THEY ARE NOT GEORGIANS! The DNA mystery hidden in Georgia

May 9 - Victory Day. May 10 - Defeat Day.

Operation Storm: Stalin's plan to conquer Europe! Why did he mass 5 mill...

Why did the Germans actually win the tank battle near Prokhorovka?

Советское оружие, о котором немцы узнали слишком поздно

ДНК-тест АРМЯН ШОКИРОВАЛ УЧЕНЫХ Геродот был неправ, их настоящая родина ...

ДНК тест ШОКИРОВАЛ историков настоящие предки ЧЕЧЕНЦЕВ найдены не на Кав...

მარკ სოლონინი – ტვინის გაუპატიურება (Мозгоимение). დიდი ომის ყალბი ისტორია

( გამომცემლობა «Яуза»; 2010 წ.) 

წამყვან ისტორიკოს-ანტისტალინისტის ყველაზე უფრო ხისტი და უკომპრომისო წიგნი! მინიმალური ციფრებისა და ტექნიკური დაწვრილებითი ამბების დროს, ემყარება რა საღ აზრს, მკაფიო ლოგიკასა და უდაო ფაქტებს, ავტორი დასცინის ისტორიულ მეცნიერებაში შარლატანების მოუხეშავ ხრიკებს, რომლებიც ცდილობენ წინასწარგანზრახული და უხეში ტყუილით აუბნიონ თავგზა ადამიანებს. ამ წიგნის ფურცლებზე მკითხველი ისევ წააწყდება მრავალრიცხოვანი საბჭოთა და უახლესი ფსევდოისტორიკოსების ნააზრევებს. „გენერალური შეთანხმება შინსახკომსა და გესტაპოს შორის“, „საიდუმლო სტალინისეული სცენარი ომის დაწყებისა“, „41 წლის თავდაცვის გეგმა“, „წითელი არმიის ნაწილების გამჭოლი ტრანსპორტირება ლა-მანშისაკენ“, „სტალინის საიდუმლო მოლაპარაკებები ვოლფთან მცენსკში“ და ბევრი-ბევრი სხვა – აი ასეთი ფეერიული ბოდვის პატარა ნიმუშები, რომელსაც ამხილებს და აბათილებს ავტორი. მარკ სოლონინი დარწმუნებულია, რომ უკანასკნელ წლებში წარმოქმნილი „დოკუმენტური სიყალბეების“ ჟანრი, აგრეთვე გრაფომანული თხზულებების ფართო და დაუბრკოლებელი გავრცელება ძალზედ საშიშია და ამიტომ მათ გადამჭრელი და მტკიცე წინააღმდეგობა უნდა ხვდებოდეს სამეცნიერო საზოგადოებრიობის მხრიდან. ასეთია ამ წიგნის მიზანი. 

(მთარგმნელის მცირე შენიშვნა: ქვემოთ შემოთავაზებულია მასალა ინტერნეტიდან: არა წიგნის მთლიანი ტექსტი, არამედ მისი დასაწყისი ნაწილი – გაცნობითი ფრაგმენტი – როგორც ბოლოშია ნათქვამი, 26 კომპიუტერული გვერდი; ბოლოს ნათქვამია, თუ როგორ შეიძლება მთელი წიგნის შეძენა. ტექსტში არის ავტორისეული თხრობა და მის მიერ მოყვანილი სხვა ტექსტებიდან ამონარიდები, რომლებიც დახრილი შრიფტითაა ნაბეჭდი. იგივე ხდებოდა წინა სამ პუბლიკაციაშიც, ახლა კი ეს დახრილი ტექსტები წითელი შრიფტით მოვიყვანო, უფრო მეტი თვალსაჩინოებისთვის – ი. ხ.) 

შინაარსი 

ავტორისაგან 

თავი 1 „გადაგვარების დეგენერაციული ნიშნები“ 

თავი 2 შტირლიც ვოლფის ძე 

თავი 3 თოვლი ივნისში, ანუ საკითხისადმი о «еб-ной матери» 

გაცნობითი ფრაგმენტის დასასრული 

მარკ სოლონინი 

ტვინის გაუპატიურება (Мозгоимение): 

დიდი ომის ყალბი ისტორია 

სისულელე – ეს ღვთის ფასდაუდებელი საჩუქარია, მაგრამ ამ საჩუქარს ბოროტად არ უნდა ვიყენებდეთ. 

                                        ბისმარკი 

ავტორისაგან 

როცა ხეები დიდი იყო, ხოლო მე კი გაუჭირვებლად ვთავსდებოდი მაგიდის ქვეშ, ჩვენს ქვეყანაში მიღებული იყო ემუშავათ. ყოველ დილით ადამიანებით დატვირთული ტრამვაები მიდიოდნენ ხიდზე წითელი კომუნატრების ქუჩისა და 22-ე პარტიული ყრილობის ქუჩის გადაკვეთაზე (ამ გზაჯვარედინზე მე სამშობიარო სახლიდან მომიყვანეს) უზარმაზარი, მბოლავი და მოგუგუნე ქარხნების მხარეს. სახუმაროდ არ გუგუნებდნენ. დაბალი, თანაბარი და დაუსრულებელი გუგუნი ავსებდა ქვეყანას ყოველ საღამოს. ხუთ წლამდე ასე ვფიქრობდი კიდეც, რომ საღამო – ეს არის როცა ბნელდება და გუგუნი ისმის. შემდეგ ავიასამოტორო ქარხნის საგამოცდო სტენდი ქალაქიდან შორს გაიტანეს, და გუგუნი უკვე აღარ იყო. მაგრამ ადამიანები კვლავ განაგრძობდნენ მუშაობას. ჩემს ბუნდოვან ბავშვურ მოგონებებში დარჩა ლევიტანის მოზეიმე ხმა, რომელიც გვატყობინებდა ახალი კოსმოსური ფრენებისა და გიგანტური კაშხლების შესახებ, რომლებიც ციმბირის მძლავრ მდინარეებს კეტავდნენ. 

თვით საშუალო კლასებისა და ნიჭის მოწაფისთვისაც იყო გასაგები, რომ ადამიანები, რომლებმაც დააპროექტეს რაკეტა, გაითვალეს კოსმოსური ხომალდის ფრენის ტრაექტორია, გააკეთეს ავიამოტორი, რომლის ტურბინაც ცეცხლს აფრქვევს, მაგრამ ბობოქარ მოლურჯო-თეთრ ალში არ იწვება, – ძალიან ჭკვიანი ადამიანები არიან, რომლებიც ბევრს სწავლობდნენ, ბევრი ისწავლეს, რომლებმაც ისეთი რამ იციან, რის შესახებ სხვები ვერც კი ხვდებიან. და ნებისმიერ კვალიფიცირებულ ზეინკალს ესმოდა, რომ მოდელიერს (ეს ის კი არა, რომელიც პოდიუმზე დადის თეთრ შარვალში, არამედ ოსტატს – ოქროს ხელებიანს, რომელიც ხისგან ჭრის მომავალი ყალიბის ზუსტ ასლს) შეუძლია და იცის ის, რაც მისთვის, ზეინკლისათვის, უცნობია. და პირიქით. 

და სწორედ ამაზე  მ ა თ  კიდეც დაგვიჭირეს. თითოეული მშრომელი ადამიანისთვის ბუნებრივ პატივისცემაზე სხვა მშრომელი ადამიანის ცოდნისა და უნარის მიმართ. ქვეცნობიერ (მაგრამ ძალზედ მტკიცე) წარმოდგენაზე „კვალიფიციურობის პრეზუმპციის“ შესახებ თითოეული ინჟინრის, ექიმის, გეოლოგის, მუსიკოსის, პურის მომყვანისა... საბჭოთა მშრომელს არ შეეძლო ევარაუდა და დაეჯერა ის, რომ საბჭოთა „ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი“ – ეს სულაც არ არის ის, რაც ფიზიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, რომელმაც სინქროფაზოტრონი გამოიგონა. 

ნორმალური ადამიანის თავში ვერ თავსდებოდა აზრი იმის შესახებ, რომ გრძელი ხელმოწერის უკან: „ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, უახლესი ისტორიის კათედრის გამგე“, იმალება გადასუქებული მოხელე, რომელმაც, ჯერ ერთი, არაფერი არ იცის, და მეორეც, არც არაფრის ცოდნა არ უნდა უახლესი (ისევე, როგორც სხვა დანარჩენი) ისტორიის შესახებ. ხოლო კი არაფრის ცოდნა მას არ უნდა იმიტომ, რომ უნდა მშვიდად ეძინოს და ლამაზად ცხოვრობდეს, ამასთან ცხოვრობდეს არა ქარხნების მილების ჭვარტლით დაფარულ წითელი კომუნარების ქუჩაზე, არამედ მოსკოვის სადღაც ფრუნზეს სანაპიროზე. მაგრამ ფრუნზეს სანაპიროზე ასე უბრალოდ არ უშვებდნენ. იქ მხოლოდ „სოციალურად ახლობლები“ არიან საჭირო. მხოლოდ ისინი, ვინც თავიანთი სოლიდური შესახედაობითა და ძრწოლის მომგვრელი ხელმოწერით განამტკიცებენ (სიტყვიდან „განმტკიცება“) ველურ ბოდვას, მაღლიდან დავალებულს გასავრცელებლად ცკკპ ცეკას აგიტაციისა და პროპაგანდის განყოფილების მიერ. 

სკკპ ცეკა უკვე აღარ არის. არც მისი აგიტაციისა და პროპაგანდის განყოფილებაა. და ბევრი ქუჩის სახელწოდების მაჩვენებელი დაფებიც შეიცვალა. მეფე-იმპერატორი სისხლიანი ნიკოლოზი თითქმის „წმინდა დიდმოწამედაა“ გამოცხადებული. რევოლუციის რაინდი ფელიქს ედმუნდის ძე – „სისხლიან ჯალათად“. ყველაფერი ერთმანეთში აირია ჩვენს საერთო სახლში. უნდა ვივარაუდოთ, რომ ამ არეულ-დარეულობისა და გაურკვევლობის გამო ვერავინ მიხვდა სწორედ იმ დღეს, როცა ძერჟინსკის რკინის ქანდაკება გახურებული ბრბოს თავებს ზემოთ ჰაერში გაცურდა, ერთი ბრძანებით გაეუქმებინათ ყველა სამეცნიერო ხარისხი და წოდება, მიღებული სკკპ ისტორიის, სამეცნიერო კომუნიზმისა და სხვა „უახლესი ისტორიის“ კათედრებზე. და ტყუილადაც ვერ მიხვდნენ. ოჰ, ტყუილად... 

და აი უკვე უწინდელი „კადრები“ დარცხვენის ჩრდილის გარეშე უწოდებენ საკუთარ თავს „ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორს, პროფესორს, მარკეტინგის, ფრანჩაიზინგის, მაყუთპილინგის საერთაშორისო აკადემიის პოლიტოლოგიის კათედრის გამგეს“. ისინი სულ ისევე უკითხავენ სტუდენტებს ლექციებს ბუზების მიერ დასკორილი ოცდაათი წლის წინანდელი კონსპექტებით. და მოღუშულად იქნევენ ამ დროს მოკაკულ საჩვენებელ თითს, მოითხოვენ რა „შეწყდეს ისტორიის გადაწერა“. ერთი ასეთი „კადრი“ მთელი სერიოზულობით მიხსნიდა, რომ ვიქტორ სუვოროვი (ვისთან ბევრჯერ ურთიერთობის სიამოვნება მქონდა პირდაპირ რადიოეთერშიც, და პრივატულ საუბრებშიც) სრულიად არ არსებობს, არამედ ამ ფსევდონიმის უკან გავეშებული ანტისოვეტჩიკების, აშშ-ისა და ბრიტანეთის დაზვერვათა (CIA და MI-6) საშტატო თანამშრომლების ჯგუფი იმალება, რაც იქნა უდავოდ დადგენილი „ძალზედ სერიოზული დაწესებულების“ მიერ (თვალები და თითი მაღლა ასწია: „ნუ, თქვენ, ახალგაზრდავ, თავადაც უნდა გესმოდეთ – თუ რა მაქვს მხედველობაში...“). 

მიუხედავად ამისა – დედამიწა ბრუნავს, და პროცესს, ერთხელ უკვე გაშვებულს, ვეღარ გააჩერებენ. დაუსჯელად დაუბანგო ადამიანებს ტვინები ინტერნეტის, სათანამგზავრო ტელევიზიისა და მკითხველთა ფულის ქისებზე დამოკიდებული წიგნის გამომცემლობის ეპოქაში სულ უფრო ძნელი ხდება. სტუდენტების გამო მე მშვიდად ვარ: მათი უმრავლესობა არ დადის ლექციებზე, არამედ ყიდულობს (მშობლების ფულით, რა თქმა უნდა) საკონტროლო, საკურსო და სადიპლომო შრომებს. ყველანაირ უსაქმურთან სოციალურად ახლოს მყოფი პროფესორები ჩვეულებრივ გულმოწყალედ ეკიდებიან ახალგაზრდათა ასეთ ცელქობებს. იმ ცოტას კი, რომელთაც დიპლომი მხოლოდ ცოდნაზე დამატებით სჭირდებათ, აქვს შესაძლებლობა კითხულობდეს კეთილსინდისიერ ისტორიკოსთა სერიოზულ გამოკვლევებს. საშიშია ითქვას, რომ ამის გამო უკვე აღარ აგდებენ ინსტიტუტიდან, აღარ უშვებენ „შსს-ის სპეცფსიქსაავადმყოფოში“, არ „კერავენ საქმეებს“ რსფსრ სისხლის სამართლის კოდექსის 70-ე და 190.1-ე მუხლების მიხედვით, არ უგდებენ ნარკოტიკებს... 

მაგრამ რა ქნან იმათ, ვინც სტუდენტური ასაკიდან და ჭაბუკური უსაქმურობიდან უკვე გამოვიდნენ, ვინც დილიდან საღამომდე უნდა „ტრიალებდნენ“, ვისაც წასაკითხად დრო მხოლოდ მეტროს ვაგონში ან მატარებლის კუპეში უჩნდება. ენა არ მიბრუნდება რომ ვურჩიო მათ ამოიღონ საფულიდან ფული და იყიდონ ერთი რომელიმე ჩემი სქელი სამხედრო-ისტორიული წიგნებიდან. მაინც რომელ მომუშავე ადამიანს შეუძლია მოერიოს ამ 500–600 გვერდს, დაბეჭდილს წვრილი შრიფტით, ცხრილებით, გრაფიკებითა და ყოფილი ბრძოლების რუქებით?! ამ სევდიანი ფიქრებიდან დაიბადა კიდეც იდეა დამეწერა უბრალო და მხიარული წიგნი, რომელიც დაეხმარება მკითხველს გაეცნოს და სიცილით დაემშვიდობოს ყველაზე უფრო კაშკაშა ნიმუშებს სამამულო ისტორიული „ტვინის გაუპატიურებისა“. და გზადაგზა გაიგოს კიდეც რაღაც ახალი ჩვენი ვერნაწინასწარმეტყველები ისტორიის შესახებ. მაგრამ, თვით მეტროს ვაგონში ნებისმიერი ადგილიდან დიაგონალზე ამ წიგნის კითხვისას, არ გამოგრჩეთ მხედველობიდან, პატივცემულო მკითხველო, ერთი ძალზედ მნიშვნელოვანი, პრინციპულად მნიშვნელოვანი დეტალი: დასაცინად და საჯარო გაკიცხვისათვის მე გამომყავს არა ომის გმირები, არა ვეტერანები, რომლებიც ფრონტიდან ყავარჯნებით დაბრუნდნენ, არა თქვენი პაპა და არც ჩემი მამა, არამედ მარტო ის უსაქმურები და არამზადები, რომლებიც ჩვენი უდიდესი ტრაგედიის გარემოებათა და მიზეზების შესახებ წინდაწინვე ცრუ გამონაგონების გავრცელებას მრავალი ათწლეულების მანძილზე მომგებიან პირად სარეწავ საქმედ გადააქცევდნენ. 

თავი 1 „დეგენერაციული ნიშნები გადაგვარებისა“ 

მრავალი წლის მანძილზე ჩემი კომპჲუტერის მეხსიერებაში დაგროვდა დიდი სიმრავლე „ტვინის გაუპატიურების“ ყველაზე უფრო განსხვავებული მაგალითებისა. თითოეული მათგანი თავისებურად კარგი და გამოსადეგია, თითოეული იმსახურებს საჯარო გაკიცხვას. საიდან დავიწყოთ? დიდაქტიკის წესებით უნდა ვიმოძრაოთ „მარტივიდან რთულისაკენ“. და ძალიანაც კარგი. არ დავიწყებთ ახალი წესების გამოგონებას და პირველ თავში ისეთ მსხვილ სისულელეებს წარმოგიდგენთ, რომლებიც არ არიან რა არსებითად რაღაც განსაკუთრებულად მნიშვნელოვნები, იმით გახლავან აღსანიშნავი, რომ გვიჩვენებენ იმ „უმეცრების ჭის“ ფსკერს, საიდანაც რაც შეიძლება სწრაფად უნდა ამოვაღწიოთ. 

გალერეის გახსნის საპატიო უფლებას ვაძლევ ერთ სასაცილო გამონათქვამს, რომელმაც აღტაცება მომგვარა თავისი ზღვრული, ალმასისებური გამჭვირვალობითა და უბრალოებით, რომელიც ალმასის ქიმიურ ფორმულას თუ შეედრება. ამასთან ეს ჩემთვის ცნობილი ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ახალი მაგალითიცაა. 

2007 წელს გამომცემლობამ «Яуза-ЭКСМО» გადაწყვიტა ერთი ყდის ქვეშ შეეკრიბა ყველაზე უფრო განსხვავებულ , შეიძლება ითქვას – დიამეტრალურად საწინააღმდეგო შეხედულებათა მქონე ისტორიკოსები, რომელთა წინაშეც იქნა დასმული ერთი და იგივე კითხვა: რა არის წითელი არმიის დამარცხების მთავარი მიზეზი 1941 წლის ზაფხულში? ასე გამოჩნდა წერილების კრებული „დიდი სამამულო კატასტროფა“. ცნობილმა ისტორიკოსმა, რუსეთის ფედერაციის თავდაცვის სამინისტროსთან არსებული სამხედრო ისტორიის ინსტიტუტის სტატისტიკის განყოფილების უფროსმა, პოლკოვნიკმა, ისტორიულ მეცნიერებათა კანდიდატმა მ. ე. მოროზოვმა (თუ ამ მომენტისათვის მიროსლავ ედუარდის ძე უკვე მეცნიერებათა დოქტორი გახდა, მე ვითხოვ პატიებას და ვულოცავ მას) დაწერა ამ კრებულისათვის წერილი „დამარცხება 1941 წლის ზაფხულში იყო კანონზომიერი“. სახელწოდება, ჩემი გემოვნებით, ცოტათი მძიმე წონისაა, სამაგიეროდ მთავარი აზრი ჯარისკაცულად მკაფიოდ და ნათლადაა გამოხატული. 

სიტყვაზე რომ ვთქვათ, მეც ასევე ვფიქრობ, რომ დამარცხება 41-ის ზაფხულში კანონზომიერი და გარდაუვალი გახლდათ. მართალია, ამ კონსტატაციაზე ჩვენი შეხედულებების თანხვდენა კიდეც მთავრდება. პოლკოვნიკი მოროზოვი 93 გვერდზე ანვითარებს მთელი საბჭოთა ისტორიოგრაფიისათვის ტრადიციულ აზრს იმის შესახებ, რომ „ისტორიამ ჩვენ ცოტა დრო დაგვიტოვა“ და საბჭოთა კავშირი არ აღმოჩნდა მზად ომისათვის სამხედრო-ტექნიკურ მიმართებაში. მე კი ვთვლი, რომ ყბადაღებულმა „ისტორიამ“ დაუშვებლად ბევრი დრო მისცა სტალინს, და ხალხის 20-წლიანმა გახრწნამ, მორალისა და ზნეობის ყველა ნორმის მძვინვარე ნგრევამ ხალხი და არმია სრულიად ბრძოლისუუნარო მდგომარეობაში მოიყვანეს. 

თუმცა კი, მ. ე. მოროზოვის წერილს დავუბრუნდეთ. რამდენადაც ეს წერილი სამხედრო ავიაციისადმი იყო მიძღვნილი, ამიტომ მასში, რა თქმა უნდა, ლაპარაკი იყო უიმედოდ მოძველებულ საბჭოთა თვითმფრინავებზე, რომლებიც ვერანაირ შედარებაში ვერ მოდიოდნენ მოწინააღმდეგის თვითმფრინავებთან. ასე, 299-ე გვერდზე სიტყვა-სიტყვით შემდეგია ნათქვამი: 

„...“იუნკერს“ Ju-88-ის ჰორიზონტალური სიჩქარე ერთნახევარჯერ უფრო მაღალი იყო Ар-2-ის სიჩქარეზე“. 

დიახ, რა თქმა უნდა, არა მარტო სიჩქარითაა ღირებული საფრონტო ბომბდამშენი, და მაინც – სიჩქარეში ე რ თ ნ ა ხ ე ვ ა რ ჯ ე რ ჩამორჩენა... ეს სერიოზულია. ასეთი ტექნიკური ჩამორჩენილობისას დამარცხება მართლაც კანონზომიერად და გარდაუვალად იწყებს მოჩვენებას. და მაინც სასურველი იქნებოდა სიჩქარეთა კონკრეტული ციფრების გაგებაც. ნუ შეშფოთდებით, პატივცემულო მკითხველო! მე სულაც არ ვაპირებ საფრენოსნო გამოცდების შესახებ ანგარიშების შემცველი ფურცლების ფრიალს და ამ ანგარიშების სარწმუნოობის შესახებ პოლემიკით თქვენს „დატვირთვას“. ღმერთმა დამიფაროს. მე უკვე დაგპირდით – ყველაფერი უკიდურესად გამჭვირვალედ და უბრალოდ იქნება. 249-ე გვერდზე პოლკოვნიკი მოროზოვი გვატყობინებს, რომ ბომბდამშენ Ар-2-ის (ეს თვითმფრინავი წარმოადგენდა ყველაზე უფრო მასობრივი ომისწინა ბომბდამშენის СБ ღრმა მოდიფიკაციას) მაქსიმალური სიჩქარე შეადგენდა 480 კმ/სთ-ს. 1939 წ. ნიმუშის СБ-ის სიჩქარეს მოროზოვი იქვე 450 კმ/სთ-ით განსაზღვრავს. 

298-ე გვერდზე კი შეიძლება გავიგოთ, რომ ბომბდამშენ „იუნკერს“ Ju-88-ის მაქსიმალური სიჩქარე შეადგენდა 450 კმ/სთ-ს. 

ასე იწერება ჩვენში „ისტორია“. თუ არ შეიძლება, მაგრამ ძალიან გინდა, მაშინ შეიძლება. თუ ძალიან გინდა შესტენო პუბლიკას თეზისი საბჭოთა სამხედრო-საჰაერო ძალების (სჰძ) „ტექნიკური ჩამორჩენილობის“ შესახებ, მაშინ რიცხვი 450 აღმოჩნდება ერთნახევარჯერ მეტი რიცხვზე 480. მაგრამ ეს ჯერ კიდევ არ არის ყველაფერი. საჭიროა მნიშვნელოვანი დაზუსტება: სიჩქარეები ნაჩვენებია ცხრილებში, რომელთა შესწავლას არცთუ ყველა მკითხველი დაიწყებს, ხოლო საბოლოო დასკვნა კი „იუნკერსის“ დიდი უპირატესობის შესახებ პირდაპირი ტექსტითაა მოცემული! 

რა იყო ეს? გულდასაწყვეტი შეცდომა – თუ „ტვინის გაუპატიურების“ ნამდვილი ოსტატის მუშაობა? მე არ შემიძლია ვიცოდე. ამ შეკითხვით მიმართეთ – პოლკოვნიკს. 

რიგში მეორედ ჩვენთან დგას სახელგანთქმული, რომელმაც მოასწრო უკვე თავი მოებეზრებინა სპეციალისტებისთვის, მაგრამ მაინც ჯერ კიდევ არეტიანებს მიმნდობ პუბლიკას: „გენერალური შეთანხმება თანამშრომლობის, ურთიერთდახმარების, ერთობლივი საქმიანობის შესახებ სსრკ შინსახკომის სახელმწიფო უშიშროების მთავარ სამმართველოსა და გერმანიის ნაციონალ-სოციალისტური მუშათა პარტიის უშიშროების მთავარ სამმართველოს (გესტაპო) შორის“. მე ძალიან მიყვარს ეს ტექსტი. ვსარგებლობ მისით სწორედ იმ შემთხვევებში, რომლებზედაც ა. ს. პუშკინი წერდა: „როცა შავი ფიქრები მოვლენ შენთან, თავი მოხადე შამპანურის ბოთლს ან წაიკითხე „ფიგაროს ქორწინება“. 

ცხოვრება ახლა არ არის უბრალო, „შავი ფიქრები“ ხშირად მოდიან თავში, და ვერანაირი ღვიძლი ვერ უძლებს ასეთ ალკოჰოლურ დატვირთვას. ხოლო ბომარშეს უკვდავ კომედიას კი რაც შეეხება, ის უბრალოდ „ისვენებს“ ასეთი საუნჯეების გვერდში: „მხარეები იბრძოლებენ კაცობრიობის დეგენერაციასთან თეთრი რასის გაჯანსაღებისა და რასობრივი ჰიგიენის ევგენიური მექანიზმების შექმნის სახელით. დეგენერაციის სახეობანი და ფორმები, რომლებიც ექვემდებარებიან სტერილიზაციასა და განადგურებას, მხარეებმა განსაზღვრეს დამატებითი ოქმით # 1, რომელიც წარმოადგენს განუყოფელ ნაწილს ამ შეთანხმებისა...“. დამატებით ოქმში # 1 მითითებულია „გადაგვარების დეგენერაციული ნიშნების კვალიფიკაციის სახეობანი“, რომელთა წინააღმდეგაც გადაწყვიტეს ებრძოლათ ერთობლივად შინსახკომმა და გესტაპომ, სახელდობრ კი: «დაბადებიდან წითურები, ელამები, კოჭლები და ხელმოგრეხილები, რომელთაც აქვთ მეტყველების დეფექტები – ენაჩლიფინობა, ღაღანი, ენაბლუობა (დაბადებიდან), ალქაჯები და ჯადოქრები, შამანები და ნათელმხილველები, კუზიანები, ჯუჯები, პირები, რომელთაც აქვთ დაბადებით დიდი ლაქებით და მრავალრიცხოვანი პატარა ლაქებითაც, სხვადასხვა ფერის კანის საფარი, თვალთა განსხვავებული ფერები და ა. შ.“. 

თავისი ჩლუნგი უბადრუკობით უმაგალითო ეს სიყალბე ასე მთავრდება: „შეთანხმების ტექსტი დაბეჭდილია რუსულ და გერმანულ ენებზე ერთადერთ ეგზემპლჲარად, რომელთაგან თითოეულს ერთნაირი ძალა გააჩნია...“. საიდუმლო შეთანხმებას ხელს აწერენ „სსრკ შინსახკომის სახელმწიფო უშიშროების მთავარი სამმართველოს უფროსი სახელმწიფო უშიშროების 1-ლი რანგის კომისარი ლ. ბერია და გერმანიის ნაციონალ-სოციალისტური მუშათა პარტიის უშიშროების მთავარი სამმართველოს მეოთხე სამმართველოს (გესტაპო) უფროსი SS-ის ბრიგადენფჲურერი ჰ. მჲულერი“. 

მითითებულია თვით ზუსტი წუთიც კი, რომელზედაც მოხდა ეს ისტორიული მოვლენა: „აღესრულა მოსკოვში, 1938 წ. 11 ნოემბერს 15 საათსა და 40 წუთზე“. 

ამ ციებიანის ბოდვას გაძლიერებით აპიარებდა მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში ამხანაგი ვ. კარპოვი, სსრკ მწერალთა კავშირის ყოფილი ხელმძღვანელი, უმაღლესი საბჭოს ყოფილი დეპუტატი და სკკპ ცეკას ყოფილი წევრი. ასეთი ხელმოწერის წყალობით უხეშად ნამუშევარი სიყალბე, რომელიც თვით უმცირეს მოხსენიებასაც კი არ იმსახურებდა, ფართო განხილვის, მუდმივი ციტირებისა და ა. შ. ობიექტი შეიქნა. თუმცა კი ტექსტის ავტორობა კარპოვს სულაც არ ეკუთვნის. 1999 წელს ის იქნა გამოქვეყნებული ვინმე გ. ს. ნაზაროვის მიერ, რომელიც ფართოდაა ცნობილი ევროქვისმთლელთა (იმავე „ურიამასონების“) მოძალებასთან იდეური მებრძოლების ვიწრო წრეებში. „დოკუმენტი“ იქნა გამოქვეყნებული ჟურნალში სახელწოდებით «Чудеса и приключения» (1999, № 10.), რომელიც კარგად შეეფერება ამგვარ პუბლიკაციებს. 

თუმცა კი, მე არ გამოვრიცხავ, რომ ნაზაროვმა მხოლოდ გადმოწერა ტექსტი, რომელიც ვიღაც სხვის მიერაა მოგონილი. სულ მცირე, მე შემხვედრია ეს „გენერალური შეთანხმება“, რაღაც «Память» № 1/1999-ზე მითითებით. ნებისმიერ შემთხვევაში, მხოლოდ ნარზანით დატანჯულ ორგანიზმებში მებრძოლებისა с „წითურებთან, ენაჩლიფინებთან და ღაღანებთან“ შეიძლებოდა დაბადებულიყო ყალბი ცნობა ყველაზე უფრო უხეში შეცდომების ასეთი ნაკრებით: 

– 1938 წ. 11 ნოემბერს ჰ. მჲულერი არანაირად არ შეიძლებოდა აღმოჩენილიყო მოსკოვში. იგი იყო ბერლინში და მას იმ დღეს ძალიან ბევრი საქმე ჰქონდა. 1938 წ. 9-დან 10 ნოემბრის ღამეს ჰიტლერის პირდაპირი მითითებით იქნა ჩატარებული სრულიად გერმანიის ებრაელთა დარბევა, რომელიც ისტორიაში შევიდა „ბროლის ღამის“ სახელწოდებით. დანგრეულ და დამწვარ იქნა 267 სინაგოგა, 815 მაღაზია და საწარმო, 20 ათასი ებრაელი იქნა დაპატიმრებული და საკონცენტრაციო ბანაკებში გაგზავნილი. უნდა მოეხდინათ ასეთი მასშტაბის „სახალხო მრისხანების“ სტიქიური აფეთქების ორგანიზება, მიმართვა და კონტროლირება, 20 ათასი ადამიანი ეტაპებით უნდა წაეყვანათ ბანაკებში. მთელი ეს უზარმაზარი სამუშაო გერმანიის სადამსჯელო ორგანოების ხელმძღვანელებს დააწვათ მხრებზე, მიულერის ჩათვლით, რომლის პირადი მონაწილეობაც „ბროლის ღამის“ მოვლენებში მრავალი მოწმობით დასტურდება; 

– საიმპერიო უსაფრთხოების მთავარი სამმართველოცა (РСХА) და მის შემადგენლობაში შემავალი გესტაპოც იყვნენ სახელმწიფო (ნაცისტურ გერმანიაში მიღებული ტერმინოლოგიით „საიმპერიო“), და სულაც არა პარტიული დაწესებულებანი. არანაირი „გერმანიის ნაციონალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის უშიშროების მთავარი სამმართველო“ 1938 წ. ნოემბერში არ ყოფილა. НСДАП იმ დროისათვის იქცა მონოპოლურად მმართველ პარტიად, ხოლო მისი გასამხედროებული სტრუქტურების ბაზაზე იყო შექმნილი ფაშისტური სახელმწიფოს სადამსჯელო ორგანოები. იმისთვის რათა ამის შესახებ გავიგოთ, სულაც არ არის აუცილებელი თვეობით ვიჯდეთ ბიბლიოთეკების მტვერში. აბრევიატურა РСХА (RSHA), რომელიც ცნობილია ყველასათვის, ვინც უყურებდა „კინოს შტირლიცის შესახებ“, სწორედ წარმოქმნილია სიტყვიდან „Reichs“, ე. ი. „საიმპერიო“. სიტყვა „გესტაპო“ ასევე წარმოადგენს აბრევიატურას რომელშიც ასოები „სტა“ აღნიშნავენ სიტყვას „სტატს“, ე. ი. „სახელმწიფოებრივს“. ამ დამნაშავეობრივი ორგანიზაციის სრული სახელწოდებაა: Geheime Staatspolizei, ე. ი. „საიდუმლო სახელმწიფო პოლიცია“; 

– „ხელმომწერთა“ ყველა წოდება და თანამდებობა ქაოტურადაა არეულ-დარეული. მითიური „შეთანხმების“ შედგენის მომენტისათვის მიულერი წოდებით „ესესის შტანდარტენფჲურერი“ სათავეში ედგა უსაფრთხოების პოლიციისა და СД-ის მთავარი სამმართველოს მე-2 განყოფილებას. საიმპერიო უშიშროების მთავარი სამმართველო შეიქმნა 1939 წლის 27 სექტემბერს, ე. ი. თითქმის ერთი წლის მერე მოსკოვში მიულერის გამოგონილი „ვიზიტის“ შემდეგ. კიდევ ერთის წლის მერე, 1940 წ. 14 დეკემბერს მიულერს მიენიჭა „ესესის ბრიგადეფჲურერის“ წოდება, რომელიც იწერება სწორედ ასე, და არა „ბრიგადე-ნ-ფჲურერი“. „გენერალური შეთანხმების“ პრეამბულაში ნათქვამია, რომ მჲულერი მოქმედებს იმ მინდობილობის საფუძველზე, რომელიც მისცა მას „ესესის რაიხსფჲურერმა რაინჰარდ ჰაიდრიხმა“. პერსონალური წოდება „ესესის რაიხსფჲურერი“ ჰქონდა ერთადერთ ადამიანს – ჰ. ჰიმლერს. რაც შეეხება რ. ჰაიდრიხს, იგი ნამდვილად იყო მჲულერის უშუალო უფროსი, მაგრამ უფრო „მოკრძალებული“ საგენერლო წოდებით „ესესის გრუპენფჲურერი“ (მოგვიანებით, 1941 წელს – „ესესის ობერგრუპენფჲურერი“); 

– დაბოლოს, ისეთი სისულელეები, როგორიცაა „ერთადერთი ეგზემლჲარი, რომელთაგან თითოეული ინახება“ და კანტორისეული ტერმინის „დაბეჭდილია“-ს გამოყენება „შედგენილია“-ს ნაცვლად, უკვე აღარ იმსახურებენ დაწვრილებით განხილვას. 

ყველაფერ ამასთან ერთად შინსახკომის თანამშრომლობა ფაშისტური გერმანიის სადამსჯელო ორგანოებთან უდაო ფაქტს წარმოადგენს. მაგრამ მხოლოდ ამ თანამშრომლობის საგანი იყო არა ბრძოლა „წითურებთან, ელამებთან და სხვადსხვა ფერის თვალებიანებთან“, არამედ ჰიტლერისა და სტალინისათვის გაცილებით უფრო მნიშვნელოვანი ამოცანები. 

მას შემდეგ, რაც 1939 წ. სექტემბერში ვერმახტმა და წითელმა არმიამ მოახდინეს პოლონეთის ოკუპაცია, ორი დიქტატორული რეჟიმის წინაშე დადგა პოლონეთის წინააღმდეგობის მოძრაობასთან ბრძოლის ამოცანა. ეს ბრძოლა მოითხოვდა სადამსჯელო სტრუქტურების ურთიერთმოქმედებას. ასეთი ურთიერთმოქმედების იურიდიულ საფუძვლად იქცა საიდუმლო დამატებითი ოქმი ხელშეკრულებისა მეგობრობისა და საზღვრების შესახებ, რომელსაც მოეწერა ხელი მოსკოვში 1939 წ. 28 სექტემბერს. აი სრული ტექსტი ამ ოქმისა (პროტოკოლისა): 

„ქ. მოსკოვი 

28 სექტემბერი 1939 წ. 

ქვემოთ ხელმომწერმა რწმუნებულებმა საბჭოთა-გერმანული ხელშეკრულების დადებისას საზღვრებისა და მეგობრობის შესახებ მოახდინეს კონსტატირება თავიანთი თანხმობისა შემდეგზე: 

ორივე მხარე არ დაუშვებს თავიანთ ტერიტორიებზე არანაირ პოლონურ აგიტაციას, რომელიც მოქმედებს მეორე ქვეყნის ტერიტორიის წინააღმდეგ. ისინი მოახდენენ მსგავსი აგიტაციის ჩანასახთა ლიკვიდაციას თავიანთ ტერიტორიებზე და ინფორმაციას მიაწვდიან ერთი-მეორეს ამისთვის მიზანშეწონილი ღონისძიებების თაობაზე. 

რწმუნების მიხედვით 

გერმანიის მთავრობის 

სახელით ი. რიბენტროპი. 

სსრკ მთავრობის სახელით ვ. მოლოტოვი“. 

ოქმის (პროტოკოლის) ტექსტი ინახება რუსეთის ფედერაციის საგარეო პოლიტიკის არქივში (АВП РФ, ф. 06, on. 1, п. 8, д. 77, л. 4). გამოქვეყნებულია, კერძოდ, დოკუმენტების ორტომიან კრებულში «1941 год. Документы» [Кн. 2, стр. 587]. 

