხი ტანკი M1 „აბრამსი“. სულ ასეულში მოითვლება 14 ტანკი M1 „აბრამსი“. 

საზღვარგარეთული სამხედრო ბეჭდური გამოცემების მონაცემებით, სატანკო ბატალიონის პირადი შემადგენლობის საერთო რიცხვი და მის შეიარაღებაში არსებულ საბრძოლო ტექნიკის ძირითად სახეობათა ერთეულების რაოდენობაა: 560 ადამიანი, მათ შორის 41 ოფიცერი და უორენთ ოფიცერი, 58 ტანკი M1 „აბრამსი“, ექვსი ბდმ M3, ექვსი 106,7-მმ თვითმავალი ნაღმსატყორცნი M106A2, რვა მშმ M577A2, 11 ჯტრ M113A1, დაახლოებით 90 ავტომობილი, 170-ზე მეტი რადიოსადგური და სხვა შეიარაღება. 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ მთავარი განსაკუთრებულობა ახალი ორგანიზაციისა, რომელიც ერთიანია სახმელეთო ჯარების ყველა სატანკო ბატალიონისათვის, როგორც ცალკეულის, ისე ჯავშანსატანკო და მექანიზებული დივიზიებისა და ცალკეული ბრიგადების შემადგენლობაში შემავალის, გახლავთ ოთხი სატანკო ასეულის არსებობა (ადრე იყო სამი), რომლებიც უფრო მცირეა პირადი შემადგენლობის რიცხოვნებისა და ტანკების რაოდენობის მიხედვით, აგრეთვე საშტაბო ასეულში პირადი შემადგენლობისა და ქვედანაყოფების რიცხვის გაზრდა. მათი აზრით, ამან უნდა უზრუნველყოს სატანკო ბატალიონის კიდევ უფრო მეტი დამოუკიდებლობა ბრძოლის ველზე, განსაკუთრებით მთავარი ძალებისგან მოწყვეტით მოქმედებისას, და კიდევ შესაძლებლობა შეუტიოს ერთდროულად ორ ობიექტს. 

ამერიკულ წესდებებში აღნიშნება, რომ სატანკო ბატალიონი შეიძლება აწარმოებდეს ბრძოლას, როგორც წესი, ბრიგადის შემადგენლობაში, იმოქმედებს რა მის პირველ ან მეორე ეშელონში, მთავარ ან იშვიათად მეორეხარისხოვან მიმართულებაზე, რეზერვში ან დაფარვის ჯარებში. ზოგიერთ შემთხვევაში ბატალიონი შეიძლება ასრულებდეს საბრძოლო ამოცანას დამოუკიდებლადაც. მის საფუძველზე ბრძოლის მსვლელობისას ვარაუდობენ იქმნებოდეს საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფები ორი-სამი სატანკო და ერთი-ორი მოტოქვეითი ასეულების, სადაზვერვო, საზენიტო, საინჟინრო და საბრძოლო უზრუნველყოფის სხვა ქვედანაყოფების შემადგენლობით. ბატალიონის საბრძოლო მოქმედებებს შეიძლება მხარი დაეჭიროს 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების M109A2 ბატარეის (დივიზიონის) და (ან) საცეცხლე მხარდაჭერის ვერტმფრენების ქვედანაყოფის ცეცხლით. 

შ ე ტ ე ვ ი ს  დროს სატანკო ბატალიონის შეტევის ფრონტის სიგანე შეიძლება იყოს 3 კმ და მეტი, ცალკეულ შემთხვევებში 5 კმ-მდეც. უახლოესი ამოცანა (ობიექტი) დაესმება მას 4–5 კმ სიღრმეში, მომდევნო – 10 კმ-მდე. წინასაბრძოლო და საბრძოლო რიგებში ბატალიონის გაშლის მიჯნები შეადგენს შესაბამისად 5–6 და 2–3 კმ მოწინააღმდეგის თავდაცვის წინა ხაზიდან, შეტევაზე გადასვლის მიჯნები – არანაკლებ 1 კმ. ბრიგადის პირველ ეშელონში მოქმედი სატანკო ბატალიონი შეიძლება აწყობდეს თავის საბრძოლო რიგებს ერთ, ორ ან სამ ეშელონად, ამასთან შვერით მარჯვნივ (მარცხნივ) და კუთხით წინ (უკან). 

თ ა ვ დ ა ც ვ ა შ ი  ბატალიონს დაენიშნება თავდაცვის რაიონი ზომებით 3–5 კმ ფრონტსა და სიღრმეში. საბრძოლო რიგები ეწყობა ორ ეშელონად, მეორე ეშელონის ქვედანაყოფებს დაენიშნება (მიეთითება) კონტრშეტევების მიჯნები. ბატალიონის თავდაცვის წინა ხაზიდან 3 კმ-მდე დაშორებით (მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების არარსებობის შემთხვევაში) ეწყობა (აღიჭურვება) საბრძოლო დაცვის პოზიციები. სატანკო ბატალიონი შეიძლება იგზავნებოდეს წინ უზრუნველყოფის ზოლში დივიზიის თავდაცვის ძირითადი რაიონის წინა ხაზიდან 15–50 კმ დაშორებაზე მოქმედებებისთვის დაფარვის ჯარების შემადგენლობაში. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1989, № 11. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

აშშ მექანიზებული დივიზია ბრძოლის ძირითად სახეობებში

აშშ სახმელეთო ჯარების მშენებლობის პროგრამის „არმია–90“ (1981–1990) ფარგლებში ხორციელდება ინტენსიური კვლევები და პრაქტიკული ღონისძიებანი იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკის ახალი და მოდერნიზებული სისტემების შემუშავებისა და შეიარაღებაში მიღებისთვის, სახმელეთო ჯარების ფორმირებათა საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურის სრულყოფისა და მათი საბრძოლო გამოყენების ოპტიმალური ხერხების ძიებისთვის. 

საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურის სრულყოფის საფუძვლად დადებულია ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების თეორიული შეხედულებანი მომავალი ომების სავარაუდო ხასიათზე და ამასთან დაკავშირებით აუცილებლობაზე იყოლიონ სახმელეთო ჯარებში „მძიმე“ და „მსუბუქი“ შენაერთები. უცხოურ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, რომ „მძიმე“ დივიზიები (მექანიზებული და ჯავშანსატანკო) განკუთვნილია ძირითადად საარმიო კორპუსის შემადგენლობაში მოქმედებებისთვის ევროპულ ომის თეატრზე, სადაც არსებობს განვითარებული ინფრასტრუქტურა, ხოლო ადგილმდებარეობის პირობები კი იძლევა ღრმად ეშელონირებული მექანიზებული (ჯავშანსატანკო) დაჯგუფებების შექმნის შესაძლებლობას. 

ამერიკული სარდლობის შეხედულებები ზოგადსაჯარისო ოპერაციათა წარმოების ფორმებისა და ხერხების შესახებ ემყარება საველე წესდების FM-105-5 „საბრძოლო მოქმედებათა წარმოება“ და კონცეფციის „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ მოთხოვნებზე. 

თანამედროვე ზოგადსაჯარისო ოპერაცია ითვალისწინებს მოწინააღმდეგის ერთდროულ დაზიანებას მისი ჯარების ოპერატიული მოწყობის მთელ სიღრმეში. ამ მინით პირველ რიგში ამოქმედდება დაზვერვისა და მიზანჩვენების მაღალეფექტური საშუალებები, სროლის დიდი სიშორისა და მაღალი სიზუსტის მქონე მძლავრი საცეცხლე საშუალებები, მართვისა და კავშირგაბმულობის ავტომატიზებული სისტემები, რომლებიც უზრუნველყოფენ საიმედო და მდგრად მართვას, აგრეთვე დროის რეალურ მასშტაბებში მონაცემების გადაცემას. ასეთ პირობებში უდიდეს მნიშვნელობას იძენს ინიციატივა, მოქმედებების სისწრაფე და შეთანხმებულობა. 

საომარ მოქმედებათა თეატრზე (ომთ) ოპერაციების საფუძველია – შეტევითი და თავდაცვითი მოქმედებები. შეტევა, როგორც წესდებებში აღინიშნება, წარმოადგენს ჯარების მოქმედებათა გადამწყვეტ სახეობას, ერთადერთ საშუალებას, რომელიც იძლევა მოწინააღმდეგისათვის თავიანთი ნების თავზე მოხვევის შესაძლებლობას. სტრატეგიული, ოპერატიული და ტაქტიკური ხასიათის მოსაზრებებმა შეიძლება მოითხოვონ თავდაცვითი მოქმედებების წარმოებაც, თუმცა კი მოწინააღმდეგის განადგურება ნებისმიერ დონეზე შეიძლება მიღწეულ იქნას მხოლოდ შეტევაზე გადასვლით. თავდაცვაში კი მოწინააღმდეგისათვის ინიციატივის წართმევა და შენარჩუნება გამოიწვევს შეტევითი მოქმედებების წარმოების აუცილებლობას. თავდაცვა ითვლება მოქმედებათა იძულებით სახეობად. ის გამოიყენება მოწინააღმდეგის ჭარბი ძალების შემოტევის ჩაშლის ან შეჩერებისათვის, დროის მოგების, ადგილმდებარეობის ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი უბნების შენარჩუნების, ძალებისა და საშუალებათა ეკონომიის, მთავარ მიმართულბაზე მოწინააღმდეგეზე უპირატესობის (აღმატების) მიღწევისათვის. 

თანამედროვე ომში საომარ მოქმედებათა განმსაზღვრელ ფორმად ითვლება სტრატეგიული ოპერაცია, რომელიც ითვალისწინებს არმიების ჯგუფებისა და საარმიო კორპუსების ძალებით კერძო ურთიერთდაკავშირებული ოპერაციების, დარტყმებისა და ბრძოლების წარმოებას, ტაქტიკური ავიაციისა და საჰაერო თავდაცვის მოქმედებებს, ზღვისპირა მიმართულებებზე კი სამხედრო-საზღვაო ძალებისაც, რომლებიც (ეს მოქმედებები) ერთიანი ჩანაფიქრით იქნება გაერთიანებული. 

მექანიზებული (ჯავშანსატანკო) დივიზია წარმოადგენს აშშ სახმელეთო ჯარების ძირითად ზოგადსაჯარისო ტაქტიკურ შენაერთს და შედის, როგორც წესი, საარმიო კორპუსის შემადგენლობაში. იგი მოიცავს შტაბსა და საშტაბო ასეულს, ბრიგადების სამ შტაბს, ხუთ მოტოქვეით და ხუთ სატანკო ბატალიონს (ჯავშანსატანკო დივიზიაში შესაბამისად ოთხი და ექვსი), არტილერიას, საარმიო ავიაციის ბრიგადას, საზენიტო დივიზიონს, სამ ბატალიონს (დაზვერვისა და რადიოელექტრონული ბრძოლის /რებ/, კავშირგაბმულობის, საინჟინროს), ზურგის სარდლობას, აგრეთვე ორ ცალკეულ ასეულს (მასობრივი დაზიანების იარაღისგან /მდი/ დაცვისა და სამხედრო პოლიციის). მექანიზებულ (ჯავშანსატანკო) დივიზიაში მოითვლება პირადი შემადგენლობის დაახლოებით 17 000 ადამიანი, 290 (348) ტანკი M1 „აბრამსი“, 270 (216) ქვეითთა საბრძოლო მანქანა (ქსმ) M2 „ბრედლი“, 118 საბრძოლო-სადაზვერო მანქანა M3, /// ჯავშანტრანსპორტერი (ჯტრ) M113A1, 72 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცა M109A2, ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემის (ზცრს) MLRS ცხრა თვითმავალი გასაშვები დანადგარი, 60 (48) ტანკსაწინააღმდეგო სარაკეტო კომპლქესი (ტსრკ) „თოუ“ M901, ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების „დრაკონი“ 276 (240) გასაშვები დანადგარი (ტსმრ გდ), 66 106,7-მმ თვითმავალი ნაღმსატყორცნი, 18 საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსი (ზრკ) „გაუმჯობესებული ჩაპარელი“, 36 თვითმავალი საზენიტო დანადგარი (თზდ) „ვულკანი“, გადასატანი საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსის „სტინგერი“ 36 საცეცხლე გათვლა, 127 ვერტმფრენი, მათ შორის 44 საცეცხლე მხარდაჭერისა, სხვადასხვა ტიპის 4000-ზე მეტი ავტომობილი, 5000-ზე მეტი რადიოსადგური. 

დივიზიის შეტევის წარმოება გაითვალისწინება გადამწყვეტი მიზნებით და მოწინააღმდეგის სრულ განადგურებაზე. შეტევითი მოქმედებების არსს ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები გამოხატავენ შემდეგნაირად: მიყენებულ იქნას მოწინააღმდეგეზე დარტყმა მისთვის მოულოდნელ მიმართულებაზე, დაირღვეს ძალთა ბალანსი, არ მიეცეს მას საშუალება (წარმატების სწრაფად განვითარების ხარჯზე) თავისი ბრძოლისუნარიანობისა და თავდაცვის მთლიანობის აღსადგენად. „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის შესაბამისად შეტევითი მოქმედებების დროს პირველი რიგის ამოცანას წარმოადგენს მოწინააღმდეგის ღრმა დაზიანება. ის, ტაქტიკური ავიაციისა და საველე არტილერიის ძალებით განხორციელებულ ღრმა საცეცხლე დაზიანებასთან ერთად, მოიცავს საარმიო ავიაციის, საჰაერო-სადესანტო, საჰაერო-საიერიშო და აერომობილურ ფორმირებათა ნაწილებისა და ქვედანაყოფების მოქმედებებს. ძალებსა და საშუალებებს შორის ურთიერთმოქმედება მიმართულია მოწინააღმდეგის საკვანძო ობიექტების ერთდროული დაზიანების მიღწევაზე მისი ჯარების ოპერატიული მოწყობის მთელ სიღრმეში, რაც უზრუნველყოფს მოულოდნელობას, მთავარ მიმართულებაზე ძალებისა და საშუალებების თავმოყრას, მოქმედებათა სისწრაფეს, გადამჭრელობასა და მოქნილობას. 

შეტევაში დივიზიის როლი განისაზღვრება მის წინაშე დასმული ამოცანითა და კორპუსის ოპერატიულ მოწყობაში მისი ადგილით. გაძლიერების ძალებისა და საშუალებათა სახით მან შეიძლება მიიღოს 50-მდე ბირთული საბრძოლო მასალა, ერთი-ორი სადაზვერვო ბატალიონი ცალკული ჯავშანსაკავალერიო პოლკის (ცჯკპ) შემადგენლობიდან, საველე არტილერიის ბრიგადა (155- და 203,2-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების ოთხ დივიზიონამდე), სატრანსპორტო-სადესანტო ვერტმფრენების ასეული, ერთი-ორი საინჟინრო ბატალიონი. მოწინააღმდეგის საჰერო დარტყმებისაგან დივიზიის ნაწილებისა და ქვედანაყოფების დასაფარავად მას შეიძლება მიეცეს „გაუმჯობესებული ჰოქების“ საზენიტო დივიზიონი. გარდა ამისა, როგორც ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში იტყობინებიან, დივიზიის უშუალო საავიაციო მხარდაჭერისათვის ბრძოლის ერთ დღე-ღამეში მას გამოეყოფა ტაქტიკური ავიაციის დახლოებით 100 თვითმფრინავ-გაფრენა, მათ შორის 10–20 დაზვერვის საწარმოებლად. 

მექანიზებული (ჯავშანსატანკო) დივიზია შეტევით მოქმედებებს აწარმოებს საარმიო კორპუსის შემადგენლობაში, იმყოფება რა მის პირველ ან მეორე ეშელონში. ღრმა ეშელონირების შემთხვევაში იგი შეიძლება შედიოდეს ზოგადსაჯარისო რეზერვშიც. უახლოესი ამოცანის შინაარსია – მოწინააღმდეგის თავდაცვის გარღვევა, მისი პირველი ეშელონისა და უახლოესი რეზერვის დამარცხება, 15–20 კმ სიღრმეში მიჯნის (ობიექტის) დაუფლება. საბოლოო ამოცანის მიზანია – პირველი ეშელონის განადგურება, მისი უახლოესი ოპერატიული რეზერვების დამარცხება, 40–70 კმ სიღრმეში მიჯნის (ობიექტის) დაუფლება, ბრძოლაში მეორე ეშელონის (კორპუსის რეზერვების) შემოყვანისათვის პირობების შექმნა. 

ამერიკულ საველე წესდებებში აღინიშნება, რომ დივიზია შეიძლება გადადიოდეს შეტევაზე სვლიდან ან მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების მდგომარეობიდან. პირველი ხერხის გამოყენება გაითვალისწინება იმ მოწინააღმდეგეზე შეტევისას, რომელიც დაჩქარებით გადავიდა თავდაცვაში. მეორე – შეტევაზე გადასვლისას ძლიერად გამაგრებული თავდაცვის წინააღმდეგ. 

მექანიზებული (ჯავშანსატანკო) დივიზიის შეტევის ზოლის სიგანე კორპუსის მთავარი დარტყმის მიმართულებაზე შეიძლება შეადგენდეს 20–30 კმ, მეორეხარისხოვანი დარტყმის მიმართულებაზე კი – 40 კმ-მდე. 

როგორც წესი, დივიზია შეიძლება საწყის მიჯნაზე წინ გამოდიოდეს (მისი გაშლა უზრუნველიყოფა ცეცხლით 40–50 წთ-ის განმავლობაში) და ბრძოლაში ებმებოდეს მარშიდან ან გარკვეული მცირე დროით წინასწარ დაკავებული თავმოყრის რაიონიდან, რომელიც მდებარეობს მხარეთა ურთიერთშეხების ხაზიდან 30–80 კმ დაშორებაზე. 

შეტევაში მანევრის ძირითადი ფორმებია – შემოვლა, გარღვევა და ფრონტალური შეტევა. შემოვლა მდგომარეობს ერთდროულად დარტყმის მიყენებაში უკანდახევის აღმკვეთი მიჯნის (ობიექტის) დაუფლების მინით და ფრონტიდან დამხმარე დარტყმისა, დაკავებულ მიჯნებზე მოწინააღმდეგის შებოჭვის მიზნით. ის შეიძლება იყოს ორმაგი, როცა ხდება ორივე ფლანგის შემოვლა ვიწრო ფრონტზე. შემოვლის ნაირსახეობას წარმოადგენს ღრმა შემოვლა (მანევრი უფრო მეტ სიღრმეში და დამხმარე დარტყმის მიმართულებაზე მოქმედ ძალებსა და საშუალებებთან საცეცხლე ურთიერთმოქმედების გარეშე), განხორციელებული მოწინააღმდეგის შებოჭვისა და ალყაში მოქცევის მიზნით. გარღვევა მდგომარეობს მოწინააღმდეგის თავდაცვის შეტეხვაში არტილერიის ცეცხლით, ტაქტიკური და საარმიო ავიაციის დარტყმებით, ბირთვული და ქიმიური იარაღით (მათი გამოყენების შემთხვევაში) ერთდროულად მოტოქვეითი (სატანკო) ნაწილებისა და ქვედანაყოფების შეტევით სიღრმეში და ფლანგების მიმართულებაზე. დივიზიას შეიძლება ენიშნებოდეს გარღვევის უბანი სიგანით 4–6 კმ (საინჟინრო მიმართებით მომზადებული თავდაცვის წინააღმდეგ) ან 10 კმ-მდე სიგანით (დაჩქარებით თავდაცვაში გადასული მოწინააღმდეგის თავდაცვის გასარღვევად). ფრონტალური შეტევა ტარდება მოქმედების ზოლში სუსტი მოწინააღმდეგის წინააღმდეგ, და შეიძლება გამოყენებულ იქნას წარმატების განვითარების, დევნისა და შემოვლის დროს. 

