Wednesday, October 9, 2013

ნატალია ნაროჩნიცკაია: “ცოდვაა არ ვიმუშაოთ ჩეხური საზოგადოების იმ ნაწილთან, რომელიც პოზიტიურად არის განწყობილი რუსეთთან მიმართებაში”

ნატალია ალექსის ასულო, გვიამბეთ, გეთაყვა, თქვენი მგზავრობის შესახებ კონფერენციაზე პრაღაში. რამდენადაც ჩემთვისაა ცნობილი, ეს გახლდათ საკმარისად არაორდინალური მოვლენა აღმოსავლეთ ევროპის კულტურულ და სამეცნიერო ცხოვრებაში. 

თქვენ მართალი ბრძანდებით. ის, რომ ეს მოხდა პრაღაში, სადაც ჩვენ მანამდე გვეჩვენებოდა, რომ უკანასკნელ ხანებში ხდება მხოლოდ რუსოფობიის დაჭირხვნა და 180 გრადუსით იცვლება ჩვენი საერთო წარსულის, ჩვენი საერთო ისტორიის, თვით ჰიტლერული აგრესიის წინააღმდეგ ჩვენი საერთო ბრძოლის შეფასებებიც კი, ძალზედ ბევრი რამის მაჩვენებელია. უწინარეს ყოვლისა, მინდოდა მადლობა გადამეხადა ჩვენი საელჩოსთვის, რომელმაც შეამჩნია ეს პოზიტიური ტენდენციები სხვა აღმოსავლეთევროპულ სახელმწიფოებში, მაგალითად პოლონეთში, ნეგატიურ გამოვლინებათა ფონზე, და შემოგვთავაზა მე და ჩემს ისტორიული პერსპექტივის ფონდს ჩაგვეტარებინა ასეთი კონფერენცია თემაზე, რომელიც მე შემდეგნაირად ჩამოვაყალიბე – “აღმოსალეთ ევროპა მეორე მსოფლიო ომის გეოპოლიტიკაში”.

პრაღაში კონფერენციამ ჩაიარა დიდი წარმატებით, მხარდაჭერილ იქნა რუსეთის საელჩოს, ჩეხი ისტორიკოსების, რიგი ჟურნალებისა და გაზეთების, მოძრაობა “რუსული ტრადიციის” მიერ, რომელიც წარმოადგენს ძველ რუს ემიგრანტებს. მათმა მონაწილეობამ კონფერენციას მისცა თბილი, ნოსტალგიური შეფერილობა.

ჩვენი ფონდიდან მოხსენებით გამოვედი მე, აგრეთვე ვალენტინ მიხეილის ძე ფალინი, ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში იყო უმნიშვნელოვანესი პოზიციების მიხედვით ჩვენი ქვეყნის დასავლეთთან ყველაზე უფრო საიდუმლო მოლაპარაკებათა საქმის კურსში. იგი გახლავთ ისტორიული დოკუმენტების გასაოცრად კარგი მცოდნე, ისეთებისაც, რომლებიც ჯერ არც კი არის განსაიდუმლოებული. ისეთი მაღალი კლასის სპეციალისტების მონაწილეობა, როგორიც ისაა, ღირსეული პასუხის გაცემის შესაძლებლობას გვაძლევს ისტორიის შემობრუნების მცდელობებზე მხოლოდ რომელიმე ერთი ახალი დოკუმენტის ან ეპიზოდის საფუძველზე. კომენტარს უკეთებს რა ზედაპირულ მსჯელობებს, მას ღიმილით შეუძლია მოჰყვეს, თუ სსრკ-ის რომელიმე ახლა “დაგმობილი” მოლაპარაკებების დროს, როგორ იდგა მზადყოფნაში უკვე ჩამოფრენილი თვითმფრინავი ბრიტანელებით, რომლებიც მზად იყვნენ ზუსტად ასეთივე დიალოგის დასაწყებად, თუკი ჩვენი ჩაიშლებოდა.