გამოცხადებული „მეგობრობის“ ფარგლებში მიმდინარეობდა „სსრკ ტერიტორიაზე მყოფი გერმანიის ქვეშევრდომების რეპატრიაცია“-ც. ამასთან ამ უცნაური ფორმულის უკან ორი დიამეტრულად საპირისპირო პროცესი იმალებოდა. ერთის მხრივ, ციხეებიდან და ბანაკებიდან თავისუფლდებოდნენ გერმანელები, რომლებიც 1937–1938 წწ. დიდი ტერორის წლებში იქნენ დაპატიმრებული შპიონაჟში ბრალდებით. მეორეს მხრივ კი ჰიტლერს აძლევდნენ გერმანელ და ავსტრიელ ანტიფაშისტებს, რომლებმაც 1933–1939 წწ. ნახეს თავშესაფარი „გამარჯვებული პროლეტარიატის ქვეყანაში“. ერთი სიტყვით, შინსახკომსა და გესტაპოს ბევრი საერთო საქმე და საზრუნავი ჰქონდათ, მაგრამ ეს საკითხები სამუშაო წესით წყდებოდა, ფართოდ გაშლილ „გენერალურ შეთანხმებათა“ წერის გარეშე. 

თავი 2 შტირლიც ვოლფის ძე 

თუ „წითურებთან და ღაღანებთან“ ბრძოლის იდეა ჯერ კიდევ ქვეცნობიერი შიშებისა და ადამიანთა ცრურწმენების ყველაზე უფრო შორეულ, ხავსითა და ობობას ქსელით დაფარულ კუთხეში იმყოფება, დიდი სამამულო ომის ისტორია უწინდებურად რჩება (და კიდევ დიდხანსაც დარჩება) საზოგადოებრივი შეგნების ერთ-ერთ ყველაზე უფრო „მხურვალე“ და ყველაზე უფრო მტკივნეულ წერტილად. სხვანაირად ვერც შეიძლება იყოს ქვეყანაში, რომელმაც მილიონობით ადამიანის სიცოცხლე მიიტანა ამ უმაგალითო მსხვერპლშეწირვის საკურთხეველზე. შესაბამისად, ყოველი მისტიფიკატორი (ან უბრალოდ მარაზმში ჩავარდნილი გრაფომანი), რომელმაც მორიგი „სენსაციური დოკუმენტი“ შეთხზა, გარანტირებულად ღებულობს თავის პორციას ჰეროსტრატეს დიდებისა. ვერ შეიკავა თავი პორციის მიღების სურვილისაგან ზემოთ მოხსენიებულმა ამხანაგმა ვ. კარპოვმაც, რომელმაც გადაგვიშალა სტალინის „საიდუმლო სეპარატული მოლაპარაკებების“ ამბები გერმანულ სარდლობასთან, რომლებიც თითქოსდა 1942 წ. თებერვალში ვერმახტის მიერ ოკუპირებულ ქალაქ მცენსკში წარმოებდა. 

მსგავს სიტუაციაში ერთდროულად სასაცილო და სევდიან ქედმაღლობასთან ერთად ვ. კარპოვი უყვებოდა ჟურნალისტებს (ინტერვიუ „კომსომოლსკაია პრავდაში“ 2002 წ. 17 ოქტომბერს), რომ მას აქვს „ეგრეთ წოდებული დაშვება ნომერი ერთი, რომელიც აძლევს უფლებას იმუშაოს სრულიად საიდუმლო დოკუმენტებზე“. შემდეგ კარპოვის ცნობები „დაშვება ნომერ ერთის“ პრაქტიკული გამოყენების შესახებ ერთმანეთისაგან განსხვავდება. ერთ ინტერვჲუებში იგი ლაპარაკობს, რომ დოკუმენტები „მცენსკში მოლაპარაკებების“ შესახებ სტალინის ყოფილ პირად კაბინეტში აღმოაჩინა (ისეთი აზრით, რომ სადღაც მაგიდის ქვეშ შეცვივდნენ), სხვებში სტალინის კაბინეტი ასევე მონაწილეობს, მაგრამ ამ კაბინეტში თითქოსდა „განსაკუთრებით საიდუმლო არქივია“ მოთავსებული, რომელზე ხელმისაწვდომობაც მხოლოდ სანუკვარი „დაშვება ნომერ ერთის“ მფლობელებისთვისაა შესაძლებელი. გაზეთის «Московский комсомолец» მიმომხილველს მ. დეიჩს ამ დოკუმენტების მდებარეობის ადგილის თაობაზე მ. კარპოვმა უკვე სულ უბრალოდ უპასუხა: „კიდევ რა! თქვენ, იქნებ, ბინის გასაღებიც მოგართვათ სინზე ცისფერი ბაფთით?“. 

შეიძლება თუ არა ყველაფერი ეს იყოს სიმართლე? არა, არ შეიძლება. სრულიად საიდუმლო დოკუმენტების აღმოჩენის ალბათობა მსგავს გარემოებებში ნულის ტოლია. არა ერთი ასმემილიონედისა, არამედ მხოლოდ და მხოლოდ ნულის. ვყვები – რატომ. სტალინის სიკვდილის მომენტიდან უკვე 50 წელზე მეტი გავიდა. მაგრამ ხუთი დღეც უნდა ჰყოფნოდათ იმისათვის, რათა არც ერთი იატაკზე უპატრონოდ დაგდებული დოკუმენტი სტალინის კაბინეტში (აგარაკზე, ბინაში, მანქანაში) არ დარჩენილიყო. დღესდღეობით ის საიდუმლო დოკუმენტები, რომლებსაც პ ა ტ რ ო ნ ი ს ხელი შეხებია, შეიძლება იმყოფებოდეს ორ და მხოლოდ ორ შესაძლო მდგომარეობაში: ისინი ან განადგურებულია, ან შესწავლილი, დანომრილი და შესაბამის არქივებში აღრიცხვაზე მიღებული. გერმანელებთან სეპარატული მოლაპარაკებების შესახებ დოკუმენტის მაგიდის ქვეშ პოვნა პრინციპში შეუძლებელია. თეორიულად ასეთი დოკუმენტი შეიძლება იქნას აღმოჩენილი არქივში, მაგრამ მაშინ დოკუმენტის დამბეჭდავი ვალდებულია წარმოთქვას ოთხი ჯადოსნური სიტყვა: „ფონდი, ანაწერი, საქმე, ფურცელი“. ამ სიტყვების გარეშე ისტორიული დოკუმენტი არ არსებობს. შეიძლება იყოს მხოლოდ სიყალბე – მეტად ან ნაკლებად უხეში შესრულებისა. 

მაგრამ ესეც არ არის ყველაფერი. „დაშვება ნომერ ერთის“ (აგრეთვე „ორისა“ და „სამის“) მფლობელს უნდა ესმოდეს, რომ „სრულიად საიდუმლო დოკუმენტებთან მუშაობის უფლება“ აბსოლუტურად არ ვარაუდობს საიდუმლო დოკუმენტების  გ ა მ ო ქ ვ ე ყ ნ ე ბ ი ს  უფლებას. ეს არის ანბანი, რომელიც იცის ყველამ, ვინც ნამდვილად მუშაობდა საიდუმლო დოკუმენტებთან. ეს „ანბანი“ შედგება საგანგებო დაკეტილი ოთახისგან, საიდუმლო რვეულისგან აკინძული და დანომრილი გვერდებით, დაცული სეიფისაგან, რომელშიც ყოველ საღამოს თავსდება ეს რვეული, ფელდკავშირისაგან, რომელსაც მხოლოდ აქვს კიდეც უფლება გადაადგილოს საიდუმლოდ შექმნილი რვეული ერთი A პუნქტიდან B პუნქტში და ასე შემდეგ. თუ დოკუმენტი ჯერ კიდევ არ არის განსაიდუმლოებული, მაშინ ამ დოკუმენტის ნებისმიერი ასლი, მისგან ნებისმიერი ამონაწერი, თვით უბრალო მოხსენიებაც კი მისი არსებობის შესახებ ღია პუბლიკაციას არ ექვემდებარება. ამ წესრიგის დარღვევა არის სისხლის სამართლის დანაშაული. „დაშვების“ ყოველმა მფლობელმა ხელი მოაწერა იმას, რომ იგი გაფრთხილებულია საიდუმლოს გათქმისათვის პასუხისმგებლობის თაობაზე. 

ხოლო თუ დოკუმენტი უკვე განსაიდუმლოებულია, მაშინ შეიძლება ის იქნას გამოქვეყნებული, მაგრამ მხოლოდ ფონდის, ანაწერის, საქმისა და ფურცლის აუცილებელი მითითებით. ეს მოგონებულია ადამიანთა მიერ იმისათვის, რომ ნებისმიერ მსურველს – და კანონით კი (არ ვიტყვი, რომ „ცხოვრებით“) რუსეთის ფედერაციის ნებისმიერ მოქალაქეს აქვს უფლება გაეცნოს ნებისმიერ განსაიდუმლოებულ დოკუმენტს – შეეძლოს მოვიდეს არქივში, დაასახელოს მისთვის საინტერესო „ფონდი, ანაწერი, საქმე, ფურცელი“ და შეამოწმოს: სწორად გადაწერა თუ არა გამომქვეყნებელმა დოკუმენტი, ხომ არ დაავიწყდა რაიმე, ხომ არ დაუმატა თავისგან „დეგენერაციული ნიშნები გადაგვარებისა (დამახინჯებისა)“. 

დავამთავრეთ რა ეს „ლიკბეზი“ („ლიკვიდაცია ბეზგრამოტნოსტი“ / „გაუნათლებლობის ლიკვიდაცია“), გადავიდეთ ერთადერთი დარჩენილი საკითხის გამორკვევაზე: რამდენად ხარისხიანადაა გაკეთებული სიყალბე, რომელიც აღწერს ყბადაღებულ „მოლაპარაკებებს მცენსკში“? აი ეს ორი „დოკუმენტი“, შეთხზული ვ. კარპოვის ან მათ მიერ, რომლებმაც გადაწყვიტეს ბოროტად ეხუმრათ მოხუცზე (პუბლიკაციის მომენტისათვის ვ. კარპოვი უკვე კარგად იყო გადაცილებული 80 წელს): 

„წინადადებები გერმანულ სარდლობას. 

1. 1942 წ. 5 მაისიდან, დაწყებული 6 საათიდან, ფრონტის მთელ ხაზზე შეწყდეს საომარი მოქმედებები. გამოცხადდეს დაზავება 1942 წ. 1 აგვისტოს 18 საათამდე. 

2. დაწყებული 1942 წ. 1 აგვისტოდან და 1942 წ. 22 დეკემბრამდე გერმანულმა ჯარებმა უნდა დაიხიონ მიჯნებამდე, რომლებიც აღნიშნულია სქემაზე # 1. შეთავაზებულია დადგენილ იქნას საზღვარი გერმანიასა და სსრკ-ს შორის იმ ხაზზე, რომელიც სქემაზე # 1-ია აღნიშნული. 

3. არმიათა პერედისლოცირების შემდეგ სსრკ შეიარაღებული ძალები 1943 წ. ბოლოსათვის მზად იქნებიან დაიწყონ საომარი მოქმედებები გერმანულ შეიარაღებულ ძალებთან ერთად ინგლისისა და აშშ-ის წინააღმდეგ. 

4. სსრკ მზად იქნება განიხილოს პირობები ჩვენს ქვეყნებს შორის მშვიდობის გამოცხადების შესახებ და ბრალი დასდოს ომის გაჩაღებაში საერთაშორისო ებრაელობას ინგლისისა და აშშ-ის სახით, შემდგომი 1943–1944 წლების განმავლობაში აწარმოოს ერთობლივი საბრძოლო შეტევითი მოქმედებები მსოფლიო სივრცის გარდაქმნის მიზნით (სქემა # 2). 

შენიშვნა: ზემოთ გადმოცემული მოთხოვნების პ. პ.-ში 1 და 2 შესრულებაზე უარის თქმის შემთხვევაში გერმანული ჯარები იქნებიან განადგურებული, ხოლო გერმანული სახელმწიფო კი შეწყვეტს თავის არსებობას პოლიტიკურ რუკაზე როგორც ასეთი. 

გააფრთხილეთ გერმანული სარდლობა პასუხისმგებლობის შესახებ. 

სსრ კავშირის უმაღლესი მთავარსარდალი ი. სტალინი 

მოსკოვი; კრემლი 19 თებერვალი 1942 წ. 

# 1/242827 თებერვალი 1942 წ. 

ამხანაგ ს ტ ა ლ ი ნ ს 

რ ა პ ო რ ტ ი 

1942 წ. 20–27 თებერვალს მცენსკში გერმანული სარდლობის წარმომადგენელსა და ესესის რაიხსფჲურერის პერსონალური შტაბის უფროს ესესის გრუპენფჲურერ ვოლფთან მოლაპარაკებების მსვლელობისას, გერმანულმა სარდლობამ ვერ ჩათვალა შესაძლებლად ჩვენი მოთხოვნების დაკმაყოფილება. 

ჩვენი მხარისათვის იქნა შემოთავაზებული დატოვებულ იქნას საზღვრები 1942 წ. ბოლომდე ფრონტის ხაზზე ისე, როგორც არის, შეწყდება რა საბრძოლო მოქმედებები. 

სსრკ-ის მთავრობამ დაუყოვნებლივ უნდა მოუღოს ბოლო ებრაელობას. ამისათვის სავარაუდო იქნებოდა თვდაპირველად გადასახლებულ იქნას ყველა ებრაელი შორეული ჩრდილოეთის რაიონში, მოხდეს მათი იზოლაცია, ხოლო შემდეგ კი მთლიანად განადგურება. ამასთან ხელისუფლება განახორციელებს გარე პერიმეტრის დაცვასა და ხისტ საკომენდანტო რეჟიმს ბანაკების ჯგუფის ტერიტორიაზე. ებრაული მოსახლეობის განადგურების (დახოცვის) და გვამების უტილიზაციის საკითხებით თვითონ ებრაელები იქნებიან დაკავებული. 

გერმანული სარდლობა არ გამორიცხავს, რომ ჩვენ შეგვიძლია შევქმნათ ერთიანი ფრონტი ინგლისისა და აშშ-ის წინააღმდეგ. ბერლინთან კონსულტაციების შემდეგ ვოლფმა განაცხადა, რომ მსოფლიოს გარდაქმნის დროს, თუ სსრკ ხელმძღვანელობა მიიღებს გერმანული მხარის მოთხოვნებს, შესაძლოა, გერმანია შეავიწროვებს თავის საზღვრებს აღმოსავლეთში სსრკ-ის სასარგებლოდ. 

გერმანული სარდლობა ასეთი ცვლილებების ნიშნად მზად იქნება შეცვალოს სვასტიკის ფერი სახელმწიფო დროშაზე შავიდან წითლად. 

სქემა # 2-ის მიხედვით პოზიციების განხილვისას წარმოიქმნა შემდეგი უთანხმოებანი: 

1. ლათინური ამერიკა. უნდა ეკუთვნოდეს გერმანიას. 

2. რთული დამოკიდებულება „ჩინური ცივილიზაციის“ გაგებისადმი. გერმანული სარდლობის აზრით, ჩინეთი უნდა გახდეს ოკუპირებული ტერიტორია და იაპონიის იმპერიის პროტექტორატი. 

3. არაბული სამყარო უნდა იყოს გერმანული პროტექტორატი აფრიკის ჩრდილოეთში. 

ამრიგად, მოლაპარაკებების შედეგად უნდა აღინიშნოს შეხედულებებისა და პოზიციათა სრული განსხვავება. გერმანული სარდლობის წარმომადგენელი ვოლფი კატეგორიულად უარყოფს გერმანული შეიარაღებული ძალების განადგურებისა და ომში დამარცხების შესაძლებლობას. მისი აზრით, ომი რუსეთთან კიდევ რამდენიმე წლით გაჭიანურდება და გერმანიის სრული გამარჯვებით დამთავრდება. ძირითად ანგარიში იმაზე კეთდება, რომ მათი აზრით, რუსეთი, რომელმაც დაკარგა ძალები და რესურსები ომში, იძულებული შეიქნება დაუბრუნდეს მოლაპარაკებებს დაზავების შესახებ, მაგრამ უფრო ხისტ პირობებზე, 2–3 წლის შემდეგ. 

სსრკ შინაგან საქმეთა სახალხო კომისრის პირველი მოადგილე 

(მ ე რ კ უ ლ ო ვ ი)“ 

აქ რა უნდა ვთქვათ? ეს სიყალბეც კი არ არის. ეს უფრო გაპამპულებაა, სულელური ხუმრობა, стеб. ტექსტის ავტორები (კიდევ ერთხელ გავიმეორებ წინადადებას იმის შესახებ, რომ ვიღაც ბოროტმა და არცთუ ჭკვიანმა „შეტენა“ ეს ნაჟღაბნი კარპოვს, უნდოდა რა დაეცინა დამსახურებული, მაგრამ, სამწუხაროდ, უკვე ძალზედ მოხუცებული ადამიანისათვის) არც კი ცდილობენ მისცენ თავიანთ თხზულებას ზომიერად სიმართლის მსგავსი შესახედაობა. 

„გერმანული სარდლობა ასეთი ცვლილებების ნიშნად მზად იქნება შეცვალოს სვასტიკის ფერი სახელმწიფო დროშაზე შავიდან წითლად“. გამჟლეტავი მსოფლიო ომის მესამე წელს ჰერალდიკური ნიშნების ფერი – ეს უკანასკნელი რამაა, რასაც შეიძლებოდა აეღელვებინა სტალინი და „გერმანული სარდლობა“. მაგრამ მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში წინადადება საერთოდ აბსურდულიცაა, რადგანაც ჰიტლერული გერმანიის სახელმწიფო დროშის ფერი იყო წითელი. წითელი სვასტიკა წითელ დროშაზე – ეს უკვე ღია стеб გახლავთ. 

ესესის გრუპენფჲურერი ვოლფი სწორედ იმავე მიზეზით გამოჩნდა ამ ისტორიაში, რომლითაც „გენერალურ შეთანხმებას“ შინსახკომსა და გესტაპოს შორის „ხელი მოაწერა“ ბრიგადენფჲურერმა მჲულერმა. სიყალბის ავტორები ღიად დასცინიან მკითხველს, რომლის ცოდნა ლეგენდარულ „შტირლიცზე კინოს“ მრავალჯერადი ნახვითაა შემოფარგლული. სიყალბის ავტორებს რომ ეცადათ უფრო დამაჯერებელნი ყოფილიყვნენ, მათ შეეძლოთ მომლაპარაკებლად „დაენიშნათ“ გერმანიის კაპიტულაციამდე ცოცხლად ვერ მოღწეული ჰაიდრიხი, რაიხენაუ, ბოკი, მოდელი, კლჲუგე, ჩამოხრჩობილი იოდლი, კანარისი ან კაიტელი. ფილმის „გაზაფხულის ჩვიდმეტი გაელვება“ გმირებიდან სავსებით გამოდგებოდნენ საწამლავით აღსრულებული ჰიმლერი ან 1946 წელს სამხედრო სასამართლოს განაჩენით სიკვდილით დასჯილი კალტენბრუნერი. 

მაგრამ აი კარლ ვოლფი საბჭოთა ხელისუფლებასთან ზესაიდუმლო მოლაპარაკებათა მონაწილის როლისათვის სრულებით არ გამოდგება. ყველაზე უფრო მარტივი და აშკარა მიზეზის გამო – იგი ძალიან დიდხანს ცხოვრობდა და მოკვდა ომის დასრულებიდან 39 წლის შემდეგ. კ. ვოლფმა დაწერა მემუარები, მას ესაუბრებოდა ათობით ისტორიკოსი და ჟურნალისტი. მის ქარიშხლიან ბიოგრაფიაში რომ ყოფილიყო თუნდაც რაღაც, რომელიც მოგვაგონებს მოლაპარაკებებს სტალინის წარმომადგენლებთან, მაშინ ამის შესახებ მხოლოდ „დაშვება ნომერ ერთის“ მფლობელს კი არ ეცოდინებოდა, არამედ ნებისმიერ ამერიკელ სკოლის მოსწავლესაც. „ცივი ომის“ წლებში ისტორია იმის შესახებ, თუ როგორ აწარმოებდა სტალინი, მოკავშირეთა ზურგს უკან სეპარატულ მოლაპარაკებებს ფაშისტებთან, თანაც სწორედ იმ დღეებში, როცა ამერიკელი და ინგლისელი მეზღვაურები, რომლებსაც სამხედრო ტვირთები მოჰქონდათ მურმანსკში, ჩრდილოეთ ატლანტიკის ყინულოვან წყლებში იღუპებოდნენ, იქცეოდა „პროპაგანდისტულ ბომბად“ ნომერი ერთი. მაგრამ არანაირი „მოლაპარაკებების“ შესახებ „მცენსკში“ ვოლფს არავისთვის არაფერი უთქვამს. 

და რა ღირს ხელმოწერა „სსრ კავშირის უმაღლესი მთავარსარდალი“! სსრ კავშირს არ ჰყოლია „მთავარსარდალი“. და სტალინის მრავალ თანამდებობას შორისაც ასეთი – არ ყოფილა. სტალინი იყო წითელი არმიის უმაღლესი მთავარსარდალი. ასევე თავდაცვის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარე, სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარე, თავდაცვის სახკომი, მთავარსარდლობის ბანაკის თავმჯდომარე, სკპ(ბ) ცეკას გენერალური მდივანი (ზოგჯერ დოკუმენტებში იგი წერდა უბრალოდ „მდივანს“). წითელი არმიის უმაღლესი მთავარსარდალი წერდა განათლებულად და მკაფიოდ. მას არ შეეძლო შეეკოწიწებინა ისეთი დაგრეხილი ფრაზები, როგორიცაა „დაადგინეთ საზღვარი სიგრძეზე“ ან „საბრძოლო შეტევითი მოქმედებები მსოფლიო სივრცის მოწყობის მიზნით“. 

ეს – ფორმა. შინაარსი კი უფრო მეტად მარაზმატულია. გერმანიაში იყო ტოტალიტარული რეჟიმი. ამ რეჟიმის მეთაური გახლდათ ჰიტლერი. ვერმახტის სარდლობა ასრულებდა მის ერთპიროვნულ ბრძანებებს. მსოფლიო გარდაქმნის, ლათინური ამერიკის გაყოფის, „ჩინური ცივილიზაციისა“ და „აფრიკის ჩრდილოეთში არაბული სამყაროს“ საკითხები შეიძლებოდა განეხილათ ან ჰიტლერთან, ან კიდევ გენერლებთან, რომელთაც მიიღეს გადაწყვეტილება ჰიტლერის დამხობაზე. მესამე აქ უბრალოდ არ არის. ჰიტლერულ გერმანიაში კონსტიტუციური წესებით მოთამაშე ოპოზიციისათვის ადგილი არ ყოფილა. 

ჰიტლერთან (ან მის რწმუნებულ პირებთან) მოლაპარაკებებისათვის უნდა გამგზავრებულიყვნენ არა დანგრეულ ფრონტისპირა მცენსკში, არამედ იმ სახელმწიფოებიდან ნებისმიერის დედაქალაქში, რომლებიც ინარჩუნებდნენ დიპლომატიურ ურთიერთობებს გერმანიასთანაც და სსრკ-თანაც (სოფია, სტამბული, სტოკჰოლმი და სხვა). სწორედ ასე კეთდებოდა კიდეც ყველა საქმე. მშვიდ, კომფორტულ ვითარებაში. კარგი სამზარეულოს მქონე რესტორანში. ფრონტისპირა ქალაქში შეიძლებოდა ეწარმოებინათ მოლაპარაკებები მხოლოდ შეთქმულებაში მყოფ გენერლებთან. მაგრამ ბრძოლა „საერთაშორისო ებრაელობასთან“ (ამ პუნქტზე აშკარად დაკარგა ჭკუა ან ყალბი დოკუმენტის შემდგენელმა, ან თვითონ კარპოვმა) არასოდეს ყოფილა ნომერი ერთი საკითხი ვერმახტის სარდლობისათვის. უფრო მეტიც – ამ სარდლობის დიდ ნაწილს მკაფიოდ ესმოდა ჰიტლერის პათოლოგიური ანტისემიტიზმის გერმანიისათვის საფრთხის შემცველობა და დამღუპველობა. თუმცა კი, თავად ჰიტლერმაც მოლოტოვთან სავსებით რეალურ მოლაპარაკებათა მსვლელობისას 1940 წ. ნოემბერში ერთხელაც არ წამოსწია ეს თემა, და მით უმეტეს – არ განიხილავდა „ებრაული მოსახლეობის გვამების უტილიზაციის“ საკითხს მსოფლიოს გლობალური გარდაქმნის პრობლემებთან ერთად. 

ამდენადვე ბოდვითი გახლავთ „წინადადებების“ კონკრეტული შინაარსიც. გამოდის ასეთი ქრონოლოგია: 1942 წლის 5 მაისიდან 1 აგვისტომდე (ამასთან ზუსტად 18 საათამდე!) გრძელდება „დაზავება“. მშვენიერია! და რა იქნება „18 საათის“ შემდეგ? „დაწყებული 1942 წ. 1 აგვისტოდან და 1942 წ. 22 დეკემბრის ჩათვლით გერმანულმა ჯარებმა უნდა დაიხიონ მიჯნაზე“. გრძელდება თუ არა ამ დროს „დაზავება“? თუ გრძელდება, მაშინ რატომაა ეს ვადა ნაჩვენები მხოლოდ „1 აგვისტოს 18 საათამდე“? რატომაა საჭირო 5 თვე „მიჯნაზე უკანდახევისთვის“? 1939 წ. სექტემბერში ხდებოდა საბჭოთა და გერმანული ჯარების დაშორიშორება დამარცხებული პოლონეთის ტერიტორიაზე. იქნა შედგენილი ერთობლივი დოკუმენტი რეალური ვადებისა და მიჯნების მითითებით. უკანდახევის ტემპი – 20 კმ დღეში. ოცი. მარშის ასეთი ნორმალური ტემპის დროს 5 თვის მანძილზე გერმანელები ატლანტიკამდე უნდა მისულიყვნენ და მასში ჩამხრჩვალიყვნენ... 

თუმცა კი, სრული აპოთეოზი დგება „შენიშვნაში“: 

„ზემოთ გადმოცემული მოთხოვნების პ. პ.-ში 1 და 2 შესრულებაზე უარის თქმის შემთხვევაში გერმანული ჯარები იქნებიან განადგურებული, ხოლო გერმანული სახელმწიფო კი შეწყვეტს თავის არსებობას პოლიტიკურ რუკაზე როგორც ასეთი. გააფრთხილეთ გერმანული სარდლობა პასუხისმგებლობის შესახებ“. 

აბსოლუტურად უწესრიგო ფრაზაა („არსებობა პოლიტიკურ რუკაზე როგორც ასეთი“). სრულიად აბსურდული ლოგიკაა. თუ თვლი საკუთარ თავს ძალის მქონედ განადგურებისა და მოსპობისათვის – გაანადგურე; დაიხიო ტანზე მაისური და იღრიალო „შვიდმა კაცმა დამიჭირეთო“ მაღალი დონის სერიოზულ მოლაპარაკებებზე რაღაცნაირად არ არის მიღებული. 

ასეთი გამომწვევი ტონი (და თანაც „გაფრთხილებით პასუხისმგებლობის შესახებ“) აბსოლუტურად არ არის დამახასიათებელი იმ ეპოქის რეალური დოკუმენტებისათვის. აი, მაგალითად, როგორი გამოთქმებით გამოუცხადა გერმანიამ 1941 წ. 22 ივნისის დილას ომი სსრკ-ს: „იმ მუქარის შემდგომი მოუთმენლობის გამო, რომელიც შეიქმნა გერმანიის აღმოსავლეთ საზღვრისათვის წითელი არმიის მთელი შეიარაღებული ძალების მასირებული კონცენტრაციისა და მომზადების შედეგად, გერმანიის მთავრობა თავს იძულებულად მიიჩნევს სამხედრო კონტრზომების დაუყოვნებლივ მისაღებად“. და წერტილი. ეს გერმანიის მთავრობის განცხადების უკანასკნელი ფრაზაა. არანაირი „არსებობა პოლიტიკურ რუკაზე“ არასოდეს არ განიხილებოდა. 

ღირდა კი დაგვეხარჯა ამდენი ასო აშკარა სიყალბის გაბათილებისთვის? რა თქმა უნდა, არა – ეს ბოდვა რომ დამთრგუნველი მუდმივობით რომ არ ამოცურდებოდეს ხოლმე ზედაპირზე ხან ერთ, ხან მეორე ადგილას. სულ ახლახანს პირველი არხის მილიონობით ტელემაყურებლის თვალწინ ერთმა ცნობილმა თეატრალურმა რეჟისორმა, აქნევდა რა რომელიღაც გაზეთს, თითქმის პირზე მომდგარი დუჟით იჩქარა ეცნობებინა პუბლიკისათვის ამ „ისტორიული სენსაციის“ შესახებ. ღმერთმა იცის მაგისი, რეჟისორისა, – ასეთი სპეციალობის ადამიანებს, როგორც ჩანს, არ შეუძლიათ ცხოვრება პატარა „სიგიჟის“ გარეშე. მაგრამ რატომ არ გამოიძახა ტელეგადაცემის წამყვანმა, დიდი გამოცდილებისა და ერუდიციის მქონე ვ. პოზნერმა სანიტრები „მცენსკში მოლაპარაკებების“ შესახებ პირველივე მოხსენიებისას? 

2007 წ. 21–22 ივნისს „კომსომოლსკაია პრავდამ“ ქვესათაურით „ვ. კარპოვის წიგნში „გენერალისიმუსი“ გამოქვეყნებული დოკუმენტების ასლები იქცა ყველაზე უფრო ხმამაღალ სენსაციად დიდი სამამულო ომის ისტორიოგრაფიაში“ მოათავსა მორიგი წერილი „მცენსკში მოლაპარაკებების“ შესახებ. სიმართლის გულისათვის უნდა აღინიშნოს, რომ წერილის შინაარსი მთლიანად ეწინააღმდეგებოდა ქვესათაურს, და „ყველაზე უფრო ხმამაღალი“ სენსაცია ამჯერად საშუალო დონის სიყალბედ იქნა აღიარებული. თუმცა კი საკითხი, წერილის დასახელებაში შეტანილი – „სთავაზობდა თუ არა სტალინი კავშირს ჰიტლერს?“ – დარჩა პასუხის გარეშე. სიტყვის უთქმელად მკითხველმა უნდა ივარაუდოს, რომ თუ კარპოვის „დოკუმენტები“ გრაფომანული ბოდვა აღმოჩნდა, მაშინ არანაირი კავშირი სტალინისა ჰიტლერთან არ ყოფილა. მკაცრად რომ ვთქვათ, ჩვენს წინაშეა კიდევ ერთი ნიმუში „ტვინის გაუპატიურებისა“, მაგრამ ამ შემთხვევაში გაცილებით უფრო მეტად ხარისხიანის. 

საკითხი იმის შესახებ, სთავაზობდა თუ არა სტალინი კავშირს ჰიტლერს, რიტორიკულ საკითხთა რიცხვს მიეკუთვნება. ესე იგი ისეთი საკითხებისა, რომელზე პასუხიც უკვე დიდი ხანია ცნობილია. პასუხის ძებნაში არ არის არანაირი საჭიროება იმისა, რომ სტალინის კაბინეტში მაგიდის ქვეშ შევძვრეთ და ამ დროს „დაშვება ნომერი ერთი“ ვაფრიალოთ. ყველაფერი გაცილებით უფრო მარტივადაა. 1939 წ. 30 სექტემბერს სსრკ-ის ყველა ცენტრალურმა გაზეთმა გამოაქვეყნა შემდეგი ტექსტი გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრის რიბენტროპის განცხადებისა: 

„ჩემი ყოფნა მოსკოვში ისევ იყო ხანმოკლე, სამწუხაროდ, ძალზედ ხანმოკლე. შემდგომში ვიმედოვნებ იქ უფრო მეტ ხანს დავრჩე. მიუხედავად ამისა, ჩვენ კარგად გამოვიყენეთ ეს ორი დღე. გარკვეულ იქნა შემდეგი. 

1. გერმანულ-საბჭოთა მეგობრობა ახლა საბოლოოდაა დამყარებული. 

2. ორივე მხარე არასოდეს დაუშვებს მესამე დერჟავების ჩარევას აღმოსავლეთ-ევროპულ საკითხებში. 

3. ორივე სახელმწიფოს სურს, რომ იქნას აღდგენილი მშვიდობა და რომ ინგლისმა და საფრანგეთმა შეწყვიტონ უაზრო და უპერსპექტივო ბრძოლა გერმანიის წინააღმდეგ. 

4. მაგრამ, თუ ამ ქვეყნებში ომის გამჩაღებლები იმძლავრებენ, მაშინ გერმანიასა და სსრკ-ს ეცოდინებათ, თუ რა პასუხი გასცენ ამაზე“. 

იმათ, ვინც ახალ ზელანდიაში დაიბადნენ, გაიზარდნენ და დაბერდნენ, ვჩქარობ განვუმარტო, რომ კოლმეურნეობა „წითელ ნამგალში“ ახალი მონაწველების შესახებ შეტყობინებაც კი მრავალსაფეხურიან მკაცრ ცენზურას გადიოდა მანამდე, სანამ გაზეთ „პრავდას“ პირველ ზოლში გამოჩნდებოდა. რიბენტროპის განცხადების ტექსტი, რომელშიც „გერმანიისა და სსრკ-ის“ სახელით „ომის ანგლო-ფრანგული გამჩაღებლების“ წინააღმდეგ პირდაპირმა მუქარებმა გაიჟღერა, იყო, რა თქმა უნდა, წინასწარ შეთანხმებული საბჭოთა მხარესთან. უფრო მეტიც – ამხანაგი სტალინი იყო ის ერთადერთი ადამიანი, რომელსაც შეეძლო მიეცა ასეთ პუბლიკაციაზე ნებართვა. 

შეიძლება თუ არა ჩაითვალოს რიბენტროპის ბოროტის მაუწყებელი ნათქვამები დოკუმენტად სტალინისა და ჰიტლერის კავშირის შესახებ? რა თქმა უნდა, არა. გაზეთ „პრავდის“ პირველ ზოლში ჩნდებოდა მხოლოდ სულ წვერი აისბერგისა. ოთხი ტოტალიტარული სახელმწიფოს აგრესიული კავშირის შექმნის პირობათა კონკრეტული განხილვა 1940 წ. 12–13 ნოემბერს დაიწყო, მოლოტოვის ბერლინში ოფიციალური ვიზიტის და ჰიტლერთან მისი მოლაპარაკებების მსვლელობისას. მოლოტოვის მოსკოვში დაბრუნების შემდეგ, 1940 წ. 25 ნოემბერს „რომი – ბერლინი – მოსკოვი – ტოკიო ღერძის“ შექმნის პირობების საბჭოთა ვარიანტი პირადად მოლოტოვის მიერ იქნა ჩაბარებული გერმანიის ელჩ შულენბურგისათვის. ჰიტლერის პასუხი იყო დუმილი, რომელიც 1941 წ. 22 ივნისის განთიადისას დასრულდა. მაგრამ დოკუმენტი კი დარჩა! და ამ დოკუმენტის არსებობის ფაქტი კრემლის მმართველებს არ აძლევდა მშვიდად ძილის საშუალებას, მას შემდეგ რაც სტალინური იმპერია გარემოებათა გასაოცარი და უცნაური თანხვდენის წყალობით „დემოკრატიული ქვეყნების ანტიჰიტლერული კოალიციის“ წევრი აღმოჩნდა. მე არ ვხუმრობ, ამას მაშინ სწორედ ასე ეწოდებოდა კიდეც. 

მაშინვე ომის დამთავრების შემდეგ სტალინის მითითებით შეიქმნა სპეციალური ორგანო, რომელსაც სხვადასხვა დოკუმენტებში სხვადასხვანაირად ეწოდებოდა: „სამთავრობო კომისია ნჲურნბერგის პროცესზე“, „კომისია ნჲურნბერგის პროცესის ხელმძღვანელობაში“. კომისიის შემადგენლობაში იქნენ ჩართული ისეთი გამონაცადი „მუშაკები მართლმსაჯულებისა“, როგორებიც გახლდნენ ბერიას მოადგილენი ამხანაგები აბაკუმოვი, ქობულოვი და მერკულოვი. კომისიის ხელმძღვანელობა მთავარი სტალინელი „სამართალმცოდნის“ ვიშინსკისათვის იქნა მინდობილი, რომელმაც სამუდამოთ გაითქვა სახელი თავისი ჩამოქნილი ფორმულით: „ბრალდებულის აღიარება – მტკიცებულებათა დედოფალია“. კომისიის მთავარი მიზანი იმაში მდგომარეობდა, რომ არავითარ გარემოებებში არ დაეშვათ ნჲურნბერგში 1939–1941 წლების საბჭოთა-გერმანული თანამშრომლობის ფაქტების საჯარო განხილვა. ჩამოურეცხავ თავლაფის დასხმად რჩება დემოკრატიულ სახელმწიფოთა ხელმძღვანელების სინდისზე სტალინთან ოფიციალურად შეთანხმებული ჩამონათვალი საკითხებისა, რომლებიც გახლავან „დაუშვებელნი სასამართლოზე განხილვისათვის“. და რა „სასამართლოა“ ეს, რომელიც წინდაწინ აცხადებს უარს თავის ვალდებულებაზე მოიძიოს და გამოიკვლიოს ყ ვ ე ლ ა დოკუმენტი, რომელსაც გარკვეული მიმართება (შეხება) აქვს ფაქტთან. 

