Monday, March 24, 2014

უკრაინა: ისტორიული რეტროსპექტივა და გეოპოლიტიკური პერსპექტივა

"Наш Киев дряхлый, златоглавый,
Сей пращур русских городов,
Сроднит ли с буйною Варшавой,
Святыни всех своих гробов?"

ალექსანდრე პუშკინმა მისი იშვიათი ისტორიული გუმანით ნაპოლეონის შემოსევის მაგალითზე გაიგო, რომ რუსეთზე დასავლეთის ზეწოლის გადამწყვეტ მომენტებში მართლმადიდებლური სლავობისთვის ეს საბედისწერო საკითხი დგება. პოლონელები XVII საუკუნეში და კაიზერი ვილჰელმი – პირველ მსოფლიო ომში და ჰიტლერი – მეორეში თავიანთი “დრანგ ნახ ოსტენის” ცენტრალურ ამოცანად განსაზღვრავდნენ უკრაინის დაპყრობას. პოსტსაბჭოთა სივრცეზე მთავარი მიზნის – რუსეთისგან უკრაინის საბოლოოდ ჩამოცილების შესახებ, მოზეიმე ზბიგნევ ბჟეზინსკიც გვაფრთხილებდა 1991 წელს.

დღეს, თითქოსდა ისტორიის სარკეშიო, მოლაპარაკებებში შუამავლებად ჩნდებიან “დავიწყებულ წინაპართა აჩრდილები” – ლიტვისა და პოლონეთის პრეზიდენტები – კათოლიკური სახელმწიფოებისა, რომლებმაც მოსკოვის რუსეთის გაზრდასა და გაძლიერებამდე დიდი ხნით ადრე მართლმადიდებლური უკრაინა დაიმონეს და XVI საუკუნეში ეგრეთ წოდებული ბალტიკა – შავზღვის უნია (პოლიტიკურ-სახელმწიფოებრივი კავშირი – ი. ხ.) ჰქონდათ ჩაფიქრებული, რომელსაც მოსკოვეთი (მოსკოვის რუსეთი – ი. ხ.) ზღვებისა და “ცივილიზებული ევროპისგან” სანიტარული კორდონით უნდა გამოეყო. XX საუკუნეში პოლონეთი, რომელიც მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტის უცოდველ მსხვერპლად გამოჰყავთ, მანამდე ნახევარი წლით ადრე ჰიტლერს უკრაინის დაპყრობისთვის თავის სამსახურს სთავაზობდა, რის შედეგადაც ფაშისტური გერმანიის მოკავშირე პოლონეთი “ზღვიდან ზღვამდე” გადაიჭიმებოდა.

* * *

სამყაროზე უკრაინული შეხედულების წყაროებისა და მოტივების სწორი შეფასება სრულებით აუცილებელია იმისთვის, რათა რუსულ-უკრინულ ურთიერთობათა მომავლის შესახებ ვიმსჯელოთ უკრაინაში კრიზისის ნებისმიერად დაბოლოების პირობებში, და დასავლეთის პოლიტიკაც გავიგოთ. უკრაინის პოლიტიკის გაორებულობა მის ახლანდელ საზღვრებში ბუნებრივია.

იძენს რა დამოუკიდებლობას, რატომ ხდება უეცრად უკრაინა სულაც არა ერთმნიშვნელოვნად ძმური და მეგობრული სახელმწიფო, რამდენადაც არ უნდა სურდეს ეს დღეს მილიონობით უკრაინელს? ეს ანტინომია საგანთა თავად ბუნებაშია ჩადებული. როგორ პარადოქსულიც არ უნდა იყოს – მიზეზი სწორედ ხალხების გენეტიკურ ერთობასა და უკიდურეს სიახლოვეშია. თუ რუსებსა და უკრაინელებს ერთიანი კულტურა და დიალექტიკური განსხვავებების მქონე ერთი ენა გააჩნიათ, თანაც ეს განსხვავებები უფრო ნაკლებია, ვიდრე ბავარიელებთან და საქსონელებთან, აგრეთვე საერთო ისტორიაც, მაშინ პირველობას სწორედ ის იდეოლოგები იგდებენ ხელში, რომლებიც ცალ-ცალკე ყოფნისა და ცხოვრების ლოგიკის სწრაფად დასაბუთებას შეძლებენ კონტრასტულად საპირისპირო სულიერი, იდეოლოგიური და გეოპოლიტიკური ორიენტირებით, როგორი უაზროც (შეუსაბამოც) არ უნდა იყოს ისინი თავად უკრაინის ინტერესებისთვის.

“ძმური” ურთიერთობები – გამოგონილი არ არის, მაგრამ ეს ურთულესი და წინააღმდეგობრივი სოციო-სულიერი ფენომენია, ეს არის როგორც მიზიდულობის კომპლექსი, ისე განზიდვის და იჭვიანობისაც. პირველი მომაკვდინებელი ცოდვა, რომელიც ადამიანმა დედამიწაზე ჩაიდინა – ეს ძმის მკვლელობაა, იჭვითა და შურით შეპყრობილმა კაენმა თავის გვერდით ღვთივსათნო აბელის ყოფნის ატანაც კი ვერ შეძლო. ცნობილია ასევე, რომ სამოქალაქო და რელიგიური ომები ერთი წარმოშობის ხალხებში პირადი სისასტიკის მიხედვით სახელმწიფოთაშორის დაჯახებებს აღემატებიან.

* * *

დღევანდელი მსოფლიოს გართულებასა და მის გრანდიოზულ სულიერ, გეოპოლიტიკურ და ცივილიზაციურ კატაკლიზმებს პარადოქსულად ახლავს თან თანამედროვე Homo Economicus-ის მიერ მათი აღქმის უკიდურესი გამარტივება. ამ უკანასკნელის ლიბერალური და მარქსისტული სახესხვაობანი დღეს წარმოდგენილი არიან თითქმის გასართობი (თავშესაქცევი) ვ. ანპილოვით, რომელიც უკრაინის საელჩოსთან გაჰკივის “გაუმარჯოს სსრკ”-სო, და პოსტსაბჭოთა ლიბერალ-მედასავლეთე ნემცოვით, რომელიც დამოუკიდებლობის მაედანზე მსოფლიო დემოკრატიისთვის იბრძვის. თუ ანპილოველებს, როგორც ჩანს, ბრმად სჯერათ კომუნისტური საზოგადოებრივი ინსტიტუტების ყოვლისშემძლეობისა და პურის ერთნაირი ნარით ბანდერელისა და კომკავშირელის შერიგების უნარისა, ნემცოვი არ თაკილობს მათ მხარდაჭერას, ვინც რუს ჟურნალისტებთან “საძულველ რუსულ ენაზე” ურთიერთიობაზე უარს აცხადებს. ბარბაროსული რუსეთისადმი ზიზღი გახლავთ კიდეც ჭეშმარიტი დემოკრატია, და, რამდენადაც ის (ჭეშმარიტი დემოკრატია – ი. ხ.) რუსეთში იღუპება რუსული ნაციონალიზმის გამო, ნემცოვმა იგი უნიატ ფაშისტებთან იპოვნა. მისთვის, ნემცოვისთვის, სასარგებლო იქნებოდა სცოდნოდა, რომ, მართლმადიდებელი უკრაინელებისა და რუსების სასტიკი ტანჯვა-წამების გარდა, რაც, შესაძლოა, მის თვალში დემოკრატიისთვის ბრძოლაა, მისი კერპების წინაპრები ვარსკვლავებს ამოჭრიდნენ ებრაელებს სხეულებზე, და მათი ზოოლოგიური ექსტაზი ესესელებსაც კი ანცვიფრებდა.