გარდა ამისა, კონფერენციაზე წარმოდგენილ იქნა ჩეხ ისტორიკოსთა მოხსენებები, აგრეთვე ჩვენი თვალსაზრისისადმი ალტერნატიული მოხსენებებიც. უნდა ითქვას, რომ ისინი იყო წინასწარ არაკვიატებულები, ემოციური ზიზღისგან თავისუფალნი და არ მიისწრაფვოდნენ ისტორიის 180 გრადუსით შემობრუნებისკენ.

პირდაპირ ეთერში მე მივეცი ინტერვიუ ჩეხეთის ტელევიზიას და მოვყევი კონფერენციის თაობაზე. გარდა ამისა, ერთერთი მსხვილი ჩეხური გამომცემლობა თავისი ინიციატივით მომელაპარა იმის შესახებ, რათა მივცე მათ ჩემი წიგნის “რისთვის და ვისთან ვომობდით ჩვენ” ადაპტირებული და გაფართოებული ვერსია სათარგმნად და ჩეხი მკითხველებისთვის გამოსაცემად.

მე განსაკუთრებით გამახარა ჩვენს კონფერენციაში ემიგრაციის წარმომადგენელთა მონაწილეობამ. ეს ადამიანები აცრემლებული თვალებით გვიყურებდნენ, ტაშს გვიკრავდნენ, ამბობდნენ, რომ ჩვენი ჩამოსვლა – მათთვის საჩუქარია. მე განსაკუთრებით შემძრა იმან, თუ როგორ ნამდვილად უყვართ მათ თავიანთი სამშობლო! ჩეთვის ასე ძვირფასი იყო იმის ნახვა და მოსმენა, რომ ისინი ამასთან მთლიანად იზიარებენ კიდეც იმ იდეას, რომელსაც მე გავმოვცემდი ჩემს წიგნებში, მაგალითად, განსხვავებას მარადიულ სამშობლოსა და სახელმწიფოს შორის – პოლიტიკური ინსტიტუტისა, რომელიც ვერ იქნება უცოდველი და სრულყოფილი. ეს ადამიანები, მათ შორისაა ივანე პეტრეს ძე სავიცკი – გამოჩენილი ფილოსოფისისა და მოზროვნის, კლასიკური ევრაზიულობის თეორეტიკოსის პ. სავიცკის ვაჟი, გენერალ ვოიცეხოვსკის შთამომავალი და სხვები. როცა ჰიტლერი თავს დაესხა მათ სამშობლოს, ისინი თავიანთი უმრავლესობით ყოველთვის თანაუგრძნობდნენ რუსეთს, თვით სსრკ-ის სახისაც კი, თუმცა ემიგრაციის ყველა წარმომადგენელი არ ყოფილა ასეთი აზრისა.

ჩვენ მოვილაპარაკეთ სტატიების გაცვლის შესახებ, ისინი გამოქვეყნებულ იქნება ჩვენს საიტებზე, რაღაც მასალები მე უკვე თან ჩამოვიტანე. ჩვენ აუცილებლად შევინარჩუნებთ მუდმივ კავშირს.

ჩვენი საუბრის დასაწყისში თქვენ მოიხსენიეთ იმის შესახებ, რომ ჩეხური საზოგადოების დამოკიდებულება რუსეთისადმი შეიცვალა. ის ანტირუსული ისტერია, რომელიც, თითქოსდა, ჩვენი ქვეყნის ურთიერთობათა ლაიტმოტივად იქცა აღმსავლეთ ევროპის ყველა ქვეყანასთან, ჩეხეთში უკვე აღარ არის. როგორ შეიძლება შემდგომში განვითარდეს ურთიერთობები რუსეთსა და ჩეხეთს შორის? 

