Sunday, December 25, 2011

ისლამური სამყარო: გეოპოლიტიკური და ცივილიზაციური მეტოქეობა

მსოფლიო ისლამი განიცდის არნახულ აღმავლობას. მისი ცენტრები უწყვეტად ვითარდებოდა და აგროვებდა სულიერ და ინტელექტუალურ პოტენციალს პასუხებისთვის ყოფიერების საკითხებზე XXI საუკუნეში. მისი დემოგრაფიული და ფინანსური პოტენციალი კოლოსარულად გაიზარდა და წარმოდგენილია ახლა აღმოსავლეთის სანავთობე გიგანტებით. ისლამი, როგორც შენიშნა თანამედროვე ეთნოპოლიტოლოგიის ერთერთმა ბურჯმა ე. ჰელნერმა, “სავსეა როგორც გარეგანი, ისე შინაგანი მისიონერული გულმოდგინებით (рвение) და წარმოადგენს რაღაც პერმანენტული რეფორმაციის მსგავსს”. ისლამური სამყაროს სახელმწიფოებრივი და სოციალური სტრუქტურების ჩამოყალიბებამ და ფეხზე დადგომა საშუალება მისცა მისთვის იმანენტურად დამახასიათებელ “შინაგან ჯიჰადს” ისარგებლოს თანამედროვე ადმინისტრაციული, სამხედრო და საწარმოო ტექნოლოგიით და გადაიქცეს მსოფლიოს თანამედროვე განვითარების სერიოზულ პოლიტიკურ ფაქტორად.

ისლამური ცივილიზაციის სახელმწიფოთა სხვადასხვა ჯგუფების გლობალური გეოპოლიტიკური და სულიერი მისწრაფებების გამოვლინება სულაც არ არის ერთიანი. აქ როლს თამაშობს ამა თუ იმ ქვეყნის ჩართულობა დაპირისპირებათა სხვადასხვანაირ თანამედროვე სტრატეგიულ კვნძებში (არაბ-ისრაელის, ირან-ერაყის, კვიპროს-თურქეთის), თანხმობა ან დაპირისპირება აშშ-თან რომლებიც არც თუ მცირედ აძლევს ფერს ისლამური ქვეყნების პოლიტიკას. თავის ზემოქმედებას ახდენს მოგონებაც დაკარგული გეოპოლიტიკური ბატონობის შესახებ, მეტი ან ნაკლები რელიგიური და ეროვნული შემწყნარებლობის ისტორიული ტრადიციები, ისლამისა და ქრისტიანობის სახელმწიფოებრიობაში ურთიერთობების ისტორიული გამოცდილება.

ავღანეთში ამერიკული მასშტაბური აქციის შემდეგ ქრისტიანულ და ისლამურ სამყაროებს შორის ურთიერთობათა მკვეთრად გამწვავების სიტუაციაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ უფრო ღრმად გავიგოთ ნამდვილად რეალური და საზღვრების არმცოდნე ტერორიზმის წამახალისებელი მოტივები, რომელიც მოქმედებს ვაჰაბიზმისა და თალიბანის დროშებქვეშ.

საჭიროა შევნიშნოთ, რომ სხვა ცივილიზაციების სულიერი დაქვეიებისა და “ნელთბილობის” ფონზე, ბობოქრულად (бурно) განვითარებად ცივილიზაციაში გაფართოებისკენ პოტენციალისა და შინაგანი ენერგიის დაგროვების მომენტში ჩვეულებრივ წარმოიქმნება კიდეც რადიკალური ექსპანსიონსტური მიმდინარეობები, რომლებიც ავსებული არიან რელგიური ფანატიზმით.

ბობოქრულად მზარდ ევროპასაც ახალი დროების ზღურბლზე არყევდა პროტესტანტებისა და კათოლიკების სისხლიანი ბრძოლები. გავიხსენოთ ოლივერ კრომველი პურიტანების ლოზუნგით “მახვილი და ბიბლია”, მის მიერ მღვდელმსახურთა ხოცვა-ჟლეტა დროგჰედში, სიკვდილით სასჯელის შიშის ქვეშ შობის დღესასწაულობის აკრძალვა. გავიხსენოთ ანაბაპტისტებისა და მათ მოწინააღმდეგეთა მოწოდებები ქრისტეს დროშის ქვეშ: “მოკალით ყველა მიყოლებით, დაე თავად უფალმა გამოარჩიოს თავისები და უცხოები”. მათ, ისევე როგორც ვაჰაბიტებსაც, საკუთარი თავი შეერაცხათ “ღმერთის იარაღად”.

XXI საუკუნის ზღურბლზე სიტუაციის გამწვავების სხვა სტიმული – ეს არის დასავლური ლიბერალური და რაციონალისტური ცივილიზაციის, აგრეთვე ამერიკული გლობალიზმის ახალი უკვე უსულო ექსპანსიონიზმი, და რუსეთის, როგორც წონასწორობის დამჭერის დანგრევა.

არსებითად ისლამური და მართლმადიდებლური სამყაროები არ არიან აბსოლუტური მეტოქეები და შეუძლიათ თანაარსებობა გეოპოლიტიკურ წონასწორობაში. რუსეთს თავად გააჩნია მუსლიმანთა და ქრისტიანების კონსტრუქციული ურთიერთმოქმედებისა და სახელმწიფოებრივი ცხოვრების უნიკალური გამოცდილება. არეულობის დროს, როდესაც “ცივილიზებული” ევროპა კათოლიკი პოლონელების სახით მძვინვარებდა (безчинствовала) კრემლის ტაძრებში, თათარ უხუცესებს ჯერ კიდევ ახსოვდათ ივანე მრისხანის მიერ ყაზანის დაპყრობა. მაგრამ მათ არა თუ არ გამოუცხადებიათ გამოყოფა მოსკოვის სამეფოსგან და არ გამოუცხადებიათ ჯიჰადი, არამედ ხალხითა და სახსრებით დახმარება გამოუგზავნეს მინინსა და პოჟარსკის. თავად რუსეთს არ უწარმოებია რელიგიური ომები ევროპისგან განსხვავებით, სადაც პროტესტანტებსა და კათოლიკებს შორის სისხლიანი ხოცვა-ჟლეტებით მკვიდრდებოდა 1555 წლის აუგსბურგის რელიგიური ზავის პრინციპი: “Cojus regio ejus religio” (“ვისიცაა ძალაუფლება, იმისია სარწმუნოებაც”).