უკრაინაში გახურებული კრიზისის დროს რუსეთის ტელევიზიით ნაჩვენები ფილმი “ბანდერელები. ომი წესების გარეშე” სამწუხაროდ ახდენს იმის დემონსტრირებას, რომ ისტორიის ცოდნა, თვით საზოგადოებრივი შეგნების დირიჟორებშიც კი, უკეთეს შემთხვევაში XX საუკუნით იფარგლება, ამასთან მხოლოდ ტოტალიტარიზმისა და თავისუფლების ბრძოლის კლიშეში ინტერპრეტირებულისა. ბანდერელები წარმოდგენილი არიან როგორც “უკრაინელი ნაციონალისტები”, რომლებიც თავიდან ომობდნენ პოლონეთის წინააღმდეგ, შემდეგ კი სტალინის და ბოლშევიკებისა. მაგრამ რანაირი უკრაინელი ნაციონალისტები იყვნენ ისინი? რატომ ამოჟლიტეს მათ საკუთარი უკრაინული მოსახლეობა? სად და ვისთან იყვნენ ისინი რევოლუციისა და სამოქალაქო ომის დროს, იყვნენ თუ არა ისინი საერთოდ უკრაინა წარსულ საუკუნეებში?

საბჭოთა სახელმძღვანელოებში, რომელთა მიხედვითაც ასე კარგად სწავლობდნენ ნემცოვიცა და ანპილოვიც, შეუძლებელი იყო იმის გაგება, რომ ესენი სულაც ის მალოროსები კი არ იყვნენ, რომელთაც გოგოლი თავის “დიკანკის მახლობლად ხუტორის საღამოებ”-ში უმღეროდა. უფრო მეტიც, ესენი ის უკრაინელი ნაციონალისტებიც კი არ ყოფილან, რომლებიც რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში რევოლუციონერ-ათეისტებთან ერთად უკრაინის “ცარიზმისგან” განთავისუფლებას ფიქრობდნენ. ეს არც ის ნაციონალისტები იყვნენ, რომლებმაც გახურებული სამოქალაქო ომის დროს ცენტრალური რადა გამოაცხადეს და პეტლიურას მხარი დაუჭირეს.

გალიციასა და ბანდერელებს, მკაცრად რომ ვთქვათ, არ გააჩნიათ ურთიერთობა ყველაფერ იმასთან, რასაც შეიძლება უკრაინის ისტორია ეწოდოს მთელი მისი საერთორუსული და საკუთრივ ღრმად უკრაინული შეხედულებებით. 1349 წლიდან, ესე იგი იმ დროიდან, როცა არა მხოლოდ მალოროსიელი ხალხი არ ჩამოყალიბებულიყო, არამედ ჯერ კიდევ არ ყოფილა რუსი ხალხის ცნებაც, არამედ იყო მხოლოდ რუსული მიწის ცნება, გალიცია-ვოლინის სამთავრო კათოლიკური პოლონეთის მიერ იქნა მიტაცებული. მეთვრამეტე საუკუნის ბოლოს უკვე არსებითად გაპოლონურებული გალიცია ავსტრიის შემადგენლობაში გადავიდა, სადაც პირველ მსოფლიო ომში ავსტრიულ-გერმანული ბლოკის განადგურებამდე იმყოფებოდა. რის შემდეგაც გამარჯვებულმა ანტანტამ გალიცია ისევ “პანების პოლონეთს” გადასცა. ამრიგად, გალიციას არანაირი მონაწილეობა არ მიუღია არც ბოგდან ხმელნიცკის ჩიგირის რესპუბლიკის ცხოვრებაში, რომელიც რუსეთს შემოუერთდა, არც მალოროსიის ცხოვრებაში – რუსეთის იმპერიის ნაწილისა. მაგრამ მთავარი მოვლენა, რომელმაც გალიციისგან განსაკუთრებული ფენომენი შექმნა – ეს გახლავთ რელიგიური განსხვავება როგორც პოლონეთისგან, ისე მართლმადიდებლური მალოროსიისგანაც.


ნახატი 1. აქ უკრაინის რუკაზე გალიცია ცალკე ფერითაა გამოყოფილი

გალიციის ფენომენის გაგება შეუძლებელია, თუკი უკრაინული ანტიმოსკოვურობის მიზეზის ძიებას XX საუკუნის მოვლენებსა და იდეოლოგიებში დავიწყებთ და ისტორიული შეგნების რელიგიურ-ფილოსოფიური საფუძვლების შესახებ კი არაფერი გვეცოდინება. ერთერთი ასეთი თემა, რომლის იგნორირებასაც დღევანდელი Homo Economicus-ები ახდენენ, – ეს გახლავთ კათოლიკური დასავლეთის საძულველ “ბიზანტიურ სქიზმასთან” (ანუ მართლმადიდებლობასთან – ი. ხ.) დაპირისპირება და რუსული მართლმადიდებლობის მიუღებლობა, რაც ერთი ეთნოსის ცხოვრებაში ასე ტრაგიკულად თამაშდება. მოსკოვისგან კიევის მოწყვეტა, როგორც კონსტანტინოპოლისგან მიღებული მემკვიდრეობისა, და აღმოსავლეთ სლავობის გაკათოლიკება ვატიკანისა და დასავლეთის საუკუნოვანი მისწრაფებები გახლდათ: “ო, ჩემო რუსინებო! სწორედ თქვენი მეშვეობით ვიმედოვნებ მე აღმოსავლეთის მიღწევას...” – მოუწოდებდა გალიციელებს პაპი ურბან მერვე XVII ასწლეულის დასაწყისში მალევე უნიის (1596) შემდეგ (იგულისხმება ბრესტის უნია – ი. ხ.).

მიტროპოლიტი მიხეილ რაგოზა და ოთხი ეპისკოპოსი, რომლებმაც რჟეჩ პოსპოლიტის ზეწოლით ბრესტის უნიაში კათოლიკური დოგმატი მიიღეს მსახურების მართლმადიდებლური წესის შენარჩუნებით, მართლმადიდებელმა მალოროსებმა არ მიიღეს. მაგრამ უნიატები ზიზღით უარყვეს ასევე პოლონელებმაც – ადგილობრივმა კათოლიკებმა. უნიატობა წყალგამყოფად იქცა მართლმადიდებლურ-მალოროსიულ და პოლონურ-კათოლიკურ კულტურილ-ცივილიზაციურ ტიპებს შორის. ეს თვითგამორკვევა ყოველთვის არამდგრადი იყო, ვინაიდან ის უნიატები, რომელთაც პროპოლონური შეგნება ჰქონდათ, თანდათანობით კათოლიკობაში გადადიოდნენ და პოლონელდებოდნენ, ხოლო მერყევნი კი უკანვე მართლმადიდებლობაში ბრუნდებოდნენ. ამიტომ უნიატობის ვექტორი აღმოსავლეთისკენ იყო მომართული, ესწრაფვოდა რა მართლმადიდებლური მალოროსიის ჩათრევას, რისი წამქეზებელიც ყოველთვის პოლონეთი გახლდათ, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში მალოროსიაზე პრეტენზიას აცხადებდა. ბერძნულ-კათოლიკურმა ეკლესიამ სწორედ გალიციაში დაბადა კიდეც პოლიტიკური “უკრაინობა” («украинство») აშკარად გამოხატული “მოსკოვოფობიის” ფორმით.