ჩემი შეხედულებით, აშკარაა, რომ ჩვენთვის აუცილებელია ურთიერთობათა აღდგენა აღმოსავლეთ ევროპასთან, ამ გეოპოლიტიკურ სარტყელთან ბალტიკიდან შავ ზღვამდე. ჩვენს საერთო ისტორიაში საჭიროა ისეთი მომენტების მოძებნა, რომლებიც შესაძლოა იქცნენ დამაკავშირებელ (შემკვრელ) ელემენტად ჩვენს ქვეყნებს შორის ურთიერთობებისთვის, კომუნისტური პროექტისგან დამოუკიდებლად, რომელიც ჩვენ ომის შემდეგ გვაკავშირებდა. ახლანდელი აღმოსავლეთ ევროპის, და მათ რიცხვში ჩეხეთის, აშშ-თან, ევროკავშირთან, ნატო-თან მჭიდრო კავშირის მიუხედავად, ჩეხურ საზოგადოებაში შენარჩუნებულია პრორუსული ფენაც. ამასთან ისტორია, რომელიც, სამწუხაროდ, ჩვენთვის მცირედაა ცნობილი, გვიჩვენებს არცთუ ცოტა ეპიზოდს, რომლებიც ამტკიცებენ, რომ ჩეხები რუს ადამიანებს ყოველთვის სითბოთი ეკიდებოდნენ. აი მაგალითი.

პირველი მსოფლიო ომის წლებში ჩეხეთის ტერიტორიაზე იმყოფებოდა ბანაკი, რომელშიც იყვნენ რუსი სამხედრო ტყვეები. მათი შენახვის პირობები მძიმე იყო, ჩვენი მეომრებიდან ბევრი იხოცებოდა ჭრილობებისა და ავადმყოფობებისგან, მძვინვარებდა ქოლერაც. რუმა ოფიცრებმა მოინდომეს ძეგლის დადგმა თავიანთი გარდაცვლილი საბრძოლო ამხანაგებისთვის. აქ უნდა აღინიშნოს, რომ ის ომები, რომლებიც ახლა რაღაცნაირ წარმართულ დონეზე წარმოებს, ვერ შეედრებიან უწინდელ ომებს. ავსტრიულმა ხელისუფლებამ არა მხოლოდ დართო ძეგლის დადგმის ნება, არამედ ფულიც კი გამოჰყო მის დასადგმელად. ძეგლი აღმართულ იქნა, ერთერთმა რუსმა ტყვე ოფიცერმა, არქიტექტორმა, გააკეთა პროექტი. და აი, პირველი მსოფლიო ომის დასრულებიდან მრავალი წლის შემდეგაც ჩეხები დიდად უფრთხილდებოდნენ მას, თავიანთი სახსრებით კარგ მდგომარეობაში ინარჩუნებდნენ. არის ოჯახი, რომელმა ამისთვის თითქმის მთელი თავისი დანაზოგები დახარჯა. იგი 1968 წელსაც კი დაიცვეს, როცა მასზე ხელის აღმართვას ცდილობდნენ. და საბჭოთა დროში ხომ ჩვენს საელჩოს “იმპერიალისტური”, როგორც მაშინ სახელმძღვანელოებში იწერებოდა, ომის ამ ძეგლისადმი ინტერესის გამოხატვაც კი აკრძალული ჰქონდა!

ახლა ამ ძეგლზე ზრუნვა საკუთარ თავზე აიღო რუსეთის საელჩომ. აი რუსეთისა და რუსებისადმი სიყვარულის მაგალითი. გარდა ამისა, პირველი მსოფლიო ომის იმავე წლებში იყო შემთხვევები, როცა ჩეხებს სიკვდილით სჯიდნენ რუსებისადმი თანაგრძნობის გულისთვის.

90-იანი წლების დასაწყისში ჩეხოსლვაკიაში ხავერდოვანი რევოლუციის თვალითმხილველნი იხსენებენ, რომ მაშინაც კი პოლონური “სოლიდარობისგან” განსხვავებით, ლოზუნგები თავიანთ მასაში არ შეიცავდა ანტირუსულ კომპონენტს, თუმცა კი არანაირი სიყვარული ბოლშევიკური რეჟიმისადმი, რეპრესიულისა თავის პირველ ეტაპებზე, და უმოქმედოსი შემდგომებზე, ჩეხებს არ გააჩნიათ.

