Tuesday, October 1, 2013

ნ. ა. ნაროჩნაცკაია: “ენერგეტიკულ რუკას ისევ შეუძლია რუსეთის გადაქცევა დიდ დერჟავად”

“ენერგეტიკულ რუკას ისევ შეუძლია რუსეთის გადაქცევა დიდ დერჟავად”, – თვლის ნ. ა. ნაროჩნიცკაია, ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი, (სახელმწიფო სათათბიროს) საერთაშორისო საქმეებში კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე, რომელიც ჩამოვიდა პრაღაში ჩეხურ-რუსულ კონფერენციაზე “მეორე მსოფლიო ომის სადაო საკითხები”, «Русское слово»-თვის მიცემულ ექსკლუზიურ ინტერვიუში. 

ნატალია ალექსის ასულო, ოქტომბრის დასაწყისში თქვენ მონაწილეობდით გენერალ ანტონ დენიკინისა და ფილოსოფოს ივანე ილინის ნეშთების დონის მონასტერში დაკრძალვის ცერემონიაში. რად იქცა რუსეთისთვის თეთრი ემიგრაციის წამყვან მოღვაწეთა ეს გადმოსვენება? შეიძლება თუ არა ამას ვუწოდოთ რუსეთის სულიერი აზრის ორი შტოს შეერთება? 

თქვენ სწორად შენიშნეთ, რომ ეს იყო ისტორიისა და რუსეთის სულიერი აზრის მემკვიდრეობითობის აღდგენა. თუკი ავიღებთ სამეცნიერო და საზოგადოებრივ აზრს პოსტსაბჭოთა ხანაში, მან ბევრი რამ აღმოაჩინა თავისთვის დასავლურ მეცნიერებაში, დასავლურ აზროვნებაში. მაგრამ მნიშვნელოვანია სწორედ რუსული ფილოსოფიური ეროვნული და საზოგადოებრივი აზრის მემკვიდრეობითობის აღდგენა. ამიტომ ჩვენი რუსი, განსაკუთრებით ემიგრანტი ფილოსოფოსების მემკვიდრეობა, რომლებიც იცნობდნენ დასავლეთს, დასავლურ აზრს, და ეს დასავლური აზრი გაატარეს არა საბჭოთა შეგნების გავლით, არამედ რუსული გონების პრიზმის გავლით, ჩვენთვის ძალზედ სასარგებლო იქნებოდა.

რუსეთის პრესაში შეიძლება შევხვდეთ კომენტარებს იმის შესახებ, რომ ეს გადმოსვენება გახლდათ შერიგების აქტი. თუ ეს ასეა, მაშინ ვისი ვისთან შერიგება? 

მე ეს განმარტება გამარტივებულად მეჩვენება, თუ არა მცდარად. შერიგება – ეს რაღაც საყოველთაოა, რაც, ალბათ, არასოდეს არ იქნება. და დასავლეთშიც დარჩებიან ემიგრანტები, რომლებიც ვერ შეძლებენ წარსულის მიღებასა და ვერ შეძლებენ მის პატიებას, და ზუსტად ასევე რუსეთშიც იქნებიან ასეთები. მაგრამ თუკი ჩვენ თუნდაც ვაღიარებთ, რომ ყველაფერი ეს ჩვენია, მაშინ ეს უკვე იქნება უზარმაზარი ნაბიჯი წინ. ჩვენი ისტორიის ტვირთის ტარების უნარი, ისე რომ არ გადავაგდოთ არც ერთი გვერდი, არ დავკარგოთ არც ერთი სიწმინდე, არც ერთი დრამა – ეს ძალზედ მნიშვნელოვანია.

და რატომ ჩათვალეთ თქვენ საკუთარი თავისთვის აუცილებლად ამ ცერემონიაში მონაწილეობა? 

ჩემზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა სწორედ იმან, რომ დენიკინმა, ბოლშევიზმთან ერთერთმა გააფთრებულმა მებრძოლმა და თეთრმა გენერალმა უარი თქვა ეკურთხებინა ჰიტლერის ლაშქრობა რუსეთზე. მას არ დაუტოვებია ბოლშევიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის მიზანი, მაგრამ მისი სიყვარული რუსეთისადმი ისეთი აღმოჩნდა, რომ მან ვერ შეძლო გამოსულიყო მშობლიური ქვეყნის წინააღმდეგ დამპყრობელთა მხარეზე. და მე ამიტომ დიდი თრთოლით ვმონაწილეობდი ამ ცერემონიაში, ხელკავით მიმყავდა მისი ქალიშვილი მარია ანტონის ასული ნეშთიანი კუბოს უკან.