ამერიკულ სამხედრო წესდებებში განიხილება მანევრის ისეთი ფორმებიც, როგორებიცაა ღრმა შემოვლა და გაჟონვა. პირველი ითვლება შემოვლის ნაირსახეობად და ითვალისწინებს მოწინააღმდეგის პოზიციების შემოვლასა და მისი თავდაცვის სიღრმეში ობიექტების დაპყრობას. მეორე – ესაა რაღაც შუალედური გარღვევასა და შემოვლას შორის. მისი წარმატებით ჩატარების შედეგად შეიძლება ხელსაყრელი პოზიციების დაკავება თავდაცვის სიღრმეში ფარულად წინსვლისა და ბრძოლისაგან თავის არიდების ხარჯზე. გაჟონვა (შეჟონვა) რეკომენდირებულია ხორციელდებოდეს შეზღუდული ხილვადობის პირობებში, მოწინააღმდეგის ჯარების საბრძოლო რიგების მოწყობაში შუალედების არსებობის დროს და ადგილმდებარეობის ძნელად მისასვლელ უბნებზე. 

შეტევა ჩვეულებრივ მოიცავს მოწინააღმდეგესთან დაახლოებას, საკუთრივ შეტევას (სვლიდან ან წინასწარ მომზადებით), წარმატების განვითარებასა და დევნას. 

მოწინააღმდეგესთან დაახლოების ეტაპი იწყება მასთან შეხების დროებით დაკარგვის დროს ან შეტევითი მოქმედებების დასაწყისში. შენაერთები, ნაწილების და ქვედანაყოფები დაახლოებაზე მიდიან კოლონებად, რომელთა სალაშქრო მოწყობაც მოიცავს დაფარვის ჯარებს, საბრძოლო დაცვასა (მეწინავე, გვერდითი და ზურგის) და მთავარ ძალებს. 

საკუთრივ შეტევა, როგორც წესი, წარმოადგენს მოწინააღმდეგესთან დაახლოების ლოგიკურ გაგრძელებას. შეტევა სვლიდან მიზანშეწონილად ითვლება იმ შემთხვევაში, როცა მოწინააღმდეგე ჩამორჩება ძალებსა და საშუალებებში, დაჩქარებით გადავიდა თავდაცვაში, აგრეთვე მოულოდნელობის მისაღწევად. სვლიდან შეტევის წარმატებას მნიშვნელოვანწილად ხელს შეუწყობს ღრმა (ერთდროული) დაზიანება, განორციელებული თავდაპირველად იზოლაციის უზრუნველყოფის, მობილურობის დაქვეითებისა და თავდაცვის დასუსტებისათვის. შემდგომში ღრმა დაზიანება უზრუნველყოფილ იქნება ჯარების წინსვლის მაღალი ტემპის შენარჩუნების, მოწინააღმდეგის ძალებისა და საშუალებათა გადაჯგუფებისა და მისი თავდაცვის მთლიანობის არდაშვების ხარჯზე, მუქარის მიმართულებებზე მისი მეორე ეშელონების (რეზერვების) მოსვლის აღკვეთის გზით. 

წინასწარ მომზადებული შეტევა წარმოებს, როგორც წესი, შემდეგ შემთხვევებში: მოწინააღმდეგის თავდაცვა მომზადებულია საინჟინრო მიმართებით და გაჯერებულია დიდი რაოდენობით ტანკსაწინააღმდეგო და სხვა საცეცხლე საშუალებებით; მოწინააღმდეგემ დაასწრო გაშლა; ადგილმდებარეობის არახელსაყრელი პირობებისა და შემტევთა მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების სირთულეების შემთხვევაში. შეტევით მოქმედებებზე გადასვლის ასეთ ხერხი მოითხოვს დეტალურ დაზვერვას, საცეცხლე დაზიანების დიდ სიმკვრივეს მოწინააღმდეგის საბრძოლო მოწყობის მთელ სიღრმეზე, რადიოელექტრონული ბრძოლის (რებ) საშუალებათა ფართო გამოყენებასა და შეცდომაში მის შესაყვანად ღონისძიებების გატარებას. დასახული ამოცანების შესრულების შემდეგ დივიზია შეიძლება მაგრდებოდეს დაპყრობილ მიჯნაზე და თავისი მოქმედებებით უზრუნველყოფდეს საარმიო კორპუსის მეორე ეშელონის (რეზერვის) ბრძოლაში შემოყვანას ან კიდევ ღებულობდეს ახალ ამოცანას შემდგომი შეტევის წარმოებისათვის (წარმატების განვითარება) დამოუკიდებლად ან კორპუსის მეორე ეშელონთან ერთად. 

წარმატების განვითარება დაიყვანება თავდაცვის სიღრმეში შემტევი ჯარების სწრაფ წინსვლაზე. წარმატების განვითარების დროს მაღალი ტემპების უზრუნველყოფა გაითვალისწინება მეწინავე ნაწილებისა და ქვედანაყოფების მოქმედებებით ერთდროულად რამდენიმე მიმართულებაზე, აგრეთვე საჰაერო (აერომობილური) დესანტების გამოყენებითაც. 

დევნა – შეტევითი მოქმედებების ეტაპი, რომელიც მოჰყვება წარმატების განვითარებას და მდგომარეობს მოწინააღმდეგის უკანდასახევი გზების მოჭრაში, მისი დაჯგუფების გაკვეთაში, ნაწილ-ნაწილ გარშემორტყმასა და განადგურებაში. 

დივიზიის საბრძოლო რიგების მოწყობა განისაზღვრება შეტევის ყველა ეტაპზე ძალებისა და საშუალებათა, ცეცხლისა და მანევრის რაციონალურ თანაფარდობათა უზრუნველყოფის, მისი მაღალი ტემპის შენარჩუნების, აგრეთვე შენაერთის ნაწილებისა და ქვედანაყოფების ეფექტური გამოყენების შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები ყველაზე უფრო მიზანშეწონილად მიიჩნევენ მოწყობას ორ ეშელონად. ამასთან, მათი აზრით, პირველი ეშელონი უნდა იყოს უფრო ძლიერი და უზრუნველყოფდეს მძლავრი თავდაპირველი დარტყმის მიყენებას. აშშ სამხედრო სპეიალისტები გამოყოფენ დივიზიის საბრძოლო მოწყობის შემდეგ ელემენტებს: პირველი ეშელონი, მეორე ეშელონი (რეზერვი), ტაქტიკური საჰაერო (აერომობილური) დესანტი, დივიზიის სავალე არტილერიის, საჰაერო თავდაცვის საშუალებათა, საარმიო ავიაციის დაჯგუფებები, რეზერვები (ტანკსაწინააღმდეგო, საინჟინრო, ქიმიური), დაფარვის ჯარები (თუ ისინი იგზავნებიან). 

პირველი ეშელონი განკუთვნილია მოინააღმდეგის თავდაცვის გარღვევისა და დივიზიის უახლოესი ამოცანის შესრულებისათვის. მას, როგორც წესი, შეადგენს ორი ბრიგადა, რომლებიც მოიცავენ ხუთ-ექვს მოტოქვეით და ორ-სამ სატანკო ბატალიონს. მეორე ეშელონის (რეზერვის) გამოყენება გაითვალისწინება წარმატების განვითარების, საბოლოო ამოცანის შესრულებისა და მოწინააღმდეგის კონტრშემოტევების მოგერიებისთვის. ჩვეულებრივ მასში შედის ბრიგადა, რომელიც მოითვლის სამ ბატალიონს (მოტოქვეითსა და სატანკოს). ბატალიონამდე შემადგენლობის საჰაერო (აერომობილური) დესანტი ამ პირობებში წყვეტს ადგილმდებარეობის მნიშვნელოვანი უბნების, მდინარეზე გადასასვლელების დაპყრობისა და შენარჩუნების (შემტევი ძალების მოსვლამდე), უკანდახეული მოწინააღმდეგის ან მისი წინმომავალი რეზერვების შებოჭვის ამოცანებს. საველე არტილერიის დაჯგუფება ჩვეულებრივ შედგება ოთხი–ხუთი დივიზიონისაგან, საჰაერო თავდაცვის დაჯგუფება კი – საშტატო და მიცემული საშუალებებისაგან. ტანკსაწინააღმდეგო, საინჟინრო და ქიმიური რეზერვები იქმნება დივიზიის საშტატო ქვედანაყოფების ბაზაზე. შენაერთის საბრძოლო რიგების საერთო სიღრმე ორეშელონიანი მოწყობის შემთხვევაში შეიძლება აღწევდეს 50 კმ. 

უცხოური სამხედრო ბეჭდური გამოცემების ცნობებით, ჯარების შეტევა შეიძლება სრულდებოდეს კოლონებში ან ხაზში. კოლონა იძლევა ძალებისა და საშუალებათა ეშელონირების, მოკლე ვადებში ძალისხმევის გაზრდის შესაძლებლობას, მანევრის დროს მოქნილობის მნიშვნელოვნად გაზრდისა და ფლანგების უსაფრთხოების მაღალი ხარისხით უზრუნველყოფის შესაძლებლობას. კოლონებში ძალებისა და საშუალებათა ეშელონირება ითვალისწინებს სიღრმეში მათ განაწილებას. გამოიყენება, როგორც წესი, მოწინააღმდეგის ღრმად ეშელონირებულ და არასაკმარისად დაზვერილ თავდაცვაზე შეტევისას, ვიწრო უბანზე ან შეზღუდული ხილვადობის პირობებში მოქმედებისას, აგრეთვე დაახლოების ეტაპზე. ხაზი წარმოადგენს საბრძოლო მოწყობას, რომლის დროსაც ნაწილები (შენაერეთები) უტევენ გვერდიგვერდ. იგი უზრუნველყოფს ჯარების ყოველმხრივ ურთიერთ მხარდაჭერას, სწრაფ თავმოყრასა და შუალედების გამოყენებას. ასეთი საბრძოლო მოწყობის ნაკლი იმაში მდგომარეობს, რომ უშვებს მოწინააღმდეგის კონტრშემოტევებისგან ფლანგების მოწყვლადობას. რეკომენდირებულია მოწინააღმდეგის არაღრმა და სუსტად მომზადებულ თავდაცვაზე შეტევისას. 

შეტევითი მოქმედებების მწარმოებელ ნაწილებსა და ქვედანაყოფებს მიეთითება საბრძოლო ამოცანები, შეტევის მიჯნები ან საწყისი (ამოსავალი) მიჯნები, მოქმედების ზოლები, მთავარი დარტყმის მიმართულებები, თავმოყრის რაიონები და კოორდინაციის პუნქტები. მოქმედების ზოლში იქმნება ძალებისა და საშუალებათა დაჯგუფებები მთავარ და უზრუნველმყოფელ (მეორეხარისხოვან) მიმართულებებზე, ზოგადსაჯარისო რეზერვი, საერთო მხარდაჭერის საველე არტილერიისა და სხვა დაჯგუფებები. 

შეტევით მოქმედებათა დაგეგმვისა და ორგანიზაციის საფუძველს წარმოადგენს ბრძანება და მეთაურის გადაწყვეტილება. უკანასკნელი შეიცავს მანევრის სქემას, ღრმა დაზიანების გეგმებს, ზურგის რაიონების დაცვისა და თავდაცვის (გამოყოფილი ძალები და საშუალებანი, მართვის სისტემები), საცეცხლე მხარდაჭერის (პრიორიტეტები მის განხორციელებაში, ცეცხლის წარმოების მიზნები და წესრიგი, მასობრივი დაზიანების იარაღის /მდი/ გამოყენების შემთხვევაში საკუთარი ჯარების უსაფრთხოების მოთხოვნილებები), საბრძოლო და ზურგის უზრუნველყოფის ღონისძიებებს. 

კონკრეტულად შექმნილი ვითარების და მიხედვით დივიზია შეიძლება აწარმოებდეს ორი სახეობის  თ ა ვ დ ა ც ვ ა ს –  მობილურსა და რაიონის (პოზიციურ) თავდაცვას, რომლებიც ერთმანეთისაგან განსხვავდება მათი წარმოების ხერხებით, ჯარების საბრძოლო რიგების მოწყობით, ადგილმდებარეობის საინჟინრო აღჭურვით და ა. შ. ამა თუ იმ სახეობის არჩევა განისაზღვრება უწინარეს ყოვლისა მიღებული ამოცანით, ძალებისა და საშუალებათა არსებობით, თავდაცვაში გადასვლის პირობებითა და ადგილმდებარეობის ხასიათით. 

ამერიკულ საველე წესდებებში აღინიშნება, რომ მობილური თავდაცვა ითვალისწინებს დივიზიის ძირითადი ძალების უმეტესი ნაწილის გამოყენებას მეორე ეშელონში (რეზერვში). ამასთან ისმება ამოცანა კონტრშეტევაზე გადასვლისა ყველაზე უფრო ხელსაყრელ მომენტში, ყველაზე უფრო მოსახერხებელ და წინასწარ მომზადებულ ადგილას და თავდაცვაში სოლისებურად შემოჭრილი მოწინააღმდეგის განადგურებისა, შექმნიან რა ხელსაყრელ პირობებს შეტევაზე გადასასვლელად. მოცემული სახეობის თავდაცვის ორგანიზებისას ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები რეკომენდაციას იძლევიან იყოლიონ პირველ ეშელონში ძალებისა და საშუალებათა მინიმალური რაოდენობა, რომელთა ძირითადი მიზანია – დროულად გააფთხილონ (შეატყობინონ) შემოტევის შესახებ, აიძულონ მოწინააღმდეგე დროზე ადრე გაიშალოს საბრძოლო რიგებში, შეაჩერონ შემოტევა და მოახდინონ წინასწარ მომზადებულ რაიონში მისი ბლოკირება შენაერთის ძირითადი ძალებით მისი შემდგომი განადგურებისთვის. 

რაიონის (პოზიციური) თავდაცვის მიზანი ტაქტიკური თვალსაზრისით არის მნიშვნელოვანი ობიექტების შენარჩუნება, მოწინააღმდეგისათვის მეწინავე მიჯნებზე მნიშვნელოვანი დაზიანების მიყენება და თავდაცვაში მისი სოლისებურად შემოჭრის არდაშვება. ამ შემთხვევაში პირველ ეშელონში გამოიყოფა ძალებისა და საშუალებათა უმეტესი ნაწილი. თავდაცვის ძირითად რაიონი გულდასმით აღიჭურვება საინჟინრო მიმართებით. მეორე ეშელონი (რეზერვი) ზრდის რა თავდაცვის სიღრმეს, ახდენს შემოჭრილი მოწინააღმდეგის ბლოკირებას და ანადგურებს მას. დივიზიის თავდაცვის ორივე სახეობაში, როგორც წესი, დაინიშნება ზოლი სიგანით 30–60 კმ ფრონტში და 50 კმ და მეტი სიღრმეში. 

თავდაცვის ორგანიზებისათვის იქმნება უზრუნველყოფის ზოლი, თავდაცვის ძირითადი და ზურგის რაიონები. უზრუნველყოფის ზოლი აღიჭურვება (მოეწყობა) კორპუსის ძალებით მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების არარსებობისას. იგი იწყება თავდაცვის ძირითადი რაიონის წინა ხაზიდან, განფენილია 15–70 კმ სიღრმეში მოწინააღმდეგის მხარეს და მოიცავს დაფარვის ჯარების, საერთო დაცვისა და საბრძოლო დაცვის პოზიციებს. 

დაფარვის ჯარების შემადგენლობაში გამოიყოფა სადაზვერვო ბატალიონები, რომლებსაც ეკისრებათ შემდეგი ამოცანები: მოწინააღმდეგის შეცდომაში შეყვანა თავიანთი ჯარების წინა ხაზის ნამდვილ განლაგებასთან მიმართებაში, მოწინააღმდეგის დაჯგუფებისა და მთავარი დარტყმის მიმართულების გამოვლენა, მისი წინსვლის შეჩერება და დეზორგანიზაცია, დანაკარგების მიყენება და ა. შ. 

საერთო დაცვა წინ იგზავნება დივიზიის მეთაურის განკარგულებით წინა ხაზიდან 8–16 კმ სიშორეზე. ჩვეულებრივ ესაა საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფი. საბრძოლო დაცვა ასევე წინ იგზავნება პირველი ეშელონის ბრიგადებისგან წინა ხაზიდან 1–3 კმ დაშორებაზე, ჩვეულებრივ, თითო ასეულის შემადგენლობით. 

20–30 კმ სიღრმის თავდაცვის ძირითადი რაიონი ეწყობა (აღიჭურვება) თავდაცვის წინა ხაზიდან მის სიღრმეში პირველი ეშელონის ბრიგადების ზურგის საზღვრამდე. მის ფარგლებში, როგორც წესი, იშლება დივიზიის მთავარი ძალები. 

ზურგის რაიონი განლაგდება ძირითადი რაიონის უკან (საერთო სიღრმით 10–15 კმ და მეტი). მასში განთავსდება მეორე ეშელონები, რეზერვები, ზურგის ორგანოები და ადმინისტრაციული სამსახურები. 

ამერიკული სარდლობის შეხედულებების შესაბამისად თავდაცვითი მოქმედებების წარმოება ვარაუდობს მოწინააღმდეგისათვის დაზიანების მიყენებას თავდაცვასთან შორეულ მოსადგომებზე (ღრმა დაზიანება); დაფარვის ჯარების საბრძოლო მოქმედებებს, აგრეთვე საბრძოლო მოქმედებებს თავდაცვის ძირითად რაიონსა და ზურგის რაიონში. 

მექანიზებული (ჯავშანსატანკო) დივიზია აწარმოებს თავდაცვას პირველ ეშელონში (ძირითადი ძალისხმევის თავმოყრის ან სხვა მიმართულებაზე), მოქმედებს მეორე ეშელონში ან ზოგადსაჯარისო რეზერვში. ზოგჯერ საგანგებო პირობებში დივიზია შეიძლება მოქმედებდეს დამოუკიდებელ მიმართულებაზეც. ამის-და მიხედვით საბრძოლო რიგები შეიძლება ეწყობოდეს ერთ ან ორ ეშელონად. ასე, მობილურ თავდაცვაში პირველი ეშელონის ბრიგადებში გამოიყოფა ძალებისა და საშუალებათა უფრო მცირე ნაწილი, უმთავრესად მოტოქვეითი ბატალიონები (საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფების საფუძველი), გაძლიერებულნი მესანგრეთა და სხვა ქვედანაყოფებით, ხოლო მეორე ეშელონის ბრიგადებში – სატანკო. რაიონის თავდაცვის დროს დამახასიათებელია ერთეშელონიანი მოწყობა რეზერვის გამოყოფით, ამასთან სატანკო ბატალიონები შეიძლება ნაწილდებოდეს თითქმის თანაბრად. 