არაბული ქვეყნები არ ესაზღვრებიან სლავურებს და გააჩნიათ უმცირესი დაპირისპირებები მათთან, ბერძნებთან და სომხებთან, როგორც გეოპოლიტიკურ სუბიექტებთან. ისლამი ჩაისახა არაბულ სამყაროში, სადაც არაბების ნაწილს უკვე მიღებული ჰქონდა ქრისტიანობა და ინარჩუნებდა მას. ისლამის დროშის ქვეშ ისტორიული არაბული დაპყრობები განიცადეს სხვა სარწმუნოების არაბულმა ხალხებმაც. არაბებისთვის ისლამი გახლდათ არა რელიგია ახალი დროის დასავლეთევროპული სეკულარული გაგებით, არამედ შეგნება, სამყაროს სურათი, ცხოვრების წესი, და უმეტეს ხარისხად, ვიდრე ეთნოცენტრიზმი, იქცა არაბი ერის ჩამოყალიბების ღერძად. არაბულმა ცივილიზაციამ როგორც მსოფლიო კულტურის მსხვილმა მოვლენამ თვითდამკვიდრების შემდეგ მოგვცა არაბთა ჰალიფატის მაგალითი, რომელმაც თავისი დროისთვის გამოავლინა დასავლეთში უნახავი რელიგიური და ეროვნული შემწყნარებლობა და კულტურათა ურთიერთმოქმედება. არაბულ ისლამურ სამყაროს ყოველთვის ჰყავდა ქრისტიანების გარკვეული რაოდენობა თავის ტომელთა შორის. არაბული ქვეყნების – ლიბანის, სირიის, ეგვიპტის ტერიტორიაზე, პალესტინაში ცხოვრობენ აღმოსავლეთის ქრისტიანული ეკლესიების ქრისტიანი არაბები – კოპტები, ალექსანდრიის, ანტიოქიის, იერუსალიმის საპატრიარქოთა მართლმადიდებლები, უნიატი-მარონიტები.

XX საუკუნეში ბევრ ისლამურ სახელმწიფოში მოხდა შეგნების ლიბერალიზაცია, დასავლური ნიმუშის მიხედვით, მესამე მსოფლიოსათვის ომისშემდგომი მეტოქეობის პერიოდში. სხვებში, რომლებიც ყველაზე უფრო ძლიერები იყვნენ თავიანთი ისტორიული სულიერი ტრადიციებით, როგორებიც არიან, მაგალითად, ირანი, ლიბერალურ-მედასავლეთურმა რაციონალისტურმა დოქტრინამ, რომელიც აგრესიულად ანგრევდა ძირეულ ფასეულობებს, აგრეთვე უნიადაგო ათეისტურმა კომუნიზმმა, განიცადეს მარცხი და გაააქტიურეს რადიკალური ფუნდამენტალისტური ძალები. “დემოისლამი” წარმოდგენილია პროდასავლური ატლანტიკური თურქეთით, ხოლო ფუნდამენტალისტური ისლამი ძლიერი ანტიდასავლური და ანტიამერიკული აქცენტით, ვლინდებოდა ირანში, ავღანეთსა და ვაჰაბისტური სულისკვეთების არაბეთში.

მაგრამ ობიექტური პირობა მსოფლო ისლამის ყველა ტოტისთვის (მიმდინარეობისთვის) ერთია: ისტორიული რუსეთის ფიზიკური, ეკონომიკური და სამხედრო დასუსტება, და, რაც მთავარია, უარის თქმა თავის ეროვნულ-რელიგიურ სახეზე, დასავლეთში არშემავალი მსოფლიოს ამ უზარმაზარი ნაწილის მიერ, ეთნიკური და კონფესიური წონასწორობის ნგრევა ბალკანეთში, რომელიც მოხდა დასავლეთის დახმარებით, დასავლურ-ლიბერალურ სამყაროში ჩათრევის მიზნებით, მსოფლიო ისლამს უხსნის იმის შესაძლებლობას, რომ თავისი როგორც არასდროს ისეთი ძლიერი გავლენის სფეროში ჩართოს ბიზანტიური სივრცის ტერიტორიები.

მართლმადიდებლური სამყაროს, და განსაკუთრებით სლავების დაჯახება ისლამთან სრულად მოხდა მეორე ათასწლეულის შუახანებში, კონსტანტინოპოლის დაცემის შემდეგ და ოსმალეთის მიერ ბალკანეთის, ხმელთაშუა ზღვისპირეთის უმეტესი ნაწილის, ჩრდილოეთ აფრიკის სწრაფი საპყრობის მსვლელობისას. თურქებმა, გვიან მიიღეს რა ისლამი, ნაკლები ხარისხით შეითვისეს არაბული ჰალიფატის კულტურისა და სახელმწიფოებრივი ცხოვრების მრავალწახნაგოვნება. ლოზუნგით “სიკვდილი ურწმუნოებს” ისინი იმონებდნენ არა მხოლოდ ქრისტიანებს, არამედ ერთმორწმუნეებსაც – მუსლიმან არაბებს, სპარსელებს. თურქულ სახელმწიფოებრივ იდეებს, სხვათა შორის, ყოველთვის გააჩნდა უფრო ეთნოცენტრული და ნაციონალისტური ხასიათი. როდესაც საუკუნის დასაწყისში ახალგაზრდა თურქებმა, ხოლო შემდეგ კი მათმა შემცვლელმა ქემალისტებმა, განახორციელეს რევოლუცია ნგრევის პირას მისულ ოსმალურ იმპერიაში, მათ მიერ შეთვისებულმა დასავლურ-ლიბერალურმა ფასეულობებმა და სეკულარული საზოგადოების იდეებმა ხელი შეუწყეს თურქული იმპერიული ნაციონალიზმის საბოლოო გაფორმებას, რომელიც ურწმუნოებთან ბრძოლის პათოსს უხამებდა დასავლეთევროპული ტიპის ეთნოცენტრიზმს.