ილინი ბევრს წერდა იმ პრობლემის შესახებ, რომელიც თქვენ მოიხსენიეთ. ეს გახლდათ დილემა ემიგრაციისთვის: თუ როგორ მოჰკიდებოდნენ რუსეთს მეორე მსოფლიო ომის დროს? ერთის მხრივ რუსეთის მტერი ბოლშევიზმის სახით, მეორეს მხრივ კი – მტერი ჰიტლერის სახით... 

ემიგრაციაში იყვნენ “პორაჟნცებიცა” და “ობორონცებიც”, ისინიც, ვისაც სურდა წითელი არმიის გამარჯვება, სძულდა რა რეჟიმი, და ისინიც, ვინც ხელებს იფშვნიტავდა მისი წარუმატებლობებისგან. მე ვფიქრობ, რომ მენიადაგური შეგნების მქონე ადამიანებს უფრო მეტად უყვარდათ რუსეთი, ვიდრე სძულდათ ბოლშევიზმი. ხოლო აი ლიბერალური შეგნების მქონე ადამიანებისთვის უფრო მნიშვნელოვანია სახელმწიფოს მოწყობის შესაბამსობა რაღაც იდეასთან, ვიდრე თავად ამ სახელმწიფოს არსებობა, ესე იგი: “სჯობს არ იყოს არანაირი რუსეთი, ვიდრე იყოს ბოლშევიკური რუსეთი”. 

ემიგრაციაში იყო გენერალი ვოიცეხოვსკი, რომელმაც უარი თქვა სათავეში ჩადგომოდა “რუსეთის განმათავისუფლებელ არმიას” (РОА), თქვა რა, რომ სძულს ბოლშევიზმი, მაგრამ ვერ შეძლებს რომ რუსებს ესროლოს, და იყო გენერალი ვლასოვიც. იმ რუსეთში, რომელიც იქმნება, შესაძლებელია კი ვლასოვის გაგება? 

მე მგონია, რომ არა. მე ამას მკაფოდ განვაცალკევებ, როგორც განვაცალკევებ კრასნოვსა და ვლასოვს. ვლასოვი გახლდათ სწორედ ის ბოლშევიკი, რომელმაც მიიღო ბოლშევიზმის იდეოლოგია, მაგრამ, როგორც მან განაცხადა ერთერთ გამოსვლაში თავისი არმიის წინაშე, “ბოლშევიკებმა მას იმედი გაუცრუეს და ვერ გაამართლეს ის იმედები, რომლებსაც მათზე ამყარებდნენ”. თეთრი პატრიოტიზმის პოზიციიდან – მაინც რუსეთის რა პატრიოტი იყო იგი, თუკი მას შეეძლო რაღაც იმედების დანახვა იმაში, რასაც აკეთებდნენ ბოლშევიკები 1917 წელს, თუკი იგი ღებულობდა იმას, რასაც ისინი სთავაზობდნენ რუსეთისთვის – “საფუძვლამდე, და შემდეგ კი...” («до основанья, а затем...»)? სხვა საქმეა – კრასნოვი, რომლისთვისაც სამოქალაქო ომი არ დასრულებულა, და მე შემიძლია მხოლოდ მწუხარედ ვუთანაგრძნო ასეთ ბედს, როცა იგი უბრალოდ დაამსხვრიეს ისტორიის დოლაბებმა.

ხომ არ ნიშნავს ეს, რომ სიტყვა “ვლასოველი” სამუდამოდ დარჩება უარყოფით სახელად?

მე არ შემიძლია განვსაჯო მთელი “რუსეთის განმათავისუფლებელი არმია”, ყველა ადამიანი, რომელიც იქ აღმოჩნდა. ბევრი მათგანი საერთოდ არ ყოფილა მომზადებული ომისთვის არც მორალურად, არც ფიზიკურად. მათ ჰქონდათ ურთულესი ბედი, ისინი დაიჩაგრენ რეჟიმისგან, იყვნენ გატეხილები. თითოეული პატარა ადამიანის განსჯას ვერ დავიწყებ. მაგრამ აი ვლასოვი კი საკუთარ თავზე ღებულობდა ისტორიულ მიზანს და მას სხვებსაც სთავაზობდა. აი ასეთი ადამიანი ნამდვილად თვით ისტორიულ სასამართლოსაც კი ექვემდებარება, და არა მხოლოდ პირად სასამართლოს. მაგრამ რას აკეთებდა იგი? სამშობლოს ძიძგვნასა და მოკვლაში ეხმარებოდა უცხოელებს.