დივიზიის თავდაცვის ზოლის სიგანე დამოკიდებულია დასმულ ამოცანაზე, ადგილმდებარეობის ხასიათზე, მიღებულ გაძლიერების საშუალებებსა და შემომტევი ჯარების შემადგენლობაზე. ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების შეფასებებით, ის შეიძლება იყოს 60 კმ-მდე ფრონტში და 20–50 კმ სიღრმეში. ამასთან პირველი ეშელონის ბრიგადების საბრძოლო რიგების მოწყობა რეკომენდირებულია ორ ეშელონად. ბრიგადების თავდაცვის ზოლის სიგანეა 20–30 კმ ფრონტში და 10–25 კმ სიღრმეში. ბრიგადის პირველ ეშელონში მოქმედ ბატალიონს, რომელსაც ასევე ორეშელონიანი საბრძოლო მოწყობა გააჩნია, დაენიშნება თავდაცვის რაიონი 3–5 კმ ფრონტში და 3 კმ სიღრმეში. ითვლება, რომ თავდაცვის ყველა სახეობაში ცეცხლის სისტემა ისეთნაირად უნდა იყოს ორგანიზებული, რომ უზრუნველიყოფოდეს დასმული ამოცანების, ადგილისა და დროის მიხედვით შეთანხმებული ყველა საშუალების გამოყენება შემომტევ მოწინააღმდეგეზე უწყვეტი და მზარდი საცეცხლე ზემოქმედებისთვის. 

თავდაცვითი მოქმედებების წარმოებისას განსაკუთრებული ადგილი ეთმობა ღრმა დაზიანებას, რომელიც სრულდება ტაქტიკური ავიაციის, საველე არტილერიის, საჰაერო და აერომობილური დესანტების, საარმიო ავიაციისა და სპეციალურ ოპერაციათა ძალების ძალებითა და საშუალებებით. 

თავდაცვით ბრძოლას, როგორც ამერიკულ საველე წესდებებში იტყობინებიან, პირველები იწყებენ უზრუნველყოფის ზოლში განლაგებული ჯარები. ისინი აწარმოებენ შემკავებელ მოქმედებებს, ისწრაფვიან რა ამ დროს იმისკენ, რათა გამოავლინონ მოწინააღმდეგის ჯართა დაჯგუფება, მიაყენონ მას მაქსიმალური დანაკარგები, მოახდინონ მისი დეზორგანიზაცია და შეაჩერონ წინწამოსვლა. თავიანთი ამოცანების შესრულების შემდეგ დაფარვის ჯარების, საერთო და საბრძოლო დაცვის ნაწილები და ქვედანაყოფები გამოიყვანებიან ბრძოლიდან და ისინი იკავებენ მათთვის დანიშნულ ადგილებს დივიზიის საბრძოლო მოწყობაში. მოწინააღმდეგის განადგურება ხორციელდება ღრმა დაზიანების ჩატარების მსვლელობისას, რომელიც წარმოადგენს შემომტევი ჯარების, მისი მეორე ეშელონების (რეზერვების) შეთანხმებულ ჩახშობას დივიზიის, სარმიო კორპუსისა და ტაქტიკური ავიაციის მთელი არსებული (საშტატო, მიცემული და მხარდამჭერი) ძალებითა და საშუალებებით. 

თავდაცვაში საბრძოლო მოქმედებების ყველაზე უფრო დაძაბული და საპასუხიმგებლო პერიოდია ბრძოლა თავდაცვის ძირითადი რაიონის შენარჩუნებისთვის. ამიტომ მასთან მოწინააღმდეგის მოახლოებისას დივიზიის პირველი ეშელონის ნაწილებს ეძლევათ რეკომენდაცია გააძლიერონ ცეცხლის ინტენსივობა იმისათვის, რათა გააჩერონ მისი წინსვლა ან არ დაუშვან ორგანიზებული შემოტევა. 

საზღვარგარეთულ სამხედრო პრესაში აღინიშნება, რომ დივიზიის როგორც შეტევითი ისე თავდაცვითი მოქმედებების წარმატება უწინარეს ყოვლისა დამოკიდებულია მათი ორგანიზაციისა და წარმოების ხერხებზე მოწინააღმდეგის ჯართა დაჯგუფებების, ადგილმდებარეობის პირობების, დროის არსებობისა და დასმული ამოცანების შეფასების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების შესამაბისად. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1989, № 11. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

აშშ „მძიმე“ დივიზიების საველე არტილერია

ამერიკული სამხედრო ხელმძღვანელობა სახმელეთო ჯარების საბრძოლო მოქმედებათა წარმოების წარმატებას აკავშირებს უწინარეს ყოვლისა მათ საცეცხლე ძლიერებასთან, მაღალ მობილურობასა და საკმარის დამრტყმელ ძალასთან. „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის მთავარი დებულებების გათვალისწინებით შემუშავებულ სახმელეთო ჯარების წესდებებში აღინიშნება, რომ საცეცხლე ძლიერება წარმოადგენს ჯარების საბრძოლო ძლიერების ძირითად შემადგენელს და უზრუნველყოფს მოწინააღმდეგის დაზიანებას ზოგადსაჯარისო მეთაურის განკარგულებაში არსებული ყველა საშუალების ცეცხლით. 

როგორც საზღვარგარეთულ პერიოდულ სამხედრო გამოცემებში აღინიშნება, სახმელეთო ჯარებში საცეცხლე დაზიანების ძირითად საშუალებას წარმოადგენს არტილერია, რომელსაც ყველაზე უფრო წონადი წილი შეაქვს ზოგადსაჯარისო ფორმირებების საცეცხლე ძლიერებაში, განსაკუთრებით ბირთვული იარაღის გამოყენების გარეშე მიმდინარე საბრძოლო ოპერაციების მსვლელობისას. ამერიკელი სამედრო სპეციალისტების აზრით, საველე არტილერიას, რომლის საცეცხლე საშუალებები ხასიათდება სროლის მაღალი სიზუსტით, კონსტრუქციის სიმარტივითა და ცეცხლის მოქნილობით, შეუძლია წარმატებით წყვეტდეს საბრძოლო ამოცანების ფართო არეს როგორც შეტევის, ისე თავდაცვაში ყოფნის დროსაც. მას შეუძლია ანადგურებდეს ან ახშობდეს მოწინააღმდეგის ბირთვული თავდასხმის საშუალებებს, ჯავშანსატანკო ტექნიკას, არტილერიას, ნაღმსატყორცნებს, ტანკსაწინააღმდეგო საშუალებებს, საჰაერო თავდაცვის საშუალებებსა და ცოცხალ ძალას, მართვის პუნქტებს, მატერიალურ-ტექნიკური და ზურგის უზრუნველყოფის ორგანოებს, ახორციელებდეს კვამლის ფარდების დაყენებას, ადგილმდებარეობის დისტანციურ დანაღმვასა და განათებას, აგრეთვე აქტიურ მონაწილეობას ღებულობდეს მოწინააღმდეგის ღრმა საცეცხლე დაზიანებაში. ამით აიხსნება ის შეუსუსტებელი ყურადღება, რომელსაც სახმელეთო ჯარების სარდლობა აქცევს საველე არტილერიას თანამედროვე ბრძოლაში მისი ყველაზე უფრო ეფექტური გამოყენების თვალსაზრისით. 

საველე არტილერია წარმოადგენს ჯარების ერთ-ერთ ძირითად გვარეობას და მოიცავს საშუალო სიშორის ბალისტიკური რაკეტების, ოპერატიულ-ტაქტიკური რაკეტების, ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემების, თვითმავალი და ბუქსირებადი ჰაუბიცების ნაწილებსა და ქვედანაყოფებს. ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების მიერ ნაღმსატყორცნები განიხილება როგორც ზოგადსაჯარისო ნაწილებისა და ქვედანაყოფების საშტატო საცეცხლე საშუალებანი და ამიტომ არ ჩაირთვება საველე ატილერიის შემადგენლობაში* (*მექანიზებული /ჯავშანსატანკო/ დივიზიის შემადგენლობაში არის 66 106,7-მმ თვითმავალი ნაღმსატყორცნი /ექვს-ექვსი მოტოქვეით და სატანკო ბატალიონებში, აგრეთვე საარმიო ავიაციის ბრიგადაში/). 

საზღვარგარეთულ პრესაში იტყობინებოდნენ, რომ სახმელეთო ჯარების სარდლობა გეგმავს 90-ანი წლების შუახანებში დაასრულოს პროგრამა „არმია–90“, რომელიც ითვალისწინებს ჯართა ყველა გვარეობის სრულყოფას, მათ შორის საველე არტილერიისა, მათი საბრძოლო შესაძლებლობების შემდგომი ამაღლების მიზნით. დღესდღეობით გატარებული ღონისძიებები მნიშვნელოვან წილად დაკავშირებულია ცვლილებებთან სახმელეთო ჯარების მძიმე (მექანიზებული და ჯავშანსატანკო) დივიზიების საველე არტილერიის ორგანიზაციაში, ძალებისა და საშუალებათა შემადგენლობაში, აგრეთვე საბრძოლო გამოყენების საფუძვლებში, რომელიც (ე. ი. საველე არტილერია) განკუთვნილია, როგორც ამერიკულ წესდებებში აღინიშნება, სხვადასხვა საბრძოლო ამოცანების გადაწყვეტისათვის ამომდინარე ამ შენაერთების ინტერესებიდან. ძირითად ცვლილებებს მიეკუთვნება: „მძიმე“ შენაერთების საარტილერიო ნაწილებისა და ქვედანაყოფების აღჭურვა ახალი და მოდერნიზებული იარაღითა და ტექნიკით (სახელდობრ, ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა /ზცრს/ MLRS, მოჯავშნული მანქანა საარტილერიო ჭურვების ტრანსპორტირებისთვის M992 და ა. შ.), 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების რაოდენობის 18-დან 24 ერთეულამდე გაზრდა საარტილერიო დივიზიონების რვაქვემეხიანი შემადგენლობის ბატარეებზე გადაყვანის შედეგად (უწინდელი ექვსქვემეხიანი შემადგენლობის ნაცვლად), დივიზიის არტილერიის შემადგენლობიდან 203,2-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების დივიზიონის გამოყვანა* (*203,2-მმ ჰაუბიცების ყველა დივიზიონი შევა საარმიო კორპუსების საველე არტილერიის ბრიგადების შემადგენლობაში), „მძიმე“ დივიზიების არტილერიის შემადგენლობაში ზცრს MLRS ბატარეის გაშლა. 

დღესდღეობით „მძიმე“ შენაერთების საველე არტილერია ორგანიზაციულად მოიცავს შტაბს, სამ ბატარეას (საშტაბო, საარტილერიო-ინსტრუმენტული დაზვერვისა და ზცრს MLRS), 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების სამ დივიზიონს. დივიზიის ნაწილებისა და ქვედანაყოფების საცეცხლე უზრუნველყოფის საერთო ხელმძღვანელობას ახორციელებს არტილერიის უფროსი (პოლკოვნიკი) მისდამი დაქვემდებარებული შტაბის მეშვეობით. 

შტაბი (150 ადამიანი) განკუთვნილია საშტატო და მიცემული არტილერიის ცეცხლის დაგეგმვის, მართვისა და კოორდინირებისთვის, აგრეთვე საბრძოლო და ზურგის უზრუნველყოფის ყველა სახეობის ორგანიზაციისათვის. მის შემადგენლობაში არის ხუთი სექცია (მართვის, ურთიერთმოქმედების, ორი მეტეოუზრუნველყოფის და ადმინისტრაციულ-ზურგის), დივიზიის არტილერიის ცეცხლის მართვის ცენტრი (ცმც), საცეცხლე მხარდაჭერის კოორდინაციის ჯგუფი (ცმკჯ) და ორი ოცეული (ტოპოგეოდეზიური და კავშირგაბმულობისა). ცმც უზრუნველყოფს ყველა საარტილერიო ნაწილისა და ქვედანაყოფის ცეცხლის მართვას. მასში შედის მართვა და სამი სექცია (ოპერატიული დაგეგმვის, დაზვერვისა და მიზანჩვენების, ცეცხლის მართვის). ცენტრი თავსდება ოთხ ავტომობილში: ერთი გამოიყენება ოპერატიული დაგეგმვის სექციის გაშლისათვის, მეორე – დაზვერვისა და მიზანჩვენების სექციისა, ორიც – საველე არტილერიის ცეცხლის მართვის სექციისა მართვის ავტომატიზებული სისტემის (მას) აპარატურის „თაქფაირის“ გამოყენებით. ცმკჯ ახორციელებს საცეცხლე მხარდაჭერის კოორდინაციას, ასრულებს დამატებითი საცეცხლე მხარდაჭერის მოთხოვნებს (განაცხადებს) და ცვალებადი ვითარების გათვალისწინებით განსაზღვრავს საველე არტილერიის საცეცხლე საშუალებათა მოთხოვნილებებს. მართვისა და სამი ტოპოგეოდეზიური სექციის მომცველი ტოპოგეოდეზიური ოცეული განკუთვნილია არტილერიის ცეცხლის მართვის ორგანოების ადგილმდებარეობასთან მიბმის სამუშაოების ჩასატარებლად. კავშირგაბმულობის ოცეული ემსახურება კავშირგაბმულობის ორგანიზაციას დივიზიის არტილერიის შტაბსა და საარტილერიო-ინსტრუმენტული დაზვერვის (აიდ) ბატარეას შორის, ასევე საშტატო და მიცემულ საარტილერიო ნაწილებთან და ქვედანაყოფებთან, ზემდგომ ინსტანციებთან. მასში არის მართვა და ექვსი სექცია (ერთი მავთულიანი და ხუთი რადიოკავშირგაბმულობისა). 

საშტაბო ბატარეა (37) პასუხს აგებს დივიზიის არტილერიის შტაბის ქვედანაყოფების ზურგის უზრუნველყოფაზე და მოიცავს ოთხ სექციას. 

საარტილერიო-ინსტრუმენტული დაზვერვის (აიდ) ბატარეა (95) განკუთვნილია დივიზიის მოქმედების ზოლში მოწინააღმდეგის საცეცხლე საშუალებათა აღმოჩენისათვის, აგრეთვე დივიზიის არტილერიის ცმც-თვის მონაცემების დასამუშავებლად მიწოდებისათვის. ეს ამოცანები წყდება რადიოსალოკაციო სადგურების (რლს) დახმარებით მოძრავი მიზნების, საარტილერიო ქვედანაყოფებისა და ნაღმსატყორცნების საცეცხლე პოზიციების ჩაჭერის (засечка) გზით. ბატარეის შემადგენლობაში შედის ორი სექცია (მართვისა და მონაცემთა დამუშავების) და ორი ოცეული. რლს-ების ოცეულს აქვს მართვა და ექვსი სექცია (მოძრავი მიზნების აღმოჩენის, სამი კონტრსანაღმსატყორცნე და ორიც კონტრსაქვემეხე ბრძოლისა). ტოპოგეოდეზიური ოცეული მოიცავს მართვასა და ორ ტოპოგეოდეზიურ სექციას. 

ზცრს MLRS ბატარეა (131) განკუთვნილია დივიზიისათვის საერთო საცეცხლე მხარდაჭერის აღმოსაჩენად. ორგანიზაციულად ის შედგება ექვსი სექციისა და ოთხი ოცეულისაგან. საბრძოლო მოქმედებათა მსვლელობისას ცეცხლის მართვის სექცია იშლება საბატარეო ცმც-ში. თითოეულ საცეცხლე ოცეულში არის მართვა და სამი გათვლა (თითოეულში თითო თვითმავალი გასაშვები დანადგარი MLRS). 

ამერიკულ სახმელეთო ჯარებში 1981 წ. შეიარაღებაში მიღებული ზცრს MLRS წარმოადგენს ქვეითთა საბრძოლო მანქანის M2 „ბრედლი“ მუხლუხიან შასიზე დამონტაჟებულ გასაშვებ დანადგარს. უმართავი რაკეტების (ურ) გაშვება წარმოებს ქარხანაში აღკაზმული ორი სატრანსპორტო-გასაშვები კონტეინერიდან თითოეულში ექვს-ექვსი მიმმართველით. ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში იტყობინებოდნენ, რომ დანადგარის ზალპით (12 ურ) შეიძლება დაიფაროს 25 ათასი მ² ფართობი (რაკეტები კუმულატიურ-მსხვრევადი საბრძოლო ნაწილებით) ან მომზადდეს დანაღმული ველი 1000 X 400 მ ფართობზე (336 ტანკსაწინააღმდეგო ნაღმი). ზცრს-ის გადატენვის (კონტეინერებს შეცვლის) დროა 5–6 წთ, სროლის მაქსიმალური სიშორე 30–40 კმ, სვლის მარაგი 500 კმ, მოძრაობის მაქსიმალური სიჩქარე დაახლოებით 65 კმ/სთ. ზცრს-ს აქვს ავტომატური დამიზნების სისტემები ცეცხლის მართვის პულტიდან მოსული ბრძანებების მიხედვით. 

155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების დივიზიონი (687), როგორც წესი, ეძლევა ბრიგადას და ახორციელებს მისი ბატალიონების უშუალო საცეცხლე მხარდაჭერას. ორგანიზაციულად იგი მოიცავს შტაბსა და ხუთ ბატარეას (საშტაბო, სამი საცეცხლე და მომსახურებისა). 