თუმცა კი, ბუნებრიობის საწინააღმდეგო კავშირი დემოკრატიისა (თუნდაც მეტად არასრულყოფილის) ტირანიასთან (რომლის ტოლიც არ ყოფილა კაცობრიობის ისტორიაში) არ შეიძლებოდა ხანგრძლივი ყოფილიყო. 1948 წ. იქნა გამოქვეყნებული პაკეტი დოკუმენტებისა, რომელიც აღმოჩნდა დასავლელი მოკავშირეების მიერ ხელში ჩაგდებულ გერმანული საგარეო საქმეთა სამინისტროს არქივებში, ჭეშმარიტად „ომის ისტორიოგრაფიაში ყველაზე უფრო ხმამაღალ სენსაციად“ ქცეულ კრებულში “Nazi-Soviet Relations” (რაც შეიძლება ითარგმნოს როგორც „ნაცისტური გერმანიისა და სსრკ-ის ურთიერთობები“). 

ორმოც წელზე მეტ ხანს საბჭოთა ისტორიკოსები მრისხანედ ამხელდნენ ამ „თავხედურ გამოხტომას ბურჟუაზიული ფალსიფიკატორებისა“. დაიწერა წიგნების მთები და დაცულ იქნა ასეულობით დისერტაციები. შემდეგ, ბრძანების „ხელის აღება“ მიღების მერე დოკუმენტების მეორე ეგზემპლჲარები იქნა აღმოჩენილი საბჭოთა (ახლა – რუსეთის) არქივებში. ასე, პრეზიდენტის არქივში (АП РФ ფ. 3, ანაწ. 64, საქმე 675, ფურცელი 108) შენარჩუნებულია „ოთხი დერჟავის კავშირის“ საბჭოთა პირობების მანქანაზე ნაბეჭდი ტექსტი, და თანაც მოლოტოვის მიერ საკუთარი ხელით გაკეთებული აღნიშვნით: „გადაეცა ბ-ნ შულენბურგს ჩემს მიერ 1940 წ. 25 ნოემბერს“. და ხელმოწერა: ვ. მოლოტოვი. 

აი ნამდვილი დოკუმენტის ტექსტი (ციტირებული კრებულის მიხედვით „1941 წელი. დოკუმენტები“, წიგნი 1, გვ. 417). რა თქმა უნდა, ის ისეთი ლამაზი არ არის, როგორც „გენერალური შეთანხმება წითურებთან ბრძოლის შესახებ“, მაგრამ, თუ ყურადღებით ჩავუფიქრდებით მის შინაარსსა და შესაძლო შედეგებს – გაცილებით უფრო საშიშია: 

„სსრკ თანახმაა მიიღოს ძირითადად ოთხი დერჟავის პაქტის პროექტი მათი პოლიტიკური თანამშრომლობისა და ეკონომიკური ურთიერთდახმარების შესახებ, რომელიც გადმოსცა ბ-ნმა რიბენტროპმა მის საუბარში ვ. მ. მოლოტოვთან ბერლინში 1940 წლის 13 ნოემბერს და შედგება ოთხი პუნქტისაგან, შემდეგი პირობებისას. 

1. თუ გერმანული ჯარები ახლავე იქნებიან გაყვანილი ფინეთიდან (სინამდვილეში არაფერი იყო გასაყვანი, რადგანაც ვერმახტის პირველი ნაწილები იქნა გაშლილი ფინეთის ტერიტორიაზე მხოლოდ 1941 წ. ივნისში – მ. ს.), რომელიც წარმოადენს სსრკ-ის გავლენის სფეროს 1939 წლის საბჭოთა-გერმანული შეთანხმების თანახმად, ამასთან სსრკ ვალდებულებას კისრულობს უზრუნველყოს მშვიდობიანი ურთიერთობები ფინეთთან, აგრეთვე გერმანიის ეკონომიკური ინტერესებიც ფინეთში (ხე-ტყის, ნიკელის გამოტანა). 

2. თუ უახლოეს თვეებში იქნება უზრუნველყოფილი სსრკ-ის უსაფრთხოება სრუტეებში ურთიერთდახმარების პაქტის დადების გზით სსრკ-სა და ბულგარეთს შორის, რომელიც თავისი გეოგრაფიული მდებარეობის მიხედვით შავი ზღვაზე სსრკ-ის საზღვრების უსაფრთხოების სფეროში იმყოფება, და სსრკ-ის სამხედრო და სამხედრო-საზღვაო ბაზის ორგანიზების გზითაც ბოსფორისა და დარდანელის რაიონში გრძელვადიანი ქირავნობის საფუძველზე. 

3. თუ სსრკ-ის ასპირაციის სიმძიმის ცენტრად იქნება აღიარებული რაიონი ბათუმისა და ბაქოს სამხრეთით საერთო მიმართულებით სპარსეთის ყურისაკენ. 

4. თუ იაპონია უარს იტყვის თავის კონცესიურ უფლებებზე ქვანახშირსა და ნავთობზე ჩრდილოეთ სახალინზე სამართლიანი კომპენსაციის პირობებში. 

გადმოცემულის შესაბამისად უნდა იქნას შეცვლილი პროექტი პროტოკოლისა ოთხი დერჟავის ხელშეკრულებისათვის, წარმოდგენილი ბ-ნ რიბენტროპის მიერ გავლენის სფეროთა გამიჯვნის შესახებ, სსრკ-ის ასპირაციის სიმძიმის ცენტრად ბათუმისა და ბაქოს სამხრეთით სპარსეთის ყურისაკენ მიმართულების განსაზღვრის სულისკვეთებით (გერმანელები საბჭოთა კავშირის ტერიტორიული მისწრაფებების ინდოეთის ოკეანის მხრისკენ წარმართვას სთავაზობდნენ, სტალინმა კი მოლოტოვის ბაგეებით დაუზუსტა, რომ ნავთობი მას გაცილებით უფრო მეტად აინტერესებს, ვიდრე ინდური ჩაი და სპილოები ზურმუხტებთან ერთად – მ. ს.). 

ზუსტად ასევე უნდა იქნას შეცვლილი ბ-ნ რიბენტროპის მიერ გადმოცემული პროექტი პროტოკოლ-შეთანხმებისა გერმანიას, იტალიას და სსრკ-სა და თურქეთს შორის ბოსფორსა და დარდანელთან სსრკ-ის სამხედრო და სამხედრო-საზღვაო ბაზის უზრუნველყოფის სულისკვეთებით გრძელვადიანი ქირავნობის საწყისებზე სამი დერჟავის მიერ თურქეთის დამოუკიდებლობისა და ტერიტორიის გარანტიით იმ შემთხვევაში, თუ თურქეთი დაეთანხმება შემოუერთდეს ოთხ დერჟავას. 

ამ პროტოკოლში უნდა იყოს გათვალისწინებული, რომ ოთხ დერჟავასთან შემოერთებაზე თურქეთის უარის შემთხევაში გერმანია, იტალია და სსრკ თანხმდებიან გამოიმუშაონ და ცხოვრებაში გაატარონ აუცილებელი სამხედრო და დიპლომატიური ზომები, რაზედაც უნდა იქნას დადებული სპეციალური შეთანხმება“. 

თუ ჰიტლერული გერმანიისა და სტალინური სსრკ-ის პოლიტიკური, ეკონომიკური და სამხედრო თანამშრომლობა 1939–1941 წწ. პერიოდში ნამდვილად სარწმუნო ფაქტს წარმოადგენს, საბჭოთა-გერმანული ომის დროს სეპარატული მოლაპარაკებების შესახებ საკითხზე მარტო ძალზედ მყიფე ჰიპოთეზების აგება თუ რჩება. დოკუმენტური მასალა მოვლენათა რაიმენაირი დასაბუთებული ვერსიის ასაგებად უკიდურესად ცოტაა. შევეცდებით მოკლედ შევაჯამოთ ინფორმაციის არსებული ნამცეცები. 

პირველი. არც განადგურებული მესამე რაიხის არქივებში, არც სასამართლოს წინაშე წარმდგარ ჰიტლერული რეჟიმის მეთაურთა ჩვენებებში, არც იმათ მემუარებში, ვინც შეძლეს შურისძიების „პირველი ტალღა“ ცოცხლებს გადაეტანათ (ასე თუ ისე, მაგრამ მარტო სამხედრო ტრიბუნალების განაჩენებით 480 ფაშისტი იქნა სიკვდილით დასჯილი), არ არის რაიმენაირი ცნობები რეალურად შემდგარი სეპარატული საბჭოთა-გერმანული მოლაპარაკებების შესახებ. ეს სერიოზული არგუმენტია იმის სასარგებლოდ, რომ თუნდაც რაიმე რომ კიდეც ყოფილიყო, ამ „რაღაცას“ მხარეთა განზრახვების წინასწარი ზონდაჟის იქით უკვე წინ აღარ წაუწევია. 

მეორე. არის სავსებით სარწმუნო დოკუმენტი: „პ. ა. სუდოპლატოვის ახსნა-განმარტებითი წერილი სსრკ მინისტრთა საბჭოში 1953 წ. 7 აგვისტოს“ (ინახება რფ პრეზიდენტის არქივში, ფ. 3, ანაწ. 24, საქმე 465, ფურც. 204–208). დოკუმენტის „სარწმუნოობის“ ქვეშ მოცემულ შემთხვევაში მესმის მხოლოდ და მხოლოდ თვითონ მანქანაზე ნაბეჭდი გაყვითლებული ფურცლების არსებობის ფაქტი – მაგრამ არავითარ შემთხვევაში შინაარსის დამტკიცებული სარწმუნოობა. 

თვით ყველაზე უფრო მოკლე მონათხრობიც კი იმის შესახებ, თუ ვინ იყო პ. ა. სუდოპლატოვი, დაიკავებს ამ თავის ნახევარს. ამიტომ შემოვიფარგლებით უბრალო განმარტებით: ძალიან მსხვილი ჩეკისტი. ადამიანი ბიოგრაფიით, რომელიც ნებისმიერ ავანტჲურისტულ რომანს გადააჭარბებს. თუ სუდოპლატოვი ოდესმე იყენებდა კიდეც გამოთქმას „ითქვას სიმართლე“, მაშინ ძნელად თუ ესმოდა ეს მას ისე, როგორც ჩვეულებრივ ადამიანთა უმრავლესობას. სუდოპლატოვის „ახსნა-განმარტებითი წერილი“ ლ. ბერიას სისხლის სამართლის საქმის გამოძიების ფარგლებში გამოჩნდა. სუდოპლატოვისათვის ლავრენტი ბერია პირადი მტერი გახლდათ. მართალია, საბოლოო ჯამში სუდოპლატოვი მრავალი წლით ციხეში ბერიამ კი არ გაგზავნა, არამედ ხრუშჩოვმა... ყველა ამ გარემოების გათვალისწინებით დოკუმენტის რამდენიმე პირველ აბზაცს წავიკითხავთ: 

„მოგახსენებთ ჩემთვის ცნობილი შემდეგი ფაქტის შესახებ. 

ფაშისტური გერმანიის სსრკ-ზე ვერაგული თავდასხმიდან რამდენიმე დღის შემდეგ, 1941 წლის დაახლოებით 25–27 ივნისს, მე ვიქენი გამოძახებული მაშინ სსრკ შინაგან საქმეთა სახალხო კომისრად მყოფი ბერიას კაბინეტში. ბერიამ მითხრა, რომ არის საბჭოთა მთავრობის გადაწყვეტილება, რომლის თანახმადაც აუცილებელია არაოფიციალური გზით გამოვარკვიოთ, როგორ პირობებზე დათანხმდება გერმანია შეწყვიტოს ომი სსრკ-ის წინააღმდეგ და შეაჩეროს გერმანულ-ფაშისტური ჯარების წინსვლა. ბერიამ განმიმარტა, რომ საბჭოთა მთავრობის ამ გადაწყვეტილებას მიზნად აქვს შექმნას პირობები, რომლებიც საშუალებას მისცემენ საბჭოთა მთავრობას მოახდინოს მანევრირება და მოიგოს დრო ძალების შემოკრებისათვის. ამასთან დაკავშირებით ბერიამ მიბრძანა შევხვედროდი ბულგარეთის ელჩს სსრკ-ში სტამენოვს, რომელსაც, სსრკ შინსახკომის ცნობებით, ჰქონდა კავშირები გერმანელებთან და კარგად იყო მათთვის ცნობილი (შემდეგ „წერილის“ გამოქვეყნებულ ტექსტში მოდის მრავალწერტილი – მ. ს.). 

ბერიამ მიბრძანა დამესვა სტამენოვთან საუბარში ოთხი საკითხი. ამ საკითხებს ბერია ჩამოთვლიდა, იყურებოდა რა თავისი ჩანაწერების წიგნაკში, და ისინი შემდეგზე დაიყვანებოდა: 

1. რატომ დაარღვია რა გერმანიამ პაქტი თავდაუსხმელობის შესახებ, დაიწყო ომი სსრკ-ის წინააღდეგ; 

2. რა იქნებოდა მისაღები გერმანიისათვის, როგორ პირობებზეა თანახმა გერმანია შეწყვიტოს ომი, რა არის საჭირო ომის შეწყვეტისათვის; 

3. აწყობთ თუ არა გერმანელებს ისეთი საბჭოთა მიწების გადაცემა, როგორებიცაა ბალტიისპირეთი, უკრაინა, ბესარაბია, ბუკოვინა, კარელიის ყელი; 

4. თუ არა, რომელ ტერიტორიებზე აქვს გერმანიას დამატებით პრეტენზია. ბერიამ მიბრძანა, რომ ლაპარაკი სტამენოვთან მეწარმოებინა არა საბჭოთა მთავრობის სახელით, არამედ ეს საკითხები დამესვა შექმნილი სამხედრო და პოლიტიკური ვითარების თემაზე საუბრის პროცესში და გამერკვია აგრეთვე სტამენოვის აზრიც არსებითად ამ ოთხი საკითხის შესახებ“. 

შემდეგ მოდის შეხვედრის მომზადებისა და ჩატარების გარემოებათა დაწვრილებით გადმოცემა, რომელიც შედგა მოსკოვში რესტორან „არაგვში“. ამის შემდეგ სუდოპლატოვი წერს: 

„რაღაც დროს გრძელდებოდა სტამენოვის დაშიფრულ მიმოწერაზე დაკვირვება. ამას შედეგები არ მოუცია. თუმცა კი ეს არ გამორიცხავს, რომ სტამენოვს შეეძლო შეეტყობინებინა ამ საუბრის შესახებ იმ საელჩოებისა და მისიების დიპლომატიური ფოსტის ან დიპლომატიური კავშირგაბმულობის მეშვეობით, რომელთა ქვეყნებიც იმ დროისათვის ჯერ კიდევ არ მონაწილეობდნენ ომში. მეტად არანაირი მითითებები, დაკავშირებული ამ საქმესთან ან სტამენოვის გამოყენებასთან, აღარ მიმიღია. შეხვდა თუ არა პირადად ბერია სტამენოვს, ჩემთვის უცნობია. მსგავსი შეხვედრის ორგანიზების დავალება ჩემთვის არ მოუციათ...“ 

ეს – შესაძლო სამშვიდობო შეთანხმების ზონდაჟია. რადგანაც იმ მომენტში საბჭოთა კავშირი იურიდიულად ინგლისისა და აშშ-ის მოკავშირე ჯერ კიდევ არ ყოფილა, ამიტომ ტერმინი „სეპარატული ზავი“ მოცემულ შემთხვევაში უადგილოა. ამ დროისათვის ცნობილი ინფორმაციის მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ, ფრთხილი ზონდაჟის იქით საქმე მაშინ წინ არ წასულა. 

მესამე. დანამდვილებითაა ცნობილი, რომ 1941 წ. შემოდგომაზე სტალინი აშანტაჟებდა დასავლელ მოკავშირეებს გერმანელებთან სეპარატული ზავის დადების შესაძლებლობით. უ. ჩერჩილს თავის მრავალტომიან „მეორე მსოფლიო ომის ისტორია“-ში მოჰყავს ტექსტი წერილისა, რომელიც გამოუგზავნა მას ამხანაგმა სტალინმა 1941 წ. 3 სექტემბერს: „ამ ორი სახეობის დახმარების გარეშე (ლაპარაკი მიდიოდა ინგლისელთა საფრანგეთში გადმოსხდომისა და სსრკ-თვის ყოველთვიურად 400 თვითმფრინავისა და 500 ტანკის მოწოდების შესახებ – მ. ს.) საბჭოთა კავშირი ან განიცდის დამარცხებას, ან შეიქნება დასუსტებული იქამდე, რომ დიდი ხნით დაკარგავს თავისი მოკავშირეებისათვის დახმარების აღმოჩენის უნარს აქტიური მოქმედებებით ჰიტლერიზმთან ბრძოლის ფრონტზე...“ არანაირი სხვა აზრი, გარდა მუქარისა ჰიტლერთან სეპარატული ზავის დადებაზე, ამ ფრაზას არ შეიძლებოდა ჰქონოდა. 

მეოთხე. დანამდვილებითაა ცნობილი, რომ „დიდი სამეულის“ (რუზველტი, სტალინი, ჩერჩილი) პირველი შეხვედრა შედგა მხოლოდ 1943 წლის დეკემბერში (თეირანში). ვღებულობთ, რომ ორნახევარი წლის მანძილზე (!!!) „მოკავშირეები“ ისე მოკავშირეობდნენ, რომ არ ჰქონდათ არანაირი კონკრეტული შეთანხმება დადებული ომის მიზნების, აგრეთვე ევროპის მომავალ მოწყობაში მხარეთა ამოცანების შესახებ. და ეს ძალზედ უცნაურია. სტალინისა და რუზველტის მიმოწერა, „დიდი სამეულის“ შეხვედრის მომზადებისადმი მიძღვნილი, ძალიან დიდი ხნის წინაა გამოქვეყნებული (ჯერ კიდევ „უძრაობის წლებში“). არანაირი ეჭვები პუბლიკაციის სარწმუნოდ ნამდვილობისადმი არც აშშ-ში, არც სსრკ-ში არ გამოთქმულა. ასე რომ, ამ მიმოწერიდან გამოდის, რომ მთელი 1943 წლის მანძილზე სტალინი აჭიანურებდა შეხვედრის ჩატარებას როგორც კი შეეძლო. რატომ? ხომ არ იყო ეს, რომელიც ორ წელიწად ნახევარს გადაიდებოდა, ფაქტიურად უარის თქმა ყოვლისმომცველი ხელშეკრულების დადებაზე მოკავშირეებთან, სტალინის სურვილის გამოვლენა „დაეტოვებინა კარი ღიად“ ჰიტლერთან სეპარატული გარიგების დადების შემთხვევისათვის? არ ვიცი. და ეს არც არავინ იცის, მაგრამ კითხვები რჩება... 

თავი 3 თოვლი ივნისში, ანუ საკითხისადმი о «еб-ной матери» 

ახლა იმ ფალსიფიკაციებიდან, რომლებიც ყველაზე უფრო პრიმიტიულ, სამოყვარულო დონეზეა ნამუშევარი, გადავიდეთ ეპიზოდზე, რომელიც დაკავშირებულია დისკუსიასთან „დეზის“ გარშემო, საიდუმლო ომის პროფესიონალთა მიერ მომზადებულისა. 

80–90-იანი წლების მიჯნაზე ჩვენი ისტორიკოს-პუბლიცისტები, როგორც იტყვიან, „გაარღვია“. ღავღავებდნენ და ეჯიკავებოდნენ რა ერთმანეთს იდაყვებით, აგიტაციისა და პროპაგანდის განყოფილების გუშინდელი მუშაკები მოაწყდნენ, რათა აეხილათ ხალხისათვის თვალები და გაეჟღერებინათ საშინელი სამხედრო საიდუმლოება. ეს „საშიში თემა“ (გავბედავ ვივარაუდო – წინასწარ მომზადებული კანტორის კონტრ პროპაგანდის უფრო სერიოზულ სამმართველოში, ვიდრეს სკკპ ქალაქის კომიტეტია) დაიყვანებოდა, არსებითად, ერთ თეზისზე – „მოუმზადებლობის დოგმატზე“. მწარე ამოქვითინებით დაგვიწყეს მოყოლა იმის შესახებ, რომ სტალინური ინდუსტრიალიზაციის დიადი მიღწევები, ფოლადის ბრწყინვით აელვარებული ტანკები და წითელი მოედნის ზემოთ ცის დამფარავი თვითმფრინავების არმადები – ყველაფერი ეს ბლეფია, მირაჟია, ცდუნებაა. რაღაც სტახანოვისეული რეკორდებისა და კოლმეურნეობათა უხვი მოსავლების მაგვარი. სინამდვილეში კი... სინამდვილეში ჩვენ არაფერიც არა გვქონია. და რომ გვეომა, არაფერი გვქონდა. ფანერის თვითმფრინავები, „უიმედოდ მოძველებული“ ტანკები, ბოლომდე ვერაშენებული ხანგრძლივი საცეცხლე ნაგებობანი, ერთი შაშხანა ორ კაცზე. 

წიგნიც კი იქნა გამოცემული (მთლიანობაში საკმაოდ კარგი, დიდი რაოდენობის განსაიდუმლოებული დოკუმენტებით) იმ დროისათვის მეტად დამახასიათებელი სახელწოდებით: „ომის დაფარული სიმართლე“ («Русская книга». მოსკ., 1992 წ., შემდგენელი პ. ნ. კნიშევსკი). კერძოდ, წიგნში მოყვანილი ცხრილიდან „წითელი არმიის მექანიზებული კორპუსების უზრუნველყოფა საბრძოლო მასალებით 1941 წ. 15 ივნისისათვის“ თითოეულ დაინტერესებულს შეეძლო გაეგო, რომ „სატანკო ზარბაზნებისათვის 152-მმ გასროლებით“ („ჭურვი“ – ეს ისაა, რაც ქვემეხის ლულიდან გამოფრინდება; ყველაფერს ერთად, ე. ი. ჭურვს, ამფეთქს, სატყორცნ მუხტს, არტილერიაში „გასროლა“ ეწოდება) მექკორპუსები მთლიანობაში იყვნენ უზრუნველყოფილი 10 %-ით, ხოლო დასავლეთის საგანგებო სამხედრო ოკრუგის მექკორპუსები კი – 0 %-ით. ნულით, ძვირფასო ამხანაგებო, შიშველი ნულია. რით ეომათ? ქვებითა და ჯოხებით? რა აზრი აქვს ისეთ მექკორპუსებს, თუ მათ არაფრის სროლა არ შეუძლიათ? 

საშინელი საქმეა. რათა მომავალშიც არ აღმოჩნდეთ „ტვინის გაუპატიურების“ მსხვერპლის მდგომარეობაში, ისწავლეთ, პატივცემულო მკითხველო, დასვათ ო რ ი / ო ქ რ ო ს / შ ე კ ი თ ხ ვ ა: 

პირველი. ცოტაა – რასთან შედარებით? 

მეორე. პროცენტები – რისგან? 

და თქვენ ყველაფერი გამოგივათ. 

ვისთან აპირებდა ეომა 1941 წ. 15 ივნისს წითელ არმიას მთლიანობაში და მის მექკორპუსებს კერძოდ? მარსელებთან? აჰ, გერმანელებთან... მაშინ მოდით გერმანელებთან შევადაროთ კიდეც „სატანკო ზარბაზნების 152-მმ გასროლებით უზრუნველყოფილობა“. თავის თავად, 152-მმ გასროლები გერმანულ სატანკო დივიზიებში არც შეიძლებოდა ყოფილიყო. ვერმახტში იყო მიღებული კალიბრები 105 მმ და 150 მმ. ასე რომ, სატანკო ზარბაზნების რამდენი 150-მმ გასროლა იყო ვერმახტში 1941 წ. 15 ივნისის მდგომარეობით? მოგახსენებთ – ნული მთელი, ჩემი ფეხები მეათედი (хрен десятых). ინფორმაციის წყარო? არანაირი წყარო მოცემულ შემთხვევაში არ არის საჭირო. 41-ის ივნისში ვერმახტის შეიარაღებაში არ ყოფილა არც ერთი ტანკი, შეიარაღებული 150 მმ კალიბრის ქვემეხით ან „თუნდაც“ 105 მმ კალიბრისა. და Pz-IV ტანკებიც, რომლებიც 75-მმ ზარბაზნებით იყვნენ შეიარაღებული, საერთო სატანკო- ფარეხის სულ რაღაც 14 %-ს შეადგენდნენ. და ომის სულ ბოლომდეც სერიული ტანკები 6-დჲუიმიანი კალიბრის ქვემეხებით გერმანიაში არ გამოჩენილან. ვიტყვი მეტსაც – XXI საუკუნის დასაწყისში ბუნდესვერის შეიარაღებაში არ არის არც ერთი ტიპის ტანკი (გთხოვთ არ აგერიოთ თვითმავალ ქვემეხში), რომლის მბრუნავ კოშკში 120 მმ-ზე მეტი კალიბრის ქვემეხი იქნებოდა განთავსებული. 

განათავსეს რა ტანკ КВ-2-ის მბრუნავ კოშკში 152-მმ კალიბრის ჰაუბიცა (ე. ი. კონსტრუქციის მიხედვით რთულისა, რომელიც შეთანაწყობის უზარმაზარ პრობლემებს ჰქმნიდა), საბჭოთა ინჟინრებმა განსაკუთრებული სირთულის ტექნიკური ამოცანა გადაწყვიტეს. ასეთი საოცრება-ტანკების შესახებ არ ლაპარაკობენ „ცოტაა“. თვით ორი ტანკი КВ-2-ც კი – ეს უფრო მეტია, ვიდრე იყო ტანკები 6-დჲუიმიანი ჰაუბიცით მსოფლიოს ყველა არმიაში ერთად აღებულში. მაგრამ ჩვენთან ისინი იყო არა ორი, არამედ გაცილებით უფრო მეტი. სულ 1941 წ. ივნისის ბოლომდე 213 ტანკი КВ-2 იქნა გამოშვებული. 

ახლა პროცენტებისა და საბრძოლო მასალების შესახებ. გაგება იმისა, თუ რა ჰქონდათ მხედველობაში ცხრილის შემდგენლებს „ომის დაფარული სიმართლე“ სახელწოდების კრებულში – გადაჭრით შეუძლებელია. არანაირ განმარტებებს თავისი ცხრილისათვის გასაოცარი პროცენტებით ისინი არ იძლევიან. ყ ვ ე ლ ა მექკორპუსის სატანკო ზარბაზნებისათვის 152-მმ გასროლებით უზრუნველყოფილობა – ეს კიდევ უფრო სასაცილოა, ვიდრე სახელგანთქმული „საშუალო ტემპერატურა მთელ საავადმყოფოში“. 41 წლის ივნისში მხოლოდ რვა მექკორპუსს (29-დან) ჰყავდა შეიარაღებაში ტანკები КВ შესამჩნევი რაოდენობით (10 ერთეულზე მეტი). 

მთელ დასავლეთის საგანგებო სამხედრო ოკრუგში იყო ერთი მექ-კორპუსი (ექვსიდან), რომლის შეიარაღებაშიც იყო ტანკები КВ-2 რაოდენობით 22 ერთეული. მაგრამ ყველაზე მთავარი სხვა რამეში მდგომარეობს. ტანკი КВ-2 იყო შეიარაღებული არა რაღაც უნიკალური ზარბაზნით, არამედ თითქმის სტანდარტული 152-მმ ჰაუბიცით М-10 „1938 წ. ნიმუშისა“ (სატანკო ვარიანტი საველე არტილერიის ქვემეხისაგან ცოტა დამოკლებული ლულით განსხვავდებოდა). საბრძოლო მასალები ამ არტსისტემისათვის უზარმაზარი რაოდენობებით იწარმოებოდა. კონკრეტულად: ომის დასაწყისისათვის 2642 ათასი გასროლა იყო სახეზე, 925 ათასი გასროლა მიეწოდათ ჯარებს 1941 წლის მეორე ნახევარში. ერთი ტანკის КВ-2 საბრძოლო კომპლექტი შეადგენდა 36 (ოცდა თექვსმეტ) გასროლას. ხუთ-ხუთი საბრძოლო კომპლექტი ყველა 213 ტანკზე – ეს „რაღაც საცოდავი“ 38,3 ათასი გასროლაა. 

ერთნახევარი პროცენტი 152 მმ კალიბრის საჰაუბიცე გასროლების საერთო მარაგიდან. იყო რით ებრძოლათ... გვრჩება ვივარაუდოთ (კიდევ ერთხელ გავიმეორებ, რომ „საშიში ცხრილის“ შემდგენლებმა არ აგვიხსნეს – რის პროცენტებს ითვლიან ისინი და საიდან), რომ ციფრი 0 % დასავლეთის საგანგებო სამხედრო ოკრუგთან მიმართებაში აღნიშნავს მხოლოდ და მხოლოდ სპეციალური ბეტონგამტანი და საზღვაო (ეს ბეჭდვის შეცდომა არ არის!) ჯავშანგამტანი ჭურვების არარსებობას სატანკო 152-მმ ჰაუბიცისათვის. საქმე იმაშია, რომ ტანკი КВ-2 იქმნებოდა როგორც „გამაგრებული ზოლების გარღვევის ტანკი“. ვარაუდობდნენ გამოეყენებინათ იგი შეტევაში ბეტონის ხანგრძლივი საცეცხლე წერტილებისა და ჯავშანგადაფარვების განადგურებისთვის. უკანასკნელებთან ბრძოლისათვის იგეგმებოდა კიდეც „საზღვაო ჯავშანგამტანი ყუმბარის“ გამოყენება (სახომალდო არტილერიაში ამ საბრძოლო მასალას უნდა გაეტანა /გაეხვრიტა/ მოჯავშნული გემბანი და მტრის გემის შიგნით აფეთქებულიყო). 1941 წ. 22 ივნისი დილას მთელი ეს „ეგზოტიკა“ აბსოლუტურად არასაჭირო შეიქნა, რადგანაც დასავლეთის ოკრუგის ჯარებს (ისევე, როგორც ყველა სხვასაც) მოუწიათ ეომათ საკუთარ ტერიტორიაზე, ე. ი. აქ, მტრული ბეტონის ხანგრძლივი საცეცხლე წერტილები არც შეიძლებოდა ყოფილიყო. მთავარი (თუ არ ვიტყვით – ერთადერთი) ამოცანა, რომელიც შეეძლო ზემძიმე ტანკს КВ-2 თავდაცვაში გადაეწყვიტა, – ეს იყო მოწინააღმდეგის ქვეით ჯართან ბრძოლა, რისთვისაც სტანდარტული 152-მმ მსხვრევად-ფუგასური ჭურვი ყველანაირად და საუკეთესოდ იყო გამოსადეგი... 

თუმცა კი, დავუბრუნდეთ საკითხს, რომელიც წიგნში მოცემული თავის სახელწოდებაშია გამოტანილი. საბჭოთა კავშირის ომისათვის უეცრად აღმოჩენილი „მზად არ ყოფნის“ უმნიშვნელოვანეს ელემენტად იქნა გამოცხადებული უფროსის არარსებობა. ესე იგი უფროსი კი იყო, მაგრამ სერიოზული საქმისათვის იგი სრულიად არ ვარგოდა. ომის დაფარული „სიმართლე“, აღმოჩნდა, იმაში მდგომარეობს, რომ ამხანაგი სტალინი იყო არა მიმნდობი, არამედ სუპერმიმნდობი. მიამიტი და სულელი. ასეთს ნებისმიერი მოატყუებს. კეთილშობილ ქალთა ინსტიტუტის აღსაზრდელი, რომელიც ქუჩაში შიშველი ცხენების დანახვისას წითლდება, შეიძლება „ბოროტების გენიად“ ჩაითვალოს გულუბრყვილო ამხანაგ სტალინთან შედარებით. აღმოჩნდა, სტალინი სიყვარულით უყურებდა რიბენტროპის ხელმოწერას თავდაუსხმელობის შესახებ პაქტის ქვეშ, იმის ნაცვლად რომ ებრძანა ჯარები „სრული მზადყოფნის მდგომარეობაში“ მოეყვანათ... 

თქვენ ფიქრობთ, პატივცემულო მკითხველო, რომ მე ვხუმრობ, ვმასხარაობ, უხეშად ვაჭარბებ? ნეტა ასე ყოფილიყო... უფრო მეტი მნიშვნელოვნებისთვის „უცხოელი კონსულტანტი“ იქნა გამოძახებული. ისრაელელმა პროფესორმა გ. გოროდეცკიმ (იგი, სიტყვაზე რომ ვთქვათ, დაბადებით ისრაელელია, და არა რეპატრიანტი ყოფილი სსრკ-დან) მისდამი გამოხატული მაღალი ნდობა სავსებით გაამართლა. წიგნში აღსატაცებელი სახელწოდებით „საბედისწერო თვითმოტყუება. სტალინი და გერმანიის თავდასხმა“ ამხანაგმა გოროდეცკიმ (ენა არ მიბრუნდება რომ მას „ბატონი“ ვუწოდო) როგორც ორჯერ ორია, ისე დაამტკიცა, რომ 

„...სტალინი უბრალოდ უარს ამბობდა აღექვა დაზვერვის შეტყობინებები... სტალინმა არ მისცა ნება სამხედროებს შედგომოდნენ თავდაცვის გეგმების განხორციელებას... სტალინი რჩებოდა ყრუ ჟუკოვის თხოვნებისადმი დაეწყოთ გაშლის გეგმების განხორციელება... სტალინი აშკარად დაიბნა, მაგრამ სასოწარკვეთილად არ უნდოდა თავის შეცდომას განშორებოდა... სტალინი, როგორც ჩანს, შორს განდევნიდა ნებისმიერ აზრს ომის შესახებ, მან დაკარგა ინიციატივა და პრაქტიკულად პარალიზებული გახლდათ...“ 

თავისი თხზულების წინასიტყვაობაში გ. გოროდეცკი სიამაყით წერს: „წარმოუდგენელი ძალისხმევის ფასად მივაღწიე დაშვებას უზარმაზარი რაოდენობის საარქივო წყაროებთან“. აი როგორ არის! არა სხვანაირად, თუ არა ისე, რომ ამხანაგმა გოროდეცკიმ მწერალ კარპოვთან ერთად მიიღო სანუკვარი „დაშვება ნომერი ერთი“. მხოლოდ ასეთი „დაშვებით“ შეიძლებოდა მიეღწია ინფორმაციისათვის იმის შესახებ, რომ 41 წელში „ზამთარი მოსკოვში უჩვეულოდ გაჭიანურდა, და თვით ივნისის მეორე კვირას თოვლი მოვიდა“. მე არ ვხუმრობ. მე ვახდენ ციტირებას. იხ. გვერდი 345. არცთუ ბევრით ჩამოუვარდებოდნენ „უცხოელ კონსულტანტს“ ადგილობრივი კადრებიც. ერთმა ამხანაგმა სიტყვა-სიტყვით დაწერა შემდეგი: 

„...მოელოდა რა ომის შემთხვევაში მალე დამარცხებას, ხოლო თავისთვის პირადად კი – დაღუპვას, სტალინმა, როგორც ჩანს, წინააღმდეგობა უსარგებლოდ მიიჩნია, ამის გამო არ ცდილობდა კიდეც არც დამუქრებოდა ჰიტლერს, არც დროულად მომზადებულიყო ბრძოლისათვის... შეგნებული ჰქონდა რა თავდასხმის სიახლოვე, სტალინმა არ გაშალა არმია, არ მოიყვანა იგი საბრძოლო მზადყოფნაში, ჩააყენა იგი ბომბების ქვეშ – ყაზარმებში მძინარე, ბრეზენტით გადაფარებული თვითმფრინავებით... ომის პირველ დღეებში მან ხელიდან გაუშვა ხელმძღვანელობა, სრულებით არ ღებულობდა რა არანაირ საქმეებში მონაწილეობას...“ 

„ომის დაფარული საიდუმლოს“ გახსნის ეპოქაში თავისი მოხვდა უბოროტეს სტალინელ „სატრაპს“ ლავრენტი ბერიასაც. პუბლიკაციიდან პუბლიკაციაში დაიწყო ფარფატი შემდეგმა „იხვმა“, რომელსაც ცუდი სუნი ასდიოდა: 

„...მე კვლავ დაჟინებით მოვითხოვ ბერლინში ჩვენი ელჩის დეკანოზოვის გამოწვევასა და დასჯას, რომელიც უწინდებურად მბომბავს „დეზით“ ვითომდაც მზადებადი თავდასხმით სსრკ-ზე... იგივეს მომახსენებდა რადიოთი გენერალ-მაიორი ვ. ი. ტუპიკოვიც, სამხედრო ატაშე ბერლინში. ეს ჩლუნგი გენერალი ამტკიცებს, რომ ვერმახტის არმიათა სამი ჯგუფი შემოგვიტევს მოსკოვზე, ლენინგრადზე და კიევზე... მაგრამ მე და ჩემს ხალხს, იოსებ ბესარიონის ძევ, მყარად გვახსოვს თქვენი ბრძნული წინასწარდასახულობა: 1941 წელში ჰიტლერი ჩვენ თავზე არ დაგვესხმება“. 

ეს ბოდვა სახელწოდებით „ლ. პ. ბერიას მოხსენებითი ბარათი 1941 წ. 21 ივნისისა“ მიმოქცევაში გაუშვა ცნობილმა მწერალმა და კინოსცენარისტმა ო. გორჩაკოვმა. რაღაც-რაღაც სწორი სიტყვები მწერალმა გორჩაკოვმა იცოდა, ამიტომ თავისი ოპუსი ასეთი ფრაზით შეალამაზა: „ძველ საქაღალდეზე, სადაც ეს მოხსენებები ინახება, გაცრეცილი იისფერი მელნით არის დანომრილი ფონდი, ანაწერი, საქმე“. და ჩინებულია, შესანიშნავია – განაცხადეთ, ამხანაგო მწერალო, კონკრეტული ნომრები „ფონდის, ანაწერისა და საქმის“. მაგრამ ეს გორჩაკოვს, რა თქმა უნდა, არ გაუკეთებია. რაც შემთხვევითი არ არის – ეგრეთ წოდებული „ბერიას მოხსენებითი წერილი“ ასპროცენტიან სიყალბეს წარმოადგენს. 