თუკი XX საუკუნის დასაწყისის ახალგაზრდა თურქების იდეას – ოტომანიზმს – ჰქონდა ერთიანი ოსმალური ერის შექმნის მიზანი (სლავებისა და ბერძნების გათურქების გზით), თუმცა კი აცხადებდა ყველა ქვეშევრდომის თანასწორობას, ქემალ ათათურქის მიმდევრებმა – ქემალისტებმა შეცვალეს იგი პანთურქიზმითა და პანთურანიზმით. მათ საფუძვლად ფორმალურად ედო პანისლამიზი, რომლის უკანაც აღმოჩნდა იმპერიული თურქეთულ-თურქული (турецко-тюркский) ნაციონალიზმი. ქემალიზმი გახლდათ მემარცხენე მსოფლმხედველობის იდეოლოგია ძლიერი ნაციონალისტური აქცენტით. ქემალისტებმა მოაწყეს სომხების საშინელი ხოცვა-ჟლეტა, რომელსაც ძნელად თუ განახორციელებდნენ XIX საუკუნის ოსმალურ იმპერიაში, და რაც სრულიად წარმოუდგენელი იქნებოდა არაბული ჰალიფატის აყვავების პერიოდში. შევნიშნავთ, რომ ამ ვესტერნიზებული თურქების ბელადები, რომლებმაც ამოჟლიტეს დაახლოებით ორი მილიონი სომეხი ქრისტიანი, იყვნენ მასონები, ხოლო გენოციდის ხელმძღვანელი თალაათ-ფაშა, 1913-1917 წლებში თურქეთის შინაგან საქმეთა მინისტრი, იყო (მასონური ლოჟის) “თურქეთის დიდი აღმოსავლეთის” გროსმაისტერი.

ბოლშევიკებმა პირველებმა აღიარეს ქემალისტების სახელმწიფო ქემალ მუსტაფას – ათათურქის მეთაურობით. 1921 წელს ლენინმა დადო მასთან ხელშეკრულება “მეგობრობისა და ძმობის შესახებ”, აღმოუჩინა დახმარება იარაღითა და ფულებით (10 მლნ. მანეთზე მეტი ოქროთი), იმედოვნებდა რა ათათურქის “შემობრუნებას მსოფლიო რევოლუციის რელსებზე”, აგრეთვე გადაუხადა ამიერკავკასიის გასაბჭოებისადმი ლოიალურობისთვის მიწებით, რომლებიც რუსეთს გადმოეცა ბერლინის ტრაქტატის მიხედვით, ასევე თვალები დახუჭა სომეხი ხალხის გენოციდზე.

“ბრწყინვალე პორტა” – რუსული პოლიტიკის ისტორიული მეტოქეა მის სამხრეთ მიმართულებაზე. ეს გახლავთ ობიექტური გეოპოლიტიკური რეალობა. ისტორიული რევანშის იდეები არათუ არასდროს არ ტოვებდა თურქეთს, არამედ თურქული პოლიტიკური აზროვნების ფონადაც კი იქცა, როგორც ისლამისტურის, ისე ლიბერალურისაც. რუსეთისა და თურქეთის გეოპოლიტიკური ამოცანების დაჯახება შავი ზღვისპირეთსა და კავკასიაში ობიექტურია, თურქული თვითშეგნება კი განმსჭვალულია პანთურქიზმის იდეებით, რომლებიც ყოველთვის გამოცოცხლდება ხოლმე რუსეთის დასუსტების მომენტში, რომლის ზოგიერთი ტერიტორიაც დასახლებულია თურქული ხალხებით. თურქული გეოსტრატეგია ბევრწილად ხორციელდება პანთურქიზმის დოქტრინის ბაზაზე.

“პანთურქიზმი” როგორც ეთნოკულტურული იდეა დოქტრინის სახით პირველად ჩამოყალიბებულ იქნა რუსეთში თათარი ინტელექტუალების (ისმაილ გასპრინსკისა და სხვების) მიერ გასული საუკუნის ბოლოს, რომლებიც “ხალხთა საპყრობილეში” თავისუფლად აღიარებდნენ მას ყაზანის, ბაქოს გაზეთებში და თვით სახელმწიფო სათათბიროშიც. რევოლუციის შემდეგ კი იდეები და მათი მატარებლები განდევნილ იქნენ თურქეთში, სადაც ჰპოვეს ნაყოფიერი ნიადაგი ქემალისტების სახით, რომლებმაც მათ მისცეს ექსპანსიონისტური იმპერიული აქცენტი. პანთურქიზმის სპეციალისტები მოგვიწოდებენ განვასხვავებდეთ პოლიტიკურ პროგრამებს პანთურქისტული ისტორიის ფილოსოფიისგან, რომელშიც “თურქების” განსახლების გეოპოლიტიკური კონცეფციების პრიზმაში ხდება ევრაზიის ისტორიისა და პოლიტიკური გეოგრაფიის შეფასება.