სწორედ პოლონელები არიან ფუძემდებლები კონცეფციისა, რომ რუსები და მალოროსები ეს ერთიანი განტოვილი ხალხი (народ) კი არ არის, არამედ ორი ხალხია (народность), ხოლო შემდეგ კი თეორიამ ისინი უკვე ორ სლავ ხალხად (народ) გადააქცია. მაგრამ გალიციური იდეოლოგია უფრო რადიკალურ გადასინჯვას საჭიროებდა და იგი პრივინციელმა პოლონელმა ფრანციშეკ დუხინსკიმ წარმოადგინა, რომელიც XIX საუკუნის შუახანებში პარიზული კათედრებიდან იმის შესახებ იწყებს ენამჭევრობას, რომ რუსები – ეს საერთოდ სლავები კი არ არიან, არამედ უიღურულ-ფინური მოდგმის თათრებთან ნაჯვარს წარმოადგენენ. ამ ბარბაროსულმა ერმა კიევის ისტორია მოიპარა, რომელიც მხოლოდ მალოროსებს მიეკუთვნება, და მხოლოდ ესენი არიან კიდეც წმინდა ვლადიმირის ერთადერთი მემკვიდრენი. (სწორედ ეს გამოაცხადა ახლანდელმა პაპმაც იოანე პავლე II-მ ახლახანს უკრაინაში მისი ვიზიტის დროს). ვატიკანისა და ვენის მიერ გულუხვად სუბსიდირებულმა ამ თეორიამ შემდეგ ნატიფი ფორმით შეისხა ხორცი უკრაინელი ინტელექტუალური პატრიარქის მ. გრუშევსკის კაპიტალურ შრომაში – ცხრატომიან “უკრაინა-რუსეთის ისტორიაში” (1908), რომელიც ვენის სამეფო კარის გრანტებით დაფინანსდა.

პოლონეთისა და ავსტრიის მთელი ხუთსაუკუნოვანი ძალისხმევის მიუხედავად, ჯერ კიდეც XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე მალოროსიული კულტურის თვითმყოფადობა სულაც არ ნიშნავდა ანტირუსულ შეგნებას არა მხოლოდ მალოროსიაში, რომელსაც გოგოლი უმღეროდა, არამედ თავად გალიციურ და კარპატულ რუსეთშიც (но и в самой Галицкой и Карпатской Руси). 100 ათასზე მეტი ხელმოწერა იყო 1880 წელს გალიციელთა პეტიციის ქვეშ ვენის პარლამენტში რუსული ენის სწავლისა და სწავლების უფლების შესახებ: “გალიციელ-რუსი ხალხი თავისი ისტორიული წარსულის, კულტურისა და ენის მიხედვით მჭიდრო კავშირში იმყოფება გალიციის მომიჯნავე მიწაზე დასახლებულ მალოროსიულ ტომთან რუსეთში, რომელიც ველიკოროსულ და ბელოროსულ (ტომებთან) ერთად მთლიან ეთნოგრაფიულ ჯგუფს შეადგენს. ამ ხალხის ენას, რომელიც სამივე რუსული ტომის ათასწლოვანი შრომით იქნა გამომუშავებული და ამჟამად მსოფლიოს ენათა შორის ერთერთი პირველი ადგილი უჭირავს, გალიციის რუსეთი თავისად თვლის”. («Галицко-русский народ по своему историческому прошлому, культуре и языку стоит в тесной связи с заселяющим смежные с Галицкой землей малоросским племенем в России, которое вместе с великорусским и белорусским составляет цельную этнографическую группу. Язык этого народа, выработанный тысячелетним трудом всех трех русских племен и занимающий в настоящее время одно из первых мест среди мировых языков, Галицкая Русь считает своим».)

ყველაფერი ეს ქმნიდა გარუსებისა და, საბოლოო ჯამში, მართლმადიდებლურ მალოროსიასა და მოსკოვეთთან ერთიანობის იდეის გაჩენი მუქარას. ვენამ და ვატიკანმა საჩქაროდ დაიწყეს მსოფლიო ომის წინა ხანებში “უკრაინული პიემონტის” როლისთვის გალიციის მომზადება. საჭირო იყო რუსინების გალიჩელებად და უკრაინელებად გადაქცევა, მათთვის სრულიად უკრაინული ერთიანობის ლოზუნგის მიცემა, თანაც ანტირუსული ვექტორით, რომელიც, მომავალ ომში ავსტრო-გერმანული ბლოკის გამარჯვების შემთხვევაში რუსეთისგან უკვე მთელი მალოროსიის მოგლეჯას პირდებოდათ.

ამით დაკავებული იყო “უკრაინულ-ავსტრიული პარტია”, რომლის ერთერთი ლიდერიც გახლდათ ავსტრიელი გრაფი და ოფიცერი, კათოლიკი, მომავალი უნიატი მიტროპილიტი ანდრეი შეპტიცკი, რომელმაც რუსეთის იმპერიის მართლმადიდებელი მალოროსების ისტორიული შეგნების დამახინჯების ზომები მოხაზა იმ მიზნით, რათა “როგორც კი ძლევამოსილი ავტრიული არმია რუსული უკრაინის ტერიტორიაზე შეაბიჯებს... ეს ოლქები რაც შეიძლება უფრო სრულად ჩამოვაცილოთ რუსეთს და მათ რუსეთისგან დამოუკიდებელი ეროვნული ოლქის ხასიათი მივცეთ, მეფეთა დერჟავისთვის უცხოსი”. («как только победоносная Австрийская армия вступит на территорию русской Украйны… эти области возможно полнее отторгнуть от России и придать им характер области национальной, от России независимой, чуждой державе царей»). გერმანულ ენაზე დაწერილი ეს გეგმა ლვოვში შეპტიცკის ამოქოლილ არქივში იქნა აღმოჩენილი და 1917 წელს პეტროგრადში გაზეთ «Общее дело»-ში დაიბეჭდა.

უკვე 1882 წელს მისი ძალაუფლების ქვეშ მყოფ ოლქებში კულტურულ რუსოფილური აღმავლობის საპასუხოდ ავსტრია-უნგრეთმა რეპრესიები დაიწყო იმ სასულიერო პირთა და ერისკაცთა წინააღმდეგ, რომლების მართლმადიდებლობაში გადმოდიოდნენ, და თვით რუსულად მოლაპარაკეთა წინააღმდეგაც კი. 1914 წელს პირველი მსოფლიო ომის დაწყებასთან ერთად სასამართლო პროცესებიც დაიწყო კარპატისმიღმელ გლეხებზე, რომლებიც მთელი სოფლებით მართლმადიდებლობაში გადმოდიოდნენ (90 ადამიანზე მეტს მსჯავრი გამოუტანეს, ათასობით გლეხი კი საალყო მდგომარეობაში ცხოვრობდა). ერთერთ საკონცენტრაციო ბანაკში ავსტრიაში – ტალერჰოფში, 60 ათასზე მეტი ადამიანი იქნა განადგურებული, 100 ათასზე მეტი რუსეთში გამოიქცა, კიდევ დაახლოებით 80 ათასი რუსული არმიის პირველი უკანდახევის შემდეგ იქნა მოკლული, მათ რიცხვში დაახლოებით 300 “არასაიმედო” უნიატი მღვდელმსახური, რომლებზედაც მართლმადიდებლობისა და რუსეთის მიმართ სიმპატიებში ჰქონდათ ეჭვი მიტანილი.

მაინც ვინ ჩადიოდა ამ რეპრესიებს? საზღვარგარეთ აღმოჩენილი გალიციელი მართლმადიდებელი ისტორიკოსების სიტყვებით, “ავსტრომადიარულ ტერორს, რომელმაც კარპატისპირეთის რუსეთი მოიცვა”, ახორციელებდნენ არა თუ ვინმე სხვები, არამედ “ძმები, რომლებიც რუსული წიაღიდან ამოვიდნენ (вырекшиеся от Руси), და არა მხოლოდ ჰაბსბურგული მონარქიის მსახურები შეიქნენ, არამედ მშობლიური ხალხის უნაძირლესი ჯალათებიც”. («австро-мадьярский террор, охвативший прикарпатскую Русь», осуществляли не кто иные как «братья, вырекшиеся от Руси, ставшие не только прислужниками Габсбургской монархии, но и подлейшими палачами родного народа»). სწორედ “კარპატისპირელი უნიატები გახლდნენ ჩვენი სახალხო მარტიროლოგიის ერთერთი მთავარი დამნაშავენი ომის დროს” – წერს პ. გარდი წიგნში, რომელიც ნიუ-იორკში გამოვიდა 1960 წელს. ისინი ჯერ კიდევ 1912-1914 წლებში, როცა არც ბოლშევიკები იყვნენ და არც სტალინური რეპრესიები, ავსტრიელებთან ერთად ომობდნენ მართლმავიდებელი მალოროსებისა და რუსების წინააღმდეგ, ოცნებობდნენ რა იმაზე, რომ მთელი მართლმადიდებლური მალოროსია (დანარჩენი რუსეთისგან – ი. ხ.) მოეწყვიტათ და იგი უკრაინობის მათი გალიციური მოსკოვოფობიური ფორმისთვის დაექვემდებარებინათ (Они уже в 1912-1914 годах, когда не было ни большевиков, ни сталинских репрессий, воевали вместе с австрийцами против православных малороссов и русских, мечтая оторвать всю православную Малороссию и подчинить ее их галицийской москвофобской форме украинства). ყოველივე ეს ანგრევს მითებს იმის შესახებ, რომ, ვითომდა УПА-ისა და ОУН-ის ბანდერელები საბჭოებს ებრძოდნენ.