ამ დროისათვის საბჭოთა დაზვერვის ასეულობით მოხსენებაა გამოქვეყნებული, მისამართებული სტალინისადმი. ზოგიერთ მათგანს ხელი მოაწერა ლ. ბერიამ. მათში არასოდეს გამოიყენება მიმართვა „იოსებ ბესარიონის ძევ“, იქ აბსოლუტურად წარმოუდგენელია შემდეგი ტიპის გამოთქმების გამოჩენა: „თქვენი ბრძნული წინასწარდასახულობა“, „ჩლუნგი გენერალი ტუპიკოვი“ და სხვა იაფფასიანი ბულვარულობა. ამის მსგავს კატეგორიულ დასკვნებს „1941 წელში ჰიტლერი ჩვენ თავზე არ დაგვესხმება“ არავინ არასოდეს აკეთებს. დაზუსტება გენერალ ტუპიკოვის შესახებ („სამხედრო ატაშე ბერლინში“) მხოლოდ და მხოლოდ სიყალბის მომავალი მკითხველებისთვისაა გაკეთებული – სტალინს ფენომენალური მეხსიერება ჰქონდა და ბერლინში თავის წარმომადგენელთა გვარებიც ზეპირად იცოდა. „ლ. ბერიას წერილი“ წარმოადგენს „პერესტროიკის“ დროინდელი „ომის დაფარული სიმართლის“ ტიპიური მითებისა და ჭორების ძალიან უხეშ, ცულით ნამუშევარ კომპილაციას. და მაინც რა – დღესდღეობით ეს „იხვი“ მხნეობითა და სიცოცხლითაა სავსე. საძიებო სისტემამ ინტერნეტში ეგრევე მომცა 271 დოკუმენტი, რომლებშიც მთელი სერიოზულობითაა ლაპარაკი წერილის შესახებ „ბრძნული წინასწარდასახულობით“. ერთ-ერთი „დოკუმენტი“ – ეს არის დიდი წერილი, რომელსაც ხელს აწერენ არმიის გენერალი კვაშნინი (იმ მომენტისათვის – რუსეთის არმიის გენშტაბის უფროსი) და სამხედრო მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი (!!!) არმიის გენერალი გარეევი... 

და აი ამ, ნეხვით უხვად განაყოფიერებულ ნიადაგზე დაეცა კიდეც რ ე ა ლ უ რ ი დოკუმენტი. რუსეთის ფედერაციის უშიშროების ფედერალურმა სამსახურმა (ФСБ РФ) განასაიდუმლოვა და პრეზიდენტის არქივზე მითითებით (АП РФ, ფ. 3, ანაწ. 50, საქ. 415, ფურც. 50–52) გამოაქვეყნა „სსრკ სახელმწიფო უშიშროების სახალხო კომისარიატის შეტყობინება ი. ბ. სტალინსა და ვ. მ. მოლოტოვს N 2279/м“ 1941 წლის 17 ივნისისა. გერმანული ავიაციის შტაბში მომუშავე „წყარო“ იტყობინებოდა იმის შესახებ, რომ „გერმანიის ყველა სამხედრო ღონისძიება სსრკ-ის წინააღმდეგ შეიარაღებული გამოსვლის მომზადებაში მთლიანად დასრულებულია, და დარტყმაც ნებისმიერ დროსაა შესაძლებელი“. 

სტალინმა საკუთარი ხელით წააწერა ამ დოკუმენტს შემდეგი რეზოლუცია (მომყავს ორიგინალის ორთოგრაფიის ზუსტი დაცვით): „ამხ. მერკულოვს. შეგიძლიათ გაგზავნოთ თქვენი „წყარო“ გერმ. ავიაციის შტაბიდან к еб-ной матери. ეს „წყარო“ არ არის, არამედ დეზინფორმატორია. ი. სტ.“. 

აჰ, აქ რა სკანდალი იყო! ჟურნალიდან ჟურნალში, წიგნიდან წიგნში გადაფრინდებოდა ეს ბედუკუღმართი რეზოლუცია – როგორც სტალინის აღმაშფოთებელი სიჩლუნგის (ან პათოლოგიური მიამიტობის) მაგალითი. აბა როგორ, მას სულელს მოახლოებული თავდასხმის შესახებ მოახსენებენ, ის კი... როგორ იყო იქ დაუვიწყარ მ. ე. სალტიკოვ-შჩედრინთან? „მაგრამ დუნჲა უმეცრებით პასუხობდა...“ გასაოცარია, მაგრამ სტალინის თვით მგზნებარე მოყვარულებმაც კი ამ სიტუაციაში მორცხვად დახარეს თვალები და თავიანთ დანარცხებულ კერპს არ გამოექომაგნენ. 

მე არ მიყვარს სტალინი, და ეს ყველაზე უფრო რბილი გამოთქმაა, რომელშიც ჩემი გრძნობები შემიძლია გამოვხატო. მაგრამ არ შემიძლია არ ვაღიარო, რომ მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში ამხანაგი სტალინი მხოლოდ ერთ რამეში არ იყო სწორი: არ ეკადრება სახელმწიფოს ხელმძღვანელს ღობის ძირას სათქმელი ლანძღვის დონემდე დაეშვას. 

საქმის არსით კი სტალინი აბსოლუტურად მართალი გახლდათ: დეზინფორმაცია იმდენად დამცინავად-გამჭვირვალე იყო, რომ მის შეფასებაში (ისევე როგორც „ამხ. მერკულოვის“ არაკომპეტენტურობის შეფასებაშიც) ძნელი იყო მკვეთრი გამოთქმებისაგან თავი შეეკავებინა. 

აი სრული ტექსტი შეტყობინებისა (რომელი ტექსტის წასაკითხადაც, როგორც ჩანს, არც ერთმა პერესტროიკის დროინდელმა ჟურნალისტმა პირველი ფრაზის იქით ვერ მოიცალა): 

„წყარო, რომელიც გერმანული ავიაციის შტაბში მუშაობს, გვატყობინებს: 

გაცნობითი ფრაგმენტის დასასრული. 

 თარგმნა ირაკლი ხართიშვილმა

 

КТО ТАКИЕ ГРУЗИНЫ ДНК тест нашел их предков не на Кавказе, а среди

Гений БЛЮХЕРА: как старик-пруссак похоронил последний шанс Наполеона под...

The Soviet Union at the peak of its power.

"Cars will go on a furious march" or why a bridge at the edge of the Ear...

"Мы будем только наступать, невзирая на потери"

Крах доллара, "уснувший жандарм" и мировой кирдык.

Размышления о Ленине, революции и социализме./Марк Солонин

Soviet Advisors Were Shocked When 100 Western Tanks Stopped 1,400 T-55s ...

Venezuela: How the "Reds" Devastated the Richest Country. Human rights a...

Пленные красноармейцы в жерновах двух диктатур / Второй Фронт. Часть 71

Генерал Иван Копец: тайна гибели / Второй Фронт.Часть 56

Маннергейм. Как русский генерал спас Финляндию от красной революции ?

Звездный сентябрь товарища Сталина.

Гибель Западного Фронта. Цена поражения. / Второй Фронт. Часть 70

მარკ სოლონინი – 23 ივნისი – „დღე М“

(გამომცემლობა «Яуза»; 2009 წ.) 

საკულტო წიგნი პოპულარული ისტორიკოსისა, რომელმაც სახელი გაითქვა ბესტსელერებით „22 ივნისი. კატასტროფის ანატომია“ და „მშვიდობიანად მძინარე აეროდრომებზე...“, რომლებიც რეკორდული ტირაჟებით გაიყიდა, რაც ვიქტორ სუვოროვის წიგნების გაყიდვას თუ შეედრება. 1941 წლის ტრაგიკული მოვლენების სენსაციური გამოძიება. ყოველმხრივ გააანალიზა რა დიდი ომისათვის საბჭოთა კავშირის მზადებისა და ომისწინა სტრატეგიული დაგეგმვის ისტორია, ავტორი მიდის გამაოგნებელ დასკვნამდე – 41-ის ივნისში ჰიტლერმა, ისე რომ თვითონაც არ მოელოდა, სტალინის დარტყმას დაასწრო ზუსტად ერთი დღით! 

(მთარგმნელის მცირე შენიშვნა: ქვემოთ შემოთავაზებულია მასალა ინტერნეტიდან: არა წიგნის მთლიანი ტექსტი, არამედ მისი დასაწყისი ნაწილი – გაცნობითი ფრაგმენტი – როგორც ბოლოშია ნათქვამი, 35 კომპიუტერული გვერდი; ბოლოს ნათქვამია, თუ როგორ შეიძლება მთელი წიგნის შეძენა. ტექსტში პერიოდულად კვადრატულ ფრჩხილებში [...] მოყვანილია ლიტერატურული წყაროების მაჩვენებლები, და თუმცა კი ლიტერატურის ჩამონათვალი აქ არ ჩანს, მაინც გავაკეთე ეს მაჩვენებლები თვალსაჩინოებისთვის, რომ ავტორი იყენებს შესაბამის ლიტერატურულ წყაროებს – ი. ხ.) 

შინაარსი 

წინასიტყვაობა 

ნაწილი 1 საბჭოთა კოლოსი 

თავი 1 დამარცხების მთავარი მიზეზი 

თავი 2 „შეტევა წარმოადგენს უპირატესობის გამოხატულებას“ 

თავი 3 „ჯავშანი მტკიცეა და ჩვენი ტანკები სწრაფები არიან“ 

გაცნობითი ფრაგმენტის დასასრული 

მარკ სოლონინი 

23 ივნისი – „დღე М“ 

„ყველაზე უფრო ფასეული მუშურ-გლეხურ წითელ არმიაში არის სტალინური ეპოქის ახალი ადამიანი. მას ეკუთვნის გადამწყვეტი როლი ბრძოლაში. მის გარეშე ბრძოლის ყველა ტექნიკური საშუალება მკვდარია, მის ხელში ისინი მრისხანე იარაღად იქცევიან“. 

პ. 6. წითელი არმიის საველე წესდებისა 

წინასიტყვაობა 

„სოლონინის მსგავსი თანამედროვე მწერლები თავიანთ წიგნებში მხოლოდ ერთ მხარეს იჭერენ. რომ ყველანი გაიქცნენ, დაყარეს იარაღი და გაიქცნენ. მაგრამ სოლონინი რომ მართალი ყოფილიყო – მაშინ ჩვენ განვიცდიდით დამარცხებას. ამაშია ცხოვრების ლოგიკა, ისტორიული მოვლენების ლოგიკა, და თუ ადამიანები ამას ვერ ხედავენ – მაშინ მათი საქმიანობა ისტორიაში უსარგებლოა“. 

მ. ა. გარეევი, ინტერვჲუ სააგენტოსათვის „რია-ნოვოსტი“ 

რა შემიძლია მე ამაზე ვთქვა? მაჰმუდ აჰმედის ძე გარეევი, სამხედრო მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი, ბუნებრივ მეცნიერებათა რუსეთის აკადემიის აკადემიკოსი, რუსეთის ფედერაციის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, სამხედრო მეცნიერებათა დოქტორი (წარმოიდგინეთ, არიან ასეთი დოქტორებიც), ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, საბჭოთა არმიის გენერალური შტაბის უფროსის ყოფილი მოადგილე სამეცნიერო მუშაობაში და „სხვა მიწების მბრძანებელი“ მაღლა ზის, შორს ხედავს, და ამიტომაც არის ისტორიით დაკავებული დიდი სარგებლობით. პირადად თავისთვის. პარტიამ და მთავრობამ გულუხვად დააფასეს მისი წილი საბჭოთა სამხედრო-ისტორიული მეცნიერების განვითარებაში. მაჰმუდ აჰმედის ძეს, ყველა დანარჩენის გარდა, მინიჭებული აქვს წოდება „არმიის გენერალი“. იმათთვის, ვისაც დაავიწყდა, შეგახსენებთ, რომ ეს უკანასკნელი საფეხურია იმ მწვერვალამდე, რომელზედაც ბრწყინავს მარშლის ვარსკვლავები. თავის დროზე არმიის გენერლის წოდებაში კ. მერეცკოვი და გ. ჟუკოვი წითელი არმიის გენერალურ შტაბს ხელმძღვანელობდნენ, ხოლო სსრკ-ის დასავლური საზღვრისპირა ოკრუგების ჯარების ხუთი სარდლიდან მხოლოდ ერთს (დ. პავლოვს) ჰქონდა 1941 წ. ივნისში ამდენად მაღალი წოდება. 

არმიის გენერალს გარეევს ასევე მოუხდა მიეღო მონაწილეობა ჯარების მსხვილ დაჯგუფებათა ხელმძღვანელობაშიც. 1970–1974 წწ. იგი მსახურობდა მთავარი სამხედრო მრჩევლის შტაბის უფროსად ეგვიპტური არმიის სარდლობაში. მისი უშუალო ხელმძღვანელობით იქნა დაგეგმილი და განხორცილებული გრანდიოზული ოპერაცია, რომელიც შევიდა ისტორიაში „სამსჯავროს დღის ომის“ სახელწოდებით (1973 წ. ოქტომბერი). ეს ომი, როგორც ცნობილია, დასრულდა იმით, რომ საბჭოთა კავშირის გადამწყვეტმა და ექსტრაორდინალურმა მოქმედებებმა გადაარჩინეს მაშინ ეგვიპტე სრული განადგურებისაგან (თუმცა კი ეგვიპტელმა ჯარისკაცებმა – „ცხოვრების ლოგიკასთან“ სრულ შესაბამისობაში – დაყარეს იარაღი და გაიქცნენ, რადგანაც არ უნდოდათ ბრეჟნევისეული ავანტჲურები თავიანთი ერთადერთი სიცოცხლის ფასად აენაზღაურებინათ). გენერალ გარეევს უკანასკნელად მოუხდა სამეცნიერო მუშაობისაგან ყურადღება სხვაგან გადაეტანა 1989 წ. მაშინ, ავღანეთიდან საბჭოთა ჯარების გამოყვანის შემდეგ, იგი დანიშნეს მთავარ სამხედრო მრჩევლად ნაჯიბულას მთავრობაში. „ისტორიული მოვლენების ლოგიკამ“ ქაბულის მარიონეტული რეჟიმი გარდაუვალად კრახამდე მიიყვანა. თავად ნაჯიბულასათვის ეს ისტორია სასიკვდილო სასჯელით დასრულდა, ხოლო მაჰმუდ აჰმედის ძე კი დაბრუნდა მოსკოვში და ლენინის ორდენიც მიიღო. გეგონებოდათ, ახლოაღმოსავლურ და ავღანურ ომებში მონაწილეობის პირად გამოცდილებას თვალსაჩინოდ უნდა დაერწმუნებინა გენერალი გარეევი იმაში, რომ არც უზარმაზარ რიცხობრივ უპირატესობას, არც დამთრგუნველ ტექნიკურ აღმატებულობას არ შეუძლიათ იმ არმიის გადარჩენა, რომლის ჯარისკაცებსაც არ უნდათ იომონ. დასანანია, ისტორიით საბჭოურად „სასარგებლო საქმიანობამ“ ხელი შეუშალა ამხანაგ გარეევს იმაში, რომ დაენახა და ეღიარებინა ეს უბრალო „ლოგიკა ცხოვრებისა“. 

პატიოსნად ვიტყვი – მე (და არა მარტო მე) მ. ა. გარეევის სახელი მხოლოდ ვ. სუვოროვის წყალობით გახდა ცნობილი, რომელმაც თავის წიგნში „უკანასკნელი რესპუბლიკა“ მოიყვანა რამდენიმე მაგალითი სსრკ-ის მთავარი სამხედრო ისტორიკოსის განსაცვიფრებელი უმეცრებისა. იმ დროიდან ისეთი საგანძურები, როგორიცაა „ომის ოპიუმი“ და „38-ტონიანი ტანკები“ (ასეთი სახით გაშიფრა ჩვენმა სამგზის აკადემიკოსმა ჩეხური წარმოების მსუბუქი ტანკის Pz-38/t/), იქცა მოსიარულე ანეკდოტებად სამხედრო ისტორიკოსთა ვიწრო წრეებში. თუმცა კი მახსოვს რა იმის შესახებ, რომ არ არის ლამაზი ლანძღავდე იმას, რაც პირადად არ წაგიკითხავს, გადავწყვიტე გადამეფურცლა ყველაზე უფრო ახალი („პოსტპერესტროიკული“) ნაშრომები მ. ა. გარეევისა. დიახ-დიახ, სწორედ „ყველაზე უფრო ახალი“. საქმე იმაშია, რომ, საპატივსაცემო ასაკის მიუხედავად (2003 წ. იქნა აღნიშნული 80 წლის იუბილე), გენერალი გარეევი გახლავთ არა ყოფილი, არა „საპატიო“, არამედ ნამდვილად მოქმედი პრეზიდენტი სამხედრო მეცნიერებათა აკადემიისა. გამოჩენილი მეცნიერის ოფიციალური ბიოგრაფია შეიცავს მოხსენიებას 250 (!!!) გამოქვეყნებული სამეცნიერო შრომის შესახებ... 

კითხვის პირველივე წუთებიდან ნათელი შეიქნა – მაჰმუდ აჰმედის ძე არ ბერდება სულით და არ „ღალატობს პრინციპებს“. რაც, უეჭველად, ყველანაირ პატივისცემას იმსახურებს. და ვისთვის არ იქნება სასიამოვნო, თუნდაც აზრობრივად, თუნდაც წიგნით ხელში, პიონერული ბავშვობის დაუვიწყარ წლებში გადავიდეს? ტექსტის ათობით და ასობით გვერდი სავსეა ზოგადი მსჯელობებით, რომლებიც იშვითად თუ წყდება ასეთი კონკრეტიკით: „საბჭოთა შეიარაღებული ძალების მიერ იქნა განადგურებული 507 გერმანულ-ფაშისტური დივიზია და 100 დივიზიაც გერმანიის და მისი მოკავშირეებისა... საბჭოთა-გერმანულ ფრონტზე იქნა განადგურებული ვერმახტის სამხედრო ტექნიკის ძირითადი ნაწილი: 70 ათასზე მეტი თვითმფრინავი, დაახლოებით 50 ათასი ტანკი და საიერიშო ქვემეხი, 2,5 ათასზე მეტი საბრძოლო ხომალდი, ტრანსპორტი და დამხმარე გემი“. 

ძლიერადაა ნათქვამი. 507 დივიზია. და როდის ჰყავდა გერმანიას ასეთი რიცხოვნების არმია? იცის კი რუსეთის მთავარმა ისტორიკოსმა იმის შესახებ, თუ რამდენი ადამიანი და ცხენი, საარტილერიო ქვემეხი და მომზადებული მეთაური მოითხოვებოდა ვერმახტის ერთი ქვეითი დივიზიის დაკომპლექტებისთვის? რამდენ ადამიანს უნდა უზრუნველეყო საკორპუსო და საარმიო ნაწილებში, ზურგის, ტრანსპორტისა და სანიტარულ სამსახურებში ამ დივიზიის საბრძოლო მუშაობა? 1940 წ. გაზაფხულზე გერმანიის მთელ სახმელეთო არმიაში ირიცხებოდა 156 დივიზია. 1941 წ. 22 ივნისს საბჭოთა კავშირის დასავლეთ საზღვარზე არმიათა ჯგუფების „ჩრდილოეთი“, „ცენტრი“ და „სამხრეთი“ შემადგენლობაში თავმოყრილი გახლდათ ვერმახტის ჯარებისა და „ესესის“ საბრძოლო ნაწილების 115 დივიზია. შემდგომში აღმოსავლეთ ფრონტზე გერმანული ჯარების დაჯგუფება ათეულობით დივიზიით იზრდებოდა, და სულაც არა რამდენიმე ჯერადად. და რაც ყველაზე უფრო აღსანიშნავია – ორიოდე აბზაცის შემდეგ გარეევი (ან ის სამოსანი ასპირანტები, რომლებიც მის ნაცვლად წერდნენ მორიგ 251-ე „სამეცნიერო ნაშრომს“) გვატყობინებს: „1944 წ. ივნისში საბჭოთა არმიის წინააღმდეგ მოქმედებდა 181,5 გერმანული დივიზია... 1945 წ. დამამთავრებელი კამპანიის წინ საბჭოთა ჯარებს თავიანთ წინაშე ჰყავდათ 179 გერმანული დივიზია“. და მაინც სად და როდის იქნა განადგურებული „507 გერმანულ-ფაშისტური დივიზია“? არ მინდა მკითხაობას მივყო ხელი, მაგრამ, შესაძლოა, სამხედრო მეცნიერებათა დოქტორს მხედველობაში ჰქონდა რაღაც ასეთი: „გერმანული ჯარების დანაკარგები აღმოსავლეთის ფრონტზე ომის ოთხი წლის მანძილზე იმდენად დიდი იყო, რომ პირადი შემადგენლობის ამ რაოდენობით შეიძლებოდა 507 დივიზიის დაკომპლექტება“? არ ვლაპარაკობთ რა უკვე იმის შესახებ, რომ ასეთი მიდგომა მოწინააღმდეგის არმიის რიცხოვნების შეფასებისადმი ალბათ ტრიკოტაჟის ფაბრიკის კედლის გაზეთში თუა შესაძლებელი, ციფრები ახლაც ვერ ეთანხმება ერთი-მეორეს. ვერმახტის 507 ქვეითი დივიზია – ეს 8 მლნ. ადამიანია, ხოლო ვერმახტისა და „ესესის“ საბრძოლო ნაწილების მთელი აუნაზღაურებელი დანაკარგები (მოკლულები, უგზო-უკვლოდ დაკარგულები, ტყვეები) ომის 6 წლის განმავლობაში ყველა ფრონტზე (!) ფასდება ციფრით დაახლოებით 4,6 მლნ. ადამიანი. 

ორიდან ერთია: ან აკადემიკოს გარეევის საბეჭდი მანქანაა გატეხილი, ან კიდევ მისი არითმომეტრი. სულაც არ არის უკეთეს მდგომარეობაში მისი კურვიმეტრიც. გთხოვთ ნუ შეკრთებით – ეს ერთგვარი ჯოხია პატარა ბორბლით ბოლოში. ამ ხელსაწყოს დახმარებით იზომება მრუდე ხაზების სიგრძე გეოგრაფიულ (ტოპოგრაფიულ) რუკაზე. და რატომ ვლაპარაკობ ამას? აი რატომაც: „ისტორიაში მანამდე უნახავი გახლდათ შეიარაღებული ბრძოლის სივრცული გაქანება საბჭოთა-გერმანულ ფრონტზე. პირველივე დღეებიდან იგი გაიშალა აქ 4 ათას კმ-ზე მეტი სიგრძის მქონე მიჯნებზე“. ომის პირველ დღეებში ვერმახტი უტევდა ფრონტზე ნემანის შესართავიდან ჩრდილოეთში კარპატების მთებამდე სამხრეთში. კლაიპედადან სამბორამდე. ეს დაახლოებით 800 კმ-ია წრფეზე. მაგრამ საზღვარი ომამდე (და ფრონტის ხაზიც მისი დაწყების შემდეგ) წრფე არ ყოფილა. ეს უცნაურად დაკლაკნილი მრუდე ხაზია. მისი სიგრძე იყო გაზომილი დიდი ხნით ადრე საზღვარზე ქვემეხების პირველ ზალპებამდე. შედეგები ასეულობით ჯერაა გამოქვეყნებული. შეგახსენებთ; ჩრდილო-დასავლეთის ფრონტი (მე-8 და 11-ე არმიები) – 300 კმ, დასავლეთის ფრონტი (მე-3, 10-ე და მე-4 არმიები) – 470 კმ, სამხრეთ-დასავლეთის ფრონტი (მე-5, მე-6 და 26-ე არმიები) – 410 კმ. ჯამში – ფრონტის 1180 კმ. დამრგვალებულად – 1200, მაგრამ სულაც არა 4000. კარგით, ვივარაუდოთ, რომ გაუმართავი კურვიმეტრი სამხედრო მეცნიერებათა აკადემიაში არ არის. ეს სავსებით შემიძლია დავუშვა. მაგრამ ნუთუ არმიის გენერალს, უზარმაზარი ქვეყნის გენერალური შტაბის უფროსის მოადგილეს არ ესმის, რომ თავისი ფრაზით „4 ათასი კმ ფრონტის“ შესახებ უფრო მტკივნეულად მიიტყიპა საკუთარი თავი, ვიდრე ბედკრული უნტერ-ოფიცრის ქვრივმა? მაჰმუდ აჰმედის ძევ, რამდენი ჯარები უნდა გყავდეს წარმატებული შეტევისათვის 4 ათას კილომეტრ ფრონტზე? იქნება კი საკმარისი ასეთი დიდი გამარჯვებისათვის ის „507 დივიზია ვერმახტისა“, რომლებიც თქვენმა რეფერენტებმა დაითვალეს? ნუთუ სამხედრო მეცნიერებათა მთელს აკადემიაში არ არის წითელი არმიის ომისწინანდელი საველე წესდების (ПУ-39) არც ერთი ეგზემპლჲარი? 

ამ ფუძემდებლური დოკუმენტის 98-ე პარაგრაფი ითვალისწინებს საბრძოლო რიგების მოწყობის შემდეგ სიმკვრივეს (სიმჭიდროვეს) შეტევისას: „ძლიერად გამაგრებულ ზოლებზე და გამაგრებულ რაიონებზე შეტევის დროს – 2 კმ დივიზიისათვის, მეორეხარისხოვან მიმართულებებზე – 5-დან 6 კმ-მდე“. თუ მაინც ჩავთვლით საბჭოთა კავშირის ურღვევ საზღვრებს, რომელთა გაყოლებაზეც იქნა ჩამოყალიბებული 15 გამაგრებული რაიონი (ტელიპჲაის, შაულჲაის, კაუნასის, ალიტუსის, გროდნოს, ოსოვეცის, ზამბურის, ბრესტის, კოველის, ვლადიმირ-ვოლინსკის, რავა-რუსკაიას, სტრუმილოვის, პერემიშლის, ზემო-პრუტისა და ქვემო-პრუტის), საცოდავ „მეორეხარისხოვან მიმართულებად“, რომელსაც მესამეხარისხოვანი არმია იფარავს, მაშინ ამ შემთხვევაშიც 4 ათასი კმ სიგანის ფრონტზე შეტევისთვის მოითხოვება 666 დივიზია. და საიდან უნდა აეღოთ ისინი? კარგით, დავეთანხმოთ იმას, რომ ვერმახტის მეთაურებისთვის ПУ-39 არ იყო აუცილებელი. ვნახოთ, როგორ ომობდნენ გერმანელები პრაქტიკულად. 

1940 წ. 10 მაისს გერმანულმა სარდლობამ თავი მოუყარა 77 დივიზიას ფრონტზე სიგანით დაახლოებით 350 კმ. საშუალო ოპერატიული სიმკვრივეა – 4,5 კმ დივიზიაზე. საშუალო. მთავარი დარტყმის მიმართულებაზე, 130-კმ ზოლში ლიეჟიდან სედანამდე, უტევდა ორი გერმანული არმია (მე-4 და 12-ე) 23 ქვეითი, 7 სატანკო და 5 მოტორიზებული დივიზიის შემადგენლობით. ოპერატიული სიმკვრივე გახლდათ – 3,7 კმ დივიზიაზე. ორი კვირის შემდეგ, 10-დან 24 მაისის ჩათვლით, გერმანული ტანკები გავიდნენ ლა-მანშთან, გადალახეს რა 300–350 კმ. მოტორიზებული შენაერთების შეტევის საშუალო ტემპმა 26 კმ შეადგინა დღეში. სამამულო ისტორიკოსებს დღემდე არ რცხვენიათ უწოდებდნენ ამას „ვერმახტის ტრიუმფალურ მარშს საფრანგეთში“. ხოლო აკადემიკოს გარეევს თუ დავუჯერებთ, მაშინ 1941 წ. ივნისში ვერმახტი გვიტევდა (ამასთან კიდევ უფრო სწრაფად) 11-ჯერ უფრო მეტი სიგანის ფრონტზე, ჰქონდა რა სულ რაღაც 1,5-ჯერ მეტი რიცხვი დივიზიებისა. როგორ გახდა ასეთი რამ შესაძლებელი, თუ ვერსიას იმის შესახებ, რომ წითელი არმიის მებრძოლებმა და მეთაურებმა „იარაღი დაყარეს და გაიქცნენ“ მ. ა. გარეევი გადაჭრით უარყოფს? 

ასეთი „განძეულობის“ შემდეგ როგორღაც უფრო მშვიდად აღიქმება სრულიად ფეერიული ფრაზა იმის თაობაზე, რომ „ვერმახტის განადგურებული სამხედრო ტექნიკის“ საერთო ჩამონათვალში შევიდა „70 ათასი თვითმფრინავი“-ც (ეს ციფრი მინიმუმ ხუთჯერაა გაზრდილი) და თვით „2,5 ათასი საბრძოლო ხომალდი, ტრანსპორტი და დამხმარე გემი“-ც. თვით ბარონი მიუნჰაუზენიც კი, რომ გადაეფრინა ზარბაზნის ყუმბარით შავი და ბალტიის ზღვების თავზე, ვერ შეძლებდა აღმოეჩინა იქ გერმანიის საბრძოლო ხომალდები ასეთი რაოდენობით. ამის მიზეზი უკიდურესად მარტივია: შავ ზღვაში მსხვილი ხომალდები სრულიად არ ყოფილა. თურქეთმა, რომელიც ინარჩუნებდა ლოიალობას ინგლისსა და სსრკ-თან მიმართებაში, არ მისცა ნება გერმანულ ფლოტს გაევლო ბოსფორისა და დარდანელის სრუტეებში, რის შედეგადაც ფაშისტური სვასტიკით დამშვენებული წითელი დროშის ქვეშ შავ ზღვაში მხოლოდ ის დაცურავდა, რაც შეიძლებოდა რუმინეთის პორტებში გერმანიიდან რკინიგზით გადმოეტანათ: ზემცირე კლასის წყალქვეშა ნავები, სატორპედო კატარღები, დასაშლელი სადესანტო ბარჟები, ასევე დასაშლელი თვითმავალი ბორნები და მათი მსგავსი. ბალტიკაში კი იყო ჩასაძირი, მაგრამ აი არ იყვნენ ჩამძირავები. წითელდროშოვანი ბალტფლოტი (წბფ) ომის პირველი საათებიდანვე გერმანული დანაღმულიო ველები იყო „ჩაკეტილი“ ფინეთის ყურეში, ხოლო ბედკრული „ტალინური გადასვლისა“ და ყველა ბაზის დაკარგვის შემდეგ კი, ხმელეთიდან ბლოკირებული ლენინგრადის (კრონშტადტის) გარდა, წბფ-ის საბრძოლო გზა დიდი ანგარიშით დასრულებული შეიქნა. რაც შეეხება საბჭოთა ფლოტების მიერ მოწინააღმდეგის განადგურებული ხომალდების რეალურ რაოდენობას, ზოგადი სურათი დაახლოებით ასეთია. 1957 წ. იქნა მომზადებული საიდუმლო ანგარიში საბჭოთა სამხედრო-საზღვაო ძალების (სზძ) საბრძოლო მოქმედებათა შესახებ, რომელშიც ამტკიცებდნენ, რომ მთელი ომის მანძილზე ყველა ზღვაში იქნა ჩაძირული 17 გერმანული საესკადრო ნაღმოსანი და უფრო დიდი კლასის 6 ხომალდი (კრეისერი, სანაპირო თავდაცვის ჯავშნოსანი ხომალდი). მართალია, ამ ციფრების უფრო გულდასმით შესწავლისას, რაც მხოლოდ პოსტსაბჭოთა დროში გახდა შესაძლებელი, გამოირკვა, რომ „მოწინააღმდეგის განადგურებული საბრძოლო ხომალდების“ დიდი ნაწილი იყო ან აფეთქებული და ჩაძირული თავად ეკიპაჟების მიერ გერმანიის კაპიტულაციის წინა ხანებში, ან კიდევ იქნა ჩაძირული მოკავშირეთა ავიაციის მიერ, ანდა სულაც დაცურავდა 50–60 წწ. „მშრალ ნარჩენ“-ში რჩება 7 რეალურად ჩაძირული საესკადრო ნაღმოსანი, 1 კრეისერი და 1-ც სანაპირო თავდაცვის ფინური ჯავშნოსანი ხომალდი. 

რა თქმა უნდა, უზარმაზარი საბჭოთა ფლოტების (3 სახაზო ხომალდი, 7 კრეისერი, 54 ლიდერი და საესკადრო ნაღმოსანი, 212 წყალქვეშა ნავი, 22 სადარაჯო ხომალდი, 80 ტრალერი, 287 სატორპედო კატარღა, სანაპირო არტილერიის 260 ბატარეა 1941 წ. 22 ივნისისთვის მდგომარეობით) საბრძოლო საქმიანობის ასეთი მიზერული შედეგები ვერ შეიძლებოდა ყოფილიყო ხელსაყრელი და მისაღები საბჭოთა სამხედრო-ისტორიული მეცნიერებისათვის. მდგომარეობა იქნა გამოსწორებული ამ „მეცნიერებისთვის“ ტრადიციული ხერხით – „და“ კავშირის დახმარებით. ეს მეთოდი ერთდროულად უნივერსალურიც გახლავთ, და ეფექტურიც. „მტრის კოლონებზე ავიადარტყმების მსვლელობისას იქნა განადგურებული 736 ტანკი, ჯავშანტრანსპორტერი დ ა ცხენის საზიდარი“. ზღვაზე კი იქნა ჩაძირული დიდი სიმრავლით „საბრძოლო ხომალდი, ტრანსპორტი დ ა დამხმარე გემი“. თუ უკანასკნელ კატეგორიაში ჩავრიცხავთ ყველა სასეირნო კატარღას, მეთევზეთა და სამაშველო ნავებს, რომლებითაც ასეულობით ათასი ლტოლვილი (2 მლნ. გერმანელი ისტორიკოსების მტკიცებით) 1945 წ. გაზაფხულზე ცდილობდა ალყაშემორტყმული აღმოსავლეთ პრუსიისა და პომერანიის დატოვებას, მაშინ შეიძლებოდა მიეღოთ ნებისმიერი შედეგი. მაგრამ ამხანაგ გარეევის აკადემიამ გადაწყვიტა უფრო „მოკრძალებულ“ ციფრზე შეჩერებულიყო – 2,5 ათასზე (და მიიღო კიდეც ზემოთ აღნიშნული). 

აბსოლუტურად გულწრფელად ვუსურვებ რა მაჰმუდ აჰმედის ძეს ჯანმრთელად შეხვდეს 90 წლის იუბილეს, შვილებითა და შვილთაშვილებით გარშემორტყმული, მე, როგორც რუსეთის რიგით მოქალაქესა და გადასახადების წესიერად გადამხდელს, არ შემიძლია დავეთანხმო იმას, რომ მეცნიერების ტაძარი, როგორიც უნდა ყოფილიყო სამხედრო მეცნიერებათა აკადემია, დახურულ ელიტურ თავშესაფრადაა გადაქცეული ნომენკლატურული პენსიონერებისთვის. აი მე ასეთი ბოროტი სალიერი გახლავართ. „მე არ მეცინება, როცა არარაობა მღებავი მითხვრის რაფაელის მადონას. მე არ მეცინება, როცა საზიზღარი მანჭია პაროდიის პატივს ჰყრის ალიგჲერის...“ ერთადერთი, რაც ცოტათი მაცინებს – ესაა როცა ამხანაგი გარეევი და Кº იწყებენ ხმამაღლა აღშფოთებას: „თავი ანებეთ ისტორიის გადაწერას!“ რა გადავწეროთ? რომელი „ისტორია“? თქვენი წინასწარგანზრახული ცრუ ნააზრევები 507 გერმანული დივიზიისა და 70 ათასი ჩამოგდებული თვითმფრინავის შესახებ, „მოულოდნელი თავდასხმისა“ და „უიმედოდ მოძველებული“ საბჭოთა ტანკების შესახებ, ღრმად მშვიდობიანი სტალინური იმპერიისა და მოწინააღმდეგის მრავალჯერადი რიცხობრივი აღმატებულობის შესახებ? ხოლო თუ დიდი ომის მოვლენათა სკურპულოზური და პატიოსანი შესწავლის შესახებაა ლაპარაკი, მაშინ როგორ შეიძლება გ ა დ ა ი წეროს ის, რისი შექმნაც სულ ახლა იწყება? 

და უკანასკნელი შენიშვნაც იმის წინ, სანამ ძირითადი მასალის გადმოცემაზე გადავალთ. არის ერთი ფაქიზი ნიუანსი, რომელიც ბევრს გულწრფელად არ ესმის, ზოგიერთი კი ამაზე შეგნებულად ახდენს სპეკულირებას. რუსულ ენაში არის ორი სიტყვა: «бесстрастный» და «беспристрастный». დაწერაში დიდი მსგავსების მიუხედავად, ეს – სხვადასხვა სიტყვებია. 

და მათი აზრიც სრულიად სხვადასხვაა. 