ანალიზის დროს აუცილებელია გვახსოვდეს, რომ თურქეთი ყოველთვის იყო დასავლეთის ინსტრუმენტი, როგორც ანგლოსაქსონური, ისე ავსტრიულ-გერმანული ძალებისაც, სრუტეების რეგიონსა და ცენტრალურ აზიაში, რუსეთის წინააღმდეგ. ეს ობიექტური გეოპოლიტიკური კანონზომიერება ვლინდებოდა XX საუკუნეშიც. დასავლეთის სახელმწიფოთა წყალობით თურქეთს, პირველ მსოფლიო ომში დამარცხებული სახელმწიფოებიდან ერთადერთს, არათუ არ დაუკარგავს ტერიტორია, არამედ 1919 წელშიც მოახდინა იმ მიწების ოკუპაცია, რომლებიც 1878 წლის ბერლინის ტრაქტატის მიხედვით გადმოეცა რუსეთს [*]. არც 1920 წელს რუსეთის მიერ მიცემულ 10 მლნ. ოქროს მანეთს, არც რუსი ჯარისკაცებისა და სომეხი მოწამეების სისხლით მორწყულ მიწებს, არ გადაუქცევიათ “დემოკრატიული” თურქეთი საბჭოთა რუსეთის მოკავშირედ. “თურქთა მამის” საგარეოპოლიტიკური კურსი 30-იანი წლების განმავლობაში ირყეოდა, და ყოველთვის გახლდათ სსრკ-ის ყურადღების ობიექტი. მაგრამ თურქეთის ნეიტრალიზაციის მცდელობებიც უკვე რევოლუციური იდეების გარეშე ასევე ვერ იქნა დასრულებული წარმატებით. ამ დროს გერმანია უკვე ემზადებოდა მსოფლიოს ახალი გადანაწილებისთვის, რასთან დაკავშირებითაც შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის მოხსენებითი წერილი “თურქეთსა და ახლო აღმოსავლეთში მდგომარეობის შესახებ” პირდაპირ მიუთითებდა, რომ “გერმანიასა და სსრკ-ს შორის საომარი მოქმედებების სავარაუდო წარმოქმნის შემთხვევაში თურქებს განზრახული აქვთ გამოვიდნენ საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ კავკასიის ჩამოშორებისა და მის ტერიტორიაზე მეორე კავკასიური ფედერაციის შექმნის მიზნით”. ეს დაადასტურა მეორე მსოფლიო ომმა, რომლის მსვლელობისას თურქეთმა სამჯერ შეცვალა თავისი ორიენტაცია და ჰიტლერთან ნეიტრალიტეტის შესახებ ხელშეკრულების პერიოდში გერმანიას აღმოუჩენდა მხარდაჭერას სტრატეგიული მასალებითა და სურსათით, შავ ზღვაში გერმანული სამხედრო ხომალდების შემოშვებით.

ამისდა მიუხედავად ანტიჰიტლერული კოალიციის ანგლოსაქსონელი მონაწილეები ფსონს აკეთებდნენ თურქეთზე, რაც გამოვლინდა ომისშემდგომ მოწყობაში მისი გამოყენების გეგმებში. ყველაზე პირველ ოფიციალურ წინადადებაში შეექმნათ უსაფრთხოების მსოფლიო ორგანიზაცია, სტალინისადმი წერილში ჩერჩილმა აგრძნობინა, რომ ევროპის ომისშემდგომ კოსტრუქციაში მონაწილეობას მიიღებს თურქეთიც: ევროპის მართვის ორგანოს შემადგენელი ნაწილები იქნებიან “ევროპისა და მცირე აზიის დიდი ერები”. ომისა და ყოფილ მოკავშირეებს შორის ურთიერთობათა მკვეთრად შეცვლის შემდეგ თურქეთი დაუყოვნებლივ იქნა გადაქცეული დიდი ბრიტანეთისა და აშშ-ის დასაყრდენად, ხოლო გახდა რა ნატო-ს წევრი, – მათ მთავარ ინსტრუმენტად ხმელთაშუა ზღვასა და ახლო აღმოსავლეთში.

თურქეთის სტრატეგიული ფასეულობა დასავლეთისთვის დიდია, და კვიპროსის ნაწილის ოკუპაცია 1974 წელს, საბერძნეთის საჰაერო სივრცის მუდმივი დარღვევები ხელს არ უშლის თურქეთს იმაში, რომ სარგებლობდეს ატლანტიკური ხელმძღვანელობის ყველანაირი პოლიტიკური, ეკონომიკური და სამხედრო დახმარებით. შემთხვევითი არ არის ანტისლავური განწყობილებებიც, რომლებიც ფესვებით მიდის მრავალსაუკუნოვან თურქულ უღელოში. ბოსნიური ომის მსვლელობისას ანკარამ დაუყოვნებლივ დაუჭირა მხარი აშშ-ის გადაწყვეტილებას ნატო-ს სამხედრო ჩარევის შესახებ და სერბული პოზიციების დაბომბვებს. თურქი მოხალისეები მონაწილეობდნენ ბრძოლებში ბოსნიელი მუსლიმანების მხარეზე. თურქეთის როლი მაკედონიისა და კოსოვოს ალბანელების უზრუნველყოფაში ასევე არ იწვევს ეჭვებს.

სტამბული მიისწრაფვის ისტორიული რევანშისკენ. შავი ზღვის სრუტეების შესახებ კონვენციის (მონტრე, 1936 წ.) ნაწინასწარმეტყველები დარღვევა ყირიმსა და სევასტოპოლში პოზიციების დათმობის შემთხვევაში უკვე ფაქტად იქცა. თურქეთი უკვე ღიად დაობს ეგეოსის ზღვის საერთაშორისო-სამართლებრივი რეჟიმის თაობაზე, მოითხოვს რა დოდეკანეზის კუნძულების შესახებ 1923 წლის ლოზანის კონვენციის გადასინჯვასა და ახალ საზღვაო საზღვრებს. სტამბული წავიდა უპეცედენტო მუქარებზე კვიპროსზე რუსული საზენიტო დანადგარების С-300 – წმინდა თავდაცვითი სისტემის მიწოდებასთან დაკავშირებით.