შეიძლება მხოლოდ გაგვაოცოს რუს პოლიტიკურ მოღვაწეთა სიბრძნემ, როდესაც ვკითხულობთ მინისტრ პ. ნ. დურნოვოს წერილს, ნიკოლოზ II-თვის 1914 წელს პირველი მსოფლიო ომის ზღურბლზე მომზადებულს: “ხელმწიფეო! ერთადერთ პრიზად ამ ომში შეიძლება იყოს გალიცია”, მაგრამ “მხოლოდ უგუნურს შეიძლებს სურდეს გალიციის შემოერთება. ვინც შემოიერთებს გალიციას, დაკარგავს იმპერიას...”.

გალიციელი უნიატების ნაციონალიზმს მხოლოდ ერთი ანალოგი გააჩნია – ხორვატების სიძულვილი მართლმადიდებლურიო სერბობისადმი – ოდესღაც ერთიანი სერბული ეთნოსის ნაწილისა, რომელიც XIV საუკუნეში უნგრელებმა გააკათოლიკეს. და ბანდერელების საქმიანობაც მეორე მსოფლიო ომის წლებში ძალზედ ჰგავს სერბების გენოციდს, რომელიც ვატიკანის კურთხევით ხორვატმა უსტაშებმა ჩაიდინეს.

მაგრამ გალიციურ იდეოლოგიას არაფერი საერთო არ გააჩნია მალოროსიული ნაციონალიზმის არც ერთ ფორმასთან, რაც, სხვათა შორის, რევოლუციის დროს გამოვლინდა. მეტად სიმპტომატურია მართლმადიდებელი მთავარეპისკოპოსის იოანე ტეოდოროვიჩის ბედი – ცენტრალური რადის საპოლკო მღდელმსახურისა. აღმოჩნდა რა 1924 წელს ემიგრაციაში, “გმირული” ნაციონალისტური წარსულის მიუხდედავად, იგი აბუჩად აგდებასა და იზოლაციას განიცდიდა უკრაინული საზღვარგარეთის მმართველ წრეებში გაბატონებული უნიატების მხრიდან. იგი სიმწრით წერდა: “იმიტომ რომ შენ ბერძენ-კათოლიკი არა ხარ, შენ არანაირად არ შეიძლება იყო უკრაინელი... შენ არ ხარ ბერძენ-კათოლიკი, ეს კი ნიშნავს, რომ შენ ხარ კაცაპი, მოსკალი, წყეული სქიზმატიკოსი (ესე იგი მართლმადიდებელი – ი. ხ.)”.

და რევოლუციის შემდეგ კი რა ხდებოდა? საბჭოთა ტოტალიტარიზმის მიერ უკრაინული იდენტურობის დათრგუნვის შესახებ მითების საწინააღმდეგოდ, “რადიანსკაია ვლადის” პირველი 20 წელიწადი გალიციური იდეოლოგიისთვის ოქროს საუკუნედ შეიქნა. ბოლშევიკებმა 1923 წელს საკავშირო კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის დადგენილება გამოსცეს აუცილებელი უკრაინიზაციის შესახებ, მიუხედავად იმისა, რომ “დამოუკიდებლობისკენ მისწრაფების” გავლენა თავად მალოროსიელ ხალხში ჯერ კიდევ XX საუკუნის პირველ მეოთხედშიც სრულებით უმნიშვნელო იყო. 1917 წლის ზაფხულში უკრაინაში ჩატარებული ერთადერთი მუნიციპალური არჩევნების შედეგად ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებში არჩეულ იქნა: სრულიად რუსეთის პარტიებიდან – 870 დეპუტატი, უკრაინული ფედერალისტური პარტიებიდან – 128, სეპარატისტებიდან – არც ერთი.

ტოტალური უკრაინიზაცია რუსული კულტურისა და ეკლესიის განადგურების (разгром), კონსერვატიული ინტელიგენციის მოსპობის (уничтожение) ფონზე ლენინური ნაციონალური პოლიტიკის შინაარსი გახლდათ. სწორედ ადრეული საბჭოთა ისტორიული მეცნიერება, რომელსაც წითელი პროფესურის ინსტიტუტის ბურჯები პოკროვსკი და ს. ა. პიონტკოვსკი ჰქმნიდნენ, გააფთრებით ახდენდა რუსული ისტორიის განგვირგვინებას – “დაპყრობათა და გაუმაძღარი დამპყრობლური ავხორცობის ნაყოფი” («плод захватов и ненасытной завоевательной похоти»). სწორედ ამ სკოლამ სავსებით მოახდინა უნიატური “ავსტრიულ-უკრაინული” პარტიის ტერმინოლოგიური და ცნებითი აპარატის ლეგალიზაცია, მიუსადაგა რა იგი უკრაინის კლასობრივი ბრძოლის საჭიროებებს “მეფეთა უცხო დერჟავისა” და “ხალხთა საპყრობილის” წინააღმდეგ. რელიგიურ-ისტორიული რიტორიკა კლასობრივი რიტორკით იქნა ვირტუოზულად შეცვლილი, მაგრამ მთელი რუსოფობიური მიმართულება კი შენარჩუნდა და გაიზარდა.

ეს გასაკვირი არ გახლავთ, ბოლშევიკური უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის პირველი პრეზიდენტი ხომ მ. გრუშევსკი გახდა. ამ სნობს, რომელსაც არ ეშინოდა იმისა, რომ პროლეტარული წარმოშობის სტუდენტთა მიმართვაზე “ამხანაგო პროფესორო” სარკასტული გრიმასით ხმამაღლა ეთქვა “ბატი ღორის ამხანაგი არ არის”, მშვიდად შეეძლო თავის გალიციაში დარჩენილიყო, რომელიც ანტანტამ ისევ “პანების პოლონეთს” გადასცა. მაგრამ მან ამჯობინა მომავლის პერსპექტივისთვის კიევში ემუშავა “პროლეტარული კულტურისადმი” დაუფარავი ზიზღის მიუხედავად. გვიანსაბჭოთა ხანაში დაგვიანებით ცდილობდნენ დოქტრინის ანტირუსული ასპექტების კორექტირებას. მაგრამ საერთო შედეგი შეგნების ცვლილებებში იმის შესაძლებლობას აძლევთ, რომ 50-იან წლებში უნიატური ეკლესიის აკრძალვა, როგორც ჰიტლერელთა დამხმარისა, სტალინთან მებრძოლთა ეროვნული მოძრაობის წინააღმდეგ რეპრესიად წარმოადგინონ, თუმცა კი ბანდერელთა როლი და საქმეები სრულად იმეორებდა ავსტრიის სამსახურში მყოფი უნიატების 1912-1914 წლების ფენომენს.