ხოლო ისეთი ადამიანებისთვის კი, როგორიც დენიკინი იყო, რუსეთი თვით ბოლშევიკების ქვეშაც რჩებოდა სამშობლოდ, და სოლომონის სამსჯავროს შესახებ იგავში დედის მსგავსად, მათ ამჯობინეს იგი ცოცხალი მიეცათ ბოლშევიკებისთვის, ვიდრე ეხილათ უცხოელთა მიერ გაკვეთილი, ფეხით გათელილი და განადგურებული. ამიტომ თავად ფიგურა ვლასოვისა ძნელად თუ იქნება ოდესმე მიღებული (вряд ли будет когда-то принята), და მე ძალიან არ ვურჩევდი რუსულ ემიგრაციას ფართო მასებში ამის ქადაგების მცდელობას.

შეიძლება თუ არა ვიმედოვნებდეთ რუსეთის დასუსტებული ურთიერთობების განმტკიცებას აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებთან? 

ისეთი ქვეყნების, როგორებიც არიან პოლონეთი, ჩეხეთი, უნგრეთი, დასავლურ არეალში დაბრუნება, არც ისეთი დიდი დანაკარგი იყო რუსეთისთვის. ისინი ყოველთვის ემხრობოდნენ დასავლურ ორიენტაციას, ჰაბსბურგების იმპერიიდან დაწყებული, თუმცა პოლონელებს კი, ჩემი აზრით, არასოდეს საერთოდ არავინ არ ჰყვარებიათ. მაგრამ აი ბალტიისპირეთის დაკარგვა კი – გეოპოლიტიკური ცვლილებაა, რომელიც ამ დრომდე გეოპოლიტიკურ სტრატეგოსებს სრული ზომით ვერ გაუცნობიერებიათ. პეტრე დიდის ამ შენაძენებმა თავის დროზე რადიკალურად შეცვალა ძალთა თანაფარდობა ევროპის კონტინენტზე. რუსეთი გადაიქცა დიდ დერჟავად. კანცლერი ბეზბოროდკო, ეკატერინე მეორის საგარეოპოლიტიკური უწყების მეთაური, ღებულობდა რა ახალგაზრდა აზნაურებს სამსახურში, ამბობდა: “არ ვიცი, მამიკო, როგორ იქნება თქვენ დროს, ჩვენ დროს კი ვერც ერთი ზარბაზანი ევროპაში ვერ ისროდა”.

მე მაქვს შეგრძნება, რომ ჩვენი აღმოსავლეთევროპელი მეზობლები გარდაუვალად გააწონასწორებენ თავიანთ პოლიტიკას. მათ მიიღეს ის, რაც სურდათ – შევიდნენ ნატო-ში, ევროკავშირში, მათი ამბიციები დაკმაყოფილებულია. ეკონომიკური სასწაული ამას, რა თქმა უნდა, არ მოუტანია. წარმოიქმნება შეგრძნება, რომ არც თუ ისე გონივრულია რუსეთთან ეკონომიკური კავშირების მომენტალურად გაწყვეტა. ქანქარა გარდაუვალად უკან მოემართება. რა თქმა უნდა, ძნელად თუ შეიძლება ლაპარაკი უწინდელის აღდგენის შესახებ, მაგრამ ის, რომ გარკვეული დაბალანსება მიდის, აშკარაა.

დასავლურ პოლიტოლოგიაში შეიძლება ხშირად შეგვხვდეს თეზისი იმის შესახებ, რომ რუსეთს არ გააჩნია რეზერვები ევროპულ სივრცეზე გავლენის აღდგენისთვის, თუ არა მხოლოდ ენერგომატარებლებით შანტაჟის გზით... 

სისულელეა, როგორ თუ რუსეთს არ გააჩნია რეზერვები? ბოლოს და ბოლოს რუსეთი – ბირთვული დერჟავაა და ძლიერი სახელმწიფო ნების არსებობისას ბევრი რამაა შესაძლებელია.

და აქვს რუსეთს ეს ნება?