ანკარის მუქარების შემდეგ კვიპროსზე С-300-ების განლაგების შემთხვევაში რეაგირება მოეხდინა სამხედრო დარტყმებით, აგრთვე აშშ-ისა და ევროკავშირის მხრიდან მასირებული ზეწოლის შემდეგაც, ერთობლივი თავდაცვითი დოქტრინით დაკავშირებული ათენი და ნიქოზია იძულებული იყვნენ რაკეტების დისლოკაციის ადგილად განესაზღვრათ კუნძული კრეტა, რომლიდანაც რადარულ სისტემებს შეუძლიათ მოიცვან თურქეთის მოშორებული უბნები, თუმცა კი ნაკლებად, ვიდრე კვიპროსიდან.

თურქეთი შორს გადის “ატლანტიკური როლის” ფარგლებს გარეთ, რომელსაც დასავლეთი წინდაუხედავად ფიქრობს (იმედოვნებს) რომ აკონტროლებდეს თავის ინტერესებში, რის შესახებაც მოწმობდა ბოსნიელი მუსლიმანების გაშმაგებული (ярая) მხარდაჭერა, რომელთა ლიდერმაც, ა. იზიტბეგოვიჩმა ჩამოაყალიბა გეოპოლიტიკური ისლამური სარტყელის იდეა “ადრიატიკიდან ჩინეთის დიდ კედლამდე”. ეს არის საპროგრამო სტრატეგია მისი ცნობილი მანიფესტიდან – “ისლამური დეკლარაცია”. მაგრამ პოტენციური გეოპოლიტიკური გამოწვევის ასეთი რეალური სიმპტომებიც არ ცვლის დასავლეთის მუდმივ მისწრაფებას იქითკენ, რომ იყენებდეს თურქეთს პოსტბიზანტიურ სივრცეზე რუსეთის კონტროლის წინააღმდეგ, თვით “ზოგადსაკაცობრიო ფასეულობების” საუკუნეშიც კი. თუმცა თურქული რაკეტები კვიპროსის ტერიტორიას აღწევენ 5 წუთში, ბერძნულები კი – მხოლოდ 25 წუთში, დასავლელი პოლიტოლოგები მაინც ერთსულოვნად ამტკიცებდნენ, რომ (С-300) რაკეტების განლაგება “წარმოადგენს განსაზღვრულ გამოწვევას როგორც თავად რეგიონული დერჟავის, ისე თვით აშშ-თვისაც”, რამდენადაც საბერძნეთმა გაბედა რომ ჩამოერთვა თურქეთისთვის კონტროლი კვიპროსის საჰაერო სივრცეზე, და განიხილავდნენ ამ გარემოებას ურთიერთკავშირში რუსეთის მიერ გატარებულ ლიბიისა და სირიის არმიების მოდერნიზაცისთან”. ვ. ჰუმპელი იმასაც კი ამტკიცებდა, რომ მისი აზრით, “რუსეთის კონტროლის ქვეშ მოქცევის საშიშროება ემუქრება არა მხოლოდ ხმელთაშუა ზღვას, რომლის მიმართულებითაც გაიყვანენ ბაქო-ჯეიჰანის ნავთობსადენს, არამედ ამერიკული ფირმების მიერ კასპიის ზღვაში დაზვერილი ნავთობის მარაგებსაც”.

სსრკ-ის დაშლის შემდეგ წარმოიშვა რუსეთის ისტორიული სახელმწიფოს მუსლიმანური ნაწილების ორიენტაციის საკითხი. ისინი რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შემოვიდნენ სხვადასხვანაირ გარემოებებში, ისტორიული წინასწარგანსაზღვრულობის (предопределённость) სხვადასხვა ხარისხითა და გარეშე ძალების სხვადასხვანაირი ზემოქმედებით. თუკი ყაზახი ჟუზები თხოულობდნენ რუსი მეფის ეგიდის ქვეშ შემოსვლას, მაგალითად, ყირიმელი თათრები იმყოფებოდნენ სპარსეთისა და თურქეთის გეოპოლიტიკურ ორბიტაში, რომლებიც ძლიერ ზეწოლას ახდენდნენ რუსეთზე.

დღეს პანთურქიზმი, რომელმაც მნიშვნელოვანი განვითარება განიცადა ისტორიულ-ფილოსოფიური მოძღვრებიდან პოლიტიკურ პროგრამებამდე, – წარმოადგენს თურქულენოვან მუსლიმანურ ხალხებზე ზემოქმედების ერთერთ ძლიერ იდეოლოგიურ და პოლიტიკურ ინსტრუმენტთაგანს არა მხოლოდ დსთ-ში, არამედ თავად რუსეთშიც. თურქული პოლიტიკის სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ არა მხოლოდ პარტიული პროგრამები, არამედ ბეჭდურ გამოცემებსა და სამეცნიერო ლიტერატურაში გაჩაღებული ფართო კამპანია ასაბუთებს თურქეთის უფლებებს სხვა ქვეყნების თურქული მოდგმის ხალხებზე, და არცთუ იშვიათად ამ კამპანიაში ერთვება ოფიციალური ხელისუფლებაც. ამას გააჩნია ობიექტური წინაპირობები, ვინაიდან თურქეთი შთაგონებულია თავისი ისტორიული მეტოქის დაშლითა და დასუსტებით, ხოლო რუსეთის პასიური პოლიტიკა, რომელსაც არ სურს გაიაზროს არც თავისი უახლოესი ინტერესები, არც მათი პერსპექტიული განზომილება, რომელმაც ვერ შეიგნო თავისი გეოპოლიტიკური როლი, ასევე ხელს უწყობს თურქულ ამბიციებს.