პარალელურად გალიციაში უნიატები მთელი მართლმადიდებლური მალოროსიის დაუფლებისთვის ემზადებოდნენ, რომელიც ბოლშევიკების ქვეშ იყო. იმეორებდა რა პაპის ურბან VIII სიტყვებს, მიტროპოლიტი ანდრეი შეპტიცკი გაცილებით უფრო ადრე მანამდე, სანამ სტალინი, რომელიც საკუთარ თავს დურნოვოზე უფრო ჭკვიანად თვლიდა, “გალიციის შემოერთებას” წინდაუხედავად ჩაიფიქრებდა, 1929 წელს მისდამი ჩაბარებულ სასულიერო წოდებას მიმართავდა: “ბევრ ჩვენგანს ღმერთი კიდევ მოუვლნს წყალობას რომ ვიქადაგოთ დიდი უკრაინის ეკლესიებში... ყუბანზე და კავკასიაში, მოსკოვსა და ტობოლსკში” (“Многим из нас Бог еще окажет милость проповедовать в церквах Большой Украины... по Кубань и Кавказ, Москву и Тобольск”).

სწორედ გალიციურ-უნიატური იდეოლოგიის მიერ არის გამოცხადებული საბჭოთა პერიოდი უკრაინელი ხალხის მონობის გაგრძელებად ახალი ბოლშევიკური ფორმით მოვლენილი რუსული იმპერიალიზმის უღელქვეშ. თვით “გოლოდომორსაც” კი (შიმშილით ადამიანთა მასოვრივ დახოცვას) – ზოგადრუსული მასშტაბის ტრაგედიას, რომელიც განკულაკებასთან ერთად სულაც არა დამოუკიდებელი უკრაინული ელემენტის მოსპობა იყო, არამედ ბოლშევიკების მიერ კონსერვატიული მართლმადიდებლური საწყისისა და ზოგადრუსული მსოფლმხედველობის მატარებელთა გეგმაზომიერი და შეგნებული განადგურება, ახლა განმარტავენ როგორც რუსების გენოციდს უკრაინელებზე! მაგრამ თვით ბოლეშევიკური ტერორის გეოგრაფიაც კი, “გოლოდომორის” ჩათვლით, მეტად მჭერმეტყველურად უარყოფს ამას. დღევანდელ უკრაინელებს უმალავენ, რომ ვ. ი. ჩუბარი, უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარე (председатель СНК УССР) 1923 წლიდან, რომელმაც ხელი მოაწერა უსსრ-ის სახკმსაბჭოს დადგენილებას “პურის ქარხნებში საბოტაჟთან ბრძოლის შესახებ”, რის შემდეგაც დაიწყო კიდეც საშინელი შიმშილი უკრაინაში, ყველაზე უფრო მეტად ბოლშევიკური “უკრაინიზატორი” გახლდათ, და არა უკრაინული სულის წინააღმდეგ მებრძოლი.

რეპრესიებმა პირველ რიგში ყველაზე უფრო შეძლებული მხარეები მოიცვა – ვოლინი, პოლტავა, რომლებიც კონსერვატიული ძალების საყრდენს წარმოადგენდა. ვოლინს პრაქტიკულად არ შეხებია 1905 წლის რევოლუცია, მასში სრულიად არ არსებობდა ანტიმოსკოვეთური განწყობილებები, რომლებზედაც აკეთებდნენ ფსონს რევოლუციონერები, ეს როგორ გასაოცარიც არ უნდა იყოს დღეს. ვოლინში მოქმედებდა მთელი რუსეთის ერთერთი მთავარი სასულიერო ცენტრი – პოჩაევის (მიძინების – ი. ხ.) ლავრა. პოლტავის მხარეში ოდესღაც იფეთქა მარტინ პუშკარის აჯანყებამ ვიგოვსკის წინააღმდეგ, რომელიც მალოროსიის უკან პოლონეთისკენ მიბრუნებას ცდილობდა, სწორედ პოლტაველმა პოლკოვნიკმა ისკრამ საჯარო გახადა მაზეპას ღალატის ფაქტი, და სწორედ პოლტავის მხარეში საშინლად სცემეს გლეხებმა აგიტაციის გამო პ. ჩუბინსკის, ჰიმნის "Ще не вмерла Украიна" ავტორს, რომელიც აშკარად პოლონური ჰიმნიდან "Еще Польска не сгинела" იყო გადმოწერილი.

დღევანდელმა ობივატელმა ისიც არ იცის, თუ რა არის კარპატისმიღმა მხარე (Закарпатье). ეს უკვე გალიცია არ არის, ეს მართლმადიდებელი რუსინები არიან. საბჭოთა მთავრობამ ნამდვილად მოახდინა მათში რეპრესიები, როგორც ხსენებულ ფილმში იყო ნათქვამი. მხოლოდ იქ არ უთქვამთ, რომ ესენი სულაც არ ყოფილან ბანდერელთა მოკავშირენი. ფაქტიურად ამ რეპრესიებმა უნიატთა საქმეები გააგრძელა, რომელთა დამშვიდებისთვისაც იმიერკარპატელ რუსინებს “უკრაინელები” გადაარქვეს. ოპერაცია “ვისლის” შედეგად 230 ათასზე მეტი ლემკი იქნა დეპორტირტებული – კარპატორუსი ხალხი (карпаторусской народности), ტრადიციულად ზოგადრუსული ორიენტაციისა. მასობრივი რეპრესიები განიცადა დასავლეთ კარპატების მოსახლეობამ, რომელიც ყოველთვის რუსოფილური იყო. 1939 წელს დასავლეთ უკრაინის “შემოერთების” შემდეგ, როდესაც ბანდერელები უკვე დანებს ლესავდნენ, ხოლო მიტროპოლიტი ანდრეი შეპტიცკი კი ესესის დივიზიის “გალიჩინას” კურთხევისთვის ემზადებოდა, იმიერკარპატეთის ადგილობრივ რეფერენდუმზე მოსახლეობის 82 % გამოვიდა რუსული ენის მხარდასაჭერად, და არა უკრაინულისა... ამიტომაც მათმა შთამომავლებმა დღეს იუშჩენკოს წინააღმდეგ მისცეს ხმა, რომელმაც იმიერკარპატების ოლქში სულ მცირე უპირატესობით გაიმარჯვა, მაშინ როდესაც ლვოვის, ივან-ფრანკოს, ტერნოპოლისა და როვენის ოლქებში “გალიციურ” პროექტს ხმა 90 %-მა მისცა.

* * *

XX საუკუნის ბოლოსთვის უკრაინულ თვითშეგნებას იზიარებენ ის მილიონები, რომლებიც ნამდვილად მეგობრულად არიან რუსეთისადმი განწყობულნი. დიდი ხანია დროა დავუპირისპიროთ ანტიმოსკოვეთობას კონკურენტუნარიანი თანამშრომლობის ისტორიული იდეოლოგია. კომუნისტურ კავშირში ინტერნაციონალური ძმობის იდეამ ასეთი ალტერნატივის სახით თავი ვერ გაიმართლა.

უნიატობა ხომ დღესაც აცხადებს თავს “უკრაინული აღორძინების” ერთადერთ მებრძოლ “ჯვაროსნულ” ეკლესიად მართლმადიდებლობისა და უკრაინელთა პრორუსული მსოფლმხედველობის დამარცხების (განადგურების, сокрушить), და “რუსული დათვის ხარბ სიფათში სამკბილას ანთებული ჩირაღდნის ჩასობის” (დიმიტრი კორჩინსკის 1992 წლის ლექსიდან) მიზნთ. გაორების პროცესი უკვე შეეხო მართლმადიდებლობას, ყოფილ მთავარ სულიერ დაბრკოლებას. ჯერ კიდევ ვლ. ვინიჩენკო წერდა: “სწორედ მართლმადიდებლობამ შეიყვანა უკრაინა მოსკოვის მეფეთა ძალაუფლების ქვეშ. აუცილებელია დეკრეტით ავკრძალოთ იგი და შემოვიღოთ უნია, მიტროპოლიტად დავაყენოთ შეპტიცკი” («Именно православие завело Украину под власть Московских Царей. Необходимо декретом запретить его и ввести унию, митрополитом поставить Шептицкого»). საერთო მართლმადუდებლურ ბედზე უარის თქმა უკრაინის არა მარტო რუსეთისგან განცალკევებულად განვითარების ისტორიული ლოგიკის დასაბუთების საშუალებას იძლევა, არამედ სტრატეგიულად და სულიერად დასავლეთზე ორიენტირებულად განვითარებისაც. ხოლო სამერთოვანი რუსული მართლმადიდებლური ბირთვის გაყოფა, კიევის მოსკოვისგან ცივილიზაციური მოწყვეტა – არის სლავობის დამარცხება მართლმადიდებლობაზე ლათინობის მრავალსაუკუნოვანი შემოტევის შედეგად.

რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია ქვეყნის დაშლის შემდეგ ერთადერთ სტრუქტურად რჩებოდა, რომელიც ყოფილ ერთიანობას სულიერ სფეროში აერთიანებდა (соединяющей в духовной сфере бывшую единую общность). ფინანსურად დამოკიდებული, სახელმწიფოს ხისტი კონტროლის ქვეშიდან გამომავალი საეკლესიო სტრუქტურები უკვე სხვა თვისების ზეწოლის ქვეშ აღმოჩნდნენ: ახალ სახელმწიფოებში ხელისუფლებაში მოსულმა პოლიტიკურმა დაჯგუფებებმა თავიანთი საკანონმდებლო და ფინანსური შესაძლებლობების გამოყენება დაიწყეს საკუთარი პოლიტიკური და გეოპოლიტიკური გეგმების განხორციელებაში სასულიერიო წოდების მისაზიდად. აქეთკენვე წამოვიდა სახელმწიფოთა ინტერესებისა და ანტიმართლმადიდებლური ძალების სუბსიდიები და მონაწილეობა საზღვარგარეთიდან. კათოლიკური ფონდები (Кirche in Not, გფრ) აფინანსებენ ტაძრების მშენებლობასა და პრესტიჟულ “კოლეგიუმ-რუსიკუმ”-ში (ვატიკანი) განათლებას.

იმ დროს როცა მორწმუნეთა უდიდესი უმრავლესობა მოსკოვის საპატრიარქოს უკრაუნული მართლმადიდებელი ეკლესიის ერთგული დარჩა და განხეთქილებათა წინააღმდეგ მეტად აქტიურად გამოდის, სწორედ უნიატები და განხეთქილებაში მყოფნი სარგებლობენ ვატიკანისა და დასავლეთის ყურადღებით. ზ. ბჟეზინსკი, რომელიც არაერთხელ აფრთხილებდა, რომ სწორედ უკრაინასთან ერთად, ყოველივე დანარჩენის გარეშეც, რუსეთი ისევ იქცევა იმპერიადო, და მ. ოლბრაიტი ვიზიტებით სტუმრობდნენ დამხობილ ფილარეტს. ეს არც არის გასაკვირი, უკრაინაში არსებული მდგომარეობა, ანტიკომუნისტურ და ანტირუსულ განწყობათა მნიშვნელოვნება, ყოველთვის ამერიკული პოლიტიკისა და სპეცსამსახურების განსაკუთრებული ყურადღების ობიექტი გახლდათ.

აშშ ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს (ცდმ) 1958 წლის 4 მარტის დოკუმენტში, რომელიც სსრკ-ის შინაგანი სიმტკიცის შეფასებას ეძღვნება, ხდება პოტენციურად ოპოზიციური განწყობებისა და სტრუქტურების პოტენციალის გაანალიზება. დასკვნები მთლიანობაში დამამშვიდებელი არ არის, აღინიშნება, რომ არსებული წინააღმდეგობა უფრო მეტად ატარებს “ანტიკომუნისტურ ხასიათს, ვიდრე ანტირუსულს”, და პოტენციური ომის შემთხვევაში “უკრაინელი ჯარისკაცების უმრავლესობა გააფთრებით იბრძოლებს რუსეთის მხარეზე”, ხოლო “უკრაინული დისიდენტობა კი ძნელად თუ გაბედავდა საბჭოთა რეჟიმისადმი წინააღმდეგობას, თუკი მხოლოდ არ იქნებოდა სრულებით დარწმუნებული იმაში, რომ სსრკ ომს წააგებს”. ერთმანეთს უდარებს რა ანტირუსულ და ანტისაბჭოთა პოტენციალს, დოკუმენტი აღნიშნავს, რომ შესაბამისი განწყობები და აქტიურობა ნარჩუნდება უკრაინის დასავლეთ ოლქებში და (ცხოვრებაში) ძირითადად ინტელიგენციის მიერ ტარდება. მიუხედავად ამისა, დოკუმენტი გამოხატავს “იმედს”, რომ უკრაინული “ნაციონალიზმი შესაძლებელი იქნებოდა ცოცხლად შეგვენარჩუნებინა, რათა მან საფუძვლის სამსახური გაუწიოს თავისუფალ უკრაინას მომავალში” და იძლევა რეკომენდაციას, რომ “საბჭოთა რეჟიმისადმი ოპოზიციის წარმართვა სსრკ-ის დანაწევრების მოთხოვნებისკენ იქნებოდა შესაძლებელი”.

(В документе ЦРУ от 4 марта 1958 года, посвященном оценке внутренней прочности СССР, анализируются потенциальные оппозиционные настроения и структуры. Выводы в целом неутешительны, подчеркивается, что имеющееся сопротивление носит скорее «антикоммунистический, нежели антирусский характер», и в случае потенциальной войны «большинство украинских солдат будут яростно сражаться на русской стороне», а «украинское диссидентство вряд ли решилось бы на сопротивление советскому режиму, если бы только не было совершенно уверенно в том, что СССР проиграет войну». Сопоставляя антирусский и антисоветский потенциал, документ отмечает, что соответствующие настроения и активность сохраняются в западных областях Украины и проводятся в основном интеллигенцией. Тем не менее, документ выражает «надежду», что украинский «национализм можно было бы поддержать живым, чтобы он послужил основой для свободной Украины в будущем» и делает рекомендацию, что «оппозицию советскому режиму можно было бы естественно канализировать в требования расчленения СССР»).

მთელი მტრული ძალები და კათოლიციზმი დაუყოვნებლივ წარმოიქმნენ უკრაინის ტერიტორიაზე როგორც პოლიტიკური და იდეოლოგიური სუბიექტი მაშინვე სსრკ-ის დაშლის შემდეგ. თეორიები “არიელი უკრაინელების” “თურანული მოსკოვეთისგან” რასობრივი განსხვავების შესახებ, რომელმაც ვითომდა უკანონოდ მიითვისა აიასოფიის საეკლესიო შესამოსლებიცა და კიევის ისტორიაც, რომლებითაც წარსულში ენამჭევრობდა დუხინსკი, მაშინვე იქნა აღმართული გალიციურ დროშებზე. მაგრამ თვითშენარჩუნების ლოგიკამ კომუნისტურ ნომენკლატურასაც უკარნახა 1991 წლის აგვისტოს პუტჩის შემდეგ მსგავსი ლოზუნგების ხელში სწრაფად ჩაგდება. ნოვოროსიის რუსულენოვანი სამრეწველო რეგიონები – ყველაზე უფრო მეტად ათეიზებულნი, 1991 წელს უუნარონი აღმოჩნდნენ იმ იდეური ალტერნატივის ჩამოყალიბებაში, რომელიც “გალიციურ გამოწვევაზე” სულ თავიდანვე ადექვატური პასუხი იქნებოდა. სსრკ-ის რესტავრაციის იდეა, როგორც აშკარაა, ასეთ პასუხს ვერ წარმოადგენს. კომუნისტების მიერ გავლენის დაკარგვა და მათი უტილიტარული ვაჭრობა ამ კრიზისში აშკარაა.