ტოტალიტარული კომუნისტური რეჟიმი ნამდვილად იყო სისხლიანი და ანტიხალხური. ადრე თუ გვიან, მაგრამ მისი უზომო ბოროტმოქმედებები იქნება გაცნობიერებული და დაგმობილი იმ ქვეყანაშიც, საიდანაც ეს სიკვდილის მომტანი სენი მოედო მთელ მსოფლიოს. მაგრამ, როგორც გააჩაღა სტალინურმა რეჟიმმა მსოფლიო ომი, როგორც გადაისროლა მან ამ ომში საბჭოთა ხალხი, შეიძლება, წარმოადგენს, ყველაზე უფრო სისხლიან დანაშაულს მის ბოროტმოქმედებათაგან. ამ მოვლენების შესწავლა, მათ შესახებ სულიერი მღელვარების გარეშე წერა, მიუკერძოებლად მხოლოდ ელექტრონულ მანქანას თუ შეუძლია. ადამიანისთვის ეს არაა მოცემული. ტყუილების თქმა და წერა კი ამ დროს სულაც არაა აუცილებელი. და არცაა საჭირო – სინამდვილე პრაქტიკულად ყოველთვის უფრო საშინელი და კაშკაშა აღმოჩნდება ხოლმე ნებისმიერ გამონაგონთან შედარებით. ასე რომ არანაირი პირდაპირი კავშირი მასალის გადმოცემაში страстность-სა და მხოლოდ ავტორისათვის მოსახერხებელი“ ფაქტების მიკერძოებით ამორჩევას შორის არ არსებობს. ის არ არის ისტორიულ კვლევებში, ის არ არის ყოფით ცხოვრებაში. თითოეულმა ჩვენგანმა საკუთარი ცხოვრებისეული გამოცდილების საფუძველზე იცის, რომ არიან ვნებიანი, ემოციური ნატურები, რომლებიც, თუმცა კი, უცხოს ერთ კაპიკსაც არ აიღებენ. გვხვდება აბსოლუტურად ფლეგმატური, მუდმივად აუშფოთებელი თაღლითებიცა და ნაძირლებიც. ემოციებსა და ქურდობას შორის ვერანარი კავშირის აღმოჩენა ჯერჯერობით ვერ მოხერხდა. 

მაგრამ აი კავშირი ავტორის პოლიტიკურ შეხედულებებსა და მისი ნაწარმოების სარწმუნოობას შორის კი არსებობს. და ძალზედ შესამჩნევიცაა. ეს დღეს ჩვენ როგორღაც დავივიწყეთ, რომ სულ არცთუ დიდი ხნის წინ ამხ. გარეევი და მისი კოლეგები დარცხვენის მცირე აჩრდილის გარეშეც უწოდებდნენ საკუთარ თავს „იდეოლოგიური ფრონტის მებრძოლებს“. ჩვენ გვასწავლეს – და ჩვენც ამას უდრტვინველად დავეთანხმეთ – რომ ზოგიერთი (ბევრი? ყველა?) კომუნისტური „ისტორიკოსი“ შეთავსებით იყო ერთი ცნობილი კანტორის თანამშრომელიც, რომელიც (თქვენ ესეც კი დაივიწყეთ?) ასევე დარცხვენის აჩრდილის გარეშე უწოდებდა საკუთარ თავს „პარტიის შეიარაღებულ რაზმს“. ხოლო ომში კი, პატივცემულნო, როგორც ომში. სიმართლის თქმა – ღალატია. მოტყუება – სიმამაცისა და გმირობის საქმე. მე სულაც არ ვეჭვობ იმაში, რომ ამხ. გარეევი, როცა ხელს აწერდა მისი ხელქვეითების მიერ შედგენილ ტექსტს „ვერმახტის 507 განადგურებული დივიზიისა და 70 ათასი ჩამოგდებული თვითმფრინავის“ შესახებ, აკეთებდა ამას სუფთა სინდისით, შესრულებული პარტიული მოვალეობის შეგნებით. „ხოტბა შეასხა წითელი არმიის მებრძოლის გმირობას. ღირსეულად მოიგერია ბურჟუაზიული ფალსიფიკატორები, რომლებიც ამცირებენ ისტორიულ როლს. ხელი შეუწყო ახალგაზრდობის კომუნისტურ აღზრდას...“ 

ვარ რა დემოკრატიული, „დასავლური“, ლიბერალური შეგნების ადამიანი, მე ჩემს სამუშაოს სხვანაირად ვაკეთებ. 

არც მორალური, არც მატერიალური სტიმული იმისთვის, რომ თქვენ მოგატყუოთ, პატივცემულო მკითხველო, მე უბრალოდ არ გამაჩნია. ჩემს შეხედულებებს მე არა თუ არ ვმალავ, არამედ პირდაპირ და ნათლად გატყობინებთ წიგნის პირველსავე გვერდებზე. დიახ, მე არ ვარ იმათგან. მე ვარ – ამათგან. შემდეგ ფურცლებზე თქვენთვის იქნება წარმოდგენილი არა მარტო (და არა იმდენად) დასკვნები, რამდენადაც არგუმენტები და ფაქტები. მითითებანი წყაროზე თითოეული მნიშვნელოვანი ციფრის დროს. მსურველებს შეუძლიათ შეამოწმონ, თუმცა კი პატიოსნად და გულწრფელად გირჩევთ – დროს ტყუილად ნუ დაკარგავთ. 

ნაწილი 1 საბჭოთა კოლოსი 

თავი 1 დამარცხების მთავარი მიზეზი 

საერთოდ მიღებული წესის მიხედვით ასეთი სახელწოდების თავი უნდა გამოჩენილიყო წიგნის ბოლოში, რომელიც 1941 წლის მოვლენებისადმი იქნებოდა მიძღვნილი. მაგრამ, ორი წინამორბედი წიგნის დაწერისა და გამოცემის მწარე გამოცდილებით ჭკუანასწავლმა, გადავწყვიტე მეტად აღარ გამერისკა. არ ჩამეყენებინა ჩემი თავი ორჭოფულ მდგომარეობაში. როგორღაც ისე გამოდის, რომ მკითხველთა ყველაზე უფრო ხმაურიანი ნაწილი, რომელთაც არა აქვთ მოთმინება რომ ტექსტი ბოლომდე (ან შუა ნაწილამდე, ან 10-ე გვერდის იქით) წაიკითხონ, იქვე აგდებენ წიგნს და ხელს ჰკიდებენ კალმისტარს. აი, მაგალითად, ცნობილი ჟურნალისტი ლ. რაძიხოვსკი უკვე მეორე წელია ახდენს ჩემს ტერორიზებას სამი ათასი ტანკით. ყველაფერი იქიდან დაიწყო, რომ 2005 წ. 22 ივნისს ბატონმა რაძიხოვსკიმ გადაწყვიტა მოეთხრო განათლებული საზოგადოებისათვის ჩემი მოკრძალებული შრომის შესახებ. მოკლედ აღნიშნა რა მისი ამაღელვებელი წიგნის ავტორი („ვიღაც მოყვარული ისტორიკოსი სამარადან, რომელიც მე არც კი ვიცი“), კალმის ცნობილმა ოსტატმა შეგვატყობინა, რომ სოლონინმა ბევრი ახალი და საინტერესო ფაქტი მოიყვანა. 

კერძოდ, უახლესი ტანკები Т-34 და КВ აღმოჩნდა, ომის დასაწყისში იყო 3 ათასი ერთეული. ძალიან საინტერესო ფაქტია. ტანკების რაოდენობა არმიაში იმაზე თითქმის ორჯერ მეტი აღმოჩნდა, ვიდრე ისინი ქარხნებში იქნა გაკეთებული. გავიდა წელიწადი. ჩემი ყველა მცდელობა დავკავშირებოდი ბ-ნ რაძიხოვსკის და მეთხოვა მისთვის გადაეშალა ჩემი წიგნი 499-ე გვერდზე წარმატებით არ დასრულებულა. დადგა შემდეგი სამწუხარო იუბილე – 2006 წ. 22 ივნისი. ბატონ რაძიხოვსკის ისე დასჭირდა დაეწერა „წერილი თარიღისათვის“. თქვენ გაგეცინებათ – მაგრამ მან ისევ გაიხსენა „ვიღაც მოყვარული ისტორიკოსი სამარადან, ვიღაც უცნობი მარკ სოლონინი“ და ისევ შეატყობინა „ქალაქსა და მსოფლიოს“ ვითომ ჩემს მიერ ნაპოვნი 3 ათასი უახლესი Т-34-ისა და КВ-ის შესახებ. და რა იყო ეს? წიგნის „კასრი და სალტეები“ ყველა გამოცემაში (გამომცემლობა ЭКСМО-ს მარკეტინგულმა სამსახურმა შეცვალა ავტორისეული სახელწოდება, მათი თვალსაზრისით, მკითხველებისთვის უფრო გასაგები „22 ივნისი“-თ), დაწყებული 2003 წლიდან, ბოლო გვერდებზე არის დანართი # 2. ესაა ცხრილი, რომელშიც მე ჩამოვთვალე წითელი არმიის 20-ვე მექკორპუსი, რომლებმაც მიიღეს მონაწილეობა ომის პირველი კვირების საბრძოლო მოქმედებებში. თითოეულ მექკორპუსში მითითებულია მის შემადგენლობაში შემავალი სატანკო და მოტორიზებული დივიზიების ნომრები, ნაჩვენებია ტანკების რაოდენობა, „ძველი ტიპებისა“ – ცალკე, უახლესების Т-34 და КВ – ცალკე. ციფრები ფრონტებისა და მიმართულებათა მიხედვითაა შეჯამებული. მითითებულია საერთო რიცხვიც: 12 379 ტანკი, მათ რიცხვში 1600 Т-34 და КВ. ციფრი გამოყოფილია სქელი შრიფტით. ალბათ, ბ-ნ რაძიხოვსკის დრო არ ჰქონდა, რომ „სამარელი მოყვარულის“ წიგნი ბოლოს წინა გვერდამდე გადაეფურცლა. და რაც (ჩემთვის პირადად) ყველაზე უფრო გასაოცარია – წელიწადნახევრის მანძილზე არავინ მოისურვა ეს შეუთავსებლობა გაესწორებინა, თუმცა კი რაძიხოვსკის ორივე წერილი ქსელში ქარიშხლიანად განიხილებოდა. 

„მტრები ამ ქვეყნად ყველას ჰყავს, მაგრამ მეგობართაგან დაგვიფარე, უფალო...“ ვიღაც ჩემთვის უცნობმა ანდრეი კროტკოვმა გადაწყვიტა შევექე «Независимая газета»-ს ფურცლებზე. ან გამოემუშავებინა თავისი 30 ვერცხლი ჩემი სახელის ცრუ გამოყენებაზე ვ. სუვოროვის უსაფუძვლო კრიტიკისათვის (როგორი კრიტიკაც ძალიან უყვარს ეგრეთ წოდებულ „დამოუკიდებელ გაზეთს“ /«независимая газета»/). 

აღმოჩნდა, „ახდენს რა ოპერირებას თავდაცვითი უწყებების დოკუმენტებით, სოლონინი ამტკიცებს მთავარს – არანაირი „გეგმები დამსწრები დარტყმისა“ (მთავარი კოლიზიის, რომელზედაცაა აგებული ვიქტორ სუვოროვის მთელი წიგნები) არ ყოფილა. არსებობდა და სრულდებოდა (ძალზედ ცუდად) სტრატეგიული გაშლისა და სამობილიზაციო დაფარვის გეგმა“. ადამიანს, რომელმაც წაიკითხა ჩემი წიგნი – ან თუნდაც იცნობს სამხედრო ტერმინოლოგიას, – ასეთი „საგანძურებისაგან“ სათვალეები და თმები ყალყზე დაუდგება. ევროპაში შეჭრის სტალინური გეგმებისადმი ჩემს წიგნში სულ მცირე სამი თავია მიძღვნილი. ერთ-ერთ მათგანს ასევე ეწოდება: „შენი უკანასკნელი დრო მოდის, ბურჟუავ“. სრული გარკვეულობისათვის დართულია სამხრეთ პოლონეთის ფერადი რუკა წითელი ისრებით, რომლებიც დასავლეთისკენაა მისწრაფებული. და მეტი რაღა გინდათ? მაგრამ ბატონი კროტკოვი განაგრძობს ჩემს „შექებას“: „ციფრები სოლონინის წიგნში ბევრია, და ისინი ნდობას იმსახურებენ... საკმარისია იგრძნო ციფრი: ქვეყანამ 4 წლის მანძილზე მოკლულებითა და გარდაცვლილებით დაკარგა 43,5 მოქალაქე. მოსახლეობის მეხუთედი ნაწილი“. ციფრები სოლონინის წიგნებში მართლაც ბევრია. და ნდობასაც ისინი, უდაოდ, იმსახურებენ. მაგრამ რატომ უნდა ავურიოთ ასეთ ციფრებში სისვი ფაშატის ბოდვა? 

ვაღიარებ, მე სრულებით არ ველოდი იმასთან შეჯახებას, რომ მწერლები ჩვენში გაცილებით მეტია, ვიდრე მკითხველები (უკანასკნელი ტერმინის ქვეშ მესმის ადამიანი, რომელსაც შეუძლია წაიკითხოს და ადექვატურად აღიქვას ტექსტი, დაწერილი უბრალო რუსული ენით, რომელსაც არა აქვს უმცირესი პრეტენზიაც კი მეცნიერულობის-მაგვარობაზე). ჩემს პირველ წიგნს ჰქონდა ქვესათაური: „როდის დაიწყო პირველი მსოფლიო ომი?“ კითხვის ნიშანი – ეს დაბეჭდვის შეცდომა არ არის. ეს მთავარი კითხვაა, რომელზედაც პასუხის გასაცემად არის კიდეც დაწერილი თითქმის 500 გვერდი. იმისთვის რათა ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი მკითხველის ყურადღების მიღმა არ დარჩეს, მე: 

– მოვახდინე კითხვის დუბლირება წიგნის უკანასკნელი ნაწილის სახელწოდებაში, 

– განვათავსე კონკრეტული პასუხი უკანასკნელი თავის ბოლო სტრიქონებში და 

– გამოვყავი სქელი შრიფტით: „1942 წ. შემოდგომა – 1943 წ. გაზაფხული“. 

რამდენიმე აბზაცით ზევით მოყვანილია არგუმენტებიც ასეთი პასუხის სასარგებლოდ. მე ვვარაუდობდი, რომ ჩემს მიერ მხარდაჭერილი მეთოდიკა (პირადი შემადგენლობის დანაკარგების სტრუქტურის, სანიტარული და დაუბრუნებელი დანაკარგების პროცენტული თანაფარდობის ანალიზი) მკითხველებიდან ვინმეს მოეჩვენება უცნაურად, მცდარად, რომელსაც აქვს პრეტენზია უადგილო ექსტრავაგანტურობაზე და სხვა. მე მზად ვიყავი დისკუსიისათვის ამ თემაზე – მაგრამ ასეთი რამ არ მომხდარა. როგორც ჩანს, ცოტა კოდალა თუ მიფრინდება 490-ე გვერდამდე, სამაგიეროდ რაღაც შეუსაბამო რომ დაიყივლოს ეს კოდალა ყოველთვის მზად არის (ბუნების ყველა კანონის საწინააღმდეგოდ). 

აი, მაგალითად, ა. ა. კილიჩენკოვმა, РГГУ-ის უახლესი დროის სამამულო ისტორიის კათედრის დოცენტმა, გამოაქვეყნა («Новый Исторический Вестник», № 15) უზარმაზარი გამანადგურებელი რეცენზია, რომელშიც დიდხანს და მტკივნეულად გამოხატავდა აღშფოთებას „ჰიპოთეზით დიდი სამამულო ომის დაწყების შესახებ 17 ივნისს“, რომელიც ვითომდა სოლონინმა წამოაყენა. ნუ, სამამულო ისტორიის კათედრის დოცენტთან ყველაფერი გასაგებია – ასეთებზე ნათქვამია: „ჩინმა გონება წაართვაო“. სხვა რამ მაკვირვებს და მწყვეტავს გულს: თვით ნორმალური ადამიანების გარკვეულმა ნაწილმაც კი, რომელიც ჩემს წიგნს განიხილავდა (ბეჭდურად და ელექტრონულად), შეგვატყობინა, რომ, „სოლონინის მტკიცებით, დიდი სამამულო ომი დაიწყო 1941 წლის 17 ივნისს“. ამ თარიღის წარმოშობა ჩემთვის გასაგებია: წიგნის პირველ თავს ეწოდებოდა „სამშაბათი, 12 ივნისი“. თვითონ ვარ დამნაშავე. ვერ მოვიფიქრე იმის შესახებ, რომ „მწერლები“ მუდმივად ჩქარობენ და მეორე და შემდგომი თავების კითხვის დრო მათ არ ექნებათ. ერთმა ამხანაგმა უბრალოდ გამაოგნა შეტყობინებით იმის შესახებ, რომ ომი, სოლონინის მტკიცებით, დაიწყო მოლოტოვ – რიბენტროპის პაქტის დადების შემდეგ. რამდენადაც მახსოვს, იმ 138 ათას სიტყვას შორის, რომლებიც წიგნის სრულ ტექსტს შეადგენენ, სიტყვა „პაქტი“ (და ყველაფერიც, რაც ამასთანაა დაკავშირებული) არც ერთხელ არაა მოხსენიებული. თანამედროვე ისტორიკოსმა, ა. ისაევმა წაიკითხა ჩემი წიგნი, დაინახა... და გამოთქვა თავისი აღშფოთება იმით, რომ „დიდი სამამულო ომის ფაქტიური დაწყების თარიღად მ. სოლონინი სამოქალაქო ომისა და მისი მომყოლი კოლექტივიზაციისა და რეპრესიების პერიოდის მოვლენებს მიიჩნევს“. ძლიერადაა ნათქვამი... 

ყველაფერ ამის გამო გადავწყვიტე კიდეც პირველი თავის პირველსავე გვერდებზე ვაცნობო ყველა „მწერალს“, რომ 41-ე წლის დამარცხების ყველაზე მთავარი მიზეზი მე ვიცი. უსიტყვოდ ვაღიარებ. ჩემთან კამათი ამ თემაზე არ გინდათ. მე ყოველგვარი დამატებითი მტკიცებების გარეშეც სრულად ვეთანხმები იმას, რომ: დამარცხების მთავარი მიზეზი იყო შეიარაღებული მოწინააღმდეგე. 

ვაღიარებ იმასაც, რომ ამას თვითონ მე არ მივმხვდარვარ. ეს მე მიკარნახეს მწერალ-კრიტიკოსებმა. და მრავალჯერადი კარნახების შემდეგაც მაშინვე ვერ გავიგე – მაინც რა ჰქონდათ მათ მხედველობაში? მაგალითად, უკვე მოხსენიებულმა ა. ისაევმა ბრაზიანად მიმითითა მე იმაზე, რომ წითელი არმია თვითონ არ დაშლილა. „იგი დაშალეს ფელდგრაუ ფორმიანმა ჯარისკაცებმა“. თუ რას ნიშნავს სიტყვა „ფელდგრაუ“, მე კიდევ შემიძლია მივხვდე („საველე-რუხი“, ვერმახტის ჯარისკაცთა ფორმის ტანსაცმლის ფერი, რუსულად ეს ჩვეულებრივ ითარგმნებოდა სიტყვით „თაგვისფერი“, მაგრამ ბ-ნ ისაევს უყვარს თავისი ნაცნობობის დემონსტრირება „უცხოურ წყაროებთან“). კრიტიკული შენიშვნის საიდუმლო აზრის გაგება უფრო ძნელი იყო. რა თქმა უნდა – თავის თავად არ დაშლილა. კასრიც ასევე თავის თავად არ იშლება, არამედ მხოლოდ მას შემდეგ, როცა მას ძლიერი დარტყმით სალტეებს მოაცილებენ. მაგრამ ბრძოლის (ოპერაციის, ომის) ველზე ერთმანეთს ეჯახება ორი არმია. სხვანაირად ეს არც ბრძოლაა და არც ომი. მოწინააღმდეგის არსებობა „ფელდგრაუ ფორმაში“ (ან ნებისმიერ სხვა ფორმაში) არ უნდა ითვლებოდეს, როგორც მე მეგონა, შტატგარეშე სიტუაციად ომისათვის. და წითელი არმიაც იქმნებოდა, იარაღდებოდა, აღიჭურვებოდა არა მარტო აღლუმებისთვის, არამედ უწინარეს ყოვლისა იმისათვის, რათა მასთან შეჯახებისას დაშლილიყო ნებისმიერი არმია. „ნებისმიერი მტერი გაიტეხს თავის სპილენძის შუბლს საბჭოთა სასაზღვრო ბოძზე“ (მოლოტოვის სიტყვიდან სკპ/ბ/ 18-ე ყრილობის გახსნაზე). 

ა. ისაევმა გამოთქვა თავაზიანად. მაგრამ გაუგებრად. უსახელო კრიტიკოსმა ერთ-ერთ ინტერნეტ-საიტზე გამოთქვა უხეშად, მაგრამ გასაგებად. „ავტორი – იდიოტია. მას არ ესმის, რომ ის 66 900 ქვემეხი და ნაღმნსატყორნი, რომლებზედაც იგი წერს, იყო არა მიტოვებული, არამედ დაკარგული უ - კ - ა - ნ - დ - ა - ხ - ე - ვ - ი - ს - ა - ს“. ასე დაწერა კიდეც. დანაწევრებით. და მეც მაშინვე გავიგე, თუ რა უნდათ ჩემგან. უნდათ ამიხსნან, რომ თუ არ იქნებოდა ომი, მაშინ წითელი არმია ერთ ქვემეხსაც კი არ დაკარგავდა. ხოლო თუ ომის შემთხვევაში მოწინააღმდეგე შეტევაში ხელს არ შეუშლიდა, მაშინაც წითელი არმია არ დაკარგავდა ამდენ სამხედრო ტექნიკას. მაგრამ მოწინააღმდეგე თავხედურად, უცერემონიოდ და – რაც ყველაზე უფრო მთავარია – სრულიად მოულოდნელად დაგვესხა თავზე. არ აძლევდა იგი წითელ არმიას საშუალებას რომ ეომა მშვიდად, გრძნობით, აზრიანად, ძალების და საშუალებათა განაწილებით. აი ასეთი საზიზღარი მოწინააღმდეგის გამო წარმოიქმნა კიდეც უ - კ - ა - ნ - დ - ა - ხ - ე - ვ - ა. ხოლო ამ ჯადოსნური სიტყვის („უკანდახევა“) ხმამაღლა წარმოთქმა კი, ჩემი ანონიმური მლანძღველისა და მის მხარდამჭერთა ლეგიონის აზრით, წარმოადგენს იმ შელოცვას, რომელიც ერთბაშად ათავისუფლებს ყველას ფიცისაგან, ბრძანებების, წესდებებისა და დარიგებათა შესრულების ვალდებულებისაგან. საკითხი იმის შესახებ (რომელიც ჩემი აზრით – თავის თავად შემოდის), თუ მაინც რა იყო მიზეზი, და რა – შედეგი, არც კი განიხილება. ბედუკუღმართი „უკანდახევა“ აღიქმება როგორც რაღაც სტიქიური უბედურება, როგორც საპატივსაცემო, „ობიექტური“ (ე. ი. ადამიანთა მოქმედებაზე ან უმოქმედობაზე არ დამოკიდებული) მიზეზი, რომელიც ამართლებს შეიარაღების ასტრონომიული რაოდენობის დაკარგვას. 

თუმცა კი, ჩემს კრიტიკოსებს ყველაფერი ეს ასევე თავად არ მოუგონიათ. მათ უბრალოდ გააგრძელეს დიდი ხნის ტრადიცია. მსგავსი შინაარსის ყველაზე პირველი ტექსტი (ჩემთვის ცნობილთაგან, არ გამოვრიცხავ, რომ არის უფრო ადრეული ნიმუშებიც) იქნა დაწერილი 1941 წ. 6 ივლისს. ეს გახლავთ ბრძანება # 2, 11-ე არმიის ჯარებს (ჩრდილო-დასავლეთის ფრონტი). დოკუმენტს ხელი მოაწერა არმიის სამხედრო საბჭოს სამივე წევრმა (არმიის ჯარების სარდალმა გენერალ-ლეიტენანტმა მოროზოვმა, არმიის შტაბის უფროსმა გენერალ-მაიორმა შლემინმა, სამხედრო საბჭოს წევრმა ბრიგადის კომისარმა ზუევმა). წითელ არმიაში დადგენილი ბრძანებათა გაფორმების წესის შესაბამისად თარიღის (1941 წ. 6 ივლისი) შემდეგ მითითებული იყო ადგილი, სადაც იმყოფებოდა 11-ე არმიის შტაბი. ეს ადგილია – იდრიცა, დაბა და სარკინიგზო სადგური ფსკოვის ოლქის სამხრეთში, დაახლოებით 80 კმ ჩრდილოეთით ბელორუსული პოლოცკიდან. მკაცრად რომ ვთქვათ, ამით უკვე ყ ვ ე ლ ა ფ ე რ ი ა ნათქვამი. ომის 15-ე დღეს 11-ე არმიის შტაბი აღმოჩნდა 450 კმ მანძილზე სწორი ხაზის გამოყოლებით სახელმწიფო საზღვრიდან. ასეთ მანძილზე უკან დახევა 15 დღეში შეუძლებელია. შეიძლება გამოქცევა, მაგრამ ესეც უკიდურესად მომქანცველია – თუ არ მიატოვებ ყველა მძიმე საგანს (შაშხანებს, ყუმბარებს, ტყვიამფრქვევებს, ნაღმსატყორცნებს, ზარბაზნებს...) რაც უშლის ხელს მარათონულ რბოლას. 

ჩრდილო-დასავლეთის ფრონტის განადგურების გარემოებათა და ქრონოლოგიის მსგავსი ანალიზი გადის ჩვენი წიგნის ფარგლებიდან. შემოვიზღუდებით მხოლოდ ძალზედ მოკლე ციტირებით მონოგრაფიისა „1941 წელი – გაკვეთილები და დასკვნები“, გამოცემულის 1992 წ. მაშინ ჯერ კიდევ დსთ-ის გაერთიანებული შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის სამხედრო ისტორიკოსთა ჯგუფის მიერ: 

„...26 ივნისს უკანდახეული ჯარების მდგომარეობა მკვეთრად გაუარესდა... 11-ე არმიამ ტექნიკის 75 %-მდე და პირადი შემადგენლობის 60 %-მდე დაკარგა. მისი სარდალი გენერალ-ლეიტენანტი ვ. ი. მოროზოვი საყვედურობდა ფრონტის სარდალს გენერალ-პოლკოვნიკ თ. ი. კუზნეცოვას უმოქმედობაში... ფრონტის სამხედრო საბჭოში მიიჩნიეს, რომ მოროზოვს არ შეიძლებოდა ასეთი უხეში ფორმით მოეხსენებინა, ამასთან თ. ი. კუზნეცოვმა გააკეთა მცდარი დასკვნა, რომ არმიის შტაბი ვ. ი. მოროზოვთან ერთად ტყვედ ჩავარდა და მტრის კარნახის ქვეშ მუშაობს... სარდლობაში უთანხმოებები წარმოიქმნა...“ 

სწორედ იმავე დღეს, 1941 წ. 26 ივნისს, დაუგავპილსის რაიონში ჩაბარდა ტყვედ ჩრდილო-დასავლეთ ფრონტის შტაბის ოპერატიული სამმართველოს უფროსი გენერალ-მაიორი ტრუხინი (შემდგომში ტრუხინი აქტიურად თანამშრომლობდა გერმანელებთან, სათავეში ჩაუდგა ვლასოვური „არმიის“ შტაბს და თავისი სიცოცხლე დაასრულა სახრჩობელაზე 1946 წ. 1 აგვისტოს) [20, გვ. 164]. 11-ე არმიის ნარჩენებსა და მის შტაბს ეძებდა სადაზვერვო ავიაცია. არა გერმანული ავიაცია – არამედ ჩვენი. 30 ივნისს ძებნა წარმატებით იქნა დასრულებული. ამ დღეს მოსკოვიდან ჩ-დ. ფ-ის სარდლის მისამართით წავიდა ტელეგრამა, ხელმოწერილი გ. კ. ჟუკოვის მიერ: „სადგურ დოვგილიშკას, კოტლიანის რაიონში, ტყეებში სვენცჲანის დასავლეთით ნაპოვნია ჩრდილო-დასავლეთის ფრონტის 11-ე არმია, რომელიც უკან იხევს კაუნასის რაიონიდან. არმიას არ გააჩნია საწვავი, ჭურვები, სურსათ-ფურაჟი. არმიამ არ იცის ვითარება და თუ რა აკეთოს...“ სხვა სიტყვებით, არმიის ნარჩენები იმყოფებოდნენ 150–200 კმ-ზე საზღვრიდან, და კიდევ 100 კმ-ზე დაუგავის (დასავლეთ დვინის) დასავლეთით. აღმოსავლეთისკენ პოლოცკთან და იდრიცასთან შეძლო გადმოსვლა პრაქტიკულად მხოლოდ 11-ე არმიის შტაბმა. ასეთ დასკვნამდე შიძლება მივიდეთ მოხსენების საფუძველზე, რომელიც 1941 წ. 4 ივნისს გაგზავნა მოსკოვში ჩრდილო-დასავლეთ ფრონტის შტაბის ახალმა უფროსმა გენერალ-ლეიტენანტმა ნ. ვატუტინმა (უწინდელი შტაბის უფროსი იქნა დაპატიმრებული და 1941 წ. ოქტომბერში დახვრეტილი). ვატუტინმა მოახსენა ჟუკოვს იმ ნაწილებისა და შენაერთების სრული ჩამონათვალი, რომლების აღმოჩენაც მან შეძლო. 

მრავალგვერდიან მოხსენებაში ის დივიზიებიც კია მითითებული, რომელთაგან დარჩა მარტო ნომერი, საბრძოლო დროშა და სადღაც 500 მებრძოლი ორიოდე ქვემეხით. 11-ე არმიის შესახებ სიტყვა-სიტყვით შემდეგია ნათქვამი: „11-ე არმიაზე (16-ე მსროლელი კორპუსი, 29-ე მსროლელი კორპუსი, 179-ე და 184-ე მსროლელი დივიზიები, მე-5, 33-ე 128-, 188-, 126-, 23-ე მსროლელი დივიზიები, 84-ე მოტორიზებული დივიზია, მე-2 სატანკო დივიზია, მე-5 სატანკო დივიზია, ტანკსაწინააღმდეგო თავდაცვის 10-ე არტბრიგადა, 429-ე საჰაუბიცე საარტილერიო პოლკი, მე-4 და 30-ე საპონტონო პოლკები) ცნობები არ არის“. 

ყველაფერ ეს შეგვიძლია ორ სიტყვაზე დავიყვანოთ: „სრული განადგურება“. და აი 1941 წ. 6 ივლისს ამ განადგურებული არმიის სარდალი გამოსცემს ასეთ ბრძანებას: 

„I. არმიის ჯარებმა დაასრულეს დიდი და საპასუხისმგებლო ამოცანის შესრულება მოწინააღმდეგის ალყიდან გამოსვლაში და თავს იყრიან ჩვენი ჯარების ხაზის უკან ახალ რაიონებში. ომის პირველივე დღიდან არმიის პირადმა შემადგენლობამ გვიჩვენა თავდადებული ერთგულება ჩვენი დიადი საბჭოთა სამშობლოსა და კომუნისტური პარტიისადმი. ყველა ჩვენი შენაერთი და ნაწილი ვაჟკაცობითა და სიმედგრით იგერიებდა მტრის ვერაგულ თავდასხმას, აყენებდა რა მას უუზარმაზარეს დანაკარგებს. ბევრი ჩვენი ქვედანაყოფი არ დაიბნა და ღირსეულად ასრულებდა თავის ამოცანებს, იმყოფებოდა რა აღმატებული მოწინააღმდეგის ალყაში. არმიის ნაწილებმა პირველ ბრძოლებში მიაღწიეს იმას, რომ მტერი შემდგომ დღეებში სიფრთხილითა და შიშით მოჰყვებოდა ჩვენს უკანდახეულ ნაწილებს. (ხაზგასმულია ჩემს მიერ – მ. ს.) 

II. ვ ბ რ ძ ა ნ ე ბ: 

ა) ფართოდ აუხსენით მეთაურთა, უფროსებისა და წითელარმიელთა მთელ შემადგენლობას ვითარება და არმიის ალყიდან გამოსვლის პირობები. ფართოდ აუხსენით ყველა მებრძოლსა და მეთაურს, რომ არმიის ნაწილები საბრძოლო მოქმედებათა მთელი პერიოდის მანძილზე მოწინააღმდეგის შემოტევის ქვეშ უკან იხევდნენ მხოლოდ ამა წლის 22 ივნისს მოულოდნელი თავდასხმისას. არც ერთ შემდგომ ბრძოლაში, რომლებსაც არმიის ნაწილები მტრის აღმატებულ ძალებთან აწარმოებდნენ, უკანასკნელმა წარმატებას ვერ მიაღწია. ჩვენ უკან ვიხევდით შექმნილი სართო ვითარების გამოისობით“. 

აი ასე. არა უწესრიგო უკანდახევამ ფორსირებული მარშის ტემპში (25 კმ დღეში), არა საბრძოლო ტექნიკის დაკარგვამ და მასობრივმა დეზერტირობამ (რით შეიძლება კიდევ აიხსნას „უკანდახეული ჯარების პირადი შემადგენლობის 60 %-ის“ დაკარგვა უკანდახევის მე-5 დღეზე და პირადი შემადგენლობის თითქმის სრული არარსებობა ამ უცნაური „უკანდახევის“ 13-ე დღეზე?) შექმნეს ფრონტზე ბალტიისპირეთში სავსებით განსაზღვრული „ვითარება“, არამედ თავის თავად შექმნილი „საერთო ვითარებაა“ გამოცხადებული ყველა უბედურების პირველ მიზეზად. ყველაფერ ამასთან ერთად გენერალ მოროზოვის ლოგიკის გაგება შეიძლება – ომი ჯერ კიდევ იწყებოდა, და მას სურდა მწყობრში დარჩენილი არცთუ ბევრი მებრძოლები გაემხნევებინა. ბრძანება # 2 – ეს, არსებითად, სამხედრო პროპაგანდის დოკუმენტია, რომელსაც განსაზღვრების მიხედვით არ აქვს უფლება იყოს სიმართლის შემცველი. და ამ თვალსაზრისით ხდება ჯეროვანი (მისაღები) სრულიად ფარსისეული ფრაზაც მოწინააღმდეგის შესახებ, რომელიც „სიფრთხილითა და შიშით“ მოიპარებოდა „შექმნილი ვითარების“ ძალით გამოქცეული წითელი არმიის კვალდაკვალ. 

გენერალ მოროზოვის გაგება შეიძლება. გაცილებით უფრო ძნელია გაუგო მარშალ გ. კ. ჟუკოვს, როცა მან სავსებით მშვიდობიან ვითარებაში, ომის დასრულებიდან ათეულობით წლის შემდეგ, ფიქრობდა რა თავის მოგონებებში „დროებით წარუმატებლობათა“ მიზეზებზე, გადაწყვიტა მოწინააღმდეგეზე დაეჩივლა: 

„არც თავდაცვის სახ(ალხო)კომი(სარი), არც მე, არც ჩემი წინამორბედები ბ. მ. შაპოშნიკოვი და კ. ა. მერეცკოვი, არც გენერალური შტაბის ხელმძღვანელი შემადგენლობა არ ვფიქრობდით, რომ მოწინააღმდეგე ჯავშანსატანკო და მოტორიზებული ჯარების ასეთ მასას მოუყრის თავს და გამოიყვანს მათ პირველივე დღეს მძლავრი კომპაქტური დაჯგუფებებით ყველა სტრატეგიულ მიმართულებაზე გამანადგურებელი გამკვეთავი დარტყმების მოყენების მიზნით“ [15, გვ. 282]. 

მიაქციეთ ყურადღება იმას, თუ როგორაა აგებული ფრაზა. მარშალ ჟუკოვს მშვენივრად ესმის ამ სიტყვების მთელი აბსურდულობა და სიცრუე და ამიტომ დაუყოვნებლივ წერს თავისთან თანაავტორებად უკეთეს ქვეყანაში დიდი ხნის წინ წასულ მარშლებს ტიმოშენკოს, შაპოშნიკოვს, მერეცკოვს, და ბოლოს კი – მთელს „ხელმძღვანელ შემადგენლობას გენერალური შტაბისა“ ერთიანად (ე. ი. ვატუტინს, ვასილევსკისა და სხვებს). და რამ გააკვირვა ასე გამარჯვების დიადი მარშალი? თქვენ არ ელოდით, რომ მოწინააღმდეგე შექმნის მძლავრ დამრტყმელ დაჯგუფებებს მისთვის (და არა თქვენთვის) ხელსაყრელ სტრატეგიულ მიმართულებებზე? თქვენ არ ფიქრობდით, რომ მოწინააღმდეგე შეეცდება მოგაყენოთ „გამანადგურებელი გამკვეთი დარტყმები“? და მაშინ რას ელოდით? ალერსიან მორტყმას უკანალზე? იმას, რომ გერმანელები შეკრებენ უკვე გამოჯანმრთელების გზაზე დამდგართა თითო-თითო ასეულს ყოველი საარმიო ჰოსპიტლიდან და გამოგზავნიან მათ უწვრილესი ძეწკვის სახით პირდაპირ პოლესჲეს ჭაობებში? და საიდან მოვიდა ასეთი სასიკეთო მოლოდინები? 