თურქეთის მსგავსი მისწრაფებები აქცევენ მას აშშ-თვის მეტად შესაფერის ინსტრუმენტად, რომელსაც აშინებს ფუნდამენტალისტური, ხშირად ანტიამერიკული განწყობები დანარჩენ ისლამურ სამყაროში, აგრეთვე რომელიც იმედოვნებს ახლებურად მოახდინოს ისლამური სამყაროს კონსტრუირება, მიიზიდავს რა მას თავისი საყრდენისკენ, რომელსაც წარმოადგენს სტამბული.

ის ფაქტი, რომ თურქული გეოპოლიტიკური ინტერესები ობიექტურად რუსულის საწინააღმდეგოა, არ ნიშნავს, რომ რუსეთსა და თურქეთს შორის ურთიერთობები არ შეიძლება იყოს სტაბილური, მშვიდობიანი და საკმარისად კეთილმეზობლური, რომ არაფერი ვთქვათ ურთიერთმომგებიანობაზე. მსგავს გეოპოლიტიკურ სიტუაციებში ისტორიაში აუცილებელია ერთი პირობა – რუსეთის ძალა, მისი პოზიციების განუხრელობა შავ ზღვაზე, ყირიმსა და კავკასიაში, ისტორიულად მემკვიდრეობითი პოლიტიკის თანამიმდევრულობა ბალკანეთში, პოლიტიკური ნება, ვინაიდან სწორედ ეს ობიექტურად მოახდენს მეზობლის პოლიტიკური პოტენციალის გადაორიენტირებას სხვა, არამტრულ მიზნებზე. მაგრამ აშკარაა, რომ აღწერილ ისტორიულ და გეოპოლიტიკურ ფონზე ჩეჩნეთი დაუყოვნებლივ გადაიქცა არასტაბილურობის გეოპოლიტიკური რკალის საყრდენ პუნქტად ცივილიზაციებს შორისა და სახელმწიფოებს შორის მეტოქეობის პირაპირზე (на стыке).

მაგრამ აშშ-ისა და ბრიტანეთის სტრატეგია იგრძნობა მთელ ისლამურ რკალზე – ახლო აღმოსავლეთიდან პაკისტანამდე ყოფილი რუსული შუა აზიის გავლით. რუსეთი კი სამასი წლის განმავლობაში ითრევდა (втягивала) კავკასიელ და შუააზიელ ხალხებს თავის ორბიტაში, რათა წინ აღდგომოდა სამხრეთ მიჯნების აფეთქების ბრიტანულ მცდელობებს. მხოლოდ 2001 წლის შემოდგომაზე საბოოოდ გახდა ნათელი, რომ ტაჯიკეთიდან წამოსვლა, რისკენაც თავის დროზე მოგვიწოდებდნენ რუსეთის ლიბერალები, დიდი ხანია გამოიწვევდა აქ თალიბების შემოღწევას (проникновение). ამ ექსპანსიას, რომელსაც პაკისტანის მეშვეობით ოსტატურად (უნარიანად) აძლევდნენ მიმართულებას სულაც არა ისლამური დირიჟორები, ექნებოდა არა მხოლოდ რეგიონული მნიშვნელობა. მოსაზღვრე ავღანეთის, პაკისტანის, ჩინეთისა და სულ რამდენიმე ათეული კილომეტრით დაშორებული ინდოეთის ინტერესების გორგალს (клубок) გააჩნია გლობალური ხასიათი.

შეგახსენებთ, რომ სწორედ ამ წრტილში XIX საუკუნეში, XX საუკუნის დასაწყისის ბრწყინვალე რუსი პოლიტიკური გეოგრაფისა და აღმოსავლეთმცოდნის ა. სნესარევის სიტყვებით: “ჰინდიყუშის რაიონში, პამირის სამხრეთში, მოხდა გეოგრაფიული შეხება (соприкосновение)” რუსეთის იმპერიისა ინგლისთან, ვინაიდან “თურქესტანის სამხედრო ოლქის ცნობებით, 1903 წელს ბუხარის ყიშლაყ ნამათგუთიდან შით-რაქას უღელტეხილის სიმაღლემდე აღმოსავლეთ ჰინდიყუშში, რომლის თხემზეც გადის ინდოეთ-ავღანეთის საზღვარი – ‘სამთო ქვეითი სვლის’ ერთი დღის სავალია, 12-15 ვერსი”. ეს ეგრეთ წოდებული შუა-აზიური საკითხი წყდებოდა პირველი მსოფლიო ომის ველებზე. ინდოეთისა და პაკისტანის მიერ ბირთვული იარაღის შეძენა ცვლის სიტუაციას, გადააქცევს რა ცენტრალურ და სამხრეთ აზიას მსოფლიო პოლიტიკის ერთერთ ცენტრად.

ფუნდამენტალისტური ირანი მისი 70-იანი წლების რელიგიური მესიანიზმით უკანასკნელ წლებში გაცილებით უფრო ფრთხილი გახდა თავისი გლობალური მისწრაფებების გარეგნულ გამოვლინებებში. იგი არ აცხადებს ეთნიკურად მისთვის მახლობელი ხალხების სხვა სახელმწიფოებისგან მოწყვეტის ამოცანას და არ ახდენს რუსეთის ტერიტორიის შემდგომ დეზინტეგრაციაში დაინტერესებულობის დემონსტრირებას. რუსეთი უკანასკნელ წლებში სჭირდება ირანს როგორც ამერიკის, თურქეთისა და ისრაელის საპირწონე.