დღეს აღმოსავლეთს აქვს შანსი, რათა უკრაინისთვის თავისი ისტორიული პროექტი ჩამოაყალიბოს. საჭიროა გაიგონ, რომ სწორედ ზოგადრუსულ და ზოგადმართლმადიდებლურ ბედზე უარის თქმა იძლევა არა მხოლოდ რუსეთისგან გამოცალკევებული უკრაინის განვითარების ისტორიული ლოგიკის დასაბუთების შესაძლებლობას, არამედ სტრატეგიულად და სულიერად დასავლეთზე ორიენტირებულისაც. ასეთი ისტორიული პროექტის არარასებობა უმცროსი ძმის კომპლექსის გარეშე ხსნის კიდეც იმას, თუ რატომ იყო 90-იან წლებში ოფიციალური კიევი გამოჭყლეტილი მჭიდროდ დასახლებული სამრეწველო აღმოსავლეთის ეკონომიკურ მენტალიტეტსა და პასიონარულ ანტირუსულ დასავლეთს შორის. არანაირი პრორუსეთული ვექტორი 90-იან წლებში არ დაიმზირებოდა იმ ქვეყნის სახელმწიფოებრივ დოქტრინაში, სადაც მოსახლეობის მესამედზე მეტი – რუსები არიან, ხოლო ნახევარზე მეტი კი რუსულ ენას მშობლიურად თვლის. რადამ 1996 წელს უარი განაცხადა რუსული ენისთვის სახელმწიფო ენის სტატუსის მინიჭებაზე ნოვოროსიასა და ყირიმშიც კი – მიწებზე, რომელთაც არანაირი ურთიერთობები არ ჰქონიათ იმ უკრაინასთან, რომელიც რუსეთს 1654 წელს შემოუერთდა (ეს მიწები მაშინაც და შემდეგშიც, 1770-იან წლებამდე, ყირიმის სახანოს შემადგენლობაში შედიოდა – ი. ხ.).


ნახატი 2. აღმოსავლეთ ევროპა XVI საუკუნის დასაწყისში

სწორედ ნამდვილად უკრაინული პროექტის არარასებობამ უზრუნველყო მსოფლმხედველობრივ და საინფორმაციო ველში გალიციური იდეების სრული ბატონობა. მთავარი შედეგია – ისტორიის ხელახლა გადაწერა იმპერიულ მჩაგვრელ რუსეთთან უკრაინის მრავალსაუკუნოვანი ბრძოლის თვალთახედვით. სკოლებში ასწავლიან “მაზეპინშჩინას”, როგორც ისტორიულ იდეოლოგიას, მაგრამ თავის დროზე 16 ეპისკოპოსიდან, რომლებმაც მაზეპა ანათემას გადასცეს, 14 მალოროსი იყო. მოხდა უკვე ანტირუსულ პროექტში ცენტრალური უკრაინის – ჩერნიგოვის, პოლტავის, კიევის ჩართვაც. ახალგაზრდა კიეველები, რა თქმა უნდა, არ არიან აღსავსენი ასეთი რუსოფობიით, ისინი პროტესტით გამოდიან ბიუროკრატიის წინააღმდეგ. მაგრამ ეს ახალგაზრდობა დამოუკიდებლობის მაედანზე უკვე დარწმუნებულია, რომ უკრაინულ დამოუკიდებლობას აუცილებლად უნდა ჰქონდეს რუსეთისადმი საწინააღმდეგო ორიენტირები. ისინი უკვე ათი წელია სწავლობდნენ ისტორიის სახელმძღვანელოებით, სადაც მაზეპა – გმირია სწორედ იმიტომ, რომ საძულველ მჩაგვრელ რუსეთს უღალატა, რომ ყირიმის ომი და სევასტოპოლის თავდაცვა, სადაც ვორონეჟისა და სხვა პოლკებთან ერთად ჩერნიგოვის, პოლტავის, ვოლინისა და ჟიტომირის “სახელობითი” პოლკებიც გმირულად იბრძოდნენ – ეს სამამულო ომის ეპიზოდი არ არის, და ბოლოს, რომ დიდი სამამულო ომი – ეს ნაცისტურ-ბოლშევიკური ომია და ბანდერელები კი – თავისუფლებისთვის მებრძოლები არიან.

მომაკვდინებელი დიაგნოზი დაუსვა მოსკოვოფობიას რუსული საზღვარგარეთის ისტორიკოსმა ნ. ულიანოვმა: “ოდესღაც თავის თავად ცხადად ითვლებოდა, რომ ხალხის ეროვნული არსება ყველაზე უფრო უკეთ გამოიხატება იმ პარტიის მიერ, რომელიც ნაციონალისტური მოძრაობის სათავეში დგას – ახლანდელი უკრაინული მოსკოვოფობია კი გვაძლევს უდიდესი სიძულვილის ნიმუშს “მალოროსიელი ხალხის ყველა სუფთა და ყველაზე უფრო ძველი ტრადიციისა და კულტურული ფასეულობისადმი: მან დევნა დაუწყო საეკლესიო-სლავურ ენას, რომელიც რუსეთში დამკვიდრდა ქრისტიანიბის მიღების დროიდან” და “საერთორუსულ ლიტერატურულ ენასაც, რომელიც ათასი წლის განმავლობაში საფუძვლად ედო კიევის სახელმწიფოს ყველა ნაწილის დამწერლობას, ცვლის კულტურულ-ისტორიულ ტერმინოლოგიას, გმირებისა და მოვლენათა ტრადიციულ შეფასებებს”. “ყოველივე ეს ნიშნავს ეროვნული სულის არა დამკვიდრებას, არამედ ამოძირკვას”.

(Убийственный диагноз поставил москвофобии историк зарубежья Н. Ульянов: «Когда-то считалось само собой разумеющимся, что национальная сущность народа лучше всего выражается той партией, что стоит во главе националистического движения, – нынешняя же украинская москвофобия дает образец величайшей ненависти ко «всем чтимым и наиболее древним традициям и культурным ценностям малороссийского народа: она подвергла гонению церковно-славянский язык, утвердившийся на Руси со времен принятия христианства» и «на общерусский литературный язык, лежавший в течение тысячи лет в основе письменности всех частей Киевского государства, меняет культурно-историческую терминологию, традиционные оценки героев и событий». «Все это означает не утверждение, а искоренение национальной души».)

სწორედ “უკრაინობის” გაიგივება ანტიმოსკოვურობასთან აძლევს მას წილად არასრულფასოვნების მარადიულ კომპლექსს, უმცროსი ძმის კომპლექსს, და მას არ შეუძლია თვითდამკვიდრების სტადიიდან გამოსვლა.

თავისი შემადგენელი ნაწილების საპირისპირო მხარეებზე მიზიდულობით პარალიზებული უკრაინა, გამოაცხადა რა საკუთარი თავის დსთ-ის “დამფუძნებლად”, ვერც კი გახდა დსთ-ის ნამდვილი წევრი – მან არ მოაწერა ხელი დსთ-ის წესდებასა და კოლექტიური უსაფრთხოების შესახებ ხეკლშეკრულებას. სულ თავიდანვე სწორედ უკრაინის პოზიციას მიჰყავდა საქმე იქითკენ, რომ არათუ ერთიანი შეიარაღებული ძალები არ შენარჩუნებულიყო, არამედ “გაერთიანებული” შეიარაღებული ძალებიც არ შექმნილიყო.

უკრაინა – აშშ-ის კოლოსალური პოლიტიკური და ფინანსური ძალისხმევის გამოყენებისა და “დემოკრატიული” არშიყობის ობიექტია. აშშ-ის კონგრესმა უკვე დიდი ხანია დაფინანსების სტრატეგია კიევზე გადაიტანა, რათა ყველა საშუალებით დაესწრო ნებისმიერი ინტეგრაციული ტენდენციებისთვის რუსეთთან, რომელიც უკრაინასთან ერთად ისევ “იმპერიად”, ანუ სუპერდერჟავად გადაიქცეოდა.