შ ტ ა ბ ი  განკუთვნილია ბრძოლაში დივიზიონის საშტატო ქვედანაყოფების მართვისათვის, აგრეთვე მათი საბრძოლო და ზურგის უზრუნველყოფისათვის. მშვიდობიანობის დროს იგი ახორციელებს საბრძოლო მომზადების დაგეგმვასა და ჩატარებას, პირადი შემადგენლობის აღრიცხვას, დივიზიონის ქვედანაყოფების მატერიალურ-ტექნიკურ უზრუნველყოფას. შტა..... არის ორი ოცეული (ოპერატიულ-სადაზვერვო და ტოპოგეოდეზიური), საცეცხლე მხარდაჭერის კოორდინაციის ჯგუფი (ცმკჯ), ადმინისტრაციული და პირადი შემადგენლობის აღრიცხვის ჯგუფი, აგრეთვე სამედიცინო სექცია. ოპერატიულ-სადაზვერვო ოცეული ახორციელებს საშტატო ქვემეხების ცეცხლის მართვას, აგრეთვე დივიზიის მოქმედების ზოლში მოწინააღმდეგის საცეცხლე საშუალებებზე მონაცემების შეკრებასა და დამუშავებას. იგი შედგება მართვისა და ორი სექციისაგან (ოპერატიული და ცეცხლის მართვის, სადაზვერვო), რომელთა ბაზაზეც იშლება დივიზიონის ცეცხლის მართვის ცენტრი (ცმც). ტოპოგეოდეზიური ოცეული, რომელიც უზრუნვეყოფს დივიზიონების საცეცხლე ქვედანაყოფების ადგილმდებარეობაზე მიბმას (привязка), მოიცავს მართვასა და სამ ტოპოგეოდეზიურ სექციას. ცეცხლის მართვის კოორდინაციის ჯგუფი (ცმკჯ) წყვეტს საცეცხლე მხარდაჭერის კოორდინაციის ამოცანებს ცმც-ს, საშტატო საარტილერიო ქვედანაყოფებსა და ზოგადსაჯარისო ნაწილებსა და ქვედანაყოფებს (ბრიგადა, ბატალიონი, ასეული) შორის. მექანიზებულ და ჯავშანსატანკო დივიზიებში ცმკჯ-ის შემადგენლობა სხვადასხვაა. ასე, მექანიზებული დივიზიის საველე არტილერიაში შემავალ 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების დივიზიონში ამ ჯგუფს აქვს მართვა, ბრიგადის საცეცხლე მხარდაჭერის კოორდინაციის (ცმკ) სექცია, საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფების სამი ცმკ სექცია, მოტოქვეითი ასეულების რვა ცმკ გუნდი, სატანკო ასეულების ოთხი ცმკ გუნდი, მეთვალყურეობის სამი გათვლა. ჯავშანსატანკო დივიზიაში ცმკჯ-ის შემადგენლობა იმით განსხვავდება, რომ მასში მოითვლება სატანკო ასეულების ცმკ-ის რვა გუნდი და ოთხიც – მოტოქვეითი ასეულებისა. ცმკ გუნდები მიეცემა მხარდასაჭერ ასეულებს და უზრუნველყოფენ მათი მოქმედებების საცეცხლე მხარდაჭერას. საბრძოლო მოქმედებათა მსვლელობისას ისინი ორგანიზაციას უწევენ ბრძოლის ველზე მეთვალყურეობას, საცეცხლე მხარდაჭერისათვის გამოყოფილ საშუალებებთან კავშირგაბმულობასა და მათთან მუდმივ ურთიერთმოქმედებას. ცმკ-ის გუნდებში არის მართვის ჯგუფი (ოთხი ადამიანი), რომელიც თავსდება მეწინავე საარტილერიო მეთვალყურეთა მოჯავშნულ მანქანაში M981 (იხ. ფერადი ჩანართი), რომელიც ჯარებში შემოვიდა 1982 წლიდან. მუხლუხიანი შასის ბაზაზე შექმნილი მანქანა გახლავთ საცეცხლე მხარდაჭერის კოორდინაციის მობილური პუნქტი, აღჭურვილი რადიოკავშირგაბმულობის, მიზანთა ლაზერული შენათებისა და ცეცხლის მართვის საშუალებებით. სვლის მარაგია 480 კმ-მდე, მოძრაობის მაქსიმალური სიჩქარე 65 კმ/სთ, გათვლა ოთხი ადამიანი (მეთაური, მძღოლ-მექანიკოსი, ორი ოპერატორი). 

ს ა შ ტ ა ბ ო | ბ ა ტ ა რ ე ა  განკუთვნილია ძირითადად დივიზიონის შტაბის კავშირგაბმულობის უზრუნველსაყოფად საშტატო საცეცხლე ქვედანაყოფებთან, დივიზიის არტილერიის შტაბთან და მხარდასაჭერ ნაწილებთან (ქვედანაყოფებთან). იგი მოიცავს მართვის სექციას, კავშირგაბმულობის ოცეულს, რომელიც შედგება მართვისა და ორი სექციისაგან (რადიო- და მავთულიანი კავშირგაბმულობისა). 

1 5 5-მმ | თ ვ ი თ მ ა ვ ა ლ ი | ჰ ა უ ბ ი ც ე ბ ი ს | ბ ა ტ ა რ ე ა  (115), რომელიც ასრულებს ბრიგადის პირველი ეშელონის ქვედანაყოფების უშუალო მხარდაჭერის ამოცანებს, მოიცავს ოთხ სექციასა და ორ საცეცხლე ოცეულს (თითოეულში მართვა, ცმც და ოთხი ათეული). ათეული (10) მოიცავს საცეცხლე გათვლას, რომელშიც არის 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცა M109A2 და საბრძოლო კვების გათვლა, აღჭურვილი მოჯავშნული მანქანით M992 საარტილერიო ჭურვების ტრანსპორტირებისთვის. ათეულის შემადგენლობაში შედის გადასატანი ტანკსაწინააღმდეგო სარაკეტო კომპლექსი (ტსრკ) „დრაკონი“; საბრძოლო კვების სექცია, განკუთვნილი ოცეულის საბრძოლო მასალებით უზრუნველყოფისთვის, მოიცავს ოთხ სამხედრო მოსამსახურესა და HEMTT ტიპის ორ 10-ტ სატვირთო მანქანას. სულ ბატარეაში მოითვლება რვა 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცა, რვა მანქანა M992, ტსრკ „დრაკონი“, რვა 40-მმ შაშხანის ლულისქვეშა ყუმბარსატყორცნი M203, 17 12,7-მმ ტყვიამფრქვევი M2HB, ხუთი 7,62-მმ ტყვიამფრქვევი M60, 127 ავტომატური შაშხანა M16A1, ერთი 11,43-მმ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი. 

155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცა M109A2, რომელიც წარმოადგენს M109 ჰაუბიცის გაუმჯობესებულ ვარიანტს, შეიარაღებაში იმყოფება 1979 წლიდან. იგი შექმნილია მუხლუხიანი შასის ბაზაზე და აქვს წრიულად მბრუნავი კოშკი. სროლის მაქსიმალური სიშორე ჩვეულებრივი ჭურვით არის 22 კმ, აქტიურ-რეაქტიულით 30 კმ, სწრაფსროლა 3 გასრ./წთ, სვლის მარაგი 350 კმ, მოძრაობის მაქსიმალურ სიჩქარე 56 კმ/სთ. კოშკზე დაყენებულია 12,7-მმ ტყვიამფრქვევი M2HB. სატარებელი საბრძოლო მარაგი მოიცავს 36 გასროლას (მათ შორის M712 „კოპერჰედ“-ის ტიპის ორ ჭურვს), ტყვიამფრქვევის 500 ვაზნასა და 12 ხელყუმბარას. ჰაუბიცის გათვლაა ექვსი ადამიანი (მეთაური, მძღოლ-მექანიკოსი, დამმიზნებელი, დამმიზნებლის თანაშემწე, ორი დამტენი). 

მ ო მ ს ა ხ უ რ ე ბ ი ს | ბ ა ტ ა რ ე ა  (134) წყვეტს დივიზიონის საბრძოლო ტექნიკის გამართულ მდგომარეობაში შენარჩუნებისა და საცეცხლე ბატარეების საბრძოლო მასალებით მომარაგების საკითხებს. ბატარეა მოიცავს ორ სექციასა და ორ ოცეულს. სარემონტო ოცეული განკუთვნილია დივიზიონის მთელი თვლიანი და მუხლუხიანი ტექნიკის ტექნიკური მომსახურებისა და აღდგენის ჩატარებისათვის და შედგება მართვის, ექვსი სარემონტო სექციისა და სათადარიგო ნაწილების სექციისაგან. საბრძოლო კვების ოცეულს აქვს მართვა და საბრძოლო კვების ორი სექცია (თითოეულში ათი ადამიანი და HEMTT ტიპის ხუთი 10-ტ ავტომობილი). იგი უზრუნველყოფს დივიზიონის საარტილერიო ჭურვების სატარებელი მარაგის ტრანსპორტირებას. 

სულ დივიზიონში მოითვლება 24 ქვემეხი, 24 მოჯავშნული მანქანა საარტილერიო ჭურვების ტრანსორტირებისთვის M992, მეწინავე საარტილერიო მეთვალყურეთა (დამკვირვებელთა) 12 მოჯავშნული მანქანა M981, 24 ტსრკ „დრაკონი“, 10 ჯავშანტრანსპორტერი (ჯტრ) M113A3, 13 სამეთაურო-საშტაბო მანქანა (მშმ) M578, 90 სხვადასხვა ავტომობილი, 88 რადიოსადგური. სულ კი „მძიმე“ დივიზიის საველე არტილერიის ქვედანაყოფებში არის 2470 ადამიანი, 72 ჰაუბიცა, 72 მოჯავშნული მანქანა საარტილერიო ჭურვების ტრანსპორტირებისთვის M992, მეწინავე საარტილერიო მეთვალყურეთა 36 მოჯავშნული მანქანა M981, ცხრა ზცრს MLRS, 72 ტსრკ „დრაკონი“, 45 ჯტრ M113A3, 42 მშმ M578, 450-ზე მეტი სხვდასხვა ავტომობილი და 720-ზე მეტი რადიოსადგური. 

ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში იტყობინებიან, რომ მიღებული „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის შესაბამისად სახმელეთო ჯარების სარდლობა საველე არტილერიის გამოყენებას განიხილავს როგორც მოწინააღმდეგის ღრმა საცეცხლე დაზიანების შემადგენელ ნაწილს. ამასთან აღინიშნება, რომ „მძიმე“ დივიზიებში ამის განხორცილების ძირითად საშუალებას წარმოადგენს წარმოადგენს ზცრს MLRS და 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცები, რომლებსაც შეუძლიათ სხვადასხვა ტიპის საბრძოლო მასალების გამოყენება. 

უცხოელი სამხედრო სპეციალისტების შეხედულებებით, ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემების MLRS ბატარეა განკუთვნილია დივიზიის ინტერესებში საერთო მხარდაჭერის ამოცანების გადასაწყვეტად, ზოგიერთ შემთხვევაში კი მთავარ მიმართულებაზე მოქმედი ბრიგადებისა და ბატალიონების საერთო მხარდაჭერის გასაძლიერებლად. 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების დივიზიონები – საცეცხლე ამოცანების გადაწყვეტის ძირითადი საშუალებაა პირველი ეშელონის ბრიგადების საბრძოლო ზემოქმედების ზონაში. ამავე დროს ისინი შეიძლება გამოყენებულ იქნას საცეცხლე დარტყმების მისაყენებლადაც დივიზიის ინტერესებში. რეაქტიული დანადგარების გამოყენება გაითვალისწინება ოცეულების შემადგენლობაში, ჰაუბიცების – ბატარეებისა. საცეცხლე პოზიციები რეკომენდირებულია ინიშნებოდეს რაც შეიძლება ახლოს წინა ხაზთან, რათა საცეცხლე საშუალებებს ჰქონდეთ შესაძლებლობა აწარმოებდნენ ცეცხლს სროლის მაქსიმალურ სიშორეზე. ასე, მათი ოპტიმალური დაშორება შეიძლება იყოს: ლულიანი არტილერიისათვის შეტევის დროს 4 კმ-მდე, თავდაცვაში – 4–6 კმ, რეაქტიული დანადგარებითვის კი – 5–15 კმ. 

ქვედანაყოფების საბრძოლო რიგები ეწყობა ისეთნაირად, რათა უზრუნველიყოფოდეს მოწინააღმდეგის მიზნების დაზიანების ეფექტურობა, ცეცხლის საიმედო მართვა და საშუალებებით მანევრი ფრონტსა და სიღრმეში. ასე, ჰაუბიცების ბატარეისათვის ის შეიძლება იყოს შემდეგი: საცეცხლე პოიციაზე ბატარეა იშლება ოცეულებად. ოცეული იკავებს ადგილმდებარეობის უბანს 400 მ ფრონტში, ოცეულებს შორის მანძილი შეადგენს 400–1600 მ. ჰაუბიცები შეიძლება განლაგდებოდეს ხაზში ან შვერით მარცხნივ ან მარჯვნივ. უკანასკნელ შემთხვევაში ოცეულის საბრძოლო მოწყობის სიღრმე შეადგენს 200 მ. მთელი ბატარეა განლაგდება ადგილმდებარეობის უბანზე ზომით 1200-დან 2400 მ-მდე ფრონტში და 300–600 მ სიღრმეში. ძირითდი საცეცხლე პოზიციების გარდა ბატარეებში მზადდება სათადარიგო (არანაკლებ ერთისა), და საჭიროების შემთხვევაში კი დროებითი საცეცხლე პოზიციებიც. ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, რომ პოზიციის შეცვლა არ უნდა არღვევდეს საცეცხლე მხარდაჭერის უწყვეტობას. 

საცეცხლე ქვედანაყოფებში მონაცემების დამუშავების თანამედროვე საშუალებათა არსებობას შეუძლია უზრუნველყოფდეს ამოსავალი მონაცემების მომზადებას თითოეული ქვემეხისა და გასაშვები დანადგარისათვის ცალ-ცალკე, რაც, დასავლელი სპეციალისტების აზრით, მისცემთ ადგილმდებარეობაზე ქვემეხების განწერტილად განლაგებისა და ცეცხლის მართვის შესაძლებლობას. 

155-მმ თვითმავალი ქვეეხების დივიზიონი და ზცრს MLRS ბატარეა საცეცხლე პოზიციებზე გაიშლება ბატარეებად, ოცეულებად, ხოლო განსაზღვრულ პირობებში კი – ცალკეულ დანადგარებადაც. ამასთან ოცეულებს შეუძლიათ დამოუკიდებლად იცვალონ პოზიციები და არა ბატარეების შემადგენლობაში, როგორც ეს ადრე იყო, რაც საშუალებას იძლევა რამდენიმე წუთამდე შემცირდეს საცეცხლე პოზიციის დაკავების, ცეცხლის წარმოებისა (უმართავი რაკეტების გაშვებისა) და მისგან გამოსვლის დრო. 

როგორც ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, დივიზიის არტილერიის საბრძოლო მოქმედებებისათვის დამახასიათებელი იქნება საცეცხლე პოზიციების დაკავება, ცეცხლის გახსნა და მათი (პოზიციების) შეცვლა გასაშვები დანადგარებისა და თვითმავალი ქვემეხების ფართო განწერტვით. ამასთან სულ უფრო ფართოდ უნდა იქნას გამოყენებული ცეცხლი და დარტყმა ცალკეულ მნიშვნელოვან მიზნებზე ბატარეით, ოცეულითა და ცალკეული დანადგარებითაც კი. 

განიხილავენ რა საველე არტილერიის მონაწილეობას მოწინააღმდეგის საცეცხლე დაზიანებაში თავისი ჯარების შეტევის მსვლელობისას, აშშ არმიის ექსპერტები გამოყოფენ ოთხ პერიოდს, რომელთა დროსაც იგი გამოიყენება საცეცხლე ამოცანების გადასაწყვეტად: ჯარების წინგამოსვლისა და გაშლის საარტილერიო უზრუნველყოფა, შეტევის საარტილერიო მომზადება, შეტევის საარტილერიო მხარდაჭერა, შეტევის საარტილერიო თანხლება. 

პირველი პერიოდის ამოცანების გადასაწყვეტად დივიზიის არტილერია გამოიყენება ნაწილობრივ, უპირატესად ზცრს MLRS გამოყენების ხარჯზე მოწინააღმდეგისთვის საცეცხლე დარტყმების მიყენებისას. 

შეტევის საარტილერიო მომზადების საფუძველს შეადგენს მასირებული დარტყმები საშტატო და მიცემული საშუალებებით. ამერიკულ წესდებებში აღინიშნება, რომ მისი მსვლელობის დროს გაითვალისწინება ცეცხლის უწყვეტად წარმოება, შესვენებები დაიშვება მხოლოდ ცეცხლის გადატანისას ერთი მიზნიდან მეორეზე, ამასთან 155-მმ ქვემეხებისათვის ისინი არ უნდა აღემატებოდეს 1 წთ, რეაქტიული დანადგარებისათვის – 2 წთ-ს. დივიზიის პირველი ეშელონის ბრიგადების შეტევაზე გადასვლის ხაზზე გამოსვლისას ცეცხლი გადაიტანება მოწინააღმდეგის თავდაცვის სიღრმეში. 

მესამე პერიოდის მსვლელობისას საველე არტილერიას ევალება პირველი ეშელონის ქვედანაყოფებისათვის სწრაფი შეტევის პირობების შექმნა იმ მიზნების განადგურების, ნეიტრალიზაციისა და ჩახშობის გზით, რომლებსაც შეუძლიათ წინ აღუდგნენ დასახული ამოცანების შესრულებას. 

შეტევის საარტილერიო თანხლება წარმოადგენს საარტილერიო დაზიანების დამასრულებელ პერიოდს, რომლის მსვლელობისას საველე არტილერია ცეცხლითა და მანევრით დაუჭერს მხარს ჯარების შეტევას. ამ დროს მისი საცეცხლე საშუალებანი ნავარაუდევია გამოიყენებოდეს ზოგადსაჯარისო ფორმირებების მიერ ისეთი ამოცანების შესრულებისათვის, როგორიცაა მეორე ეშელონებით წარმატების განვითარება, კონტრშემოტევებისა და კონტრდარტყმების მოგერიება, წყლის დაბრკოლებათა გადალახვა, დაკავებულ მიჯნებზე გამაგრება და სხვა. შემტევი ბრიგადების საარტილერიო თანხლების განხორციელება იგეგმება დივიზიონებით, რომელთა თვითმავალ ჰაუბიცებს შეუძლიათ წინსვლა უშუალოდ მათი საბრძოლო რიგების კვალდაკვალ, აწარმოებენ რა ცეცხლს მოკლე შეჩერებებით. თუმცა კი ბრიგადას უშუალო მხარდაჭერისათვის ეძლევა 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების ერთი დივიზიონი, ამერიკულ წესდებებში გაითვალისწინება, რომ ზოგიერთ შემთხვევაში მთავარ მიმართულებაზე მოქმედებისას ის შეიძლება გაძლიერებულ იქნას კიდევ ერთი დივიზიონით, აგრეთვე ზცრს MLRS ოცეულით. 

თავდაცვაში საველე არტილერია, როგორც წესი, წყვეტს საცეცხლე ამოცანებს ამომდინარე დივიზიის თავდაცვის პირველ ეშელონში მყოფი ნაწილების ინტერესებიდან და იმავდროულად მოწინააღმდეგის წინ გამოსული მეორე ეშელონების (რეზერვების) ღრმა საცეცხლე დაზიანების ამოცანებსაც. „მძიმე“ დივიზიების არტილერია თავდაცვაში გადაწყვეტს შემდეგ ამოცანებს: მოწინააღმდეგის ჯარების დეზორგანიზაცია და მისი საცეცხლე საშუალებების ჩახშობა, მოწინააღმდეგის ორგანიზებულად შეტევაზე გადმოსვლის ჩაშლა ან შეჩერება, მისი მართვის, დაზვერვის, მეთვალყურეობისა და საჰაერო თავდაცვის საშუალებათა ჩახშობა, მოწინააღმდეგის ჯარების შემოტევის მსვლელობისას მისი საბრძოლო რიგების დაზიანება, მის მიერ არჩეულ მიმართულებაზე შემოტევის აღკვეთა და სხვა. 

ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნებოდა, რომ თავდაცვაში „მძიმე“ დივიზიების საველე არტილერიის საშტატო საშუალებათა გამოყენება გაითვალისწინება ძირითადად ცენტრალიზებულად. ამავე დროს არ გამოირიცხება მათი განაწილება პირველი ეშელონის ბრიგადებსა და დაფარვის ჯარების ქვედანაყოფებს შორისაც. დივიზიის არტილერია მონაწილეობს კორპუსის მიერ წარმოებულ ღრმა საცეცხლე დაზიანებაში, ახორციელებს ზოგადსაჯარისო ფორმირებების საერთო მხარდაჭერას და ნაწილობრივ გამოიყოფა საერთო დაცვაშიც. არტილერიის პოზიციები დაეშელონებულია, რათა უზრუნველიყოფოდეს წინა ხაზის წინ ყველა საცეცხლე ქვედანაყოფით ცეცხლის წარმოება, აგრეთვე თავდაცვაში მყოფი ნაწილებისა და ქვედანაყოფების საცეცხლე მხარდაჭერის მოქნილობა და უწყვეტობა. 

მთლიანობაში, როგორც აშშ სახმელეთო ჯარების სარდლობა მიიჩნევს, „მძიმე“ დივიზიების საველე არტილერიის ქვედანაყოფების არსებული ორგანიზაცია და მათი შეიარაღება საშუალებას აძლევს მათ წყვეტდნენ ჯარების საბრძოლო უზრუნველყოფის ამოცანებს ბრძოლის წარმოების თანამედროვე პირობებში. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1989, № 9. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

აშშ სახმელეთო ჯარების ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი

აშშ სამედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობა დიდ ყურადღებას უთმობს ზოგადი დანიშნულების ძალების სრულყოფას. ეს უკანასკნელი, ამერიკული სარდლობის შეფასებით, იარაღის პერსპექტიული სახეობების, დაზვერვისა და მართვის ავტომატიზებული სისტემების შექმნაში დასავლური ტექნოლოგიების მიღწევათა წყალობით შეიძლება იქცეს დასავლეთსა და აღმოსავლეთს შორის არსებული წონასწორობის „გარღვევის იარაღად“. 

ეს მისწრაფება კარგად ჩანს სახმელეთო ჯარების მშენებლობის გრძელვადიანი პროგრამის „არმია–90“ (1981–1990) მსვლელობის პროცესში. მის ფარგლებში მიმდინარეობს გამოკვლევები და პრაქტიკული ღონისძიებანი იარაღისა და საბრძოლო ტექნიკის ხარისხობრივად ახალი სისტემების შემუშავებისა და შეიარაღებაში მიღების, მათი საბრძოლო გამოყენების ოპტიმალური ხერხების ძიების, საორგანიზაციო სტრუქტურის სრულყოფის სფერებში. სახმელეთო ჯარების შენაერთებისა და ნაწილების აღჭურვა თანამედროვე იარაღითა და საბრძოლო ტექნიკით (ტანკები M1 და M1A1 „აბრამსი“, ქვეითთა საბრძოლო მანქანები /ქსმ/ M2 „ბრედლი“, საბრძოლო სადაზვერვო მანქანები /ბდმ/ M3, ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემები /ზცრს/ MLRS, ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენები AH-64A „აპაჩი“), მათი გადაყვანა ახალ საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურაზე „დივიზია–86“-ის შესაბამისად, აგრეთვე ჯარების მიერ საბრძოლო მოქმედებათა წარმოების ხერხების ათვისება „საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის ფარგლებში, დასავლელი სპეციალისტების შეფასებით, უზრუნველყოფს ამერიკულ სარდლობას სახმელეთო ჯარების საბრძოლო შესაძლებლობათა ამაღლებით არანაკლებ 70 %-ით. 

როგორც საზღვარგარეთული სამხედრო გამოცემები იტყობინებიან, აშშ სახმელეთო ჯარებში არის შვიდი ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი (ცჯკპ), სამი რეგულარულ არმიაში და ოთხიც ეროვნულ გვარდიაში. ხსენებული პროგრამის შესაბამისად ეს პოლკებიც ასევე გადადიან ახალ საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურაზე, შეიარაღებაში ღებულობენ თანამედროვე იარაღსა და საბრძოლო ტექნიკას. 1988 წლის დასაწყისში რეგულარული არმიის ყველა პოლკი უკვე გადაყვანილია ახალ შტატებზე. ეროვნული გვარდიის პოლკების გადაყვანისა და მათი გადაიარაღების დასრულება 1990 წლის დასასრულისთვისაა დაგეგმილი. 

ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი ორგანიზაციულად შედის საარმიო კორპუსის შემადგენლობაში და განკუთვნილია შემდეგი ძირითადი ამოცანების გადასაწყვეტად: დაზვერვის წარმოება, ბრძოლასა და ოპერაციაში ზოგადსაჯარისო შენაერთებისა და გაერთიანებათა დაფარვისა და დაცვის განხორციელება, მოქმედებები ზოგადსაჯარისო რეზერვის სახით, საარმიო კორპუსის ზურგის რაიონის დაცვა და თავდაცვა, დამხმარე მიმართულებებზე დამოუკიდებელი საბრძოლო მოქმედებების წარმოება. 

შემადგენლობა და საბრძოლო შესაძლებლობები. ორგანიზაციულად ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი მოიცავს შტაბსა და საშტაბო ასეულს, სამ სადაზვერვო ბატალიონს, საარმიო ავიაციის ბატალიონს, 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების დივიზიონს, საზენიტო ბატარეას, სამ ცალკეულ ასეულს (დაზვერვისა და რადიოელექტრონული ბრძოლის /რებ/, საინჟინრო და მასობრივი დაზიანების იარაღისაგან /მდი/ დაცვის), ზურგისა და ტექნიკური უზრუნველყოფის ბატალიონს. 

შ ტ ა ბ ი | დ ა | ს ა შ ტ ა ბ ო | ა ს ე უ ლ ი  განკუთვნილია საშტატო და მიცემული ქვედანაყოფების მოქმედებათა ორგანიზებისა და მართვისათვის, აგრეთვე პოლკის მართვის პუნქტების საჰაერო თავდაცვის (ჰთ) უზრუნველყოფისათვის. მათ შემადგენლობაში არის ორი ოცეული (კავშირგაბმულობისა და გადასატანი საჰაერო-საზენიტო კომპლექტების /გზრკ/ „სტინგერი“) და ათი სექცია (საშტაბო, პირადი შემადგენლობის, სადაზვერვო, ოპერატიული, საცეცხლე მხარდაჭერის, ქიმიური, ზურგის, ასეულის მართვის, სასურსათო და მომარაგების, სარემონტო). სულ მათში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 199 ადამიანი, 24 გზრკ „სტინგერი“, ოთხი სამეთაურო-საშტაბო მანქანა (მშმ) M577A1, ერთი ჯავშანტრანსპორტერი (ჯტრ) M113A1, 88 რადიოსადგური, 60-ზე მეტი ავტომობილი. შტაბისა და საშტაბო ასეულის ბაზაზე შეიძლება გაიშალოს მეწინავე, ძირითადი და სათადარიგო სამეთაურო (საკომანდო) პუნქტები. 

ს ა დ ა ზ ვ ე რ ვ ო | ბ ა ტ ა ლ ი ო ნ ი – პოლკის ძირითადი საბრძოლო ქვედანაყოფია. იგი განკუთვნილია სადაზვერვო ამოცანების შესრულებისათვის, საარმიო კორპუსის ნაწილებისა და შენაერთების საბრძოლო და სადარაჯო დაცვის განხორციელებისათვის, დამხმარე მიმართულებებზე და შეზღუდული მიზნებით შეტევითი და თავდაცვითი მოქმედებების წარმოებისათვის. იგი შედგება შტაბისა და საშტაბო ასეულის, სამი სადაზვერვო და ერთი სატანკო ასეულებისაგან. 

შტაბი და საშტაბო ასეული მოიცავს ოთხ ოცეულს (კავშირგაბმულობის, უზრუნველყოფის, სამედიცინო, ტექნიკური მომსახურებისა და რემონტის) და ცხრა სექციას (პირადი შემადგენლობის, სადაზვერვო, ოპერატიული, საცეცხლე მხარდაჭერის, მიწისზედა რადიოსალოკაციო დაზვერვის, სატანკო ხიდგამყვანების, ზურგის უზრუნველყოფის, ასეულის მართვისა და პირადი შემადგენლობის კვების). სულ სადაზვერვო ბატალიონის შტაბსა და საშტაბო ასეულში 207 ადამიანია. ამ ქვედანაყოფების ძალებითა და საშუალებებით შეიძლება გადაწყდეს საშტატო და მიცემული ქვედანაყოფების მოქმედებათა მართვის, მათი მატერიალურ-ტექნიკური და სამედიცინო უზრუნველყოფის ორგანიზაციის საკითხები ბატალიონის მიერ საბრძოლო მოქმედებების წარმოებისას როგორც პოლკის შემადგენლობაში, ისე დამოუკიდებლად. 

სადაზვერვო ასეული შედგება მართვის (ტანკი M1 „აბრამსი“ და მშმ M577A1), ორი სადაზვერვო ოცეულის (ექვს-ექვსი საბრძოლო სადაზვერვო მანქანა /ბდმ/ M3), ორი სატანკო ოცეულის (ოთხ-ოთხი ტანკი) და ორი სექციისაგან: ნაღმსატყორცნების (ორი ჯტრ M113A1 81-მმ ნაღმსატყორცნებით), ტექნიკური მომსახურებისა და რემონტის. სულ ასეულშია პირადი შემადგენლობის 128 ადამიანი, ცხრა ტანკი M1 „აბრამსი“, 12 ბდმ M3, ორი ნაღმსატყორცნი ჯტრ M113A1-ზე და ერთი მშმ M577A1. 

საარმიო კორპუსის სვლიდან შეტევის დროს სადაზვერვო ასეული შეიძლება გამოყოფდეს ოთხ სადაზვერვო ჯგუფამდე (როგორც წესი, თითოეულში ორ ტანკსა და ორ ბდმ-ს) და აწარმოებდეს ორი-ოთხი მარშრუტის დაზვერვას დანიშნულ ზოლში ან მიმართულებაზე. სიღრმივი დაზვერვის წარმოებისას ან შემხვედრი ბრძოლის მოლოდინში ასეული შეიძლება გაძლიერებულ იქნას საზენიტო, საინჟინრო და ქიმიური ქვედანაყოფებით და შეადგინოს სადაზვერვო რაზმი, რომელიც აწარმოებს დაზვერვას ერთი მარშრუტით. ასეულის დაზვერვის ზოლი ჩვეულებრივ ემთხვევა ბრიგადის შეტევის ზოლს (10–15 კმ). 

თავდავაში დაზვერვისათვის ასეულის შემადგენლობიდან გამოიყოფა სამეთვალყურეო პოსტები და სადაზვერვო-სათვალთვალო რაზმები. მათი რაოდენობა და შემადგენლობა დამოკიდებული იქნება მოწინააღმდეგის მოქმედებათა ხასიათზე, ადგილმდებარეობასა და თავდაცვაში მყოფი ჯარების საბრძოლო რიგების მოწყობაზე. 

მოქმედებს რა უზრუნველყოფის ზოლში, სადაზვერვო ასეული შეიძლება იცავდეს დანიშნულ პოზიციას, საარმიო კორპუსის მთავარი ნაწილებისაგან 60 კმ-მდე მანძილზე დაშორებით. 

სადარაჯო დაცვის ამოცანების შესრულებისას ასეული, როგორც წესი, ეძლევა ბრიგადას და შეუძლია გამოყოფდეს სამამდე სათავო, ქვერდით და ზურგის სალაშქრო პოსტს. მთავარი ძალებისგან ისინი მოშორებულია 3–4 კმ-ით, რაც სპეციალისტების შფასებით, უნდა უზრუნველყოფდეს მათ საარტილერიო მხარდაჭერას მოწინააღმდეგის ქვედანაყოფებთან ბრძოლაში ჩაბმისა და თავიანთი ნაწილებისა და ქვედანაყოფების ორგანიზებულად ბრძოლაში შესვლის დროს. 

სატანკო ასეული შედგება მართვის (ორი ტანკი M1 „აბრამსი“), სამი სატანკო ოცეულის (ოთხ-ოთხი ტანკი), ტექნიკური მომსახურებისა და რემონტის სექციისაგან. სულ მასში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 74 ადამიანი, 14 ტანკი M1 „აბრამსი“. ასეულს შეუძლია აწარამოებდეს მანევრულ შეტევით და თავდაცვით საბრძოლო მოქმედებებს შეზღუდული ხედვის, ძლიერი საცეცხლე ზემოქმედებისა და მოწინააღმდეგის მიერ მასობრივი დაზიანების იარაღის (მდი) გამოყენების პირობებში. სადაზვერვო ბატალიონის მიერ საბრძოლო უზრუნველყოფის ამოცანების შესრულებისას (დაზვერვა, დაცვა და დაფარვა) ასეული ჩვეულებრივ შეადგენს ბატალიონის მეთაურის რეზერვს. 

სულ სადაზვერვო ბატალიონში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 665 ადამიანი, 41 ტანკი M1 „აბრამსი“, 38 ბდმ M3, ექვსი 81-მმ თვითმავალი ნაღმსატყორცნი ჯტრ-ბზე M113A1, ცხრა მშმ M577A1, 11 ჯავშანტრანსპორტერი (ჯტრ) M113A1, 150-ზე მეტი რადიოსადგური, დაახლოებით 80 ავტომობილი. 

ს ა ა რ მ ი ო | ა ვ ი ა ც ი ი ს | ბ ა ტ ა ლ ი ო ნ ი  შედგება შტაბისა და საშტაბო ასეულისაგან (278 ადამიანი, ერთი ზოგადი დანიშნულების ვერტმფრენი და სამიც რადიოელექტრონული ბრძოლის /რებ/ ვერტმფრენი), სამი სადაზვერვო ასეულისაგან (თითოეულში 34 ადამიანი, ექვსი სადაზვერვო და ოთი ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენი), ორი ტანკსაწინააღმდეგო სავერტმფრენო ასეულისა (თითოეულში 38 ადამიანი, ოთი სადაზვერვო და შვიდი ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენი) და საბრძოლო უზრუნველყოფის ასეულისაგან (50 ადაიანი, 15 ზოგადი დანიშნულებისა და ექვსიც სადაზვერვო ვერტმფრენი). სულ ბატალიონი მოითვლის პირადი შემადგენლობის 506 ადამიანს, 77 ვერტმფრენს (26 ტანკსაწინააღმდეგო, 32 სადაზვერვო, 16 ზოგადი დანიშნულებისა და სამიც რადიოელექტრონული ბრძოლის /რებ/), 300-ზე მეტ რადიოსადგურს, 105 ავტომობილს. საჰაერო დაზვერვის, საცეცხლე მხარდაჭერისა და მოწინააღმდეგის მოძრავი მოჯავშნული მიზნების დაზიანების ამოცანების შესრულებისას ბატალიონი შეიძლება ქმნიდეს ორ-სამ ტანკსაწინააღმდეგო დამრტყმელ სავერტმფრენო ჯგუფს (თითოეულში ხუთამდე ტანკსაწინააღმდეგო და სამი სადაზვერვო ვერტმფრენი) და ექვს მძიმე სადაზვერვო სავერტმფრენო დარტყმელ ჯგუფს (თითოეულში სამამდე სადაზვერვო და ორი ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენი) ან ცხრა მსუბუქ ჯგუფს (თითოეულში ორამდე სადაზვერვო და თითო ტანკსაწინააღმდეგო ვერტმფრენი). ბატალიონს შეუძლია უზრუნველყოფდეს პოლკის ქვედანაყოფების მიერ დაზვერვის წარმოებას 150 კმ-მდე სიღრმეში. 

ს ა ა რ ტ ი ლ ე რ ი ო | დ ი ვ ი ზ ი ო ნ ს  თავის შემადგენლობაში გააჩნია შტაბი და საშტაბო ბატარეა, 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცების სამი ბატარეა (თითოეულში რვა ქვემეხი და ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების /ტსმრ/ „დრაკონი“ რვა გასაშვები დანადგარი /ტსმრ გდ/), მომსახურების ბატარეა. სულ დივიზიონში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 717 ადამიანი, 24 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცა, 24 ტსმრ გდ „დრაკონი“, 13 მშმ M557A1, 15 ჯტრ M113A1, 80 რადიოსადგური, დაახლოებით 100 ავტომობილი. დივიზიონის ზალპით ღიად განლაგებული ცოცხალი ძალა შეიძლება დაზიანებულ იქნას 5 ჰა ფართობზე. პოლკის მიერ საბრძოლო უზრუნველყოფის ამოცანების შესრულებისას საარტილერიო დივიზიონი, როგორც წესი, ბატარეების სახით მიეცემა სადაზვერვო ბატალიონებს. პოლკის მიერ დამხმარე უბნებზე შეტევითი ან თავდაცვითი მოქმედებების წარმოების დროს დივიზიონი გამოიყენება ცენტრალიზებულად. 

ს ა ზ ე ნ ი ტ ო | ბ ა ტ ა რ ე ა  მოიცავს მართვას, თვითმავალი საზენიტო დანადგარების (თზდ) „ვულკანი“ სამ ოცეულს, გადასატანი საზენიტო-საკარეტო კომპლექსების (გზრკ) „სტინგერი“ ოცეულს და სამ სექციას (კავშირგაბმულობის, საჰაერო თავდაცვის კოორდინაციის, მომსახურების). სულ მასში მოითვლება პირადი შემადგენლობის 184 ადამიანი, 12 თზდ „ვულკანი“* (*1989 წლიდან სახმელეთო ჯარების შენაერთებისა და ნაწილების შეიარაღებაში შემოსვლას დაიწყებს უნივერსალური საზენიტო-ტანკსაწინააღმდეგო სარაკეტო კომპლექსი ADATS), 28 გზრკ „სტინგერი“, მშმ M577A1, ოთხი ჯტრ M113A1, დაახლოებით 100 რადიოსადგური, 50-ზე მეტი ავტომობილი. პოლკის საზენიტო ბატარეას შეუძლია ერთდროულად უშენდეს ცეცხლს 30-ზე მეტ საჰაერო მიზანს, რომლებიც ფრენენ 350 მ/წმ სიჩქარით 30 მ-დან 3,5 კმ-მდე სიმაღლეებზე დაზიანების ალბათობით 0,3–0,5. საბრძოლო მოქმედებების მსვლელობისას საზენიტო ბატარეა გამოიყენება დეცენტრალიზებულად: თზდ „ვულკანის“ ოცეულები, გაძლიერებულნი გზრკ „სტინგერებით“, იფარავენ სადაზვერვო ბატალიონებს, ხოლო გზრკ „სტინგერების“ დანარჩენი გათვლები კი – დაზვერვისა და რებ ასეულს, პოლკის ზურგის უზრუნველყოფის ქვედანაყოფებსა და ორგანოებს. 