აღმოსავლეთ ევროპასთან კავშირების აღდგენაზე მიმართულია, მათ შორის, ისტორიული პერსპექტივის ფონდის პროექტიც “სლავური სამყარო” («Славянский мир»), რომლის ფარგლებშიც ჩვენ ვისურვებდით დღევანდელ კონტექსტში უადგილო სლავოფილურ სლუკუნებზე დროის დახარჯვის გარეშე შეგვესწავლა აღმოსავლეთ ევროპასა და რუსეთს შორის ურთიერთობათა ისტორია და პერსპექტივა და, რაც მთავარია, აგვეწყო საინფორმაციო და ინტელექტუალური კონტაქტი საზოგადოების რუსეთისადმი ლოიალურ ნაწილთან აღმოსავლეთევროპულ ქვეყნებში.

ამისთვის არის წინაპირობები. აიღეთ ჩეხეთი: ჩეხეთმა უკვე მოახდინა თავისი სახელმწიფო ამბიციების რეალიზაცია, შევიდა რა ნატო-ში, ევროპულ კავშირში. ეროვნული სიამაყე დაკმაყოფილებულია. ამასთან მოსალოდნელი ეკონომიკური სასწაული არ მომხდარა. ამიტომ ორიენტაციაში წონასწორობის აღდგენა, უწინდელ კონტაქტებთან დაბრუნება კანონზომიერია. ცოდვაა არ ვიმუშაოთ ჩეხური საზოგადოების იმ ნაწილთან, რომელიც პოზიტიურადაა განწყობილი რუსეთთან მიმართებაში. (Грех не пработать с той частью чешского общества, которая настроена позитивно по отношению к России.)

მოასწარით თუ ვერა პრაღაში გასეირნება, ამ ქალაქ-ზღაპარში, როგორც მას ზოგჯერ უწოდებენ? 

საბედნიეროდ, დიახ. მე სულ 4 საათიღა მქონდა ამისთვის, მაგრამ კიდევ ერთხელ რწმუნდები, რომ ეს ევროპის წინკარი კი არ არის, არამედ ნამდვილად – ერთერთი ულამაზესი ევროპული დედაქალაქია მძლავრი ისტორიით, იდეათა, სარწმუნოებისა და მწვალებლობათა ბრძოლით, იქ ინკვიზიციის კოცონებიც გიზგიზებდა და ერთერთ საუკეთესო უნივერსიტეტში მეცნიერებაც იქმნებოდა. ეს არის ჰაბსბურგთა იმპერიის დედაქალაქი XV საუკუნეში, ეს არის რუსული ემიგრაციის ინტენექტუალური ცხოვრების ცენტრი. მე მოვახერხე არა მხოლოდ პრაღის ქუჩებში და კარლოვის ხიდზე გავლა, გრადში და იან ჰუსის ძეგლთან ყოფნა, არამედ იაროსლავ ჰაშეკის მიერ “ყოჩაღი ჯარისკაცის შვეიკის თავგადასავლებში” აღწერილ პატარა სამიკიტნოში შესვლაც. მასში ინარჩუნებენ იმავე მდგომარეობას, რაც ჩვენთვის წიგნიდანაა ცნობილი, იქ ფრანც იოზეფის ბუზების ჯდომისგან გამოსახმარისებული პორტრეტიც კი ჰკიდია, ხოლო კედლები კი აჭრელებულია შვეიკის გამონათქვამებით. ყოველ დღე საღამოს რვა საათზე სამიკიტნოში შედიან მესაყვირე და აკორდეონისტი, პირველი მსოფლიო ომის დროინდელი ავსტრიული არმიის ფორმაში გამოწყობილნი, და მოჭრიალე ინსტრუმენტებზე იწყებენ (ეს შედის ჟანრში) შტრაუსის ვალსების, პოლეჩკების დაკვრას, და ყველანი მაშინვე გამოცოცხლდებიან და ამღერდებიან.

ესაუბრებოდა არტემი პუშკარიოვი 
საიტზე narochnitskaia.ru გამოქვეყნდა 26.10.05

თარგმნა ირაკლი ხართიშვილმა 

No comments:

Post a Comment