გეოპოლიტიკური თვალსაზრისით – მართმადიდებლური უკრაინა უკვე ხდება ჩაჭერილი ნაცნობ ისტორიულ მარწუხებში “ლათინურ” გალიციასა და ყირიმელ თათრებს შორის, რომელთაც ლვოვიდან და სტამბულიდან ახალისებენ, საიდანაც მან ერთხელ მხოლოდ პერეიასლავის რადას მეშვეობით გამოაღწია. მაგრამ რუსებისა და უკრაინელების სრული გეოპოლიტიკური და სულიერი განცალკევების განხორციელება – ამ ძველი მიზნისა, რომელიც არაერთხელ ღიად ჩამოუყალიბებია ზ. ბჟეზინსკის, მხოლოდ რუსეთის გამოდევნით შეიძლება ყირიმიდან და სევასტოპოლიდან, რაც რუსეთისა და სლავობის საბოლოო დამარცხება იქნება. ეს მშვენივრად ესმოდათ XIX საუკუნეში – პოეტ დერჟავინიდან სევასტოპოლის თავდაცვის გმირებამდე და კანცლერ ა. მ. გორჩაკოვამდე.

დღეს შავ ზღვაზე რუსეთის პოზიციების დასუსტებას უკვე დრამატული შედეგები აქვს არა მხოლოდ რუსეთისთვის, არამედ მთელი აღმოსავლეთ-ქრისტიანული სამყაროსთვისაც, ხმელთაშუაზღვისპირეთისა და ბალკანეთისთვისაც. შემდგომი ცვლილებები, თუ კიევი გალიციური იდეოლოგიის კონტროლის ქვეშ აღმოჩნდება, არა მხოლოდ მსოფლიო დერჟავის მისეულ როლს უქმნიან მუქარას. ეს ტენდენციები – პროვოცირებული ჩეჩნური კონფლიქტის მთავარი წინაპირობებია. საბოლოო შედეგი, თუკი უკრაინა შევა დასავლურ არეალში – ეს არის ხანძარი უკვე მთელს კავკასიაში და სამხრეთ ტერიტორიების აგონია, ვინაიდან კავკასია და ყირიმი გეოპოლიტიკურად ყოველთვის იყვნენ აბსოლუტურად განუწყვეტლად დაკავშირებულნი და ემყარებიდნენ რუსეთის პოზიციებს შავ ზღვაზე. რუსეთი რომ არ ყოფილიყო ყირიმიდან გამოდევნილი, შეუძლებელი იქნებოდა ჩეჩნური ამბოხიცა და თურქული ფულებით საჩქაროდ გადმოსახლებული ყირიმელი თათრების პრეტენზიებიც. მართლმადიდებლური სლავობის ფრაგმენტაციის ირიბ შედეგად იქცა კოსოვოელი ალბანელების ამბოხებაც, დასავლეთის მიერ მხარდაჭერილი – ეს გახლავთ ჩეჩნეთის შემდეგ მეორე აქტი დრამისა პოსტბიზანტიურ სივრცეში, აშკარად გულდასმით მომზადებული და მთელ ბალკანეთშიც კოორდინინებული.

* * *

ყველაფერი ეს გვახალისებს, რომ არ დავრჩეთ გულგრილნი იმისადმი, რაც უკრაინაში ხდება. მხურვალე თავები რუსეთში ლაპარაკობენ აღმოსავლეთ-სამხრეთ რაიონების გამოყოფის შედეგად მოსალოდნელი სარგებლის თაობაზე – იქ ხომ ყირიმი და სევასტოპოლია.

სუვერენული სახელმწიფოს ტერიტორიული დაშლისკენ მოწოდებების დაუშვებლობის გარდა, ეს პროექტი არა თუ ვერშსრულებადია, არამედ დღესაც თავის თავში ყველაზე უფრო სახიფათო შედეგებს შეიცავს. ჯერ ერთი, ეს გახლავთ წინაპირობა ვატიკანისა და რეჩ პოსპოლიტას საუკუნოვანი ოცნების განხორციელებისთვის – კიევის თავიდან სულიერად, ხოლო შემდეგ კი ფიზიკურად დაუფლებისა. ოქროსგუმბათოვანი მართლმადიდებლური კიევის სულიერი დაპყრობა გალიციური პროექტის მიერ აღმოსავლეთ უკრაინის გამაწონასწორებელი ზემოქმედების გარეშე – ეს არის კიევ-პეჩორის ლავრის – მართლმადიდებელი სლავების სიწმინდის, ბიზანტიური მემკვიდრეობითობის სიმბოლოსა და რუსული მართლმადიდებლობის აკვნის მოწყვეტა და დაღუპვა.

მეორე, დასავლეთი და აშშ, რომლებმაც მილიონები ჩადეს უკრაინაში, არასოდეს არ დაუშვებენ მათი მოკავშირეებისგან სტრატეგიული ნაწილის – შავი ზღვის სანაპიროს გამოყოფას. უკრაინასა და საქართველოს მათთვის არანაირი ფასეულობა არ გააჩნიათ როგორც ასეთს, სამხედრო-სტრატეგიული პლაცდარმის – ყირიმის, აფხაზური სანაპიროსა და ბათუმის პორტის გარეშე. ბრძოლა სინამდვილეში მიდის ხმელთაშუა და შავი ზღვების მთელ რეგიონში ბალანსის რადიკალურად შეცვლის მიზნით. რათა თავიდან აიცილოს თავისი 15-წლიანი სტრატეგიის ჩავარდნა, დასავლეთი ყირიმში გაითამაშებს სცენარს თვით ჰუმანიტარულ ინტერვენციამდეც კი. მისი ცენტრალური ელემენტი შეიქნება ყირიმელ თათართა მეშვეობით ყირიმის კოსოვოდ გადაქცევა. ყირიმში ისლამის პოლიტიკური სტრუქტურიზაციის პროცესებს აშკარაა, რომ არა რელიგიური, არამედ ღრმად ეთნო-პოლიტიკური ნიშნები გააჩნია და, სპეციალისტების შეფასებით, უკვე კოსოვოს სცენარის მიხედვით ტარდება.


ნახატი 3. უკრაინის რუკა მოსახლეობის ეროვნული (ენობრივი) შემადგენლობის ჩვენებით

მაგრამ უკრაინის ფედერალიზაციასა და სახელმწიფო ერთიანობის ფორმის შეცვლას კი, აღმოსავლეთისა და სამხრეთის ავტონომიითა და ადმინისტრაციული დამოუკიდებლობით – ამ ვარიანტს შეუძლია უკრაინელთა ინტერესების დაცვა, მართლმადიდებლობის შენარჩუნება, დასავლური რეგიონების ამბიციების დაწყნარება და უკრაინული სახელმწიფოს ერთიანობის შენარჩუნება, რომელიც დაშლის ზღვარზე დგას. ამაში წარმოგვიდგება რუსეთის ინტერესებიც და უკრაინისაც.

ნატალია ნაროჩნიცკაია
2004 წლის 2 დეკემბერი

თარგმნა ირაკლი ხართიშვილმა

იხილეთ ასევე

ანალიტიკა
ნატალია ნაროჩნიცკაია: “ცივილიზებული საზოგადოებრიობა” მხარს დაუჭერს ყველაფერს, რაც მომართულია რუსეთს წინააღმდეგ

საიტის სტუმარი
“უკრაინის წინაშე დგას ამოცანა – გამოიმუშაოს თავისი ისტორიული პროექტი, მომავლისკენ მისწრაფებული”
“უკრაინა სოციალური ან კლასობრივი მოტივების მიხედვით კი არ გაიხლიჩა, არამედ ცივილიზაციური მოტივებისა”
ორმაგი თამაში

(აქედან პირველი წერილის თარგმანი გამოქვეყნებულია ჩვენს ბლოგზე 2012 წლის დეკემბერში)

No comments:

Post a Comment