რუსეთის სახელმწიფო პოლიტიკის მთელი ჩავარდნა დაკავშირებულია ჩავარდნასთან ეროვნულ-სახელმწიფოებრივ ნებასა და აზროვნებაში. ამიტომ რეზერვები არის, და პოზიტიურია ის, რომ რუსეთი ცოტ-ცოტად იწყებს იმის გაცნობიერებას, რომ ენერგეტიკული რუკა სულ უფრო მეტ როლს ითამაშებს. უკვე ყველას ესმის, რომ დაბალი ფასები ნავთობზე აღარ იქნება. და პირველ რიგში იმიტომ, რომ ყველა ახდენს აზიაში ენერგომოხმარების მდგრადი და ძალზედ მასშტაბური გადიდების პროგნოზირებას. ენერგეტიკულ რუკას ისევ შეუძლია აქციოს რუსეთი დიდ დერჟავად, მხოლოდ საჭიროა მისი უნარიანად გამოყენება.

უკანასკნელ ხანებში პრესაში, ამასთან არა მხოლოდ დასავლურში, არამედ რუსეთისაშიც, ხშირად ჩნდება აპოკალიფსური წინასწარმეტყველებანი რუსეთის მომავალი დაშლის შესახებ, რომელიც დაიწყება კავკასიიდან, შეეხება ფინურ-უიღურულ ხალხებს და ა. შ. 

თუკი რუსეთს ემუქრება დეზინტეგრაცია, ეს ხდება სულაც არა კავკასიის გამო, არამედ იმ დემოგრაფიული კატასტროფისა, რომელიც ახლა იშლება ქვეყნის ტერიტორიაზე. იმისთვის, რათა ასეთი ტერიტორია შევინარჩუნოთ, უნდა გვქონდეს სახელმწიფოწარმომქმნელი ხალხის მდგრადი ზრდა. ამიტომ სწორედ რუსი ხალხის დემოგრაფიული კატასტროფა, რომელსაც მივყავართ სახელმწიფოს ეროვნულ-ისტორიული ტიპის გადაგვარებისკენ, უნდა იყოს ეროვნული სტრატეგიის თვალთახედვის არეში. რატომ არ წარმოადგენს ეს ასეთს, არ ვიცი. დემოგრაფების შეფასებით, ჩვენ ყოველ წელიწადს ვკარგავთ 700 ათასიდან მილიონ ადამიანამდე უკვე მრავალი წლის განმავლობაში. და ამაზე პასუხისმგებელია სულაც არა ბუნებრივი ხასიათის ფაქტორები.

და როგორები? 

ძირითადი ფაქტორები ხუთია. ჯერ ერთი, შობადობისა და სიცოცხლის ხანგრძლივობის საშინელი დაცემა. შემდეგ – მიკროპედიატრიული და პედიატრიული სიკვდილიანობის ბუნებრივის საწინააღმდეგოდ მკვეთრი გადიდება. სიკვდილიანობის ზრდაზე ასევე ახდენს გავლენას გულ-სისხლძარღვთა და ონკოლოგიური დაავადებების ადრეული დიაგნოსტიკის არარსებობა. და, რა თქმა უნდა, ცხოვრების ზოგადი ჰედონისტური გზავნილი, რომელიც თავზე გვატყდება ტელევიზორების ეკრანებიდან, რომელიც თუნდაც სავსებით უზრუნველყოფილ ადამიანებს არ აძლევს იმის ხალისს, რომ შთამომავლობა იყოლიონ. და შემდეგ ხალხიც, რომელიც ცხოვრობს მსოფლიო ისტორიის გზისპირისკენ განდევნის შეგრძნებით, ეროვნული ყოფიერების ვერჩამოყალიბებული მიზნებითა და ფასეულობებით, ჰკარგავს გვარის გაგრძელების ინსტინქტს.

და არის კი ის საერთოდ, ეროვნული ყოფიერების ეს გამოკვეთილად ჩამოყალიბებული იდეა? 

რუსული იდეა არასოდეს არ არსებობდა დოქტრინის სახით, რომელიც განკუთვნილი იქნებოდა პროკლამაციებისთვის. შეიძლება მხოლოდ ვმსჯელობდეთ ამ თემაზე და ხელით მოვსინჯავდეთ იმ ფასეულობებს, რომლებიც წარმოადგენს ეროვნული ყოფიერების მიზნებსა და ფასეულობებს. მაგალითად, კრებსითობას (соборность) თანამედროვე პოლიტოლოგიაში განმარტავენ როგორღაც ძალზედ პრიმიტიულად, თითქმის როგორც კომუნისტურ კოლექტივიზმს. მაგრამ ეს სრულებით განსხვავებული საგნებია. კრებსითობა – ეს არის მთლიანისადმი კუთვნილების შეგრძნება, როცა კატეგორიები “მე” და “ჩვენ” ცხოვრობს “არა შერწყმულად, მაგრამ არც ცალ-ცალკე”. ეს არის თავისი პიროვნული განუმეორებლობისა და ინდივიდუალობის შეგრძნება, მაგრამ მიუხედავად ამისა, მთლიანისადმი კუთვნილებისაც, რომელიც არის კიდეც ფასეულობათა წყარო.