ოპერატიული ხელოვნების მთავარი აქსიომაა – ძალების კონცენტრაცია. ეს იცის ასეულების ზემდეგთა სკოლის თითოეულმა კურსდამთავრებულმა. ყოველი ახალწვეული ჯარისკაცი რწმუნდება ამაში საკუთარი გამოცდილებით, პირველივე გასვლისას ველზე (ტყეში). ნამცეცა კოღო ერთ გრამზე უფრო ნაკლები წონით გამანადგურებელი გამკვეთი დარტყმით ხვრეტს ადამიანის სქელ ტყავს. რატომ ახერხებს ის ამას? იმიტომ, რომ უმნიშვნელო კოღოსეული ძალა ამ კოღოს ნესტრის მახვილი წვერის მიკროსკოპულ უბანზეა კონცენტრირებული. 1941 წლის ზაფხულისათვის თითოეული სამხედრო სპეციალისტისათვის იყო ცნობილი, რომ ვერმახტის სარდლობას სავსებით აქვს გაცნობიერებული კონცენტრაციის ძირითადი პრინციპი და ოსტატურადაც ახდენს პრაქტიკაში მის რეალიზებას. იყო უკვე იმ დროისათვის ომის გამოცდილება პოლონეთში, იყო ბრწყინვალედ ჩატარებული ოპერაცია საფრანგეთის ჩრდილოეთში. უკანასკნელი მაგალითი შეიძლება განსაკუთრებით კაშკაშა მაგალითად ჩაითვალოს. 

სტრატეგიის დონეზე გერმანელებმა გამოავლინეს თავიანთი მომხრეობა მთელი ძალებისა და საშუალებათა კონცენტრაციის იდეისადმი მთავარი ამოცანის გადაწყვეტისათვის იმით, რომ მათ ხელში არსებული 156 დივიზიიდან საფრანგეთთან და მის მოკავშირეებთან ომისათვის იქნა გამოყოფილი 136 დივიზია (87 %). დანიის, პოლონეთის, ჩეხოსლოვაკიის, ავსტრიისა და საკუთრივ გერმანიის უზარმაზარ სივრცეებზე რჩებოდა სულ 13 დივიზია (კიდევ 7 დივიზია აწარმოებდა საბრძოლო მოქმედებებს ნორვეგიაში). ლჲუფტვაფეს მთელი ძალების კონცენტრაცია მარტო ერთადერთ მიმართულებაზე სულაც „რუსულ რულეტკაში“ აზარტული თამაშის დონემდე იქნა დაყვანილი. კჲონიგსბერგის, ბრესლაუს, დრეზდენის, ნჲურნბერგის, ვენის ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის (ჰწთ) ოკრუგებიდან იქნა მოხსნილი ყველა გამანადგურებელი, პირწმინდად. ბერლინის ჰწთ-ის ზონაში იქნა დატოვებული მე-3 გამანადგურებელი ესკადრის შტაბი და მისი ერთ-ერთი გამანადგურებელი ჯგუფი (II/JG-3). სულ 49 თვითმფრინავი, მათგან 1940 წ. 10 მაისის მდგომარეობით მხოლოდ 39 გამართული [24]. 

ოპერატიულ დონეზე ძალთა კონცენტრაციის პრინციპი ასეთივე განუხრელი სიმტკიცით იქნა რეალიზებული. რაიხის დასავლეთ საზღვრის საერთო სიგრძე შეადგენდა 650 კმ (ბაზელიდან სამხრეთში ჰოლანდიის არნემამდე ჩრდილოეთში). მეორეხარისხოვან მიმართულებებზე, საერთო სიგრძით 300 კმ, იყო დატოვებული სულ 17 დივიზია, სამაგიეროდ შეტევის ზოლში (ჰოლანდიასთან, ბელგიასთან და ლჲუქსემბურგთან საზღვარზე) უკვე პირველ ეშელონში (უმაღლესი სარდლობის რეზერვების ჩაუთვლელად) პირველსავე დღეებში იქნა შეყვანილი ბრძოლაში 77 დივიზია, მათ რიცხვში ყველა სატანკო და ყველა მოტორიზებული. მთავარი დარტყმის მიმართულებაზე, 130 კმ ფრონტზე ლჲეჟიდან სედანამდე, იყო თავმოყრილი 7 სატანკო დივიზია 10-დან და 5 მოტორიზებული დივიზია 5-დან. ესეც ცოტაა – 15 მაისს გარღვევის უბანზე იქნა გადმოსროლილი კიდევ ერთი სატანკო კორპუსი (2 სატანკო დივიზია) ბელგიიდან. გამანადგურებელმა დარტყმამ შეტეხა ფრანგული და ბრიტანული არმიების თავდაცვა. ორი კვირის შემდეგ, 1940 წ. 24 მაისს, გერმანული ტანკები ლა-მანშთან გავიდნენ. 

ამის შესახებ მაშინ მსოფლიოს ყველა გაზეთი წერდა („პრავდასა“ და „იზვესტიას“ ჩათვლით). მასობრივ გაზეთებში (რომ არაფერი ვთქვათ უკვე სპეციალიზებულ სამხედრო გამოცემებზე) ქვეყნდებოდა რუკები პატარა ისრებით. კარგით, ვივარაუდოთ, რომ წითელი არმიის გენერალური შტაბის უფროსს გაზეთების წასაკითხად არ ეცალა. და ეს ხომ არც არის საჭირო – ინფორმაციის შესაკრებად მასა და თავდაცვის სახკომ ტიმოშენკოს სხვა სტრუქტურები, სხვა წყაროები ჰქონდათ. კერძოდ, ომის სულ დაწყებამდე მოსკოვში იმყოფებოდნენ სამხედრო ატაშეები ორივე მხარისა: გამარჯვებული გერმანიის და დამარცხებული საფრანგეთის. იყო თუ დასავლეთში კამპანიის მსვლელობა და შედეგი ვისთან განეხილათ... 

მაგრამ – შეიძლება, ჩვენ სხვა რამეზე ვკამათობთ? შესაძლოა, ჟუკოვი გამოუთქმელად განაცვიფრა არა საზიზღარი მოწინააღმდეგის მიერ დამრტყმელი დაჯგუფებების შექმნის თავად ფაქტმა „გამანადგურებელი გამკვეთი დარტყმების“ მოსაყენებლად, არამედ იმან, რომ ამ დაჯგუფებათა შემადგენლობაში იყო ჩართული „ჯავშანსატანკო და მოტორიზებული ჯარების ასეთი მასა“! და ამ საკითხზეც შეგვიძლია დღეს სრულიად ერთმნიშვნელოვნად ვუპასუხოთ. მართლაც, „ასეთ მასას“ არც ჟუკოვი, არც ტიმოშენკო, არც თვითონ სტალინი არ ელოდნენ. 

90-იანი წლების დასაწყისში იქნა გამოქვეყნებული საბჭოთა სტრატეგიული სამხედრო დაგეგმვის ზოგიერთი დოკუმენტი, რომლებიც გვაძლევენ საშუალებას მივცეთ სავსებით კონკრეტული პასუხი იმაზე, თუ მოწინააღმდეგის სახელდობრ როგორ ძალებთან შეხვედრას მოელოდა პირველ ბრძოლებში საბჭოთა კავშირის უმაღლესი სამხედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობა, და როგორი „მასის ჯავშანსატანკო და მოტორიზებული ჯარების“ მონაწილეობით. ერთადერთი კითხვა, რომელზედაც მე ზუსტი პასუხი არ გამაჩნია, – არის ის, თუ როგორ დაუშვა ამხანაგ გარეევის უწყებამ ასეთი მასალების გამოქვეყნება? თუმცა კი, აქაც არ არის დიდი გამოცანა. ჟუკოვის მემუარები იქნა გამოქვეყნებული ასობით ათას ეგზემპლჲარად, ციტირებული ათეულობით მილიონ საგაზეთო და საჟურნალო პუბლიკაციაში, მოყოლილი ეგრეთ წოდებული „დოკუმენტური“ ფილმების ასეულობით მილიონი კინო- და ტელემაყურებლისათვის. ქვემოთ ციტირებული დოკუმენტები იყო გამოქვეყნებული სპეციალისტების უკიდურესად ვიწრო წრისთვის ცნობილ „მალინოვკაში“ („ჟოლოსფერა“) (ორტომეულ კრებულში „რუსეთი-XX საუკუნე. დოკუმენტები. 1941 წელი“, რომელმაც ასეთი მეტსახელი ჟოლოსფერი ყდის გამო მიიღო), რომელიც უკვე დიდი ხანია ბიბლიოგრაფიულ იშვიათობადაა ქცეული. ასე რომ გარეევი და გარეეველები არაფრით განსაკუთრებულად არ რისკავდნენ... 

თუმცა კი, საქმის არსს დავუბრუნდეთ. სტრატეგიული დაგეგმვის თითოეული ცნობილი დოკუმენტი იწყებოდა განყოფილებით, რომელიც იყო მიძღვნილი მოწინააღმდეგის (მოწინააღმდეგეთა) ჯარების დაჯგუფების შესაძლო შემადგენლობის შეფასებისადმი. მრავლობითი რიცხვი აქ იქნება ჯეროვანი, რადგანაც საბჭოთა ხელმძღვანელობა უცვლელად რთავდა დასავლეთში სსრკ-ის მოწინააღმდეგეთა შემადგენლობაში ფინეთს, რუმინეთს, უნგრეთს, იტალიას, და ამასთან უკანასკნელთა შეიარაღებული ძალების რიცხოვნების საკითხში სრულიად ფანტასტიკური ვარაუდებიც გამოითქმებოდა. ასე, მარტის გეგმის მიხედვით (1941 წ.) უნგრეთის არმიის დაჯგუფების შემადგენლობაში საბჭოთა საზღვარზე ივარაუდებოდა 20 დივიზიის არსებობა, იმ დროს რაც ფაქტიურად უნგრეთმა კარპატებში, საბჭოთა უკრაინასთან საზღვარზე გასალა სულ 3 ბრიგადა, რაც შეესაბამება 1,5 „საანგარიშო დივიზიას“. ვითვალისწინებთ რა, რომ ვერმახტისა და, მაგალითად, რუმინული არმიის დივიზიების საბრძოლო ფასეულობა უბრალოდ ვერშეთავსებადია, ამიტომ მხოლოდ მთავარი მოწინააღმდეგის – გერმანიის შეიარაღებული ძალების მოსალოდნელ და რეალურ რიცხოვნებათა შედარებით შემოვიფარგლებით. აღქმის მოხერხებულობისათვის ინფორმაციას შევიყვანთ შემდეგ ცხრილში. 

. . ქვეითი . . . . . სატანკო . . . .მოტორიზებუ- . . . . ტანკები . . . თვითმ- 

დივიზიები . . დივიზიები . . ლი დივიზიები . . . . . . . . . . . . . .ფრინავები 

1. „მოსაზრებები სსრკ შეიარაღებული ძალების სტრატეგიული გაშ- 

ლის საფუძვლების შესახებ“, 1940 წლის 18 სექტემბერს 

. . . 145 . . . . . . . . . . .17 . . . . . . . . . . . . .8 . . . . . . . . . . . . 10 000 . . . . . 13 000 . . . 

2. „სსრკ შეიარაღებული ძალების სტრატეგიული გაშლის დაზუსტე- 

ბული გეგმა“, 1941 წლის 11 მარტს 

. . . 165 . . . . . . . . . . .20 . . . . . . . . . . . . 15 . . . . . . . . . . . . 10 000 . . . . . 10 000 . . . 

3. „მოსაზრებები საბჭოთა კავშირის ძალების სტრატეგიული გაშლის 

გეგმის შესახებ გერმანიასა და მის მოკავშირეებთან ომის შემთხვევი- 

სათვის“, 15 მაისი 1941 წ. 

. . . 141 . . . . . . . . . . 19 . . . . . . . . . . . . 15 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

4. არმიათა ჯგუფების „ჩრდილოეთი“, „ცენტრი“, „სამხრეთი“ ფაქტიური 

შემადგენლობა, 1941 წ. 22 ივნისს 

. . . . 84 . . . . . . . . . . .17 . . . . . . . . . . . . 14 . . . . . . . . . . . . . .3628 . . . . . . . .2500 . . . . 

შენიშვნა: რიცხვში 84 ქვეითი დივიზია ჩართულია 4 მსუბუქი ქვეითი, 2 სამთო-მსროლელი და 1 საკავალერიო დივიზიები; 

      14 მოტორიზებული დივიზიის რიცხვში ჩართულია „ესესის“ 4 მოტორიზებული დივიზიაც; 

      900-ე მოტორიზებული ბრიგადა და მოტორიზებული პოლკი „დიდი გერმანია“ გათვალისწინებული არიან როგორც ერთი „საანგარიშო“ მოტორიზებული დივიზია. 

დაკვირვებულმა მკითხველმა ალბათ მიაქცია ყურადღება ერთ უცნაურობას: ვერმახტის სატანკო დივიზიების ფაქტიური რიცხვი ცოტათი ნაკლებია მოსალოდნელზე (17 ნაცვლად 19–20-ისა), ასევე ტანკებიც სამჯერ ნაკლები აღმოჩნდა. ეს ბეჭდვის შეცდომა არ არის. ეს ერთის მხრივ – საბჭოთა დაზვერვის მუშაობის ხარისხია, რომელიც ვარაუდობდა, რომ ვერმახტის სატანკო დივიზიაში შეიძლება ნახევარ ათასამდე ტანკი ყოფილიყო, მეორეს მხრივ კი – ის, რასაც საბჭოთა ისტორიოგრაფიაში ეწოდებოდა „ვერმახტის მომზადების განსაკუთრებულობანი სსრკ-ზე თავდასასხმელად“. ამ მომზადების ფარგლებში ჰიტლერმა გადაეწყვიტა სატანკო დივიზიების რიცხვი ორჯერ გაეზარდა. „განსაკუთრებულობა“ იმაში მდგომარეობდა, რომ ეს იქნა გაკეთებული სწორედ იმ სახით, რომლითაც კოლმეურნეობებში უცვლელად აღწევდნენ რძის რეკორდულ მონაწველებს, – განზავების მეთოდით. ვერმახტის სატანკო დივიზიის საშტატო შემადგენლობა იქნა შეცვლილი, და ორი სატანკო პოლკის ნაცვლად დივიზიაში დატოვეს ერთი (მართალია, ამ დროს ზოგიერთ დივიზიაში სატანკო პოლკი შეიცავდა სამ ბატალიონს ორის ნაცვლად, როგორც იყო ადრე). საბოლოო ჯამში 1941 წ. 22 ივნისის დილას ტანკების რაოდენობა ვერმახტის ერთ სატანკო დივიზიაში აღმოსავლეთის ფრონტზე თავსდებოდა დიაპაზონში 265-დან (მე-7 სატანკო დივიზია) 143-მდე (მე-9 და 11-ე). სტალინი ასეთ თამაშებს არ მიჰყვებოდა. წითელი არმიის სატანკო დივიზიების რიცხვის სწრაფი ზრდის მიუხედავად (61-მდე ომის დასაწყისისათვის), ტანკების საშტატო რაოდენობა ერთ დივიზიაში შემცირდა მეტად უმნიშვნელოდ: 413-დან 1940 წ. ივლისის საშტატო განრიგით 375-მდე 1941 წ. შტატის მიხედვით [7, გვ. 277]. 

ყველაზე მეტად ფანტასტიკური იყო საბჭოთა დაზვერვის წარმოდგენები ლჲუფტვაფეს საბრძოლო შემადგენლობის შესახებ. ასე, „მგწა-ის გენშტაბის სადაზვერვო სამმართველოს სპეცშეტყობინების“ (1941 წ. 11 მარტისა) მონაცემებით, გერმანელებს შეეძლოთ აღმოსავლეთის ფრონტზე გამოეყვანათ 3820 გამანადგურებელი, 4090 ორმოტორიანი ბომბდამშენი, 1850 მოპიკირე „იუნკერს-87“. ბრძოლისათვის მზადმყოფი თვითმფრინავების ფაქტიური რიცხვი კი 1941 წ. 22 ივნისისათვის იყო: გამანადგურებლებში 3,5-ჯერ ნაკლები, ბომბდამშენებში – 4-ჯერ ნაკლები, მოპიკირე ბომბდამშენებში კი – 7-ჯერ ნაკლები. გერმანული ავიაციის სუსტი ძალები იმდენად ცოტა იყო – როგორც წითელი არმიის სამხედრო-საჰაერო ძალების (სჰძ) რიცხოვნებასთან შედარებით, ისე საბჭოთა დაზვერვის პროგნოზებთან შედარებითაც, – რომ ჩრდილო-დასავლეთის ფრონტის შტაბის მოხსენებაში # 3, რომელსაც 1941 წ. 22 ივნისის დღის 12 საათზე მოეწერა ხელი, იყო ნათქვამი სიტყვა-სიტყვით შემდეგი: „მოწინააღმდეგეს ჯერ არ შემოუყვანია მოქმედებაში სჰძ-ის მნიშვნელოვანი ძალები, იფარგლება რა ცალკეული ჯგუფებისა და ერთეული თვითმფრინავების მოქმედებით“. ეს 41-ე წლის 22 ივნისის შესახებაა ასეთი რამ დაწერილი, როდესაც მოწინააღმდეგის ავიაცია ვითომდა თავს დაგვესხა და ნახევარი დღის განმავლობაში გაანადგურა მთელი საბჭოთა ავიაცია პირდაპირ მიწაზე. „მშვიდობიანად მძინარე აეროდრომებ“-ზეო... 

ალბათ, იმისათვის, რათა განსახილველმა ფრაზამ გ. კ. ჟუკოვის მოგონებებიდან შეიძინოს აზრი და დამაჯერებლობა, უნდა მოვაშოროთ იქიდან ყველა ზედმეტი სიტყვა და დავუმატოთ სამი საჭიროც. აი მაშინ მიიღება რაღაც სავსებით გონივრული. მაგალითად: 

„არც თავდაცვის სახკომი, არც მე, არც ჩემი წინამორბედები, ბ. მ. შაპოშნიკოვი და კ. ა. მერეცკოვი, არც გენერალური შტაბის ხელმძღვანელი შემადგენლობა არ ვფიქრობდით, რომ მოწინააღმდეგე ა ს ე თ ი / მ ც ი რ ე / ძ ა ლ ე ბ ი თ / შ ე ძ ლ ე ბ ს გამანადგურებელი გამკვეთი დარტყმების მოყენებას“. და მხარეთა ძალების რეალური თანაფარდობის გათვალისწინებით ეს სავსებით სწორი განსაზღვრება გახლდათ. 

თავი 2 „შეტევა წარმოადგენს აღმატების გამოხატულებას“ 

პირველი პუბლიკაციები, რომლებშიც იქნა მითითებული წითელი არმიის რეალური რიცხოვნება ომის წინ, მოყვანილი იყო მონაცემები ტანკებისა და თვითმფრინავების რაოდენობისა და წარმოების შესახებ, შედგა ჯერ კიდევ გასული საუკუნის 80-იანი წლების მიწურულს. თითქმის ოცი წლის წინ. და არაფერი. ვერავინ ვერაფერი ვერ შენიშნა. დაბეჭდა, მაგალითად «Военно-исторический журнал»-მა (სსრკ თავდაცვის სამინისტროს ოფიციალურმა, შენიშნეთ, ბეჭდურმა ორგანომ) შორეულ 1989 წ. [# 4] ცხრილი, რომელშიც იყო ჩამოთვლილი მექკორპუსები, გაშლილი დასავლურ საზღვრისპირა ოკრუგებში, და მოყვანილი რაოდენობა ტანკებისა მათში. ნოლი ემოცია. მაგრამ საკმარისი იყო რამდენიმე „მოყვარულ-ისტორიკოსს“ მიექცია განათლებული საზოგადოების ყურადღება იმაზე, რომ, აღმოჩნდა, მექკორპუსები წითელ არმიაში იყო უფრო მეტი, ვიდრე სატანკო დივიზიები – გერმანელებთან, საკმარისი იყო მხოლოდ ამ „მოყვარულებს“ აეღოთ ხელში გამართული კალკულატორები და მოეხსენებინათ მკითხველებისათვის, რომ, მაგალითად, სამხრეთ-დასავლეთისა და სამხრეთის ფრონტების ჯარებს ჰყავდათ შეიარაღებაში 5826 ტანკი, ხოლო გერმანული არმიების ჯგუფს „სამხრეთს“ – სულ 728, საკმარისი იყო მხოლოდ ზოგიერთ, განსაკუთრებით თავაშვებულ „ისტორიის ფალსიფიკატორს“ ხმამაღლა განეცხადებინა იმის შესახებ, რომ 5826 უფრო მეტია, ვიდრე 728... და რა დაიწყო აქ... რამდენი ყვირილი, რამდენი პრეტენზია... „ეს არ შეიძლება იყოს, იმიტომ რომ არ შეიძლება იყოს არასდროს! ეს თქვენ საიდან აიღეთ? წარმოადგინეთ დოკუმენტები! არა, ორიგინალები სტალინის პირადი ხელმოწერით! მე ხომ ჯერ კიდევ სკოლაში მარია ივანოვნა მიყვებოდა მოწინააღმდეგის მრავალჯერადი აღმატებულობის შესახებ...“ ძვირფასო ამხანაგებო, კეთილო ბატონებო – და რატომ არ სთხოვდით მარია ივანოვნას დოკუმენტებს სტალინის ხელმოწერით? რატომ ვერ ამჩნევთ დოკუმენტებისა და ფაქტების პუბლიკაციას, მაგრამ ასე მქუხარედ რეაგირებთ იმ აშკარა შედეგებზე, რომლებიც ამ ფაქტების საფუძველზეა გაკეთებული? 

ხოლო რაც შეეხება ნამდვილად უპირველეს საკითხს აქ და შემდგომში მოყვანილი ციფრების სარწმუნოობის შესახებ, ამის თაობაზე შეიძლება აღინიშნოს ორი მომენტი. პირველი. ორიგინალები დოკუმენტებისა სტალინის საკუთარი ხელმოწერით ჩემს პირად არქივში არ არის. დოკუმენტები, რომლებზედაც მე ვმუშაობდი სახელმწიფო და სამხედრო არქივებში (მაგალითად, ეგრეთ წოდებული პოლიტბიუროს სხდომათა ოქმების „საგანგებო საქაღალდეები“, რომლებიც ინახება РГАСПИ-ში, ან სსრკ სახკომსაბჭოსთან არსებული თავდაცვის კომიტეტის სხდომათა ოქმები, ახლახანს განსაიდუმლოებულები ГАРФ-ში), წარმოადგენენ (უმეტეს წილად) მანქანაზე ნაბეჭდ ასლებს. თეორიულად რომ ვიმსჯელოთ, გასული 60 წლის მანძილზე ისინი შეიძლებოდა კიდეც გაეყალბებინათ. ზუსტად ასევე შეიძლება იყოს ფალსიფიცირებული ის დოკუმენტებიც, რომლებიც „მალინოვკაშია“ გამოქვეყნებული [4. 6], და „საბრძოლო დოკუმენტების კრებულთა“ (СБД) 42 ტომიც, და ჩემს მიერ მუდმივად ციტირებულ მონოგრაფიებში მოყვანილი ფაქტებიც, რომლებიც გენერალური შტაბის სამხედრო ისტორიკოსთა კოლექტივების მიერაა გამოშვებული [2. 3]. მაგრამ ნებისმიერ შემთხვევაში ეს დოკუმენტები იმყოფებოდა იმ ადამიანთა და სტრუქტურების განკარგულებაში, რომლებიც არანაირ სახით არ იყვნენ დაინტერესებული იმაში, რათა გ ა დ ა ე მ ე ტ ე ბ ი ნ ა თ შემადგენლობა და შეიარაღება 41 წლის ზაფხულში განადგურებული წითელი არმიისა. ამიტომ მე ვთვლი, რომ ქვემოთ მოყვანილი ციფრები შეიძლება თამამად გამოვიყენოთ რაოდენობრივი შეფასების მინიმალური ზღვრის სახით (რომელიც ალბათ – ისედაც შემცირებულია). 

მეორე მომენტი იმასთანაა დაკავშირებული, რომ ზუსტი ციფრები, რომლებიც წითელი არმიის რიცხობრივ შემადგენლობასა და შეიარაღებას ახასიათებენ (ისევე როგორც იმ დროის ნებისმიერი სხვა დერჟავის არმიისაც), შეუძლებელია იქნას დასახელებული პრინციპში. ამის მიზეზი ძალიან უბრალოა – ომის წინ სსრკ, გერმანია, საფრანგეთი, ინგლისი განუწყვეტლად ზრდიდნენ თავიანთ სამხედრო ძლიერებას. ყალიბდებოდა სულ ახალი და ახალი ნაწილები და შენაერთები, სწრაფად ახლდებოდა სატანკო და საავიაციო ფარეხი, ტექნიკურად მოძველებული მანქანები ჩამოიწერებოდა ან ზურგის ქვედანაყოფებში გადაიყვანებოდა, იცვლებოდა შენაერთების საშტატო განრიგები და სტრუქტურა, იცვლებოდა არმიის მშვიდობიანი მდგომარეობიდან ომიანობის დროის მდგომარეობაში გადაყვანის ხერხები. უკანასკნელ მძიმემდე ზუსტ ციფრებზე მითითება მსგავს სიტუაციაში შეუძლებელია, მაგრამ – როგორც შემდგომში გახდება ნათელი – ეს არც ქმნის დიდ პრობლემებს მკვლევარისათვის, რადგანაც ისეთი რიცხობრივი აღმატებულობის დროს, რომელიც გააჩნდა წითელ არმიას, მცირე „შეცდომებს გაზომვისა“ უკვე აღარ აქვს პრინციპული მნიშვნელობა. 

პირველი მსოფლიო ომი დასრულდა ვერსალის სამშვიდობო ხელშეკრულებით, რომლის შესაბამისადაც გერმანიამ არა მარტო დაკარგა გერმანელებით დასახლებული ზოგიერთი ტერიტორია (ე. ი. დაკარგა ნაწილი გასაწვევი კონტინგენტებისა), არამედ – რაც გაცილებით უფრო მნიშვნელოვანია – ჩამოერთვა უფლება შეექმნა და შეენახა საბრძოლო ავიაცია, სატანკო ჯარები, საშუალო და მსხვილი კალიბრების არტილერია. მთლიანობაში გერმანიისათვის ნებადართული სახმელეთო არმიის (რაიხსვერის) რიცხოვნება 10 დივიზიის რიცხვით იყო შემოფარგლული. ანტანტის ქვეყნები არც კი მალავდნენ იმას, რომ მათ მიზანს წარმოადგენს გერმანიის სამხედრო პოტენციალის ისეთ დონემდე დასუსტება, რომლის დროსაც გერმანია ვერასოდეს შეძლებს დიდი ევროპული დერჟავების „კლუბში“ დაბრუნებას. მეორეს მხრივ, საბჭოთა რუსეთზე – მიუხედავად იმისა, რომ მან უღალატა თავის მოკავშირეებს ბრესტში, მიუხედავად იმისა, რომ რუსეთის ახალმა ხელისუფლებამ სასამართლოს გარეშე მოახდინა ინგლისის, საფრანგეთისა და ამერიკის მოქალაქეთა და კომპანიების ქონების კონფისკაცია – არანაირი შეზღუდვები დადებული არ ყოფილა. „გამარჯვებული პროლეტარიატის“ ქვეყანა სულაც არ გამხდარა (ლიბიის ან ჩრდილოეთ კორეის მსგავსად თანამედროვე მსოფლიოში) განდევნილი ქვეყანა. მსგავსი არაფერი. გამარჯვებული „პროლეტარები“ (ყოფილი დახლიდარების, ლჲუმპენინტელიგენტების, ან კიდევ უბრალოდ განეცკის ტიპის ბნელი ნაძირლების რიცხვიდან) მგზავრობდნენ მსოფლიოს წამყვან დედაქალაქებში, ყიდულობდნენ იარაღსა და სამხედრო ტექნოლოგიას, თითქმის ღიად გადმოიბირებდნენ „გავლენის აგენტებს“, ზღაპრული ფულებით იტყუებდნენ თავისკენ სამხედრო და ტექნიკურ სპეციალისტებს. ულჲანოვ-ლენინის გენიალური წინასწარმეტყველება იმის შესახებ, რომ გახრწნილ ბურჟუაზიულ დასავლეთში მოიძებნებიან (და არცთუ მცირე რაოდენობით) „ჩვენთვის სასარგებლო იდიოტები“, ასრულდა 101 პროცენტით. 

ამრიგად, კომუნისტური პროპაგანდის მუდმივი მოთქმების („ისტორიამ ჩვენ ცოტა დრო მოგვცა“) მიუხედავად ყბადაღებულმა „ისტორიამ“ (ე. ი. „სასარგებლო იდიოტებმა“ ლონდონში, პარიზსა და ვაშინგტონში) მნიშვნელოვნად უფრო მეტი დრო მისცა საბჭოთა კავშირს, ვიდრე გერმანიას, დრო დიდი ომისათვის მოსამზადებლად. 

დრო – ეს მეტად მნიშვნელოვანი რესურსია. ზოგიერთ საქმეში – გადამწყვეტი. როგორც ცნობილი აფორიზმი ამბობს: „თვით ცხრა ქალიც კი ვერ შეძლებს ბავშვის ერთ თვეში გაჩენას“. სამხედრო სპეციალისტების (ტანკისტების, არტილერისტების, მფრინავების, შტურმანების) მომზადება კიდევ უფრო მეტ დროს მოითხოვს, ვიდრე ნორმალური ორსულობის ვადაა. ხოლო უკვე იმისათვის, რათა დააგროვონ მრავალმილიონიანი მარაგი განსწავლული რეზერვისტებისა, სულაც მრავალი წელია საჭირო. გერმანიას ეს წლები არ ქონდა, სსრკ-ს – ჰქონდა. თუმცა კი მხოლოდ დროითა და უზარმაზარი ადამიანური და ბუნებრივი რესურსებით მაღალეფექტური არმიის შექმნის ამოცანა XX საუკუნის შუა ხანებში უკვე ვეღარ წყდებოდა. საჭირო იყო კიდევ თანამედროვე მრეწველობაც, საინჟინრო და სამეცნიერო კადრებიც. ამ სახეობის რესურსებში ქვეყანაში „დიდი გაჭირვება“ იყო – ბოლშევიკებს ჰქონდათ გაუფრთხილებლობა გაენადგურებინათ ან იძულებით გაეყარათ ქვეყნიდან დიდი ნაწილი მეცნიერების და ინჟინრებისა. ზღვებისა და ოკეანეების იქით აპროექტებდნენ თავიანთ გამანადგურებლებს სიკორსკი, სევერსკი და ქართველი, ინგლისურ და ამერიკულ თვითმფრინავებში ასხამდნენ მაღალოქტანურ ავიაბენზინს, რომელიც ინჟენერ იპატჲევის ტექნოლოგიით იყო დამზადებული... სტალინის განკარგულებაში კი იყო ნიჭიერი ახალგაზრდობა (მაგრამ მას ჯერ კიდევ უნდა ესწავლა, ესწავლა და ესწავლა) და მილიონობით პატიმარი, რომელთაც შეეძლოთ მოეპოვებინათ წარმოუდგენელი რაოდენობით მადანი, რომლებითაც შეიძლებოდა ამოევსოთ უზარმაზარი არხები, სხვა პატიმრების მიერ ამოთხრილი. და კიდევ შეიძლებოდა გაეყიდათ ეს მადანი საზღვარგარეთ და სანაცვლოდ მიეღოთ ლამაზი ქაღალდები ბრძენი პრეზიდენტების პორტრეტებით ან თვით ოქროც. მაგრამ ოქრო – უმაღლეს ხარისხად უსარგებლო ლითონია. მისგან კარგი ლურსმნის გაკეთებაც კი არ შეიძლება. ხოლო ოქროს ხიშტის შესახებ კი ლაპარაკიც ზედმეტია (მძიმეა და რბილი). 

პრობლემის გადაწყვეტა ისევ დასავლეთში იქნა მონახული. უსასტიკესი ეკონომიკური კრიზისის ვითარებაში (20-იანი წლების ბოლო და 30-ანების დასაწყისი) მსოფლიოს სამრეწველოდ განვითარებული ქვეყნების მსხვილი ბურჟუაზია, ხელის კვრით აგდებდა რა ერთმანეთს „საბჭოთა კორმუშკისაგან“, მოაწყდა, რათა მიეყიდა სტალინისათვის სამხედრო ტექნიკა, ტექნოლოგია, დაზგები, ლაბორატორიები, საგამოცდო სტენდები, მთლიანი ქარხნები სრული კომპლექტაციით. დასავლეთის უგუნურმა, უზნეო და თვითმკვლელობრივმა პოლიტიკამ საშუალება მისცა სტალინს გადაექცია გიგანტური ფინანსური რესურსები (როგორც ძალადობრივად წართმეული უწინდელი მფლობელებისათვის, ისე ახლად შექმნილიც კოლმეურნეობებისა და გულაგის ბანაკების მონათა მრავალმილიონიანი არმიის შრომით) იარაღისა და სამხედრო ტექნიკის მთებად. გიგანტურ საწარმოებში, რომლებიც უახლესი ამერიკული და გერმანული დანადგარებით იყო აღჭურვილი, ინგლისური ტანკი „ვიკერს-E“ მრავლდებოდა ათასობით ეგზემლჲარად სახელწოდებით Т-26, ამერიკელი ინჟინრის კრისტის კონსტრუქცია გადაიქცა ათასობით საბჭოთა ტანკად БТ. გერმანული ლიცენზიებით იქნა აწყობილი 37-მმ და 76-მმ საზენიტო ზარბაზნების წარმოება, ასევე სახელგანთქმული „ორმოცდახუთიანებისა“ (45 მმ კალიბრის ტანკსაწინააღმდეგო ზარბაზანი). ფრანგულ ავიამოტორებს მოკრძალებული პროლეტარული სახელებით M87/M88 აჰყავდათ ჰაერში შორეული ბომბდამშენები ДБ-3, რომლებიც ფირმა „სპერის“ ამერიკული ავტოპილოტებით იყვნენ აღჭურვილი, ფრანგულივე მოტორები გადარქმეული M100/M103-ად, იდგა საბჭოთა ბომბდამშენებში СБ, მსოფლიოში საუკეთესო პოლიკარპოვის გამანადგურებლები И-15 და И-16 ღმუოდნენ მოტორებით M25/M62 (ქალიშვილობაში ამერიკული „რაით-ციკლონი“), ავიაქარხანაში მოსკოვთან ახლოს ფილჲაში (ფირმა „იუნკერსის“ კონცესია) აგებდნენ მსოფლიოში პირველ მძიმე ოთხმოტორიან ბომბებმზიდს ТБ-3 ძრავებით М-17 (BMW-6)... 

პატივცემულო მკითხველო, თუ თქვენთვის ძნელი არ არის – შეეცადეთ არ წაიკითხოთ ჩემს წიგნში ის, რაც მასში არაა. მე არ ვამბობ, რომ ტექნიკურად რთული სახეობების შეიარაღებათა მასობრივი წარმოების ორგანიზება – თუნდაც იმპორტული აღჭურვილობის, იმპორტული ტექნოლოგიების ბაზაზე, უცხოელი სპეციალისტების დახმარებითა და უცხოური ლიცენზიების მიხედვით – ადვილია. 

ადვილია არაფერი აკეთო და გაფლანგო შვილიშვილებისა და შვილთაშვილების მემკვიდრეობა, ამოქაჩავ რა ნედლ ნავთობს მამებისა და პაპების მიერ გაკეთებულ მილში. მაგრამ არანაირი „უმაგალითო სასწაული“ 30-იანი წლების საბჭოთა ინდუსტრიალიზაციის ისტორიაში არ არის. ასეთივე „სასწაულები“ ჩვენს მახსოვრობაში მოხდა (და ახლაც ხდება) სამხრეთ კორეაში, ტაივანში, მალაიზიაში, ინდონეზიაში, ტაილანდში. მხოლოდ იმ განსხვავებით, რომ ეგრეთ წოდებული „ქალამნებიანი რუსეთი“ ბოლშევიკების ხელისუფლებაში მოსვლამდე გაცილებით უფრო ადრე აწარმოებდა თავის რელსებსა და თავის ორთქლმავლებს, ავტომობილებსა და თვითმფრინავებს, მძიმე კრეისერებს და თითქმის უწონად რადიოლამპებს. უფრო მარტივად რომ ვთქვათ, 1916 წლის ნიმუშის რუსეთი არ იყო არც მალაიზია, არც სინგაპური... 

იძულება ადამიანებისა რომ ემუშავათ სტალინმა და მისმა „ხელქვეითებმა“ იცოდნენ. შეიძლება ვიკამათოთ იმაზე, თუ რამდენად რაციონალურად იყო ორგანიზებული ეს დიდი შრომა კრიტერიუმის „ფასი – შედეგი“ მიხედვით. ძალიანაც შეიძლება იყოს, რომ საქმის ნორმალური კონკურენტულ-საბაზრო ორგანიზებისას, აჟიოტაჟის, „იერიშობანასა“ და რეპრესიების გარეშე 30-იანი წლების კოლოსალურ ინვესტიციებს შეეძლოთ უფრო მეტი უკუგება მოეცათ. ნებისმიერ შემთხვევაში „ფასი“ ნაკლებად აწუხებდა სტალინს (პატიმრები კოლიმის მადნებზე ოქროს რეცხავდნენ სამ ცვლად გამოსასვლელი დღეების გარეშე), ხოლო შედეგი კი იყო უზარმაზარი. საბჭოთა „მოწაფეებმა“, ეჭვგარეშე, გადააჭარბეს თავიანთ ევროპელ „მასწავლებლებს“. მხოლოდ ორ დამახასიათებელ მოწმობას მოვიყვანთ. 1936 წ. სსრკ-ის საავიაციო ქარხნებში სტუმრობა შეძლო ლუი შარლ ბრეგემ, უმსხვილესი ფრანგული ავიასამშენებლო ფირმის დამფუძნებელმა (რომელიც დღემდე უშვებს ფირმა „დასოსთან“ ერთობლივად რეაქტიულ „მირაჟებს“). სახლში დაბრუნებულმა მან დაწერა: „იყენებს რა შრომას ათჯერ უფრო მეტი რაოდენობის მუშებისა, ვიდრე საფრანგეთი, საბჭოთა საავიაციო მრეწველობა უშვებს 20-ჯერ უფრო მეტ თვითმფრინავს“. ამ ფრაზაში, რა თქმა უნდა, უფრო მეტია ემოცია, ვიდრე სტატისტიკა. მაგრამ საინტერესოა, რომ ასეთივე ემოციები წარმოეშვა ფრანგულ ავიასაწარმოებში სტუმრობისას სწორედ იმავე 1936 წ. ახალგაზრდა საბჭოთა ავიაკონსტრუქტორს ა. იაკოვლევსაც: „ვათვალიერებდი რა საფრანგეთის საავიაციო ქარხნებს, მე უნებურად ვადარებდი მათ ჩვენებთან. და ყოველ ჯერზე ღრმა დაკმაყოფილებით მივდიოდი დასკვნამდე, რომ მასშტაბის მიხედვით, აღჭურვილობის ხარისხის მიხედვით ჩემს მიერ ნანახი ფრანგული საწარმოებიდან არც ერთი არ შეიძლებოდა ნებისმიერი ჩვენი რიგითი საავიაციო ქარხნისათვის შეგვედარებინა“. 