მაგრამ ძლიერი რუსეთი დაბრკოლება (преграда) იქნებოდა როგორც დასავლეთისთვის, ისე აღმოსავლეთისთვისაც, და მისი გეოპოლიტიკური მისიის აღორძინება გრძელვადიან პლანში მომგებიანი არ არის არც ლიბერალურ-ნაციონალისტური თურქიზმისთვის მისი იმპერიული პანთურანიზმით, არც შიიტური ფუნდამენტალიზმისა და ნეო პანისლამიზმისთვის. შემთხვევითი არ არის, რომ ევროპის ცენტრში მუსლიმანური სახელმწიფოს – ბოსნიის შექმნას, თავის დაუძინებელ მტერ აშშ-თან ერთად, მხარი დაუჭირეს როგორც ირანის “ისლამური რევოლუციის დარაჯებმა”, ისე მათ მიერ მოძულებულმა “დეკადენტურმა” თურქეთმაც, სტამბულსა და თეირანს შორის სიცივის მიუხედავად.

გლობალური სულიერი, პოლიტიკური და ეკონომიკური ინტერესები სახეზეა. მაგრამ ერთთა იმპულსი ექსპანსიონიზმისკენ განიზომება ბევრწილად მაპროვოცირებელი სხვების სულიერი, ისტორიული და პოლიტიკური ნების ვაკუუმით. მეტოქეობის გამწვავების ერთერთი მიზეზი და მისი (ამ გამწვავების) ახალი ობიექტი აშკარაა – ბიძგი მისცა ისტორიული რუსეთის ნგრევამ, ხოლო ბრძოლის საგანი – სხვა არაფერია, თუ არა თავად რუსეთი და პოსტბიზანტიური სივრცე, გავლენის სფეროები და პოზიციები ბალკანეთში.

* * *
ასეთ ისტორიულ და გეოპოლიტიკურ ფონზე ვითარდება აშშ-ის ახლანდელი ევრაზიული სტრატეგია, მხარდაჭერილი ბრიტანეთის მიერ, რომელიც მხოლოდ მიჰყვება თავისი პოლიტიკის ძველ კომპონენტებს. ამ ფონზე ლიბერაური გლობალიზაციის იდეოლოგია და პრეტენზიები გლობალურ მმართველობაზე იწვევს წინააღმდეგობის სხვადასხვანირი ფორმების გაჩენას – ავტორიტარული ტიპის არაბული რეჟიმების მიერ ამერიკული დოქტრინის არაღიარების სახელმწიფო პოლიტიკიდან, რელიგიურად დასაბუთებულ ტერორიზმამდე, რომელსაც ვერ აკონტროლებენ იმ ქვეყნების მთავრობები, სადაც განლაგებულია მისი ფინანსური და იდეური ცენტრები.

აშკარაა, რომ დასავლური ცივილიზაცია, რომელიც იმყოფება თავისი მატერიალური და სამხედრო ძლიერების პიკზე, შევიდა სულიერი დაქვეითების (დაცემის) პერიოდში. დასავლური ცივილიზაციის “ნელთბილობასა” და სულიერი მიზანგანზრახულობის (целеполагание) არარასებობას, მისი ადრეული უდაო კულტურტრეგერული და სულიერი იმპულსის მიბრუნებას მხოლოდ მატერიალურ სფეროში აღნიშნავდა არნოლდ ტოინბი – თავად სკეპტიკოსი და აგნოსტიკოსი, რომელმაც გულგრილად გააკეთა დასკვნა ქრისტიანული კულტურის დასასრულის შესახებ.

ესვრის რა ტექნოლოგიურ და სამხედრო გამოწვევას სხვა ცივილიზაციებს, რომლებსაც არ დაუკრგავთ სულიერი მიზნები ადამიანური მიწიერი ყოფიერების ფარგლებს გარეთ, დასავლეთი თავად სულიერად განიარაღებულია ჯვაროსნულ ლაშქრობათა დროებისგან განსხვავებით. ამერიკის, რომელიც პრეტენზიას აცხადებს მსოფლიოს ხელმძღვანელობაზე, დამარცხება ტექნოლოგიური და სამხედრო საშუალებებით შეუძლებელია. ამიტომ მერკანტილური ცივილიზაციის სულიერ ანტიპოდად გამოდის დიამეტრულად საწინააღმდეგო ასკეტური სწავლებები. ა. ტოინბიმ იწინასწარმეტყველა ეს პროტესტი, რომელსაც მან უწოდა “ზელოტიზმი”, გაატარა რა პარალელი იუდეველთა აჯანყებასთან რომის იმპერიის წინააღმდეგ. ტოინბიმ კიდეც ივარაუდა, რომ თანამედროვე ისლამურ სამყაროში ეს იქნება “პურიტანული მიმართულების” პროტესტი, და დაასახელა ასევე “ჩრდილოაფრიკელი სენუსიტები და ცენტრალური არაბეთის ვაჰაბიტები”.

ყოველივე ეს გვახალისებს, რომ კიდევ ერთხელ დავაფასოთ სამხრეთში რუსეთის წინა ორასწლიანი მუშაობის ზოგადსაკაცობრიო სიდიადე. არ ყოფილა რა ჩამოყალიბებული რაიმენაირ დოქტრინად, მას მაინც გააჩნდა ისეთი ინტიუტიური სისტემური მთლიანობა, რომელიც უძლებდა მისი გარემომცველი ინტერესებისა და ცივილიზაციების ზეწოლას. სახელდობრ პოლიტიკის ასეთი მთლიანობა სჭირდება ახლა რუსეთს.

რუსეთისთვის აუცილებელია, რომ შეიგნოს ისტორიული და გეოპოლიტიკური კონტექსტის მთელი სირთულე, რომელშიც მას აშკარად უმზადებენ მსხვერპლისა ტერიტორიული რეზერვის როლს ისლამური სამყაროს დამშვიდებისთვის, რომელსაც (ისლამურ სამყაროს) თავად უტევს ოქროს მილიარდის ცივილიზაცია. უკანასკნელში კი რუსეთისთვის უკვე ნამდვილად არ არის გამოყოფილი არანაირი ადგილი.