ზ უ რ გ ი ს ა | დ ა | ტ ე ქ ნ ი კ უ რ ი | უ ზ რ უ ნ ვ ე ლ ყ ო ფ ი ს | ბ ა ტ ა ლ ი ო ნ შ ი  შედის შტაბი და საშტაბო ასეული, მომარაგებისა და სატრანსპორტო, სარემონტო, სამედიცინო და ადმინისტრაციული ასეულები. სულ ბატალიონში არის 1015 ადამიანი, სამი ჯტრ M113A1, 80-ზე მეტი რადიოსადგური, დაახლ. 250 ავტომობილი. საბრძოლო ვითარებაში ბატალიონის შემადგენლობიდან იქმნება სადაზვერვო ბატალიონების ზურგისა და ტექნიკური უზრუნველყოფის ჯგუფები, ხოლო ძალებისა და საშუალებათა ნაწილი კი რჩება ცჯკპ მეთაურის განკარგულებაში. 

დ ა ზ ვ ე რ ვ ი ს ა | დ ა | რ ე ბ | ა ს ე უ ლ ი  შედგება მართვის, სადაზვერვო ინფორმაციის შეკრებისა და ანალიზის ცენტრის და ხუთი ოცეულისაგან (სამი რადიოტექნიკური დაზვერვისა და რადიოჩახშობის, თითო-თითოც კავშირგაბმულობისა და მომსახურების). რადიოტექნიკური დაზვერვისა და ჩახშობის ოცეულში არის მართვა და სამი ათეული: რადიოტექნიკური დაზვერვის და მიზნების დაჭერის (засечка целей), რადიოჩახშობის და სმენითი დაზვერვის. ასეულში 208 ადამიანია, ექვსი მშმ M577A1, სამი ჯტრ M113A1, რებ სავერტმფრენო კომპლექსი „ქვიქ ფიქს – 2“, ორი რებ სავერტმფრენო კომპლექსი „მალთიუზი“ და ტალღების მოკლე და ულტრამოკლე დიაპაზონებში (მტ/უმტ) რადიოელექტრონული ჩახშობის (რეჩ) ორი მიწისზედა კომპლექსი AN/TLQ–17A, 50-ზე მეტი ავტომობილი. 

ს ა ი ნ ჟ ი ნ რ ო | ა ს ე უ ლ ი  შედგება მართვისა და ხუთი ოცეულისაგან (სამი საინჟინრო, ღობურების მოხსნისა და დაყენების, უზრუნველყოფის). სულ საინჟინრო ასეულში არის პირადი შემადგენლობის 188 ადამიანი, ექვსი ტსმრ გდ „დრაკონი“, მშმ M577A1, 12 ჯტრ M113A1, სამი სატანკო ხიდგამყვანი, განნაღმვის დაგრძელებული მუხტების სამი კომპლექტი, ექვსი თვითმავალი ბორანი, ორი სანაღმო გადამღობი, 30-ზე მეტი რადიოსადგური, 30 ავტომობილი. 

მ დ ი-გან | დ ა ც ვ ი ს | ა ს ე უ ლ ი  მოიცავს მართვას, ქიმიურ სექციასა და სამ ოცეულს (რადიაციული და ქიმიური დაზვერვის, სპეციალური დამუშავებისა და უზრუნველყოფის). სულ მასში მოითლება პირადი შემადგენლობის 80 ადამიანი, ცხრა ჯტრ M113A1, სპეცდამუშავების აპარატურის სამი კომპლექტი, რადიაციული დაზვერვის სამი ხელსაწყო, 17 რადიოსადგური, 20-ზე მეტი ავტომობილი. ასეულს შეუძლია გამოყოს ცხრა ქიმიურ სადაზვერო სამზირ რაზმამდე და 1 სთ განმავლობაში ჩაატაროს 80 ადამიანის ან ოთხი ერთეული საბრძოლო ტექნიკის სპეციალური დამუშავება. 

ცალკეულ ჯავშანსაკავალერიო პოლკში მოითვლება 5092-ზე მეტი ადამიანი, 123 ტანკი M1 „აბრამსი“, 114 ბდმ M3, 80 ჯტრ M113A1, 24 155-მმ თვითმავალი ჰაუბიცა, 18 81-მმ ნაღმსატყორცნი ჯტრ-ზე M113A1, 30 ტსმრ გდ „დრაკონი“, 12 თზდ „ვულკანი“, 52 გზრკ „სტინგერი“, 77 ვერტმფრენი (32 სადაზვერვო, 26 ტანკსაწინააღმდეგო, 16 მრავალმიზნობრივი და სამიც რებ-ისა), 1150-ზე მეტი რადიოსადგური, 900-ზე მეტი ავტომობილი. 

პოლკის მიწისზედა საშუალებებით დაზვერვის წარმოების სიღრმე აღწევს 70–80 კმ, საჰაეროთი – 150 კმ. დღე-ღამის განმავლობაში, ამერიკელი სპეციალისტების შეფასებით, პოლკს შეუძლია დაზვეროს 80 ობიექტამდე. საბრძოლო დაცვის ამოცანების შესრულების დროს ცჯკპ-ს შეუძლია აწარმოებდეს საარმიო კორპუსის უზრუნველყოფის ზოლში რაიონის თავდაცვას მოწინააღმდეგის შემოტევის ძირითად მიმართულებებზე. თავდაცვის ძირითადი რაიონის წინა ხაზიდან პოლკის სავარაუდო დაშორებაა 15–75 კმ. თავდაცვაში ცჯკპ-ს შეუძლია იკავებდეს რაიონს 15–20 კმ ფრონტში და 20 კმ სიღრმეში, შეტევაში კი მოქმედებდეს 10–15კმ სიგანის ზოლში. 

ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი შეტევაში. წარმოადგენს რა საარმიო კორპუსის საჯარისო დაზვერვის ძირითად საშუალებას, პოლკი, როგორც წესი, წყვეტს სადაზვერვო ამოცანებს მიმართულებების მიხედვით ან მითითებულ ზოლში მოწინააღმდეგეზე ან ადგილმდებარეობის ხასიათზე მონაცემების მოპოვების მიზნით საარმიო კორპუსის მიერ გადასაწყვეტი საბრძოლო ამოცანების მთელ სიღრმეში. პოლკის დაზვერვის ზოლი ჩვეულებრივ თანხვდება საარმიო კორპუსის შეტევის ზოლს და სიგანეში აღწევს 80 კმ. დასმულ ამოცანებს პოლკი ასრულებს ბრძოლით, მეთვალყურეობით, მიწისზედა და საჰაერო სადაზვერვო რაზმებისა და ჯგუფების მოქმედებებით, ძიებითა და მიყურადებით. 

საარმიო კორპუსის სვლიდან შეტევისას მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების არარასებობის დროს პოლკის წინაშე ისმება ამოცანა მოვიდეს შეხებაში მის მთავარ ძალებთან, განსაზღვროს მათი საბრძოლო შემადგენლობა, დაადგინოს თავდაცვის წინა ხაზის მოხაზულობა და საბრძოლო რიგების მოწყობა, გამოავლინოს სუსტი ადგილები მოწინააღმდეგის თავდავცაში, აგრეთვე მისი ცეცხლის სისტემა. კორპუსის მთავარი ძალების საბრძოლო მოქმედებების დროს მოწინააღმდეგის თავდაცვის პირველი ხაზის დასაუფლებლად პოლკის ქვედანაყოფები აწარმოებენ დაზვერვას ფლანგებზე ან იყენებენ ინტერვალებს შემტევ ნაწილებსა და შენაერთებს შორის მოწინააღმდეგის თავდაცვის სიღრმეში შესასვლელად. ძირითადი მიზანია – გამოარკვიონ მოწინააღმდეგის კონტრშემომტევი დაჯგუფებების შემადგენლობა, მოქმედებათა მიჯნები და მიმართულებანი. საარმიო კორპუსის მთავარი ძალების მიერ ოპერატიულ სიღრმეში წარმატების განვითარების შემთხვევაში ცჯკპ-ის ქვედანაყოფები ატარებენ იმ რაიონების დაზვერვას, სადაც კორპუსის მეთაურის შეფასებით, შემდგომი წინსვლა შეიძლება შეჩერებულ იქნას. 

საარმიო კორპუსის შეტევის მზადების პირობებში ცალკეულმა ჯავშანსაკავალერიო პოლკმა შეიძლება მიიღოს ამოცანა მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების მდგომარეობიდან მოახდინოს დაზვერვა ბრძოლით. ის წარმოებს მხოლოდ საარმიო კორპუსის მეთაურის მითითებით, მისი ორგანიზაცია კი ხდება და ხორციელდება კორპუსის შტაბის კონტროლქვეშ. დაზვერვა ბრძოლით წარმოებს პოლკის ქვედანაყოფებით (ასეულიდან ბატალიონამდე) ერთდროულად საარმიო კორპუსის მოქმედების ზოლის რამდენიმე მიმართულებაზე. 

ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი, იმყოფება რა კორპუსის დაფარვის ჯარების შემადგენლობაში, კორპუსის მიერ ოპერატიული წარმატების განვითარების დროს აწყობს თავის საბრძოლო რიგებს, როგორც წესი, ერთ ეშელონად რეზერვის გამოყოფით. პოლკის საბრძოლო რიგების მოწყობა უნდა უზრუნველყოფდეს მეწინავე ნაწილებისა და ქვედანაყოფების წინსვლის ძირითადი მიმართულებების დაფარვას იმ ანგარიშით, რომ თითოეულ მარშრუტზე მოდიოდეს ერთი-ორი სადაზვერვო ოცეული. 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების შეფასებით, ცჯკპ-ს თავისი ორგანიზაციითა და შეიარაღებით შეუძლია წარმატებით აწარმოებდეს დამოუკიდებელ შეტევით მოქმედებებს დამხმარე მიმართულებებზე, საარმიო კორპუსის ფლანგებზე ან იმ მიმართულებებზე, სადაც მოწინააღმდეგის თავდაცვა სუსტადაა მომზადებული. პოლკის საბრძოლო მოწყობა უწინარეს ყოვლისა დამოკიდებულია მოწინააღმდეგის თავდაცვის ხასიათზე და შეიძლება აგებულ იქნას ერთ ან ორ ეშელონად. საარტილერიო დივიზიონი და საარმიო ავიაციის ბატალიონი, როგორც წესი, გამოიყენებიან ცენტრალიზებულად. ქვედანაყოფებს ესმებათ ამოცანები ობიექტების მიხედვით. პოლკს ჩვეულებრივ დაენიშნება ერთი ან რამდენიმე ობიექტი, ხოლო მართვისა და ბრძოლაში შეთანხმებული მოქმედებების უზრუნველყოფისთვის ბატალიონებს შეიძლება მიეთითებოდეს შუალედური პუნქტებიც (ნახ. 2). 

ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი თავდაცვაში გამოიყენება დაზვერვის საწარმოებლად, საბრძოლო დაცვისა და კორპუსის მთავარი ძალების დაფარვის ამოცანების შესრულებისათვის, აგრეთვე შეიძლება ღებულობდეს თავდაცვის ცალკეულ უბანს დამხმარე მიმართულებაზე. მისი ძირითადი ამოცანებია მოწინააღმდეგესთან უწყვეტი შეხების დამყარება და შენარჩუნება, მთავარი და სხვა დარტყმების მიმართულებათა გამოვლენა, აგრეთვე ძალების შემადგენლობისა ამ მიმართულებებზე. 

როდესაც საარმიო კორპუსს უკავია (მომზადებული) თავდაცვა წინასწარ მოწინააღმდეგესთან შეხების გარეშე, მისი მეწინავე ხაზის წინ იქმნება უზრუნველყოფის ზოლი სიღრმით 15–75 კმ, რომელსაც იცავენ დაფარვის ჯარები. როგორც წესი, ცჯკპ წარმოადგენს მათ საფუძველს (გარდა ამისა, დაფარვის ჯარების შემადგენლობაში შეიძლება გამოიყოფოდეს ქვედანაყოფები პირველი ეშელონის დივიზიებიდან). დაფარვის ჯარების მთავარი ამოცანაა – შეიყვანონ მოწინააღმდეგე შეცდომაში თავდაცვის ძირითად რაიონში წინა ხაზის მოხაზულობისა და თავიანთი ჯარების დაჯგუფების შეფასებაში, აიძულონ იგი ნაადრევად გაშალოს თავისი მთავარი ძალები და შემოუტიოს დანაწევრებული საბრძოლო რიგებით თავდაცვაში მყოფთათვის საჭირო მიმართულებაზე. 

უზრუნველყოფის ზოლში საარმიო კორპუსის მეთაური ნიშნავს, როგორც წესი, სამ პოზიციას (მიჯნას) დაფარვის ჯარების მოქმედებებისთვის. მათზე მოეწყობა (აღიჭურვება) საასეულო საყრდენი პუნქტები, იქმნება ნაღმურ-ასაფეთქებელი ღობურები, მზადდება მომკვეთი და ცრუ პოზიციები, განისაზღვრება დისტანციური დანაღმვის რაიონები და საზღვრები. მოწინააღმდეგის შემოტევის დაწყების შემდეგ პოლკის ქვედანაყოფები აწარმოებენ ბრძოლას თითოეულ პოზიციაზე შემკავებელი მოქმედებების მეთოდით. უპირატესობა ენიჭება მობილურ თავდაცვას, რომელიც უზრუნველყოფს პოლკის საცეცხლე შესაძლებლობების ყველაზე უფრო სრულად რეალიზაციას. უკანასკნელი პოზიციიდან პოლკის ქვედანაყოფები გადაიყვანება ზურგში საერთო დაცვის ძალების საფარველ ქვეშ. წინა ხაზიდან 6–8 კმ-ით დაშორებული მიჯნიდან ცჯკპ-ის ქვედანაყოფების უკანდახევას მართავს პირველი ეშელონის დივიზიის მეთაური, იმ ზოლში, სადაც ეს ქვედანაყოფები იხევენ უკან (გამოდიან) (ნახ. 3). პოლკის ქვედანაყოფების ბრძოლას უზრუნველყოფის ზოლში ხელმძღვანელობს საარმიო კორპუსის მეთაური და მხოლოდ მისი ნებართვით ხდება პოზიციებისა და მიჯნების შეცვლა. 

საარმიო კორპუსის მთავარი ძალების შემადგენლობაში თავდაცვის წარმოებაზე ბრძანების მიღების შემდეგ ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი შეიძლება ინარჩუნებდეს ადგილმდებარეობის დანიშნულ უბანს, იქნება რა კორპუსის პირველ ეშელონში ან რეზერვში. ამ დროს პოლკი შეიძლება აწარმოებდეს მობილურ თავდაცვას ან რაიონის თავდაცვას, როგორც წესი, დამხმარე მიმართულებაზე. ცჯკპ-ის თავდაცვის რაიონის სიგანე დამოკიდებულია მოწინააღმდეგეზე, ადგილმდებარეობაზე, არსებულ ძალებსა და საშუალებებზე, მიღებულ საბრძოლო ამოცანაზე და შეიძლება აღწევდეს დივიზიის თავდაცვის ზოლის სიგანეს (ნახ. 4 და 5). 

მართვა. ითვლება, რომ ქვედანაყოფების მართვის ორგანიზებისთვის ბრძოლაში მეთაური უნდა შლიდეს კავშირგაბმულობის სისტემას, ქმნიდეს მართვის პუნქტებს, უზრუნველყოფდეს სადაზვერვო ინფორმაციის შეგროვების მოქნილ სისტემას. საშტატო და მიღებული ქვედანაყოფების მართვისათვის ბრძოლაში იქმნება მეწინავე, ძირითადი და სათადარიგო სამეთაურო პუნქტები (მმპ, ძმპ, თმპ). 

მეწინავე სამეთაურო პუნქტი თავსდება ორ მშმ-ზე M577A1 და მოიცავს შტაბის სადაზვერვო და ოპერატიული სექციების ოფიცრებს, დაზვერვის უფროსს, ტაქტიკურ ავიაციასთან კავშირის ოფიცერს, საცეცხლე მხარდაჭერის ჯგუფის ოფიცერს და მეკავშირეთა და მძღოლების აუცილებელ რაოდენობას. ბრძოლაში მმპ გადაადგილდება პოლკის პირველი ეშელონის ბატალიონების საბრძოლო რიგების უკან. 

ძირითადი სამეთაურო პუნქტი შედგება ორი ნაწილისაგან: საბრძოლო მოქმედებათა მართვის ცენტრისა (ბმმც) და უზრუნველყოფის ჯგუფისაგან. ბმმც-ში შედიან სადაზვერვო და ოპერატიული სექციების ოფიცრები, საცეცხლე მხარდაჭერის ჯგუფის ოფიცერი, ტაქტიკური ავიაციის მართვის რაზმი, საარმიო კორპუსის შტაბთან კავშირის ოფიცერი და მოკავშირე და მეზობელი ნაწილებისა და შენაერთების შტაბებთან კავშირის ოფიცერი. ძმპ განთავსებულია სამ მშმ M577A1-ში, ერთ M113A1 ჯტრ-სა და რამდენიმე მანქანაში და იშლება კორპუსის თავდაცვის ძირითად რაიონში. 

სათადარიგო სამეთაურო პუნქტი თავსდება სამ სამეთაურო-საშტაბო და ორ-სამ სპეციალურ ამტომობილში. მასში შედიან შტაბის ოპერატიული სექციის, პირადი შემადგენლობის, ზურგის სექციის, აგრეთვე კავშირგაბმულობის ოცეულის ოფიცრები. 

გარდა ამისა, იქმნება მართვის ჯგუფი პოლკის მეთაურით სათავეში, რომელშიც შედიან შტაბის უფროსი, ოპერატიული სექციის უფროსი, ტაქტიკურ ავიაციასთან კავშირის უფროსი, საცეცხლე მხარდაჭერის ჯგუფის უფროსი და საინჟინრო სამსახურის უფროსი. ჯგუფი თავსდება ერთ მშმ-ში M577A1 და ბრძოლაში ვითარების შესაბამისად შედის მმპ-ის შემადგენლობაში (უფრო ხშირად) ან ძმპ-ის საბრძოლო მოქმედებათა მართვის ცენტრის შემადგენლობაში. ცჯკპ-ის კავშირგაბმულობის სისტემა მოიცას სამ ძირითად რადიოქსელეს: პოლკის მეთაურის (მართვის), დაზვერვის, ადმინისტრაციულსა და მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის (მტუ). 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტების შეფასებით, ცალკეული ჯავშანსაკავალერიო პოლკი გახლავთ ყველაზე უფრო უნივერსალური საბრძოლო ნაწილი, რომელსაც შეუძლია ასრულებდეს დაზვერვის, აგრეთვე საბრძოლო დაცვის ამოცანებს და აწარმოებდეს დამოუკიდებელ შეტევით და თავდაცვით მოქმედებებს მეორეხარისხოვან მიმართულებებზე. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1989, № 8. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

აშშ „მძიმე“ ფორმირებების მოტოქვეითი ბატალიონი

აშშ სახმელეთო ჯარების მოდერნიზაციის პროგრამის „არმია–90“ ერთ-ერთი მიმართულება ითვალისწინებს ყველა შენაერთისა და ნაწილის საორგანიზაციო-საშტატო სტრუქტურის სრულყოფას. ამასთან ამერიკული სარდლობა განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს „მძიმე“ ფორმირებების (მექანიზებული და ჯავშანსატანკო დივიზიებისა და ბრიგადების) ორგანიზაციის ოპტიმალური ვარიანტების ძიებას, რომლებიც განკუთვნილია საბრძოლო მოქმედებების წარმოებისათვის უმთავრესად ევროპულ ომის თეატრზე. ამ შენაერთებისა და ნაწილების რეორგანიზაცია, როგორც უცხოურ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, მნიშვნელოვანწილად შეეხო მოტოქვეით ბატალიონსაც – მათ შემადგენლობაში შემავალ ერთ-ერთ ძირითად საბრძოლო ქვედანაყოფს. ხაზი ესმება, რომ ახალი რეორგანიზაცია ერთიანია სახმელეთო ჯარების ყველა მოტოქვეითი ბატალიონისთვის (ცალკეული, აგრეთვე „მძიმე“ დივიზიებისა და ცალკეული ბრიგადების შემადგენლობაში შემავალისათვის). 