ახლა ემოციებიდან მშრალ ფაქტებზე გადავიდეთ. უკვე 1937 წელს საბჭოთა სამხედრო-საჰაერო ძალების (სჰძ) შეიარაღებაში ირიცხებოდა 8139 საბრძოლო თვითმფრინავი – დაახლოებით ამდენივე იქნება ორი წლის შემდეგ გერმანიის (4093), ინგლისისა (1992) და აშშ-ის (2473) შეიარაღებაში, ერთად აღებულში. 1939 წ. 1 ოქტომბრისათვის საბჭოთა სჰძ-ის თვითმფრინავების ფარეხი ერთნახევარჯერ (12 677 თვითმფრინავამდე) გაიზარდა და ახლა უკვე დაწყებული მსოფლიო ომის ყველა მონაწილის ავიაციის საერთო რიცხოვნებას აღემატებოდა. 1940 წ. მეომარმა გერმანიამ აწარმოა 1877 ერთმოტორიანი გამანადგურებელი და 3012 ბომბდამშენი, სსრკ-მა – შესაბამისად 4179 და 3301. 

თვით 1941 წელშიც კი, ევაკუაციის დროს რიგი წამყვანი ქარხნების დაკარგვის პირობებში, საბჭოთა კავშირმა 2,5-ჯერ გაასწრო გერმანიას გამოშვებული გამანადგურებლების რაოდენობის მიხედვით (7080 წინააღმდეგ 2852-ისა), ჩამორჩებოდა რა, თუმცა კი, წარმოებული ორმოტორიანი ბომბდამშენების რიცხვით (2861 წინააღმდეგ 3783-ისა). შემდგომში საბრძოლო თვითმფრინავების გამოშვების რაოდენობრივი მაჩვენებლები საბჭოთა კავშირში სულ მუდამ უფრო მაღალი გახლდათ. ერთი გამოკლებით – 1944 წელს, ცდილობდა რა, რომ მოკავშირეთა სტრატეგიული ბომბდამშენი ავიაციის დარტყმებს წინ აღდგომოდა, გერმანიამ აწარმოა 23 805 ერთმოტორიანი გამანადგურებელი (8-ჯერ მეტი, ვიდრე 1941 წ.), სსრკ-ში კი იმ წელს იქნა გამოშვებული „სულ მხოლოდ“ 16 703 გამანადგურებელი [24. 32]. მაგრამ ეს წინ გაჭრა გამანადგურებელთა წარმოებაში გერმანული ავიამრეწველობის უკვე საბოლოო ძალისხმევა გახლდათ... 

ამდენადვე გრანდიოზული იყო საბჭოთა სატანკო წარმოების მასშტაბიც. უკვე 1939 წ. დასაწყისში ტანკების რიცხვის მიხედვით (14 540 – და არ ჩავთვლით რა მოძველებულ Т-27-ებსა მსუბუქ მცურავ Т-37/38-ებს) წითელი არმია ზუსტად ორჯერ აღემატებოდა გერმანიის (3420), საფრანგეთისა (3290) და ინგლისის (550) არმიებს ერთად აღებულს. 1941 წ. 22 ივნისისათვის საბჭოთა შეიარაღებული ძალების სატანკო ფარეხი გამოიხატებოდა მსოფლიოს ვერც ერთი სხვა ქვეყნისათვის ვერმოაზრებადი ციფრით 21 447 ტანკი (ეს, ასევე, თუ არ ჩავთვლით 2,6 ათას მოძველებულ ტანკეტს Т-27 და 3,8 ათას მსუბუქ მცურავ Т-37/Т-38/Т-40-ს) [82]. ვერმახტის შეიარაღებაში 41 წ. ივნისში ირიცხებოდა სულ 5440 ტანკი და თვითმავალი ქვემეხი ყველა ტიპისა (1122 ტანკეტის Pz-I ჩაუთვლელად). ოთხჯერ ნაკლები, ვიდრე წითელ არმიაში. ტანკების წარმოების მოცულობამ სსრკ-ში კატასტროფულ 1941 წელში შეადგინა 6590 ერთეული (მათ შორის 1360 მძიმე КВ და 3010 საშუალო ტანკი Т-34). გერმანელებმა კი (რომელთათვისაც ვითომდა მთელი ევროპა მუშაობდა) 1941 წელს ერთნახევარჯერ უფრო ნაკლები რიცხვის ტანკი და თვითმავალი ქვემეხი გამოუშვეს (4110 ერთეული, 700 ჩეხური Pz-38/t/-ის ჩათვლით). შემდეგ, 1942 წელს სსრკ-ის სატანკო მრეწველობამ აწარმოა უკვე 24 720 ტანკი (მათ რიცხვში 2550 КВ და 12 530 Т-34), რამაც 4-ჯერ გადააჭარბა ტანკებისა და თვითმავალი ქვემეხების წარმოების მოცულობას გერმანიაში (6090 ერთეული, მათ შორის 1560 ტანკეტი და მსუბუქი ტანკი) [1, 2. 11]. 

სამხედრო მრეწველობის უზარმაზარმა სიმძლავრეებმა, ბუნებრივი ნედლეულის ამოუწურავმა მარაგებმა, ნამდვილი სამხედრო სამსახურ-გავლილი თადარიგის სამხედრო მოსამსახურეთა მრავალმილიონიანმა რეზერვმა საშუალება მისცეს სტალინს შეექმნა მსოფლიოს ყველაზე უფრო მსხვილი არმია. 1939 წ. ზაფხულისათვის წითელი არმიის შემადგენლობაში უკვე ირიცხებოდა 100 მსროლელი დივიზია (თუ ჩავთვლით 5 მსროლელ ბრიგადას ორ „საანგარიშო დივიზიად“), 18 საკავალერიო დივიზია და 36 სატანკო ბრიგადა. აგრესორი ქვეყნის (გერმანიის) სახმელეთო არმია ამ დროისათვის მოითვლიდა სულ 51 დივიზიას (მათ რიცხვში 5 სატანკოსა და 4 მოტორიზებულს). სამობილიზაციო გეგმის უკანასკნელი დამტკიცებული ვარიანტის МП-41 მიხედვით იგეგმებოდა გაეშალათ წითელი არმია შემდეგი შემადგენლობით: 198 მსროლელი (მათ რიცხვში 19 სამთო-მსროლელი), 61 სატანკო, 31 მოტორიზებული, 13 საკავალერიო დივიზია. სულ 303 დივიზია. აგრეთვე 94 საკორპუსო არტპოლკი და მთავარი სარდლობის რეზერვის 72 არტპოლკი, 10 ტანკსაწინააღმდეგო საარტილერიო ბრიგადა (მთავარი სარდლობის რეზერვის ტანკსაწინააღმდეგო საარტილერიო ბრიგადა), 16 საჰაერო-სადესანტო ბრიგადა. მიღებული ტრადიციის მიხედვით ჩვენ არ დავიწყეთ საერთო ჩამონათვალში შინსახკომის ჯარების ნაწილებისა და შენაერთების შეყვანა, რომელთა რიცხოვნებაც (154 ათასი ადამიანი) შეესაბამებოდა 10 „საანგარიშო დივიზიას“. ამასთან ყველა ეს შენაერთი 1941 წ. 22 ივნისისათვის უკვე რეალობაში არსებობდა. 303 დივიზიის კარკასები იყო შექმნილი, 5,6 მლნ. ადამიანი იყო იარაღის ქვეშ დაყენებული „მშვიდობიანობის დროის არმიის“ ფარგლებში. ამასთან დასავლეთ საზღვრისპირა ოკრუგების არმიებში „კარკასები“ ძირითადად უკვე „შევსებული“ იყო. დასავლეთის ოკრუგების 99 მსროლელ დივიზიაში (ლენინგრადის სამხედრო ოკრუგის ჩათვლით) პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება (14,5 ათასი ადამიანის შტატის დროს) შემდეგ დონეებამდე იყო მიყვანილი: 21 დივიზია – 14 ათასი ადამიანი, 72 დივიზია – 12 ათასი и 6 დივიზია – 11 ათასი [3, გვ. 83]. 

ღია მობილიზაციის მსვლელობისას ვარაუდობდნენ უმთავრესად უფრო ადრე ჩამოყალიბებული ნაწილებისა და შენაერთების საშტატო ნორმებამდე სრულად დაკომპლექტებასა და ძალზედ არცთუ დიდი რიცხვის ახალი დივიზიების შექმნას („არც თუ დიდისა“ მშვიდობიანობის დროის წითელი არმიის გიგანტურ რიცხოვნებასთან შედარებით): პირველი სამი თვის განმავლობაში იგეგმებოდა ჩამოეყალიბებინათ 30 ახალი მსროლელი დივიზია [3. გვ. 73, 4. გვ. 607–651]. ამით სსრკ-ში მიღებული სამობილიზაციო გაშლის წესი და რიგი კარდინალურად განსხვავდებოდა იმისაგან, რაც იყო ევროპის სხვა ქვეყნებში. მაგალითად, საფრანგეთს 1939 წ. ზაფხულში ჰყავდა სულ 33 საკადრო დივიზია მეტროპოლიის სახმელეთო ჯარების საერთო რიცხოვნებისას დაახლოებით 550 ათასი ადამიანი. სამობილიზაციო გაშლის მსვლელობისას იქნა ჩამოყალიბებული 50-ზე მეტი ახალი, სრულიად „ნედლი“ დივიზია, რომელთა პირადი შემადგენლობის დიდ ნაწილს მანამდე არმიაში სრულებით არ უმსახურია. ვერმახტის შემადგენლობაში 1939 წ. გაზაფხულზე იყო სულ 35 კადრის ქვეითი დივიზია, ღია მობილიზაციის მსვლელობისას ქვეითი დივიზიების რიცხვი შემდეგი 1940 წ. დასაწყისისათვის 86-მდე გაიზარდა. ამ „ახალშობილ“ დივიზიებს უნდა გაენადგურებინათ კიდეც ამდენადვე ახალგაზრდა, მცირედ მომზადებული და ცუდად შეიარაღებული ფრანგული არმია... 

1941 წ. აპრილში წითელი არმიის მსროლელი დივიზიები ახალ შტატზე იქნენ გადაყვანილი. პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება ცოტათი (16 %-ით) შემცირდა და ახლა უკვე 14,5 ათას ადამიანს შეადგენდა ვერმახტის „ჩამოყალიბების პირველი ტალღის“ ქვეითი დივიზიის 16,9 ათასის წინააღმდეგ. გერმანული ქვეითი დივიზიის რამდენადმე მეტი რიცხოვნება აღნიშნავდა მხოლოდ ზურგისა და დამხმარე სამსახურების უფრო მეტ განვითარებას – საცეცხლე სიმძლავრის მიხედვით წითელი არმიის მსროლელი დივიზია ოდნავადაც არ ჩამოუვარდებოდა მოწინააღმდეგის დივიზიას. 1941 წ. საშტატო განრიგის მიხედვით მსროლელ დივიზიაში უნდა ყოფილიყო 166 დაზგისა და 392 ხელის ტყვიამფრქვევი (ვერმახტის ქვეით დივიზიაში შესაბამისად 138 და 378). იმის შესახებ, რომ ვერმახტის ქვეით დივიზიაში 16 ათას ადამიანზე შტატისა მიხედვით სულ 767 ავტომატი მოდიოდა, დანარჩენები კი ჩვეულებრივი შაშხანებით იყვნენ შეიარაღებული (11,5 ათასის რაოდენობით), უკვე ბევრია დაწერილი (მართალია, ეგრეთ წოდებული „ისტორიული“ ფილმების რეჟისორებსა და პროდჲუსერებზე ამან ჯერ კიდევ ვერ იმოქმედა). უფრო მეტიც, წითელი არმიის მსროლელი დივიზია, რომლის შეიარაღებაშიც 10 420 შაშხანა და კარაბინი იყო, „სამხაზიანი“ შაშხანიდან ტოკარევის თვითდამტენი შაშხანით (СВТ) გადაიარაღდებოდა, რაც იძლეოდა შესამჩნევ უპირატესობას მოწინააღმდეგეზე სასროლი ცეცხლის სიმკვრივეში. იმისთვის რათა აღარასოდეს აღარ დავუბრუნდეთ მეტად უკვე სულაც ბოდვითი ნააზრევების განხილვას იმის თაობაზე, რომ წითელ არმიაში ომის დაწყებამდე (ამ სიტყვებს სამი სქელი ხაზი გაუსვით ქვეშ, პატივცემულო მკითხველო) შაშხანებიც კი არ იყო საკმარისი, აღვნიშნავთ, რომ 1941 წ. ივნისისათვის რეალურად სახეზე არსებული სასროლი შეიარაღებით შეიძლებოდა შემდეგი რაოდენობის დივიზიები დაეკომპლექტებინათ [2. გვ. 351]: 

– დაზგის ტყვიამფრქვევებით 460; 

– ხელის ტყვიამფრქვევებით 435; 

– შაშხანებითა და კარაბინებით 743. 

ტრადიციულად მძლავრი იყო საბჭოთა არტილერია – ეს დაუნდობელი „ომის ღმერთი“ 20-ე საუკუნისა. წითელი არმიის მსროლელი დივიზიის შემადგენლობაში (სამ მსროლელ პოლკთან ერთად) იყო ჩართული ორი საარტილერიო პოლკი. გარდა ამისა, 76,2 მმ კალიბრის 6 მსუბუქი „საპოლკო“ ზარბაზანი იყო დივიზიის თითოეულ მსროლელ პოლკში. საერთო ჯამში: 18 საპოლკო მოკლელულიანი 76,2-მმ ზარბაზანი, 16 „სადივიზიო“ (რომელთაც ჰქონდათ უფრო მეტი წონა, ლულის მეტი სიგრძე და შესაბამისად ჭურვის მეტი საწყისი სიჩქარე) 76,2-მმ ზარბაზანი, 32 ჰაუბიცა 122 მმ კალიბრის და 12 ჰაუბიცა 152 მმ კალიბრისა. შედარებისთვის მოვიყვანთ არტსისტემების რიცხოვნებასა და ეგრეთ წოდებულ „ჯამური ზალპის წონას“ პოლონური, ფრანგული და გერმანული ქვეითი დივიზიების საველე არტილერიისა (სხვადასხვა არმიების შესადარებელი კალიბრის სისტემებში რამდენადმე განსხვავებულია, ამიტომ ჯამური ზალპის წონის ქვემოთ მოყვანილი მნიშვნელობა უნდა განიხილებოდეს მხოლოდ როგორც საორიენტაციო). 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 / . . . . . . . 100 / . . . . . . 122-მმ . . . . . 150 / . . . . . ზალპის 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76,2-მმ . . . . 105-მმ . . . . . . . . . . . . . . . . 152,2-მმ . . წონა, კგ 

სსრკ . . . . . . . . . . . . . . . . . .34 . . . . . . . .– . . . . . . . . 32 . . . . . . . . . 12 . . . . . . . 1395 . . . 

გერმანია . . . . . . . . . . . . . .20 . . . . . . . 36 . . . . . . . . – . . . . . . . . . .18 . . . . . . . 1384 . . . 

საფრანგეთი . . . . . . . . . . .36 . . . . . . . . – . . . . . . . . . – . . . . . . . . . 24 . . . . . . . 1183 . . . 

პოლონეთი . . . . . . . . . . . .30 . . . . . . . .15 . . . . . . . . .– . . . . . . . . . . 3 . . . . . . . . 531 . . . 

როგორც ვხედავთ, ლულების რიცხვისა და ჯამური ზალპის წონის მიხედვით საბჭოთა მსროლელი დივიზიის არტილერია „საუკეთესო მსოფლიო სტანდარტებს“, სულ მცირე, არ ჩამოუვარდებოდა. ფართოდ გავრცელებული მცდარობის საწინააღმდეგოდ, სანაღმსატყორცნე შეიარაღების შესახებ საბჭოთა კავშირში ასევე არ დავიწყებიათ. საშტატო განრიგის მიხედვით მსროლელ დივიზიას ერგებოდა 84 საასეულო ნაღმსატყორცნი 50 მმ კალიბრის და 54 ნაღმსატყორცნი 82 მმ კალიბრისა (ვერმახტის ქვეით დივიზიაში შესაბამისად 93 და 54). არცთუ დიდი (9 ერთეულით) ჩამორჩენა მსუბუქი საასეულო ნაღმსატყორცნების რიცხვში სიჭარბით გადაიფარებოდა იმით, რომ წითელი არმიის მსროლელი დივიზიის შეიარაღებაში იყო კიდევ 12 მძლავრი 120-მმ ნაღმსატყორცნიც. ჭურვის (ნაღმის) წონისა და დამაზიანებელი მოქმედების მიხედვით ეს სისტემა სავსებით შეესაბამებოდა გერმანულ 105-მმ ჰაუბიცას. 

ყველაფერი ზემოთ ჩამოთვლილი – ეს არის 1941 წ. აპრილის საშტატო განრიგი. მაგრამ შესაძლოა, „ისტორიამ ცოტა დრო დაუტოვა სტალინს“ და ყველა ზარბაზან-ნაღმსატყორცნი უბრალოდ არ იყო ნატურაში? სრული გარკვეულობისათვის სჯობს თვითონ დავითვალოთ. ავიღოთ მთავარი საარტილერიო სამმართველოს მიერ 1977 წ. გამოშვებული (და ახლა უკვე განსაიდუმლოებული) სტატისტიკური კრებული „საარტილერიო მომარაგება 1941–1945 წწ. დიდ სამამულო ომში“, ავიღოთ გამართული კალკულატორი და კრებულში ნაჩვენები ზარბაზნების, ნაღმსატყორცნებისა და ჰაუბიცების რაოდენობები მსროლელი დივიზიის შეიარაღების საშტატო რიცხოვნებაზე. შედეგად ჩვენ მივიღებთ რაღაც პირობით რიცხვს დივიზიებისა, რომლებიც შეიძლებოდა ყოფილიყო დაკომპლექტებული არსებული საარტილერიო შეიარაღებით. დიახ, რა თქმა უნდა, ასე სამობილიზაციო გეგმას არ ადგენენ, მაგრამ „საერთო სიტუაციის“ შეფასებისათვის შემოთავაზებული მიდგომა სავსებით გამოსადეგია. ამრიგად [9. გვ. 248, 250, 252]: 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . სახეზე არსებული, . . . . დივიზიების 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ათასი ერთეული . . . . . .რაოდენობა 

50-მმ ნაღმსატყორცნები . . . . . . . . . . . . . . . . 36 324 . . . . . . . . . . . . . . . 432 . . .

82-მმ ნაღმსატყორცნები . . . . . . . . . . . . . . . . 14 524 . . . . . . . . . . . . . . . 269 . . . 

120-მმ ნაღმსატყორცნები . . . . . . . . . . . . . . . . .3872 . . . . . . . . . . . . . . . 323 . . . 

76-მმ საპოლკო ზარბაზნები . . . . . . . . . . . . . . 4701 . . . . . . . . . . . . . . . 261 . . . 

76-მმ სადივიზიო ზარბაზნები . . . . . . . . . . . .8513 . . . . . . . . . . . . . . . 532 . . . . 

122-მმ ჰაუბიცები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8124 . . . . . . . . . . . . . . . 254 . . . .

152-მმ ჰაუბიცები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3817 . . . . . . . . . . . . . . . 318 . . . . 

როგორც მოყვანილი ცხრილიდან ჩანს, საარტილერიო შეიარაღების ძირითად სახეობათა სახეზე არსებული მარაგებით მთლიანად იყო შესაძლებელი მსოფლიოს ყველაზე უფრო მსხვილი არმიის გაშლაც. სადივიზიო „სამდჲუიმიანებით“ წითელი არმია ისეთი სიჭარბითაც კი იყო უზრუნველყოფილი, რომ მათ ზოგჯერ მსროლელი პოლკების საარტილერიო ბატარეათა შეიარაღებაშიც კი აყენებდნენ, სადაც შტატით მსუბუქი მოკლელულიანი 76-მმ ზარბაზნები უნდა ყოფილიყო. ყველაზე უფრო მეტად ყურადღებიან მკითხველს განვუმარტავთ, რომ სამთომსროლელი, სატანკო, მოტორიზებული და საკავალერიო დივიზიების საშტატო განრიგი არტსისტემების მნიშვნელოვნად უფრო ნაკლებ რიცხვს ითვალისწინებდა, ვიდრე მსროლელ დივიზიებში. კერძოდ, 122-მმ ჰაუბიცა სამთომსროლელ დივიზიაში მოითხოვებოდა 24 (ნაცვლად 32-ისა მსროლელ დივიზიაში), სატანკოში – 12, მოტორიზებულში – 16, საკავალერიოში – 8. 

არანაკლებ საჩვენებელია წითელი არმიის საარტილერიო ლულების შედარებაც 1941 წ. ივნისის დასაწყისის მდგომარეობით, მოწინააღმდეგის შეიარაღებასთან [9, გვ. 248, 250, 263]: 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . სსრკ . . . . . გერმანია 

82-მმ (81-მმ) ნაღმსატყორცნები . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 524 . . . . . . 11 767 . . . 

76-მმ (75-მმ) ზარბაზნები ყველა ტიპისა . . . . . . . . . .15 298 . . . . . . . .4176. . . 

105-მმ ჰაუბიცები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . – . . . . . . . . .7076 . . . 

122-მმ ჰაუბიცები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8124 . . . . . . . . . – . . . . . 

107-მმ (105-მმ) ზარბაზნები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .862 . . . . . . . . .760 . . . 

122-მმ ზარბაზნები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1255 . . . . . . . . . . – . . . . 

152-მმ (150-მმ) ჰაუბიცები და ზარბაზნები . . . . . . . . . .6458 . . . . . . . .3802 . . . 

203-მმ (210-მმ) ჰაუბიცები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .871 . . . . . . . . .403 . . . 

გავერკვიეთ რა რაოდენობაში, ვთქვათ რამდენიმე სიტყვა ხარისხის შესახებაც. ქვემეხების საერთო რიცხვიდან 56,7 ათასი (23,5 ათასი საზენიტო და ტანკსაწინააღმდეგო ზარბაზნების ჩათვლით), 52,4 ათასი ქვემეხი (92 %) ჯარებში მიეწოდა 1937-დან 1941 წლის პერიოდში [3]. ქვემეხებისა და ჰაუბიცებისთვის, რომელთა სამსახურის ვადაც ათეულობით წლებით ითვლება, ეს შეიძლება განვმარტოთ სიტყვებით „თითქმის ახალი“. რაც შეეხება ტაქტიკურ-ტექნიკურ სიახლეს, 36–39 წლების ნიმუშის უახლესი სისტემები საერთო საარტილერიო ფარეხის უკვე მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენდნენ. ასე, მაგალითად, კიევის საგანგებო სამხედრო ოკრუგის ჯარებში 76 მმ კალიბრის 2203 საერთო რიცხვის ზარბაზნიდან ახალი სისტემები შეადგენდნენ ნახევარს (1069 ერთეულს). 122-მმ ჰაუბიცებისა და ზარბაზნების მიხედვით – 27 %, 152-მმ სისტემების მიხედვით – 73 %. მეზობელი (და მნიშვნელოვნად უფრო სუსტი) ოდესის სამხედრო ოკრუგისათვის შესაბამისი ციფრები შეადგენენ 35 %, 13 % და 65 %-ს [33, გვ. 79]. პრაქტიკულად ახალი (შემუშავების დროის მიხედვითაც, და გამოშვების თარიღის მიხედვითაც) იყო მთელი სანაღმსატყორცნე შეიარაღება, დიდი ნაწილი საზენიტო და ტანკსაწინააღმდეგო ზარბაზნებისა. და მიღწეულზე გაჩერებას საბჭოთა სამხედრო-პოლიტიკური ხელმძღვანელობა არ აპირებდა. ასე, 1941 წ. 7 თებერვალს დამტკიცებული სასროლი და საარტილერიო შეიარაღების წარმოების გეგმა 1941 წ.-ზე ვარაუდობდა 85 მმ კალიბრის 4 ათასი საზენიტო ქვემეხის, 122 მმ კალიბრის 2600 არტსისტემის, 152 მმ კალიბრის 2500 არტსისტემის, 120 მმ კალიბრის 2060 ნაღმსატყორცნის, 1,8 მლნ. შაშხანის გამოშვებას... [8]. 

თუ საარტილერიო შეიარაღების რაოდენობისა და ხარისხის მიხედვით წითელი არმია მსოფლიოს არც ერთ არმიას არ ჩამოუვარდებოდა, საბჭოთა არტილერიის მექანიზაციის დონე სრულიად უნიკალური გახლდათ. 1941 წ. საშტატო განრიგის მიხედვით ჩვეულებრივი მსროლელი (არა მოტორიზებული!) დივიზიის საჰაუბიცო საარტილერიო პოლკს ერგებოდა 72 ტრაქტორი (მუხლუხიანი გამწევი), 90 სატვირთო, 9 სპეციალური და 3 მსუბუქი ავტომანქანა. ორი გამწევი ერთ ჰაუბიცაზე – ეს მექგაწევის საშუალებათა ორჯერადი რეზერვირებაა, და სულაც არა მოწმობა არტსისტემების უზომო წონის შესახებ. 122-მმ ჰაუბიცა დაახლოებით 2,5 ტონას იწონიდა, 152-მმ ჰაუბიცა – 4,2 ტონას. სადივიზიო ჰაუბიცების ბუქსირებისათვის სტალინგრადისა და ჩელჲაბინსკის ქარხნების წარმოების ჩვეულებრივი ტრაქტორები იყო განკუთვნილი (СТЗ-3, С-60, С-65, ქალიშვილობაში – „კატერპილლერი“). ეს სწორედ ის სატრანსპორტო საშუალებაა, რომელსაც ნებისმიერ წვიმასა და თოვლში შეეძლო გადაადგილება რუსეთის გზებსა და მიმართულებებზე. ქვემეხების ბუქსირების მაღალი სიჩქარე მსროლელ (ე. ი. ქვეით) დივიზიაში სულაც არ არის აუცილებელი – საკმარისია, რომ არტილერია უბრალოდ არ ჩამორჩებოდეს ფეხით მიმავალ ჯარისკაცებს. ნებისმიერ შემთხვევაში ჩვენი მოწინააღმდეგე 72 მუხლუხიანი გამწევის შესახებ საარტილერიო პოლკში ვერც კი ოცნებობდა. ვერმახტის ქვეითი დივიზიის ერთადერთ საარტილერიო პოლკში ყველა არტსისტემას (150-მმ ჰაუბიცების ჩათვლით) ექვსი შებმული ცხენი ეწეოდა. სატვირთო ავტომობილები ქვეითი დივიზიის შტატით უფრო ნაკლებიც იყო, ვიდრე საბჭოთა მსროლელი დივიზიის საჰაუბიცე პოლკში (80 წინააღმდეგ 90-ისა). მთლიანობაში ვერმახტის მთელ ქვეით დივიზიაზე მოდიოდა 615 სატვირთო ავტომობილი, რაც მაინც უფრო მეტი იყო, ვიდრე შტატის მიხედვით საბჭოთა მსროლელ დივიზიაში (529 სატვირთო და სპეციალური). ერთადერთი, რითაც გერმანული დივიზია გადაჭრით აღემატებოდა წითელი არმიის მსროლელ დივიზიას, ეს არის მსუბუქი ავტომობილების რაოდენობა (394 წინააღმდეგ 19-ისა) [11]. საბჭოთა მსროლელი დივიზიის მეთაურთა შემადგენლობის დიდ ნაწილს უნდა ევლო ფეხით ან ამხედრებულიყო ცხენზე (ამისთვის დივიზიის შტატში 616 საჯდომი ცხენი იყო გათვალისწინებული). კამათი არ არის, გერმანელი ოფიცერი შეუდარებლად უფრო მეტი კომფორტით გადაადგილდებოდა სივრცეში. იმ დრომდე, სანამ ეს სივრცე ძველი კეთილი ევროპის ძელურა-ფენილი გზები იყო. იმ მიმართულებებზე კი, რომლებსაც რუსეთში „გზებს“ უწოდებდნენ, ფაშატს უფრო მეტი გამავლობა გააჩნდა... 

წითელი არმიის მსროლელი დივიზია არ ჩამოუვარდებოდა ვერმახტის ქვეით დივიზიას XX საუკუნის შუა ხანების არმიებისათვის ისეთი მნიშვნელოვანი მაჩვენებლის მიხედვითაც, როგორიცაა ტანკსაწინააღმდეგო თავდაცვის საშუალებანი. ვერმახტის ქვეითი დივიზიის შემადგენლობაში იყო გამანადგურებელ-ტანკსაწინააღმდეგო დივიზიონი, რომლის შეიარაღებაშიც ირიცხებოდა 36 ტანკსაწინააღმდეგო ზარბაზანი 37 მმ კალიბრისა. გარდა ამისა, დივიზიის სამი ქვეითი პოლკიდან თითოეულში იყო ტანკსაწინააღმდეგო თავდაცვის (ტწთ) ასეული 12 ტანკსაწინააღმდეგო 37-მმ ზარბაზნით. დივიზიის სადაზვერვო ბატალიონში კიდევ სამი ასეთი ზარბაზნის გათვალისწინებით ტწთ ქვემეხების საერთო რაოდენობა 75 ერთეულს შეადგენს. ტწთ საშუალებათა განაწილების ანალოგიური სქემა იყო მიღებული წითელი არმიის მსროლელ დივიზიაშიც: ცალკეული ტანკსაწინააღმდეგო დივიზიონი, რომლის შეიარაღებაშიც იყო 18 ტანკსაწინააღმდეგო 45-მმ ზარბაზანი, და კიდევ 12 „ორმოცდახუთიანი“ სამი მსროლელი პოლკიდან თითოეულში. სულ 54 ტანკსაწინააღმდეგო ზარბაზანი. გარდა ამისა – და ამაში იყო საბჭოთა მსროლელი დივიზიის საარტილერიო შეიარაღების სტრუქტურის არსებითი განსხვავება – ტანკებთან ბრძოლისათვის დივიზიის მეთაურს შეეძლო გამოეყენებინა 16 გრძელლულიანი 76-მმ ქვემეხიც საარტილერიო პოლკის შემადგენლობიდან. გრაბინის კონსტრუქციის უახლესი (36–39 წწ. შემუშავებისა) სადივიზიო 76,2-მმ ზარბაზნები Ф-22 და УСВ, НТО-ის ქვემეხისათვის მისაღები წონით (1620–1480 კგ) ჯავშანგამტანობის პარამეტრებით მნიშვნელოვნად აღემატებოდნენ გერმანულ 37-მმ ტანკსაწინააღმდეგო ზარბაზნებს Рак-36/37 და არ ჩამოუვარდებოდნენ 1941 წ. ზაფხულისთვის საუკეთესო გერმანულ 50-მმ ტანკსაწინააღმდეგო ზარბაზანს Рак-38. 1000 მ-მდე დისტანციაზე Ф-22 ხვრეტდა ნებისმიერი გერმანული ტანკის შუბლის (ე. ი. ყველაზე უფრო მტკიცე) ჯავშანს. ომის დასაწყისისათვის წითელმა არმიამ მიიღო 4038 „სადივიზო“ ქვემეხები Ф-22 და УСВ, რაც თითქმის ოთხჯერ აღემატებოდა იმ გერმანული ტანკების (439 Pz-IV და 707 Pz-III Н და J სერიებისა) რაოდენობას, რომლებზედაც ღირდა 76-მმ ჭურვის დახარჯვა. აღსანიშნავია, რომ სწორედ ზარბაზნები Ф-22 აღმოჩნდნენ იმ სახეობის ნადავლი იარაღი, რომლებიც ვერმახტმა იჩქარა მიეღო თავის შეიარაღებაში. დაახლოებით 500 Ф-22, რომლებიც 1941 წ. ზაფხულში ჩაიგდეს ხელში, უმნიშვნელო გადაკეთების შემდეგ (გერმანელები ქლიბავდნენ მუხტის საკანს თავიანთი ჯავშანგამტანი გასროლის უფრო გრძელი ჰილზის შესაბამისად) ჩეხური წარმოების მსუბუქი ტანკის Pz-38(t) შასიზე იქნენ დაყენებული. ამის შედეგად იმპროვიზებული თვითმავალი ქვემეხი გამოვიდა, რომელიც 1942 წ. (ახალ 50-მმ ტანკსაწინააღმდეგო ზარბაზანთან Рак-38 ერთად) იქცა საბჭოთა ტანკებთან ბრძოლის მთავარ საშუალებად. 

მძლავრი ტანკსაწინააღმდეგო ზარბაზანი წარმოადგენს მნიშვნელოვან, ნიშანდობლივ, მაგრამ სულაც არა ერთადერთ კომპონენტს ტანკსაწინააღმდეგო თავდაცვის სისტემისა. არაფრით არ არის ნაკლებად მნიშვნელოვანი საცეცხლე პოზიციაზე ქვემეხის მიტანის სწრაფმავალი და ყველგანმავალი საშუალება. პრობლემა იმაში მდგომარეობს, რომ 1,5–2 კმ მანძილს გაშლის მიჯნიდან მტრული სანგრების ხაზამდე ტანკი აუჩქარებლად გადის 5 წუთში. შესაბამისად ტანკსაწინააღმდეგო დივიზიონმა, რომელიც გარღვევის ადგილას ნახევარი საათის დაგვიანებით გამოცხადდა, საბრძოლო ამოცანა ვერ შეასრულა და შესრულებასაც უკვე ვეღარ შეძლებს – მოწინააღმდეგის ტანკები კვამლისა და მტვრის გროვების იქით მიიმალნენ. „სწრაფმავლობის“ საკითხი ვერმახტში ჩინებულად იყო გადაწყვეტილი. ტანკსაწინააღმდეგო დივიზიონის 37-მმ ქვემეხების ტრანსპორტირებისთვის ფირმა „კრუპის“ სამღერძიანი სატვირთო ავტომობილი Kfz 69 გამოიყენებოდა. გზატკეცილზე 110-ძალიანი ძრავისათვის ეს საკმარისად მსუბუქი (2450 კგ) 70 კმ/სთ სიჩქარით მიჰქროდა. მართალია, ქვემეხის გარეშე. 37-მმ ზარბაზნის სავალი ნაწილი არ უშვებდა 30–35 კმ/სთ-ზე მეტი სიჩქარით მის ტრანსპორტირებას, ასე რომ Kfz 69-ის მაღალი სიჩქარე ვერ შეიძლებოდა პრაქტიკაში ყოფილიყო გამოყენებული. რაც შეეხება „ყველგანმავალობას“, სატვირთო ავტომობილი ორი წამყვანი უკანა ღერძით შეიძლებოდა ჩათვლილიყო „ყველგანმავლად“ ბელგიისა და საფრანგეთის ავტომაგისტრალებზე, მაგრამ არა რუსეთის უგზოობაზე. 