თუკი არ არის მთლიანისადმი კუთვნილების შეგრძნება, იმისადმი, რაც არის რაღაც ორგანიზმი, რომელიც ცხოვრობს თავისი ცხოვრებით, საერთო ისტორიული განცდებით, საერთო სულით, კეთილისა და ბოროტის შესახებ საერთო წარმოდგენებით, ასევე იმის შესახებ, თუ რა არის კარგი და რა არის ცუდი, რომელსაც გააჩნია საერთო თანხმობის პოვნის უნარი თავისი საერთო წარსულის, აწმყოსი და მომავლის საკითხებში, მაშინ ჩვენ – ერი კი არ ვართ, არამედ ხალხმოსახლეობა, უბრალოდ ტერიტორია რაღაც სასარგებლო წიაღისეულით.

რატომ არ წყდება დემოგრაფიული საკითხი მოქალაქეობის შემსუბუქებულად მიცემის გზით რუსი მოსახლეობისთვის ყოფილი სსრკ-ის რესპუბლიკებიდან? 

ყველა ჩივის ამ საკითხზე სახელმწიფო სათათბიროში. ნამდვილად, ჩვენი საემიგრაციო კანონმდებლობა, “კანონი მოქალაქეობის შესახებ”, საერთოდ, ყველაფერი, რაც წარმოიშვა ამ სფეროში ყოფილი სსრკ-ის დაშლის შემდეგ, ვერ უძლებს ვერანაირ კრიტიკას. მე ვემხრობი იმ თვალსაზრისს, რომ რუსებსა და იმ ხალხებს, რომლებიც აღმოჩნდნენ რუსეთის ფარგლებს გარეთ, და რომლებსაც არ გააჩნიათ სახელმწიფო, სადაც ისინი იქნებოდნენ სატიტულო ერად, უპირობოდ უნდა ჰქონდეთ უფლება რუსეთის მოქალაქეობაზე.

მაგრამ თუკი ადამიანი არ აპირებს იმ სახელმწიფოს დატოვებას, რომელშიც იგი ბედის ნებით აღმოჩნდა? ადამანები იძენენ მეგობრებს, ქონებას, იმ უწვრილესი ძაფების უზარმაზარ რაოდენობას, რომლებიც მას აკავებენ ამა თუ იმ ადგილას... მაგრამ ამასთან მათ სურთ დარჩენა რუსებად და იმედოვნებენ რუსეთის მხარდაჭერაზე... 

რა თქმა უნდა, ჩვენ უნდა ვფიქრობდეთ იმ რუსი ადამიანების შესახებაც, რომლებიც დარჩნენ ახლად წარმოშობილ სახელმწიფოთა ტერიტორიებზე ან ემიგრაციაში წავიდნენ. რუსეთი – ყველა რუსის დედაა. მაგრამ ეს პროგრამები ისე მცირე და უაზროა! და მათი რეალიზაცია, ამასთან ერთად, ხდება შემთხვევით და ნელ-ნელა.

და რის გაკეთებას აპირებს სახელმწიფო სათათბირო ასეთ სიტუაციასთან? შესაძლებელია თუ არა კანონის მიღება ორმაგი მოქალაქეობის შესახებ? 

იქ არ არის არანაირი ერთიანობა ამ საკითხში, არც მისი გაგებაა. დეპუტატების უმრავლესობას ძალზედ პრიმიტიული აღქმა და გაგება აქვს მთელი პრობლემისა. ხოლო ეროვნული პრობლემების თაობაზე ლაპარაკის დაწყების მცდელობა კი მაშინვე იწვევს ბრალდებებს ნაციონალიზმში. მიუხედავად ამისა, ნაბიჯ-ნაბიჯ, დარეგულირების აუცილებლობა ამ სფეროში სულ უფრო არსებითი ხდება, და მე ვფიქრობ, რომ ახლო ხანებში დაიწყებენ ამ საკითხების გადაწყვეტას.

ესაუბრებოდა ნატალია სუდლიანკოვა 
«Русское слово», პრაღა, ჩეხეთი
საიტზე narochnitskaia.ru გამოქვეყნდა 16.11.05

თარგმნა ირაკლი ხართიშვილმა

No comments:

Post a Comment