საზღვარგარეთული პრესის მონაცემებით, მოტოქვეითი ბატალიონი ორგანიზაციულად შედგება შტაბისა და ექვსი ასეულისაგან (საშტაბო, ოთხი მოტოქვეითი, ტანკსაწინააღმდეგო). 

შტაბი (22 ადამიანი) განკუთვნილია საბრძოლო მოქმედებების დაგეგმვისა და მართვის, პირადი შემადგენლობის აღრიცხვის, როგორც საშტატო ისე ბატალიონისთვის მიცემული ქვედანაყოფების საბრძოლო და ზურგის უზრუნველყოფის ორგანიზებისათვის. შტაბში არის ორი ქვეითთა საბრძოლო მანქანა (ქსმ) M2 „ბრედლი“ და სამი სამეთაურო-საშტაბო მანქანა (მშმ) M577A1. 

საშტაბო ასეული (319) ასრულებს საბრძოლო და ზურგის უზრუნველყოფის ამოცანებს. იგი მოიცავს მართვის სექციას (ექვსი ადამიანი, ორი მშმ M577A1) და ექვს ოცეულს: სადაზვერვო (23, მართვა ორ საბრძოლო-სადაზვერვო მანქანაზე /ბდმ/ M3 და ორი სადაზვერვო სექცია ორ-ორ ბდმ M3-ზე), ნაღმსატყორცნების (34, მართვა ორ ავტომობილზე M966, და ნაღმსატყორცნების ორი სექცია, თითოეულში მშმ M577A1 და სამი 106,7-მმ თვითმავალი ნაღმსატყორცნი M106A2), კავშირგაბმულობის (12, ორი ჯავშანტრანსპორტერი /ჯტრ/ M113A1, მართვა და ორი სექცია: რადიო- და მავთულიანი კავშირგაბმულობისა), სამედიცინო (47, მართვა, პირველი სამედიცინო დახმარების პუნქტი და საევაკუაციო სექცია, რომელშიც არის რვა ჯტრ M113A1), უზრუნველყოფის (112, 58 ავტომობილი, მართვა მშმ M577A1-ზე და სამი სექცია: სატრანსპორტო, საწვავით გაწყობისა და კვების), სარემონტო (79, ხუთი ჯტრ M113A1, მართვა და რვა სექცია: ადმინისტრაციული, სარემონტო, შტაბისა და საშტაბო ასეულის ტექნიკური უზრუნველყოფის, ოთხი მოტოქვეითი ასეულების ტექნიკური უზრუნველყოფისა და ერთიც ტანკსაწინააღმდეგო ასეულის ტექნიკური უზრუნველყოფის). სულ შტაბსა და საშტაბო ასეულში არის 341 ადამიანი, ორი ქსმ M2 „ბრედლი“ და ექვსი ბდმ M3, ექვსი 106,7-მმ თვითმავალი ნაღმსატყორცნი M106A2, 22 7,62-მმ ხელის ტყვიამფრქვევი M60, 15 ჯტრ M113A1, რვა მშმ M577A1. 

მოტოქვეითი ასეული (116) წარმოადგენს ბატალიონის ძირითად საბრძოლო ერთეულს და შედგება მართვისა და სამი მოტოქვეითი ოცეულისაგან. მართვა მოითვლის 11 ადამიანს (ასეულის მეთაურობის ჩათვლით), ქსმ M2 „ბრედლის“ და ჯტრ M113A1-ს. მოტოქვეით ოცეულს (35) აქვს მართვის სექცია (რვა ადამიანი, ქსმ M2 „ბრედლი“) და სამი მოტოქვეითი ათეული, რომელთაგან თითოეულში ცხრა ადამიანია (ათეულის მეთაური, მისი მოადგილე, ქსმ-ის დამმიზნებელ-ოპერატორი, მძღოლ-მექანიკოსი, ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტა „დრაკონის“ გასაშვები დანადგარის /ტსმრ გდ/ ოპერატორი, მეტყვიამფრქვევე, ორი მეავტომატე, მსროლელ-ყუმბარმტყორცნელი), ტსმრ გდ „დრაკონი“ და ქსმ M2 „ბრედლი“. ბრძოლაში ასეული შეიძლება იყოფოდეს საცეცხლე ჯგუფებად. ასეულში არის 13 ქსმ M2 „ბრედლი“, ჯტრ M113A1, ცხრა ტსმრ გდ „დრაკონი“, ცხრა 7,62-მმ ხელის ტყვიამფრქვევი M60, 18 5,56-მმ ტყვიამფრქვევი M249, 74 ავტომატური შაშხანა M16A1, 18 შაშხანის (ლულისქვეშა) ყუმბარსატყორცნი M203 და სხვა შეიარაღება. 

ტანკსაწინააღმდეგო ასეული (65) წარმოადგენს მოტოქვეითი ბატალიონის მეთაურის მობილურ ტანკსაწინააღმდეგო რეზერვს. იგი მოიცავს მართვას (სამი ადამიანი, ჯტრ M113A1) და სამ ტანკსაწინააღმდეგო ოცეულს; თოთოეულში არის 20 ადამიანი, მართვა (ოთხი ადამიანი, ჯტრ M113A1), ოთხი ტანკსაწინააღმდეგო სექცია (თითოეულში ოთხ-ოთხი ადამიანი და თვითმავალი ტანკსაწინააღმდეგო სარაკეტო კომპლექსი /ტსრკ/ „თოუ“M901). ასეულში მოითვლება 12 ტსრკ „თოუ“ M901, ოთხი ჯტრ M113A1, 12 7,62-მმ ხელის ტყვიამფრქვევი M60 და სხვა შეიარაღება. 

ამერიკელი სპეციალისტების შეფასებით, ბატალიონის ასეთი ორგანიზაცია ამაღლებს მის საბრძოლო შესაძლებლობებს და უზრუნველყოფს მის უფრო მეტ დამოუკიდებლობას ბრძოლის ველზე. აღინიშნება, რომ მოტოქვეით ბატალიონში ასეულების რაოდენობის ოთხამდე გაზრდა (მანამდე ისინი იყო სამი) შესაძლებლობას მისცემს მეთაურს შეუტიოს ერთდროულად ორ ობიექტს და არა ერთს, როგორც ეს იყო ადრე. 

შეტევის დროს მოტოქვეითი ბატალიონი მოქმედებს, როგორც წესი, დივიზიის ბრიგადის შემადგენლობაში პირველ ან მეორე ეშელონში (რეზერვში) მთავარ ან მეორეხარისხოვან მიმართულებაზე. ცალკეულ შემთხვევებში ბატალიონი შეიძლება დამოუკიდებლად ასრულებდეს საბრძოლო ამოცანებს. მის ბაზაზე ბრძოლაში ივარაუდება საბატალიონო ტაქტიკური ჯგუფების შექმნა ორი-სამი მოტოქვეითი და ერთი-ორი სატანკო ასეულებისგან, სადაზვერვო, საზენიტო-საარტილერიო, საინჟინრო და საბრძოლო უზრუნველყოფის სხვა ქვედანაყოფებისგან. საზღვარგარეთული პრესის ცნობებით, მოტოქვეით ბატალიონს შეუძლია უტევდეს 2–3,5 კმ სიგანის ფრონტზე, ცალკეულ შემთხვევებში კი 5 კმ-მდეც (ასეულებს შორის შუალედების გაზრდის ხარჯზე). ბატალიონს დაენიშნება უახლოესი და შემდგომი ამოცანები (ობიექტები), რომელთა დაშორება წინა ხაზიდან შეიძლება აღწევდეს შესაბამისად 3–4 და 6–8 კმ. 

თავდაცვაში მოტოქვეითი ბატალიონი მოქმედებს ბრიგადის შემადგენლობაში, იმყოფება რა მის პირველ ან მეორე ეშელონში (რეზერვში). იგი შეიძლება ასრულებდეს დამოუკიდებელ ამოცანასაც, იმოქმედებს რა საერთო დაცვის სახით წინა ხაზიდან 8–10 კმ დაშორებით, ან დაფარვის ჯარების შემადგენლობაში, რომელიც იგზავნება 25 კმ და მეტ დაშორებაზე თავდაცვის წინა ხაზიდან. თავდაცვის ორგანიზებისთვის მოტოქვეითი ბატალიონი შეიძლება გაძლიერებულ იქნას სატანკო, საარტილერიო, საინჟინრო ქვედანაყოფებით. ამერიკულ სამხედრო ბეჭდურ გამოცემებში აღინიშნება, რომ ბატალიონს ენიშნება თავდაცვის რაიონი, რომლის სიგანეც ფრონტში შეიძლება აღწევდეს 5 კმ, სიღრმეში კი – 3 კმ. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1989, № 7. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა

 

ნატო-ს ქვეყნების საჰაერო-სადესანტო და საჰაერო-საიერიშო ჯარების საბრძოლო გამოყენება

საჰაერო-სადესანტო ჯარები საზღვარგარეთულ არმიებში გამოჩნდა მეორე მსოფლიო ომის წინ და მისი მიმდინარეობის პირველ წლებში. ყველაზე უფრო მეტი განვითარება მათ ჰპოვეს გერმანიაში, აშშ-სა და დიდ ბრიტანეთში. გერმანიის ჯარებში 1943 წელს იყო ავიასადესანტო არმია, სამი ცალკეული საჰაერო-სადესანტო ბრიგადა და ცალკეული დასაჯდომი სადესანტო დივიზია. ანგლო-ამერიკულ სარდლობას ომის ბოლოსათვის ჰყავდა საჰაერო-სადესანტო არმია. 

ომის წლებში წარმოიშვა საჰაერო-სადესანტო ოპერაციაც, როგორც საჰაერო-სადესანტო ჯარების, ავიაციისა და შეიარაღებული ძალების სხვა სახეობათა (ჯარების გვარეობათა) შენაერთების ერთობლივი გამოყენების ძირითადი ფორმა დესანტების გადაყვანის, გადასროლის (გადასხმის) და მოწინააღმდეგის ზურგში საბრძოლო ამოცანების გადაწყვეტისა ოპერატიული ან ოპერატიულ-ტაქტიკური მიზნების მიღწევისათვის. 

ომის შემდეგ საჰაერო-სადესანტო ჯარების განვითარებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა იქონიეს მრავალრიცხოვანმა ლოკალურმა ომებმა და სამხედრო კონფლიქტებმა. საჰაერო-სადესანტო ჯარები ფართოდ გამოიყენებოდა კორეაში, ვიეტნამში, აფრიკასა და ლათინურ ამერიკაში. მათ გადამწყვეტი როლი ითამაშეს გრენადაზე თავდასხმისას. და ყოველთვის მათ სპეციალურად შექმნილი შეჭრის ჯარების მეწინავე რაზმის როლი ეკისრებოდათ. 

საჰაერო-საიერიშო ჯარების ჩამოყალიბება და განვითარება დაკავშირებულია შეიარაღებაში სხვდასხვა დანიშნულების ვერტმფრენების მიღებასთან. ამასთან დაკავშირებით გამოჩნდა რეალური საფუძველი სამხედრო ხელოვნების ერთ-ერთი საკვანძო პრობლემის – ჯარების მანევრულ შესაძლებლობათა ჩამორჩენის – ლიკვიდაციისა მათი ბირთვული და საცეცხლე ძლიერების ზრდისგან. უცხოელი სამხედრო სპეციალისტები თვლიდნენ, რომ ბრძოლის ველზე სადესანტო ვერტმფრენებით გადაადგილებულ ქვეით ჯარებს საცეცხლე მხარდაჭერის ვერტმფრენების თანხლებით, შეეძლებათ ბირთვული და საცეცხლე დარტყმების შედეგების უფრო ეფექტურად გამოყენება, ვიდრე ტრადიციული ხერხებით ბრძოლის მსვლელობისას. 

პირველი აერომობილური შენაერთები და ნაწილები შექმნა აშშ-მა. 1965 წელს შეიქმნა 1-ლი აერომობილური დივიზია, რომელსაც ჰყავდა 428 ვერტმფრენი და ექვსი თვითმფრინავი და გადაყვანილ იქნა სამხრეთ ვიეტნამში. იმავდროულად აერომობილურად იქნა გარდაქმნილი უკვე იქ მყოფი 101-ე საჰაერო-სადესანტო დივიზია და სახმელეთო ჯარების რიგი სხვა შენაერთები და ნაწილები. 

ვიეტნამში ომის გამოცდილებამ აჩვენა, რომ მთლიანობაში აერომობილურმა ჯარებმა ვერ გაამართლეს მათზე დაკისრებული იმედები. სუსტად განვითარებული საომარ მოქმედებათა თეატრის (ომთ) პირობებში ისინი არც იმდენად ეფექტურნი აღმოჩნდნენ თვით პარტიზანებთან ბრძოლასა და კომუნიკაციების დაცვაშიც, ხოლო რეგულარული ჯარების დაჯგუფებათა წინააღმდეგ მოქმედებებისას კი განიცდიდნენ მნიშვნელოვან დანაკარგებს საჯარისო საჰაერო თავდაცვის საშუალებებისგან. მათი საცეცხლე ძლიერება აშკარად არ იყო საკმარისი, მომარაგების სისტემა კი ვერ უზრუნველყოფდა ხანგრძლივ ავტონომიურობას. აშკარა შეიქნა, რომ აერომობილური დივიზია, რომელიც ფაქტიურად რჩებოდა მოწინააღმდეგის ტაქტიკურ ზურგში ვერტმფრენებით რეიდების ჩატარების უნარის მქონე მსუბუქ ქვეით დივიზიად, ვერ შეძლებდა ევროპული ომთ-ების პირობებში ამოცანების ეფექტურად შესრულებას. 

70-იანი წლების დასაწყისში კურსი აიღეს საჰაერო-საიერიშო ჯარების შექმნაზე, რომლებიც ერთმანეთს შეუთავსებდნენ აერომობილურობასა და მნიშვნელოვნად გაზრდილ საცეცხლე ძლიერებას. ასეთი ტიპის პირველი შენაერთი გახდა აშშ 101-ე საჰაერო-საიერიშო დივიზია (შექმნილი 101-ე აერომობილურ დივიზიის ბაზაზე). 

საჰაერო-სადესანტო დივიზია (ჰდდ) მოითვლის პირადი შემადგენლობის 16 371 ადამიანს, ბრიგადების სამ შტაბს, ცხრა საპარაშუტო-სადესანტო ბატალიონს, თითო-თითო სატანკო ბატალიონს, სადაზვერვო აერომობილურ ბატალიონს, საარტილერიო დივიზიონს, საზენიტო დივიზიონს, საარმიო ავიაციის ბატალიონს. მის შეიარაღებაშია 54 მსუბუქი ტანკი, საველე არტილერიის 54 ქვემეხი, 120 ნაღმსატყოცნი, ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტების 384 გასაშვები დანადგარი (ტსმრ გდ), საზენიტო არტილერიის 48 ქვემეხი, 218 ვერტმფრენი, მათ შორის 21 ტსმრ-ებით. 

საჰაერო-საიერიშო დივიზია (ჰიდ) მოითვლის პირადი შემადგენლობის 18 076 ადამიანს, ბრიგადების სამ შტაბს, ცხრა აერომობილურ ქვეით ბატალიონს, თითო-თითო აერომობილურ სადაზვერვო ბატალიონს, საარტილერიო დივიზიონს, საზენიტო დივიზიონს, საარმიო ავიაციის ბატალიონს. მის შეიარაღებაშია: საველე არტილერიის 72 ქვემეხი, 120 ნაღმსატყორცნი, 411 ტსმრ გდ, 48 საზენიტო საარტილერიო ქვემეხი, 402 ვერტმფრენი, მათ შორის 63 ტსმრ-ებით. 

სწრაფი გაშლის ძალების (სგძ) შემადგენლობაში შეყვანილია მექანიზებული, საჰერო-სადესანტო, საჰაერო-საიერიშო ჯარების, ტაქტიკური და სატრანსპორტო ავიაციის, ფლოტის ავიამზიდი, ამფიბიური და საესკორტო ძალების, საზღვაო ქვეითი ჯარის ბრძოლისათვის ყველაზე უფრო მზადმყოფი კონტინგენტები. 

სგძ-ის ოპერატიული ხელმძღვანელობისთვის აშშ-ში შექმნილია გაერთიანებული ცენტრალური სარდლობა, რომლის „პასუხისმგებლობის ზონაში“ ჩართულია ჩრდილო-აღმოსავლეთ აფრიკის, სამხრეთ-დასავლეთ აზიისა და ინდოეთის ოკეანის აკვატორიუმის მიმდებარე 19 ქვეყნის ტერიტორია. სარდლობის შტაბი განლაგებულია ავიაბაზა მაკ-დილზე, ფლორიდის შტატი. მის განკარგულებაში გამოყოფილია: მე-3 საველე და მე-9 საჰაერო არმიების შტაბები, 18-ე საჰაერო-სადესანტო კორპუსი (მსუბუქი ქვეითი დივიზია, 82-ე ჰდდ, 101-ე ჰიდ, 24-ე მექანიზებული დივიზია, მე-6 ცალკეული ტანკსაწინაარმდეგო სავერტმფრენო ბრიგადა, ზურგის 1-ლი სარდლობა), შვიდი ტაქტიკური გამანადგურებელი ავიაფრთა, სტრატეგიული ბომბდამშენების ორი ავიაესკადრილია. მის ინტერესებში შეიძლება მოქმედებდნენ შორეული რადიოლოკაციური აღმოჩენისა (შრლა) და მართვის თვითმფრინავები E-3 (AWACS სისტემისა), სტრატეგიული თვითმფრინავ-მზვერავები, საჰაერო საკომანდო პუნქტები, სამ საავიამზიდო მრავალმიზნობრივ ჯგუფამდე წყნარი ოკეანის ფლოტის შემადგენლობიდან, საზღვაო ქვეითი ჯარის დივიზია და ცალკეული ბრიგადა. საჭიროების შემთხვევაში აშშ შტაბების უფროსთა კომიტეტის მითითებითა და ქვეყნის პრეზიდენტის ნებართვით ამ შენაერთებისა და ნაწილებისაგან ყალიბდება საჭირო შემადგენლობის ჯართა დაჯგუფება და ოპერატიულ დაქვემდებარებაში გადაეცემა გაერთიანებულ ცენტრალურ სარდლობას მის წინაშე დასმული ამოცანების შესასრულებლად. 