საბჭოთა კავშირში სხვა გზით წავიდნენ. წითელი არმიის სარდლობამ თავიდანვე გადაწყვიტა, რომ ტანკსაწინააღმდეგო ქვემეხების ტრანპორტირების საშუალებას უნდა გააჩნდეს არანაკლები გამავლობა, ვიდრე თვითონ ტანკს. უფრო მარტივად რომ ვთქვათ – სრულფასოვანი მუხლუხიანი გამწევია საჭირო. ასეთი მანქანა – მოჯავშნული მცირეგაბარიტიანი მუხლუხიანი გამწევი „კომკავშირელი“ – შეიქმნა კონსტრუქტორთა კოლექტივის მიერ ნ. ასტროვის ხელმძღვანელობით მცურავი ტანკის Т-37 ბაზაზე 1936 წ. ბოლოს. გამწევის მოჯავშნა იცავდა მძღოლს შაშხანის კალიბრის ტყვიებისა და ჭურვების ნამსხვრევებისაგან. მანქანას შეეძლო ბუქსირებით წაეყვანა 2 ტონამდე წონის ქვემეხები (ე. ი. ყველა არსებული და პერსპექტიული ტანკსაწინააღმდეგო და სადივიზიო ზარბაზანი), გადალახავდა რა თხრილს სიგანით 1,4 მ, ფონს სიღრმით 0,6 მ, კედელს სიმაღლით 47 სმ, ამტვრევდა თავისი მოჯავშნული ცხვირით ახალგაზრდა ნაძვის ხეებს 18 სმ-მდე დიამეტრისა, მისაბმელის გარეშე ადიოდა მთის კალთაზე დახრილობით 45 გრადუსამდე, ბრუნდებოდა ფართობზე დიამეტრით 5 მეტრი. მთლიანობაში, გრუნტზე მუხლუხების კუთრი დაწოლისას 0,58 კგ/კვ.სმ (0,9–1,0 საშუალო გერმანულ ტანკებში), „კომკავშირელი“ გამავლობით ყველა თავის მოწინააღმდეგეს აღემატებოდა. სიჩქარე? გაცილებით ნაკლები, ვიდრე კრუპისეულ სატვირთო ავტომობილს: 47 კმ/სთ გზატკეცილზე ტვირთისა და მისაბმელის გარეშე, 8–11 კმ/სთ სრული დატვირთვით დასერილ ადგილმდებარეობაზე. როგორც ჩანს, ეს არის კიდეც იმის მაგალითი, რასაც „გონივრული საკმარისობა“ ეწოდება. ჩივილები საბჭოთა ჯავშანტექნიკის „განსაკუთრებით დაბალ საიმედობაზე“ პირდაპირ საერთო ადგილად იქცა თანამედროვე რუსი ისტორიკოსების ნაწერებში (ამასთან წლიდან წლამდე ეს „იაროსლავნას გოდება“ სულ უფრო მეტად იზრდება). პუბლიკას გაძლიერებით უჩიჩინებენ დაიჯეროს ის, რომ ყველა ტანკი/გამწევი/ჯავშანმანქანა ნაწილებად დაიშალა ომის პირველსავე დღეებში, და სწორედ ამის გამო... თავს ნებას მივცემთ არ დავუჯეროთ ამ მყვირალებს – „კომკავშირელი“ რა თქმა უნდა იშლებოდა, მაგრამ არა მაშინვე. ფინურ არმიაში ნადავლი „კომკავშირლები“ გამართულად შრომობდნენ 1961 (სამოცდაერთ) წლამდე. ახალი ქარხნული სათადარიგო ნაწილებისა და მოტორების შეცვლის გარეშე. ასეთი სასწაულ-მანქანები 37-დან 41 წლის ჩათვლით იქნა გამოშვებული 7780 ერთეული (მსოფლიოში სახელგანთქმულმა ფირმა „კრუპმა“ სწორედ იმავე პერიოდში 7 ათასი სატვირთო ავტომობილი Kfz 69 გამოუშვა), ომის დასაწყისისათვის წითელი არმიის ნაწილებში ამ ტიპის 6700 გამწევი ირიცხებოდა [17]. 

ბევრია კი ეს – 6700 მოჯავშნული გამწევი ქვემეხების ტრანსპორტირებისთვის? ყველაფერი შედარებაში შეიმეცნება. ტანკები ვერმახტის 17 სატანკო დივიზიაში აღმოსავლეთის ფრონტზე იყო ორჯერ უფრო ნაკლები (3266). ტანკსაწინააღმდეგო ქვემეხები მთელ წითელ არმიაში იყო ორჯერ უფრო მეტი (14,9 ათასი). 1941 წ. აპრილის საშტატო განრიგის მიხედვით მსროლელი დივიზიის ტანკსაწინააღმდეგო დივიზიონს უნდა ჰყოლოდა 21 „კომკავშირელი“. ამრიგად, ჯარებში არსებული რაოდენობის გამწევებით შეიძლებოდა დაეკომპლექტებინათ 319 მსროლელი და მოტორიზებული დივიზია (რეალობაში იშლებოდა, როგორც ზემოთ უკვე იყო აღნიშნული, 229 ასეთი დივიზია). უნდა აღინიშნოს ის ფაქტიც, რომ მოჯავშნულ გამწევებთან ერთად, რომლებიც იყო „მცურავი ტანკის შასის ბაზაზე შექმნილი“, წითელი არმიის მსროლელ დივიზიებში იყო თავად ეს მცურავი ტანკებიც Т-37/ Т-38/ Т-40. ასეთი საბრძოლო მანქანებით იარაღდებოდა სადაზვერვო ბატალიონი მსროლელი და მოტორიზებული დივიზიებისა – ფუფუნება, რომელიც მსოფლიოს არც ერთი სხვა არმიისათვის არ იყო ხელმისაწვდომი. შტატის მიხედვით დივიზიას 16 მსუბუქი ტანკი ერგებოდა, ფაქტიურად, 1941 წ. 1 ივნისის მდგომარეობით, სამხედრო ოკრუგებში 3447 ტანკი Т-37/ Т-38/ Т-40 ირიცხებოდა [1. გვ. 597]. საშუალოდ 15 ტანკი ერთ დივიზიაზე. საშუალოდ. მთავარი დარტყმის მიმართულებაზე, კიევისა და ოდესის ოკრუგებში, აღმოვაჩენთ მსროლელ დივიზიებს, რომლებშიც იყო 20–27 მცურავი ტანკი (30-ე, 51-ე, 58-ე, 97-ე, 99-ე, 130-ე, 140-ე, 156-ე, 169-ე) [76]. ცურავდნენ ეს ტანკები, რა თქმა უნდა, ცუდად – სასეირნო კატარღაზე უარესად, – მაგრამ ტყის მდინარის გადალახვა ფონისა და ხიდის გარეშე, ან მსუბუქი ტანკსაწინააღმდეგო ზარბაზნის საცეცხლე პოზიციაზე ბუქსირით მიყვანა სავსებით შეეძლოთ. 

ყველაზე უფრო მაღალი შესაძლო ძვრადობა წითელი არმიის საჰაერო-სადესანტო ჯარებს ჰქონდათ (ხუთი საჰაერო-სადესანტო კორპუსი სამ-სამი ბრიგადით თითოეულში და ერთი ცალკეული ჰდჯ-ის ბრიგადა). თავიდანვე შევნიშნავთ, რომ ა რ ც / ე რ თ ი გერმანული საჰაერო-სადესანტო შენაერთი აღმოსავლეთის ფრონტზე 1941 წელს არ ყოფილა. ყ ვ ე ლ ა აურაცხელი მოხსენიება „მოწინააღმდეგის საპარაშუტო დესანტების“ შესახებ, რომლებიც არა მარტო მემუარული ლიტერატურის ფურცლებზე გვხვდება, არამედ 41-ე წლის ზაფხულის საბრძოლო მოხსენებებშიც, გამონაგონს წარმოადგენს. რაც შეეხება საბჭოთა ჰდკ-ებს, „კორპუსებად“ ისინი დიდი გადაჭარბებით იქნა წოდებული. ჰდკ-ის პირადი შემადგენლობის რიცხოვნება შეადგენდა სულ 8020 ადამიანს, ე. ი. ეს კორპუსი მსროლელ დივიზიაზე მნიშვნელოვნად უფრო ნაკლები გახლდათ. კომუნისტური ისტორიკოსები „უცვლელად მშვიდობისმოყვარე“ საბჭოთა კავშირში საჰაერო-სადესანტო ჯარების გაშლის შესახებ, რომელთა რიცხოვნებაც ბათო ყაენის ჯარში მხედართა რიცხვს აღემატებოდა, ცდილობდნენ არ გაეხსენებინათ. უკანასკნელ წლებში კი, ვ. სუვოროვის მსუბუქი ხელიდან, ტრადიციული გახდა ჩივილები იმაზე, რომ შესანიშნავად მომზადებული და ვაჟკაცი დივერსანტები, მარტო სადესანტო დანით ხელში „გერმანელთა ტანკების ქვეშ“ ისროლეს... და თუმცა კი ჭეშმარიტების წილი ამ მტკიცებაში არის, მაგრამ საბჭოთა ჰდკ-ის საშტატო განრიგთან გულდასმით გაცნობა გვაიძულებს ეჭვი შევიტანოთ იმაში, რომ ჩვეულებრივ ზოგადსაჯარისო ბრძოლაში კორპუსი ამდენად დაუცველი გახლდათ. პარაშუტებისა და დანების გარდა ჰდკ-ის შეიარაღებაში უნდა ყოფილიყო: 4500 თვითდამტენი შაშხანა, 1257 ავტომატი, 440 ხელის ტყვიამფრქვევი (მეტი ვიდრე მსროლელ დივიზიაში), 60 ნაღმსატყორცნი, 864 ზურგჩანთით სატარებელი ცეცხლსატყორცნი (!), 18 საპოლკო 76,2-მმ ზარბაზანი, 50 მცურავი ტანკი Т-38/Т-40, 241 ავტომანქანა. არსებითად, „საჰაერო-სადესანტო კორპუსის“ სახელწოდებით იქმნებოდა მაღალმობილური, მშვენივრად შეიარაღებული მსროლელი ბრიგადები, პირადი შემადგენლობისა და შეიარაღების ნაწილები, რომელთაც ჰქონდათ შესაძლებლობა საპარაშუტო ან დაჯდომით დესანტირებისა მტრის ზურგში. 

კიდევ ერთ მითს, რომელიც საფუძვლიანადაა ჩაჭედილი მასობრივ შეგნებაში, წარმოადგენს კ ა ვ შ ი რ გ ა ბ მ უ ლ ო ბ ა, უფრო ზუსტად რომ ვთქვათ – მისი არარსებობა, კავშირგაბმულობის როგორი არარსებობაც იქცა კიდეც ყველა უბედურების მიზეზად. რატომ აღმოჩნდა სწორედ ეს მითი თითქმის ყველაზე უფრო სიცოცხლისუნარიანი საბჭოთა ისტორიკოს-პროპაგანდისტების მიერ შექმნილ ყველა მითს შორის? როგორც ჩანს, იმიტომ, რომ ის თითქმის სიმართლეს წარმოადგენდა. კავშირი ნამდვილად არ ყოფილა. ომის პირველ საათებში, დღეებსა და კვირებში ყოველგვარი გაცვლა ინფორმაციისა ყველა დონის შტაბებსა და ნაწილებს შორის პრაქტიკულად მთლიანად პარალიზებული გახლდათ. ზემდგომ მეთაურობას (სარდლობას), როგორც წესი, არ ჰქონდა არანაირი ინფორმაცია თავიანთი ხელქვეითების მდგომარეობის, მოქმედებებისა და დანაკარგების შესახებ. საკუთრი არმიის ნაწილებსა და შენაერთებს სადაზვერვო ავიაციის დახმარებით ეძებდნენ – დაუჯერებელია, მაგრამ ფაქტია. მოწინააღმდეგე „მოულოდნელად“ აღმოჩნდებოდა ათეულობით (ომის პირველ დღეებში კი – ასეულობით) კილომეტრში ფრონტის ხაზიდან, რომელსაც – დაგვიანებული მოხსენებების მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ – ვითომდა ჩვენი ჯარები კიდევ ინარჩუნებდნენ (სწორედ ამ მოვლენებმა დაბადეს კიდეც აურაცხელი ხმები „გერმანული საავიაციო დესანტების“ შესახებ). ყველაფერი ეს სრული სიმართლეა. შემდეგ საბჭოთა „ისტორიკოსები“ ისეთი მოხერხებულობით, ბანქოს მოთამაშე გაქნილ თაღლითებსაც რომ შეშურდებოდათ, თავისკენ ექაჩებოდნენ ამ სიმართლეს, ცვლიდნენ რა სარდლობებსა და ინსტანციებს შორის კავშირგაბმულობის არარსებობის ფაქტს შეგნებულად ცრუ თეზისით „კავშირგაბმულობის ტექნიკურ საშუალებათა არარსებობის“ შესახებ. რაც ერთ და იგივე სულაც არ არის. 

კავშირის დამყარებისათვის საჭიროა: 

– სუბიექტი, ვისთანაც უნდათ კავშირში შესვლა; 

– სუბიექტის სურვილი რომ შემოვიდეს კავშირში; 

– და მხოლოდ როცა პირველი ორი სურვილი არსებობს, მაშინ წარმოიქმნება საჭიროება კავშირგაბმულობის ტექნიკურ საშუალებებშიც (მაგალითად, დოლებში, ტამტამებში, სანადირო საყვირებში, სასიგნალო რაკეტებში და სხვა). 

ეს უეშმაკო თეორია უბრალო საყოფაცხოვრებო მაგალითით განვმარტოთ. თუ თქვენ არა გყავთ შვილი, მაშინ მასთან დარეკვას ვერ მოახერხებთ. თუ შვილი უკვე გყავთ, მაგრამ ის მეგობრის დაბადების დღეზე წავიდა და არ უნდა სახლში დროზე დაბრუნდეს, მაშინ ორი ქსელური ტელეფონიც კი (პლჲუს სახლის ტელეფონიც მეგობრის ბინაში) ვერაფერში დაგეხმარებათ. ტელეფონი სულ მუდამ „დაკავებული“ იქნება, ქსელურში კი „ელემენტი დაჯდება“, „არა იმ კლავიშზე“ დაეჭირება... ნაპოლეონი, სუვოროვი და კუტუზოვი უზარმაზარ არმიებსა და მრავალრიცხოვან არტილერიას საერთოდ ტელეფონის გარეშე სარდლობდნენ. პირველ მსოფლიო ომში მრავალმილიონიან არმიებში, რომლებიც უკვე ტანკებითა და აეროპლანებით იყვნენ შეიარაღებული, კავშირგაბმულობა წარმატებით იგებოდა სადენებიანი (მავთულებიანი) ტელეფონების გამოყენებაზე, იმ დროს, როცა რადიოსადგურები იშვიათი ეგზოტიკა გახლდათ. დაბოლოს, შესანიშნავი „ტექნიკურ საშუალებად კავშირგაბმულობისა“ იყო და რჩება შიკრიკი, ამხედრებული ცხენზე, ან მჯდომარე მოტოციკლზე, ავტომობილში, ნავში, ტანკში, მსუბუქ თვითმფრინავში, ვერტმფრენში... 

„...22 ივნისს 6 სთ 50 წთ-ზე მე საიერიშო ნავით გადავედი მდ. ბუგზე... ვმოძრაობდი რა 18-ე სატანკო დივიზიის ტანკების კვალდაკვალ, მივედი მდინარე ლესნაზე გადებულ ხიდამდე... 22 ივნისის დღის მთელი პირველი ნახევრის განმავლობაში მე თან ვახლდი 18-ე სატანკო დივიზიას... 23 ივნისს 4 სთ 10 წთ-ზე დავტოვე ჩემი საკომანდო პუნქტი და 12-ე საარმიო კორპუსში გავემართე, ამ კორპუსიდან 47-ე სატანკო კორპუსში გავემგზავრე, სოფელ ბილდეიკიში 23 კმ აღმოსავლეთით ბრესტ-ლიტოვსკისაგან. შემდეგ გავემართე 17-ე სატანკო დივიზიაში, რომელშიც 8 საათზე მოვედი... შემდეგ გავემგზავრე პრუჟანიში, სადაც სატანკო ჯგუფის საკომანდო პუნქტი იყო გადასროლილი... 24 ივნისს 8 სთ 25 წთ-ზე დავტოვე ჩემი საკომანდო პუნქტი და სლონიმის მიმართულებით გავემგზავრე. გზაზე რუსულ ქვეით ჯარს გადავეყარე, რომელიც გზატკეცილი ცეცხლის ქვეშ ჰქონდა ამოღებული... იძულებული შევიქენი ჩავრეულიყავი და მეთაურის ტანკიდან ტყვიამფრქვევის ცეცხლით ვაიძულე მოწინააღმდეგე თავისი პოზიციები დაეტოვებინა... 11 სთ და 30 წთ-ზე მივედი 17-ე სატანკო დივიზიის საკომანდო პუნქტზე, რომელიც სლონიმის დასავლეთ განაპირას იყო განლაგებული, სადაც დივიზიის მეთაურის გარდა შევხვდი 47-ე კორპუსის მეთაურსაც...“ [16]. 

აი ასე, ძალზედ გასაგებად, გვიხსნის ჰ. გუდერიანი, თუ რატომ აღმოჩნდა წითელი არმია საკუთარ ტერიტორიაზე „კავშირგაბმულობის გარეშე“, ხოლო გერმანული არმია კი ჩვენს ტერიტორიაზე – კავშირგაბმულობით. უბრალოდ ვერმახტის 17-ე სატანკო დივიზიის მეთაურს არსად დარეკვა არ სჭირდებოდა. მისი უშუალო უფროსი – 47-ე სატანკო კორპუსის მეთაური – მასთან ერთად ერთ საკომანდო პუნქტში პირადად ხელმძღვანელობს ბრძოლას, ხოლო მათ შორის ყველაზე უფრო მთავარი უფროსი კი – სატანკო ჯგუფის სარდალი გენერალი გუდერიანი – დღეში რამდენჯერმე, მოწინააღმდეგის ცეცხლის ქვეშ მგზავრობს (прорывается) თავის თითოეულ დივიზიაში. 

და პირიქით – თვით სათანამგზავრო კავშირგაბმულობის ტერმინალებით საყოველთაო აღჭურვაც კი წითელი არმიის შტაბებისა სრულიად ვერაფერს შეცვლიდა ისეთ სიტუაციაში, როცა მეთაურები უკვე აქეთ-იქით გაიფანტნენ ან როცა მათ (მეთაურებს) არ სურთ ურთიერთობა ზემდგომ მეთაურებთან უბრალოდ იმიტომ, რომ არაფერ კარგის მოხსენება არ შეუძლიათ. და არა 1941 წლის 22 ივნისს დაატყდა თავზე „მოულოდნელად“ წითელ არმიას ეს უბედურება. „გაემგზავრა რა მოვლენების ადგილისაკენ, ამხ. ბლჲუხერი ყველანაირად არიდებდა თავს პირდაპირ კავშირს მოსკოვთან... სამი დღეღამის მანძილზე ნორმალურად მომუშავე სატელეგრაფო კავშირგაბმულობის არსებობისას შეუძლებელი იყო ამხ. ბლჲუხერთან ლაპარაკისათვის მიგვეღწია“. ეს არის ამონარიდი თავდაცვის სახკომის ვოროშილოვის 1938 წლის 4 სექტემბრის ბრძანებიდან # 0040, და ეს ბრძანება მიძღვნილი იყო ლოკალური შეიარაღებული კონფლიქტისადმი ჰასანის ტბასთან. დიდი ომის დაწყებასთან ერთად სიტუაცია განუზომლად უფრო უარესი შეიქნა და არანაირ სადენებს, არანაირ რაციებს ჯავშანმატარებელზე არ შეეძლოთ უკვე აეწყოთ კავშირგაბმულობა არმიაში, რომელშიც მეთაურები და შტაბები ასობით და ათასობით იკარგებოდნენ. 

სადენები კი იყო. უზარმაზარი რაოდენობებით. ასე, მარტო ერთ დასავლეთის საგანგებო სამხედრო ოკრუგში (ოკრუგის შტაბის უფროსის გენერალ-მაიორ კლიმოვსკიხის 1941 წ. 19 ივნისის მოხსენებითი წერილის თანახმად) ოკრუგის კავშირგაბმულობის სამსახურის განკარგულებაში იყო 117 ათასი იზოლატორი, 78 ათასი კაუჭი და 261 ტონა სადენები [66, გვ. 44]. სულ კი წითელ არმიაში 1941 წ. 1 იანვრის მდგომარეობით 343 241 კმ სატელეფონო და 28 147 კმ სატელეგრაფო კაბელი ირიცხებოდა. ეს რაოდენობა შეიძლებოდა დედამიწის გარშემო ეკვატორზე ცხრაჯერ შემოგვეხვია. ყველა ტიპის სატელეფონო აპარატები ირიცხებოდა 252 376 ცალი. საშუალოდ – 800 აპარატზე მეტი ერთ დივიზიაზე. სატელეგრაფო აპარატები იყო, რა თქმა უნდა, მნიშვნელოვნად ნაკლები – „სულ“ 11 049 ცალი, მათ რიცხვში 247 აპარატი „ბ ო დ ო“ დაშიფრული კავშირგაბმულობისათვის [4, გვ. 623]. მაგრამ, საბჭოთა ისტორიკოსების საერთო აზრით, ყველაფერი ეს სულაც „არ არის იმდენი“. წითელ არმიას რაციების გარეშე ომი არ შეეძლო. და ყველამ იცის რატომ – გერმანელმა დივერსანტებმა ომის პირველსავე საათებში გადაჭრეს ყველა სადენი. და აი ამიტომ... დივერსანტები მართლაც იყვნენ. ვერმახტის ოთხი სატანკო ჯგუფიდან თითოეულს ჰქონდა მიცემული დივერსანტების თითო ასეული საგანგებო დანიშნულების პოლკ „ბრანდენბურგის“ შემადგენლობიდან. ასეულის შემადგენლობაში იყო 2 ოფიცერი, 220 უნტერ-ოფიცერი და რიგითი, მათ შორის 20–30 ადამიანი რუსული ენის ცოდნით [46, გვ. 55]. მტრების ამ დაუთვალავი ლაშქრის განკარგულებაში იყო სულ რამდენიმე საათი (საიდუმლოების დაცვის მოსაზრებით გერმანელებმა სადენების გადაჭრა მხოლოდ 1941 წ. 22 ივნისის განთიადიდან დაიწყეს). საბჭოთა პარტიზანები ბელორუსიაში ოპერაცია „ბაგრატიონის“ დაწყების წინ (1944 წ. ივნისი), როგორც მიღებულია ითვლებოდეს, 200 ათასზე მეტნი იყვნენ. დრო სადენების გადასაჭრელად პრაქტიკულად შეუზღუდავი ჰქონდათ – ომი უკვე მესამე წელია მიდიოდა, ასე რომ მტრული მოქმედებებისა და განზრახვების დაფარვა უკვე აღარ სჭირდებოდათ. მოხერხდა კი მაშინ, 44-ის ივნისში, სწორედ იმავე ადგილმდებარეობაზე „ყველა სადენის“ გადაჭრა და გერმანული არმიის კავშირგაბმულობის გარეშე დატოვება? 

რაციები წითელ არმიაში ასევე იყო (ასე რომ მარტო მაკრატლების დახმარებით ამ არმიის „კავშირგაბმულობის გარეშე“ დატოვება პრინციპში შეუძლებელი გახლდათ). წითელი არმიის რადიოკავშირის საშუალებებით რეალური აღჭურვილობის შესახებ საკითხისათვის ილუსტრაციის სახით მოვიყვანთ მონაცემებს სამობილიზაციო გეგმიდან МП-41 (შემდგომში კიდევ ბევრჯერ დავუბრუნდებით ამ უმნიშვნელოვანეს დოკუმენტს), რომელსაც ტიმოშენკომ და ჟუკოვმა მოაწერეს ხელი 1941 წ. 12 თებერვალს. 1941 წ. 1 იანვრის მდგომარეობით სსრკ შეიარაღებულ ძალებში ირიცხებოდა [6, გვ. 622–623]: 

– საფრონტო რადიოსადგურები (РАТ) – 40 ცალი (საშუალოდ 8–8 თითოეულში ხუთი მომავალი ფრონტიდან); 

– საარმიო და საკორპუსო (РАФ, РСБ) – 1613 ცალი (საშუალოდ 18–18 თითოეულ მსროლელ და მექკორპუსზე); 

– საპოლკო (5АК) – 5909 ცალი (საშუალოდ 4–4 თითოეულ პოლკზე). 

სულ ჯამში – ყველა ტიპის 7566 რადიოსადგური. რა თქმა უნდა, სატანკო და სათვითმფრინავო რადიოსადგურები ამ რიცხვში არ შესულან. და ესეც – 1941 წ. პირველი იანვრისათვის. ქარხნები თავიანთ „მშვიდობიან აღმშენებლობით შრომას“ განაგრძობდნენ, და 22 ივნისისათვის რადიოკავშირგაბმულობის საშუალებები კიდევ უფრო მეტი უნდა გამხდარიყო. ასე, 41-ის გეგმა ითვალისწინებდა 33 РАТ-ის, 940 РСБ-ისა და РАФ-ის, 1000 5АК-ის გამოშვებას. სამობილიზაციო გეგმის МП-41 მიხედვით ჩანაწერში რატომღაც არა არის მონაცემები РАФ-ის წინამორბედის – მძლავრი (500 ვტ) რადიოსადგურის 11-АК შესახებ, თუმცა კი ეს კომპლექსები ჯარებში ძალიან ბევრი იყო. ასე, კიევის საგანგებო სამხედრო ოკრუგში (58 დივიზია) 1941 წ. 10 მაისის მდგომარეობით ირიცხებოდა 5 კომპლექსი РАТ, 6 РАФ, 97 РСБ, 126 სადგური 11-АКи 1012 საპოლკო 5АК [6, გვ. 191]. საპოლკო 5АК-ებიც კი რომ არ ჩავთვალოთ, გამოდის საშუალოდ 4 მძლავრი რადიოსადგური ერთ დივიზიაზე. 

ახლა უნდა განვმარტოთ – რას ნიშნავს ყველა ეს მთავრული ასოები. მოხსენიებული რადიოსადგურებიდან ყველაზე უფრო ნაკლები სიმძლავრისას (5АК) ჰქონდა მოქმედების რადიუსი 25 კმ სატელეფონო კავშირგაბმულობისას და 50 კმ – სატელეგრაფო კავშირგაბმულობისას. ე. ი., თუმცა კი ითვლებოდა ის წითელ არმიაში „საპოლკო რადიოსადგურად“, მისი მოქმედების რეალური რადიუსი დივიზიის თავდაცვის ფრონტის საწესდებო სიგანეს რამდენჯერმე აღემატებოდა! 5АК-ს ჰქონდა დიდი სკივრის ზომები და შეიძლებოდა ყოფილიყო გადატანილი როგორც ავტომობილის ძარაში ისე ცხენის საზიდარზეც. რადიოსადგური РСБ სტანდარტულად ყენდებოდა ავტომობილის შასიზე, ჰქონდა გამოსხივების სიმძლავრე 50 ვტ-მდე და უზრუნველყოფდა სატელეფონო კავშირის სიშორეს 300 კმ-ზე, ე. ი. პრაქტიკულად არმიის ან კიდევ ფრონტის მოქმედებათა ზოლში. РАФ – მნიშვნელოვნად უფრო მძლავრი აპარატურის კომპლექსია (400–500 ვტ), დაყენებული ორ სატვირთო ავტომობილში ЗИС-5. 40-იანი წლების ტექნიკის ნამდვილ სასწაულად შეიძლებოდა ჩათვლილიყო კომპლექსი РАТ. უზარმაზარი სიმძლავრე (1,2 კვტ) იძლეოდა სატელეფონო კავშირის უზრუნველყოფის საშუალებას 600 კმ მანძილზე, ხოლო სატელეგრაფო კავშირისა – 2000 კმ-მდე. გადამცემის სქემა იძლეოდა კავშირგაბმულობის 381 ფიქსირებულ არხზე მუშაობის შესაძლებლობას სიხშირის ავტომატურად ცვლილებით (მორგებით). РАТ-ის მთელი აღჭურვილობის გადასაზიდად ავტონომიური ენერგოუზრუნველყოფის სისტემასთან ერთად, სამი ავტომობილი ЗИС-5 გამოიყენებოდა, სადგურის გათვლა შეადგენდა 17 ადამიანს. აღსანიშნავია, რომ სამობილიზაციო გეგმის МП-41 მიხედვით წითელ არმიაში უნდა ყოფილიყო 117 (!!!) საფრონტო კომპლექსი РАТ. ფაქტიურად კი წითელი არმია ისე მივიდა ბერლინამდე, რომ არასოდეს ჰქონია შეიარაღებაში ნახევარ ასეულზე მეტი РАТ ერთდროულად... 

ზემოთ ჩამოთვლილი მძლავრი საავტომობილო რადიოდანადგარების გარდა, წითელი არმიის შეიარაღებაში იყო ათეულობით ათასი გადასატანი რადიოსადგურები საბატალიონო და საასეულო რგოლისაც კი (РБ, РБК, РБС, РБМ) სიმძლავრით 1–3 ვტ და მოქმედების რადიუსით 10–15 კმ. ასეთი რადიოსადგურები 1941 წ. 1 იანვრის მდგომარეობით ირიცხებოდა 35 617 ერთეული. 

ტაქტიკური რგოლის 100 რადიოსადგურზე მეტი ერთ დივიზიაზე. რა თქმა უნდა, ეს ძალიან-ძალია ცოტაა. დიდ წერილში მჭერმეტყველური სათაურით „ბელორუსიაში დამარცხების სათავეები“ ავტორი მწარე ამოოხვრით ატყობინებს მკითხველებს, რომ დასავლეთის საგანგებო სამხედრო ოკრუგის ჯარები უზრუნველყოფილი იყვნენ „საპოლკო რადიოსადგურებით – 41 %-ით, საბატალიონოთი – 58 %-ით, საასეულოთი – 70 %-ით“ [56]. და იგი სავსებით მართალია – საშტატო დაკომპლექტებულობა არ ყოფილა. საშტატო განრიგის მიხედვით 1941 წ. აპრილის ნიმუშის წითელ არმიას ერთ საჰაუბიცო არტპოლკში უნდა ჰქონოდა 37 რადიოსადგური (36 ჰაუბიცაზე), საარტილერიო პოლკში – 25 რადიოსადგური (24 ქვემეხზე), 3 რადიოსადგური მსროლელ პოლკში და 5–5 რადიოსადგური პოლკის სამი ბატალიონიდან თითოეულში. 

მრავალმილიონიანი ტირაჟებით გავრცელებული ჭორების მიუხედავად, რაცია იდგა ჯავშანმატარებელშიც, ტანკშიც. 

ჯერ კიდევ 1933 წელს იქნა ჩაშვებული სერიულ წარმოებაში სპეციალური სატანკო რადიოსადგური 71-ТК-1. ეს მოკლეტალღოვანი მიმღებ-გადამცემი სიმპლექსური რადიოსადგური უზრუნველყოფდა კავშირის სიშორეს ტელეფონით სვლის დროს 15 კმ-მდე, ტელეფონით სადგომებში – 30 კმ-მდე, სატელეგრაფო რეჟიმში – 50 კმ-მდე. ამ რადიოსადგურებით აღიჭურვებოდა ჯავშანმანქანებიც БА-10/20. როგორც მინიმუმ რაცია იდგა ოცეულის მეთაურის ტანკში (ე. ი. ყოველ მესამე ტანკში). ფაქტიურად ომის დასაწყისისათვის ტანკების 35–40 % იყო აღჭურვილი მიმღებ-გადამცემი რადიოსადგურებით. მაგალითად, დაკომპლექტებულობის მიხედვით სულაც არა საუკეთესო 19-ე სატანკო დივიზიაში (163 ტანკი, ე. ი. საშტატო რიცხოვნების ნახევარი, ამასთან არც ერთი ტანკი Т-34 ან КВ) 1941 წ. 10 ივნისისათვის ირიცხებოდა: 

– 2 მძლავრი რადიოსადგური РСБ; 

– 4 საპოლკო რადიოსადგური 5-АК; 

– 16 საბატალიონო РБ; 

– 85 სატანკო У1-ТК-1. 

აი ასეთი იყო იგი – წითელი არმია 1941 წლის ივნისის ნიმუშისა. განა კი ღირს გვიკვირდეს იმისა, რომ არც ჟუკოვი, არც ტიმოშენკო, არც შაპოშნიკოვი, არც მერეცკოვი, არც მთელი „ხელმძღვანელი შემადგენლობა გენერალური შტაბისა“ არ ელოდნენ „მოწინააღმდეგის გამანადგურებელ გამკვეთ დარტყმებს“? ისინი დაჟინებით და მიზანსწრაფულად ემზადებოდნენ იმისათვის, რომ ასეთი დარტყმები თავად მიეყენებინათ. 1941 წ. 25 ივნისზე იქნა დანიშნული მგწა-ის მთავარი სამხედრო საბჭოს მორიგი სხდომა, რომელზედაც საველე წესდების ПУ-39 ყველაზე უფრო საბოლოო ვარიანტი ბოლოს და ბოლოს უნდა დაემტკიცებინათ. წითელი არმიის წინაშე დასმული ამოცანები ამ დოკუმენტში უკიდურესად ნათლად იქნა ჩამოყალიბებული: 

„...თუ მტერი ჩვენ ომს მოგვახვევს თავზე, მუშურ-გლეხური წითელი არმია იქნება ყველაზე უფრო მეტად თავდამსხმელი ყველა ოდესმე არსებული თავდამსხმელი არმიიდან. ომს ჩვენ ვაწარმოებთ შეტევითად, ყველაზე უფრო გადამჭრელი მიზნით მოწინააღმდეგის სრული განადგურებისა მისსავე ტერიტორიაზე. წითელი არმიის საბრძოლო მოქმედებები იქნება წარმოებული განადგურებაზე. წითელი არმიის ძირითადი მიზანი იქნება გადამწყვეტი გამარჯვების მიღწევა და მტრის სრული განადგურება... 

...მუშურ-გლეხური წითელი არმიის მთელი პირადი შემადგენლობა უნდა იყოს აღზრდილი მტრისადმი შეურიგებელი სიძულვილისა და მის გასანადგურებლად უდრეკი ნების სულისკვეთებით. სანამ მტერმა არ დაყარა იარაღი და არ დანებდა, იგი დაუნდობლად განადგურდება... 

ყოველგვარ ბრძოლას – შეტევითს ან თავდაცვითს – აქვს მიზნად მოწინააღმდეგისათვის დამარცხების მიყენება. მაგრამ მხოლოდ გადამწყვეტ შეტევას მთავარ მიმართულებაზე, დასრულებულს ალყის შემორტყმითა და შეუჩერებელი დევნით, მივყავართ მტრის ძალებისა და საშუალებათა სრულ განადგურებამდე. შეტევითი ბრძოლა არის ძირითადი სახეობა მგწა-ის მოქმედებებისა... 

...ნებისმიერ პირობებსა და ყველა შემთხვევაში წითელი არმიის მძლავრი დარტყმები უნდა წარმოებდეს მტრის სრული განადგურებისა და გადამწყვეტი გამარჯვების სწრაფად მოპოვებისათვის მცირე სისხლით... 

შეტევა წარმოადგენს ბრძოლის ძირითად სახეობას, რომელიც უზრუნველყოფს მოწინააღმდეგის განადგურებასა და სრული გამარჯვების მიღწევას... შეტევა წარმოადგენს მოწინააღმდეგეზე აღმატებულების გამოხატულებას“. 

თავი 3 „ჯავშანი მტკიცეა და ჩვენი ტანკები სწრაფები არიან...“ 

უბრალოდ განცხადება იმის შესახებ, რომ „წითელი არმია იქნება ყველაზე უფრო თავდამსხმელი ოდესმე არსებული ყველა თავდამსხმელი არმიიდან“, ცოტაა. უნდა შეექმნათ ამ ამოცანის შესაბამისი ინსტრუმენტები. სახმელეთო არმიების მთავარი დამრტყმელი ძალა XX საუკუნის შუახანებში იყო სატანკო ჯარები. არც ერთ ქვეყანას მსოფლიოში არ მოუდვია ასეთი უზარმაზარი ძალისხმევა – და არ მიუღწევია ისეთი უზარმაზარი წარმატებებისათვის – შეიარაღებული ძალების ამ დამრტყმელი შემადგენლის შექმნის საქმეში, როგორიც საბჭოთა კავშირს. არც ერთ ქვეყანას ევროპაში არ ჰქონია ისეთი წინააღმდეგობები და სიძნელეები ჯავშანსატანკო ჯარების შექმნის საქმეში, როგორებიც ჰქონდა გერმანიას, რომელსაც – კიდევ ერთხელ გავიმეორებთ – ვერსალის სამშვიდობო ხელშეკრულების პირობებით საერთოდ აკრძალული ჰქონდა ტანკების წარმოება ან მათი საზღვარგარეთ შესყიდვა. ამის შედეგად, იმ დროს (30-იანი წლების დასაწყისი) როცა საბჭოთა კავშირში დაიწყო ტანკების სერიული წარმოება და შეიქმნა მსოფლიოში პირველი მსხვილი ჯავშანსატანკო შენაერთები, გერმანული რაიხსვერი ატარებდა საველე სწავლებებს არარსებული ტანკების კარტონის მაკეტებით. ჰიტლერის ხელისუფლებაში მოსვლისა და გერმანიის მიერ ვერსალის ხელშეკრულების შეზღუდვათა შესრულებაზე უარის თქმის (თავიდან ფაქტიურად, ხოლო შემდეგ კი – ფორმალურადაც) შემდეგ დაიწყო პირველი გერმანული სასწავლო-საბრძოლო მოჯავშნული მანქანების დაპროექტება. აი როგორ აღწერს მათი შემუშავების ისტორიას გერმანიის სატანკო ჯარების მთავარი იდეოლოგი და შემქმნელი ჰ. გუდერიანი: 

„...ჩვენ ვთვლიდით აუცილებლად შეგვექმნა ჯერჯერობით ისეთი ტანკები, რომლებიც შეიძლებოდა სასწავლო მიზნებისთვის ყოფილიყო გამოყენებული... 

ასეთი ტანკები, რომლებმაც მიიღეს აღნიშვნა Pz-I, შეიძლებოდა 1934 წლისთვის ყოფილიყო დამზადებული და სასწავლო მანქანების სახით გამოყენებული იმ დრომდე, სანამ არ იქნებოდა მომზადებული საბრძოლო ტანკები... 

არავინ, რა თქმა უნდა, არ ფიქრობდა 1932 წ. რომ ამ არცთუ დიდი სასწავლო ტანკებით მოგვიხდება ბრძოლაში შესვლა...“ თუმცა კი, ჰქონდა Pz-I-ს სავსებით საგრძნობი ღირსებებიც. იგივე გუდერიანი წერს თავის მემუარებში: 

„სკოლის მოწაფეები, რომლებიც უწინ ხვრეტდნენ ჩვენს მაკეტებს თავიანთი ფანქრებით, რათა შიგნით შეეხედათ, განცვიფრებული იყვნენ ახალი ჯავშანმანქანებით...“ 

გაცნობითი ფრაგმენტის დასასრული. 

(შემდეგ წერია, თუ როგორ შეიძლება ამ წიგნის შეძენა) 

თარგმნა ირაკლი ხართიშვილმა