სწრაფი გაშლის ძალების შექმნასთან ერთდროულად მუშავდება მათი გამოყენების საფუძვლები, წარმოებს შტაბებისა და ჯარების ინტენსიური ოპერატიული და საბრძოლო მომზადება, ანალიზდება შეიარაღებული კონფლიქტების მსვლელობისას მიღებული გამოცდილებანი. 

ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები მიიჩნევენ, რომ აშშ სგძ-ის მოქმედებებმა ცალკეულ რეგიონებში (სახელდობრ, ახლო და შუა აღმოსავლეთში) შეიძლება მიიღონ სტრატეგიული მასშტაბის ოპერაციის ფორმა, შემდგარი ერთდროულად ან თანამიმდევრულად განხორციელებული საჰაერო-სადესანტო, აერომობილური და საზღვაო-სადესანტო ოპერაციებისაგან. ასეთი ოპერაციაბის ჩატარების ყველაზე უფრო სავარაუდო რაიონია – სპარსეთის ყურის ზონა. ითვლება, რომ ძალებისა და საშუალებათა მაქსიმალური რაოდენობის მიზიდვით მასში შეიძლება მიიღოს მონაწილეობა 200 ათასზე მეტმა ადამიანმა, სახმელეთო ჯარებისა და საზღვაო ფეხოსანთა ხუთამდე დივიზიამ, დაახლოებით 1000-მა საბრძოლო თვითმფრინავმა და 50-მა ხომალდმა. 

კომბინირებულ საჰაერო-საზღვაო სადესანტო ოპერაციაში მოიერიშე ეშელონის როლი ეკუთვნის საჰაერო-სადესანტო ჯარებს, რომელთა ამოცანაშიც შედის აეროდრომების, პორტების, მნიშვნელოვანი ადმინისტრაციულ-პოლიტიკური ობიექტების დაუფლება მთავარი ძალების გადასროლის უზრუნველყოფისა და სახელმწიფო და სამხედრო მმართველობის დარღვევის მიზნით. საჰაერო დესანტის გადასროლის პარალელურად ნავარაუდევია სანაპიროზე საზღვაო ქვეითი ჯარის გადასხმის დაწყება პლაცდარმების დაპყრობის მიზნით. შემდეგ ხორციელედება საჰაერო-საიერიშო ნაწილების გადასროლა, რომელთაც დაეკისრებათ პლაცდარმების შენარჩუნება და გაფართოება, აგრეთვე მოწინააღმდეგის ზურგში რეიდული საბრძოლო მოქმედებების წარმოება. შემდგომში მოწინააღმდეგის განადგურების დასრულებისათვის ნავარაუდევია ამ მეწინავე ძალთა დაჯგუფების გაძლიერება ჰაერითა და ზღვით ქვეითი და მექანიზებული შენაერთების გადასროლით. 

მსგავს ოპერაციებში წარმატების მიღწევის ძირითადი პირობაა მოულოდნელობა, რომელიც შეიძლება მიღწეულ იქნას უმთავრესად ჯარების სწრაფი გადასროლისა და სწრაფი (стремительные) მოქმედებების ხარჯზე. დღესდღეობით აშშ სამხედრო-საჰაერო ძალებში (სჰძ) არის 76 სტრატეგიული სამხედრო-სატრანსპორტო თვითმფრინავი C-5A, B და 234 C-141, რომელთა საერთო რაოდენობიდანაც შეიძლება იქნას გამოყოფილი თვითმფრინავების აუცილებელი რაოდენობა სგძ-ის გადასასროლად. იტყობინებიან, რომ აშშ-დან სპარსეთის ყურის ზონაში 82-ე ჰდდ-ის გადასროლისათვის საჭირო იქნება ცხრა დღეღამე, 101-ე ჰიდ-ის – ათი და მსუბუქ ქვეითი დივიზიისა – ოთხი დღეღამე. 24-ე მექანიზებული დივიზიის ზღვით გადასაყვანად 30 დღეღამე არის საჭირო. 

კარგად აღჭურვილ ევროპულ ომთ-ებზე ძლიერი და კარგად შეიარაღებული მოწინააღმდეგის წინააღმდეგ მსხვილმასშტაბიანი სადესანტო ოპერაციების წარმოება შესაძლოა განხორციელდეს ჩრდილო-ევროპულ და სამხრეთ-ევროპულ ომთ-ებზე. ყოველწლიურად ნატო-ს გაერთიანებული (სამოკავშირეო) შეიარაღებული ძალების (გშძ) სწავლებებზე „დისფლეი დეტერმინეიშნი“ შავი ზღვის სრუტეების ზონაში მუშავდება გაერთიანებული დესანტის გადასხმა, რომლის შემადგენლობაშიც ჩართული არიან აშშ-ის, დიდი ბრიტანეთის, თურქეთისა და იტალიის საჰაერო-სადესანტო ჯარებისა და საზღვაო ქვეითი ჯარების ნაწილები. სადესანტო ოპერაციების მომზადებისა და წარმოების საკითხები არქტიკაში და ბალტიის ზღვის სანაპიროზე წყდება ნატო-ს სწავლების „თიმ უორქი“ მსვლელობისას. 

ნატო-ს სარდლობის შეხედულებებით მსხვილი სადესანტო ოპერაციების ჩატარება ცენტრალურ ევროპაში, განსაკუთრებით ომის საწყის ეტაპზე, ნაკლებ სავარაუდოა. ჯარების მაღალი სიმჭიდროვე, ძლიერი საჰაერო თავდაცვის არსებობა და ადგილმდებარეობის ძირითადად ღია (გაშლილი) ხასიათი მნიშვნელოვან სიძნელეებს შეუქმნის მოწინააღმდეგის ზურგში მსხვილი დესანტის გადასროლას. ითვლება, რომ ამ თეატრისათვის დამახასიათებელი იქნება ოპერატიული და ტაქტიკური დესანტების გამოყენება. 

საჰაერო-სადესანტო ჯარების ოპერატიული გამოყენების ძირითად ფორმად ცენტრალურ-ევროპულ ომთ-ზე განიხილება  ს ა ჰ ა ე რ ო - ს ა დ ე ს ა ნ ტ ო | ო პ ე რ ა ც ი ა,  განხორციელებული მოცემულ თეატრზე სტრატეგიული შეტევითი ოპერაციის ფარგლებში. მასში მონაწილეობის მისაღებად იგეგმება საჰაერო-სადესანტო დივიზიის გამოყენება, რომელიც შეიძლება გადასროლილ იქნას მოწინააღმდეგის ზურგში 200 კმ-მდე სიღრმეზე მნიშვნელოვანი რაიონის ან მიჯნის დაპყრობისა და შენარჩუნებისთვის, კომუნიკაციების დარღვევისა და მისი ჯარების გადმოსროლის ჩაშლისათვის. 

უცხოელი სამხედრო სპეციალისტები მიიჩნევენ, რომ ყველაზე უფრო ხელსაყრელი პირობები საჰაერო-სადესანტო ოპერაციის ჩატარებისათვის იქნება ტაქტიკურ სიღრმეში მოწინააღმდეგის თავდაცვის გარღვევისას და ჰაერში უპირატესობის (აღმატების) მოპოვების შემდეგ, ე. ი. შეტევის მეორე-მესამე დღეს. მის დაწყებამდე 3–4 დღეღამით ადრე საჰაერო-სადესანტო დივიზია უნდა მივიდეს საწყის (ამოსავალ) რაიონში, რომელიც ფრონტის ხაზიდან 200–250 კმ-თაა დაშორებული. აქ იგი განლაგდება ბატალიონებად ჩატვირთვის აეროდრომების მახლობლობაში. ამასთან თითოეულ ბატალიონს დაენიშნება ერთი აეროდრომი. მძიმე ტექნიკის ჩატვირთვა და საპარაშუტო პლატფორმებზე დამაგრება იწყება გადასროლის დაწყებამდე 24 სთ-ით ადრე, პირადი შემადგენლობის ჩასხდომა კი – 2 სთ-ით. 

ამერიკული საჰაერო-სადესანტო დივიზიის სრული შემადგენლობით გადასროლისათვის საჭიროა C-141 და C-5 სატრანსპორტო თვითმფრინავების 400 რეისზე მეტი. დივიზიის გადასროლა დესანტირების რაიონში იგეგმება განხორციელდეს, როგორც წესი, ღამით სამი მარშრუტით 400–500 კმ/სთ სიჩქარით. საკუთარი ჯარების განლაგების თავზე ფრენის სიმაღლეა 2000–3000 მ, მოწინააღმდეგის ტერიტორიაზე – 50-დან 1000 მ-მდე, ფრენის დერეფნის სიგანეა 2–4 კმ. დესანტირების რაიონში დივიზიას ენიშნება გადასროლის 10–12 და გადასხმის 4–6 ზონა. პარაშუტისტების გადმოხტომა (выброска) წარმოებს მცირე სიმაღლეებიდან 250–600 მ. შეკრებასა და საბრძოლო მოქმედებების წარმოებისათვის მომზადებაზე ბატალიონს ეძლევა 40 წთ. დივიზიას დაესმება ამოცანა დაიპყროს ადგილმდებარეობის უბანი 20–50 კმ-ით ფრონტსა და სიღრმეში ან ორი-სამი მსხვილი ობიექტი. მათი შენარჩუნებისათვის ეწყობა თავდაცვა, რომლის საფუძველსაც შადგენენ საბატალიონო რაიონები და საასეულო საყრდენი პუნქტები, რომლებიც მოწყობილია (აღჭურვილია) წრიული თავდაცვის წარმოებისათვის. საჰაერო-სადესანტო დივიზიას შეუძლია მოქმედებდეს ავტონომიურად ორი-სამი დღეღამის განმავლობაში. 

საზღვარგარეთულ სამხედრო პრესაში არაერთხელ წამოჭრილა საკითხი ა ე რ ო მ ო ბ ი ლ უ რ ი | ო პ ე რ ა ც ი ე ბ ი ს წარმოების შესახებ ევროპულ ომთ-ებზე. თუ ადრე გამოითქმებოდა ეჭვები მსხვილი აერომობილური ფორმირებების გამოყენების ეფექტურობაში ძლიერი მოწინააღმდეგის წინააღმდეგ, ახლა საბრძოლო ვერტმფრენების დაცულობისა და საცეცხლე სიმძლავრის ამაღლებასთან და აერომობილური დივიზიის საჰაერო-საიერიშო დივიზიად გარდაქმნასთან ერთად, ამერიკელი სამხედრო სპეციალისტები უშვებენ ასეთი დივიზიის სრული შემადგენლობით გამოყენების შესაძლებლობას ცენტრალურ ევროპაში. 

შეტევაში საჰაერო-საიერიშო დივიზიას, რომელიც იმოქმედებს ჯარების შემტევი დაჯგუფების წინ 100–150 კმ ზოლში, შეიძლება ესმებოდეს ამოცანები მოწინააღმდეგის გეგმაზომიერი უკანდახევისა და მის მიერ შუალედური მიჯნების დაკავების ჩაშლაზე, მისი ბირთვული თავდასხმის საშუალებების, მართვის პუნქტებისა და ზურგის ობიექტების განადგურებაზე ოპერატიულ სიღრმეში, მდინარეზე გადასასვლელებისა და პლაცდარმების დაუფლებაზე მთავარი ძალების მიერ წყლის დაბრკოლებათა სვლიდან გადალახვის უზრუნველყოფისთვის. 

თავდაცვაში საჰაერო-საიერიშო დივიზიას შეიძლება ეკისრებოდეს ჯართა დაჯგუფების საბრძოლო მოწყობაში ღია ფლანგების დაფარვის, მოწინააღმდეგის სოლად შემოჭრილი ძალების განადგურების, მოწინააღმდეგესთან უშუალო შეხების არარსებობისას კი წინა ხაზის წინ შემკავებელ მოქმედებათა წარმოების ამოცანები. 

ნატო-ს გშძ-ის სწავლებათა გამოცდილებით, აერომობილური ოპერაციების განხორციელებისთვის გაითვალისწინება მოტოქვეითი და სატანკო ქვედანაყოფებით გაძლიერებული საჰაერო-საიერიშო დივიზიის ბაზაზე აერომობილური ბრიგადების შექმნა. მათ შემადგენლობაში ჩვეულებრივ შეიყვანება აერომობილური ქვეითი, ტანკსაწინააღმდეგო სავერტმფრენო, ერთი-ორი მოტოქვეითი (სატანკო) ბატალიონები, საარტილერიო დივიზიონი, საბრძოლო უზრუნველყოფის ქვედანაყოფები, ე. ი. იქმნება საჰაერო და მიწისზედა ეშელონები. 

საჰაერო ეშელონის შემადგენელი აერომობილური ქვედანაყოფები შეიძლება გადასხდებოდნენ წინა ხაზიდან 10–15 კმ სიღრმეში (არტილერიის სროლის საშუალო სიშორე) დანიშნული ობიექტის ან მიჯნის დაპყრობისა და მოტოქვეითი (სატანკო) ქვედანაყოფების მოსვლამდე მათი შენარჩუნების უზრუნველყოფის მიზნით. შემდგომში ხორციელდება მორიგი ნახტომი 10–15 კმ-ზე. ასეთი რეიდული ოპერაციების წარმოება შეტევის მთელ ზოლში შეადგენს აერომობილური ოპერაციის საფუძველს. ყველაზე უფრო ხელსაყრელი პირობები მისი ჩატარებისათვის შეიქმნება მოწინააღმდეგის თავდაცვის მდგრადობის დარღვევის, მასში რღვევებისა (бреши) და ღია ფლანგების გაჩენის შემდეგ. ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობების თვალსაზრისით ყველაზე უფრო მეტი ეფექტი შეიძლება მიღწეულ იქნას საჰაერო-საიერიშო დივიზიის მოქმედებებისას დახურულ საშუალოდ დასერილ ადგილმდებარეობაზე, სადაც მოწინააღმდეგე მოკლებულია მთლიანი (უწყვეტი) თავდაცვის ორგანიზაციის შესაძლებლობას. 

აერომობილურ საბრიგადო ჯგუფს, როგორც წესი, დაენიშნება 15–30 კმ სიგანის ზოლი, საბატალიონოს – 5–10 კმ. ბრძოლაში შეყვანის წინ აერომობილური ქვედანაყოფები იკავებენ ჩატვირთვის რაიონს, რომელიც თითოეულ ბრიგადას განესაზღვრება 25–30 კმ დაშორებაზე წინა ხაზიდან. ბრიგადის საჰაერო ეშელონის გადასხმის რაიონისაკენ ფრენა ხორციელდება ერთი მარშრუტით 2–4 კმ სიგანის საჰაერო დერეფანში მინიმალურ შესაძლო სიმაღლეზე ადგილმდებარეობის რელიეფის შემოვლით. წინასწარ ავიაციის დარტყმებითა და არტილერიის ცეცხლით ნადგურდება ფრენის მარშრუტზე გამოვლენილი მოწინააღმდეგის საჰაერო თავდაცვის საშუალებები. თუ მარშრუტზე დარჩა მოწინააღმდეგის წინააღმდეგობის კერები, მაშინ დივიზიის ბრძოლაში შეყვანის წინ ტარდება მოკლე საცეცხლე მომზადება, რომლის მსვლელობისას არტილერია, საბრძოლო ვერტმფრენები და ტაქტიკური ავიაცია აზიანებენ ცოცხალ ძალასა და საცეცხლე საშუალებებს საყრდენ პუნქტებში, არტილერიის საცეცხლე პოზიციებზე, სამეთაურო პუნქტებსა და მეორე ეშელონებს (რეზერვებს) უახლოეს სიღრმეში. გადასხმის ზონამდე 5–8 კმ დაშორებაზე წარმოებს საბატალიონო, შემდეგ კი საასეულო კოლონებად გაშლა (расхождение) და სარეიდო მოქმედებების წარმოებისათვის დანიშნულ ზოლებზე (მიმართულებებზე) გასვლა. 

საჰაერო-სადესანტო და აერომობილური ოპერაციების ჩატარების თანაბრად როგორც შეტევაში ისე თავდაცვაშიც გაითვალისწინება ტაქტიკური საჰაერო დესანტების ფართო გამოყენებაც. წყვეტენ რა დახმარების აღმოჩენის ზოგად ამოცანას მიწისზედა ჯარებისთვის, რომლებიც უტევენ ფრონტიდან ან იმყოფებიან თავდაცვაში, ასეთი დესანტები განკუთვნილია მნიშვნელოვანი ობიექტების გასანადგურებლად მოწინააღმდეგის ზურგში, ასევე მისი მართვის დარღვევის, მნიშვნელოვანი მიჯნების, რაიონების, პლაცდარმების დაპყრობისა და შენარჩუნებისთვის. 

„საჰაერო-მიწისზედა ოპერაცია (ბრძოლა)“ კონცეფციის შესაბამისად საჰაერო დესანტები განიხილება „ღრმა დაზიანების“ ერთ-ერთ კომპონენტად, რომელიც (ღრმა დაზიანება) მიეყენება მოწინააღმდეგის პირისპირ მდგომი დაჯგუფების ერთდროული დაზიანების მიზნით მისი ოპერატიული მოწყობის მთელ სიღრმეზე. საარმიო კორპუსში დესანტის შემადგენლობაში შეიძლება დაინიშნოს ბრიგადა, დივიზიაში – ბატალიონი, ბრიგადაში – ასეული. სწავლებათა გამოცდილების მიხედვით, საარმიო კორპუსის ინტერესებში საჰაერო დესანტი გადაისროლება 50–70 კმ სიღრმეზე, დივიზიისა და ბრიგადის ინტერესებში – 5–10 კმ-ზე. სულ კოალიციური არმიების ჯგუფის შეტევითი ოპერაციის მსვლელობისას შეიძლება 100-ზე მეტი ტაქტიკური საჰაერო დესანტი იქნას გამოყენებული. 

ნატო-ს სახმელეთო ჯარების სარდლობა მიიჩნევს, რომ სხვადასხვა მასშტაბის საჰაერო დესანტების მასობრივი გამოყენებითა და საჰაერო-საიერიშო ჯარების ღრმა რეიდებით შეიძლება იქმნებოდეს მუდმივად მოქმედი ფრონტი მოწინააღმდეგის თავდაცვაში მყოფი ჯარების ზურგში. ეს უნდა უზრუნველყოფდეს შეტევის სწრაფ განვითარებას, მოწინააღმდეგის ჯარების მთავარ დაჯგუფებათა დანაწევრებასა და ნაწილ-ნაწილ განადგურებას ცენტრალურ-ევროპულ ომთ-ზე და ამით კი – პირველი სტრატეგიული ოპერაციის მიზნების მიღწევას. 

თარგმნილია ჟურნალიდან . . . Зарубежное военное обозрение, 1987, № 3. 

მასალა მოიძია და თარგმნა 

ირაკლი ხართიშვილმა