ნატალია ნაროჩნიცკაიასაიტზე pravoslavie.ru გამოქვეყნდა 19/03/2003
შემდგომში განახლეულ იქნა საიტზე narochnitskaia.ru


თარგმნა და შენიშვნა დაურთო ირაკლი ხართიშვილმა
[*] შენიშვნა: 1878 წლის ბერლინის ტრაქტატის მიხედვით, რუსეთის იმპერიას გადმოეცა ის ოლქები, რომლებიც ისტორიულად წარმოადგენდა სომხეთისა (არზრუმი, ყარსი) და საქართველოს (აჭარა /ბათუმის ოკრუგი/, ფოცხოვი, ართვინი, არტაანი) ნაწილებს, თუმცა კი მანამდე დაახლოებით ოთხი საუკუნის მანძილზე იმყოფებოდა ოსმალთა იმპერიის შემადგენლობაში. აქედან ბათუმისა და ართვინის ოკრუგები შემოდიოდა ქუთაისის გუბერნიაში, ხოლო ფოცხოვი და არტაანი, სომხურ ოლქებთან ერთად – ყარსის გუბერნიაში (ამას ვწერთ მეხსიერებით, ამჟამად წერილობითი მასალები ხელთ არა გვაქვს, და შესაძლოა რაიმე დეტალები შეგვეშალოს, რისთვისაც მკითხველს ბოდიშს მოვუხდით, მაგრამ ძირითადში ვგონებთ რომ ჩვენი მსჯელობა სიმართლეს მიუყვება). ამ მიწების თურქეთისთვის გადაცემა მოხდა 1918 წლის ბრესტ-ლიტოვსკის ზავით, ვინაიდან იმ ომში თურქეთი გახლდათ გერმანულ-ავსტრიული ბლოკის მოკავშირე, რომელთანაც ბოლშევიკებმა დადეს კიდეც ეს სამშვიდობო ხელშეკრულება და მშვიდობა მოიპოვეს ტერიტორიული დათმობების სანაცვლოდ.

ამის წინ, პეტროგრადში, ბოლშევიკურმა ხელისუფლებამ ძალის მუქარით გარეკა სრულიად რუსეთის დამფუძნებელი კრება, რომელიც არჩეული იყო რუსეთის მთელ ტერიტორიაზე, მათ შორის ამიერკავკასიასა და საქართველოშიც, საყოველთაო სახალხო არჩევნების შედეგად და მის მუშაობაში მონაწილებდნენ საქართველოდან ჩასული დეპუტატებიც, ძირითადად სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის მენშევიკური ფრთის წარმომადგენლები, რომლებსაც უდიდესი უმრავლესობით დაუჭირეს მხარი მაშინდელი საქართველოს (ტფილისისა და ქუთაისის გუბერნიების) ამომრჩევლებმა. სომხეთში ასეთი უპირატესი მხარდაჭერა გააჩნდა, რამდენადაც ვიცით, დაშნაკ-ცუტჲუნის პარტიას, აზერბაიჯანში კი – პარტია მუსავატს. დამფუძნებელი კრების გარეკვის შემდეგ, ამიერკავკასიის ხალხებმა თავიანთი მუშათა, გლეხთა და ჯარისკაცთა საბჭოების მეთაურობით, რომლებიც მაშინ მთავარ საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ ძალას წარმოადგენდნენ, და სადაც წამყვანი ადგილი ეკავათ საქართველოს მენშევიკებს ნოე ჟორდანიას მეთაურობით, რუსეთის ცენტრალური ხელისუფლებისგან მოახდინეს მკაფიოდ იზოლირება და გამოაცხადეს ამიერკავკასიის გამოყოფა /обособление/ რუსეთის კომუნისტური მმართველობისგან. თუმცა კი ეს არ გახლდათ კლასიკური გამოყოფა რუსეთის სახელმწიფოსგან, რაზეც ჩვენში ახლა უფრო მეტად აკეთებენ ხოლმე აქცენტს, ვინაიდან საკუთრივ რუსულ ოლქებში მოსახლეობის ძლიერი მხარდაჭერა ჰქონდათ სოციალისტ-რევოლუციონერებისა (ესერების) და სოციალ-დემოკრატების (მენშევიკების) პარტიებს, რომლებიც სრულიად რუსეთის დამფუძნებელი კრების დეპუტატთა უმრავლესობას შეადგენდნენ და მჭიდრო სიახლოვე ჰქონდათ ზემოაღნიშნულ ამიერკავკასიურ პარტიებთანაც. შეიქმნა ამიერკავკასიის სეიმი, წარმომადგენლობითი ორგანო, რომელშიც საქართველოს, სომხეთისა და აზერბაიჯანის დეპუტაციები მსჯელობდნენ და გადაწყვეტილებას ღებულობდნენ მიმდინარე პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სამხედრო და სხვა საკითხებზე.

ამავე პერიოდში, საკუთრივ რუსულ ოლქებში დაიწყო თეთრგვარდიული მოძრაობა ბოლშევიკური ხელისუფლების დამხობის მიზნით, რის შემდეგაც კვლავ უნდა მოეწვიათ ახალი დამფუძნებელი კრება, რომელიც განსაზღვრავდა შემდგომში რუსეთის სახელმწიფოს მოწყობის საკითხებს. თავისთავად ცხადია, რომ თუკი მოვლენები განვითარდებოდა გარედან ძალისმიერი ჩარევის გარეშე, მაშინ საქართველოს მენშევიკები, ასევე ალბათ სომხეთისა და აზერბაიჯანის ძირითადი რევოლუციური პარტიები, წავიდოდნენ დაახლოებასა და თანამშრომლობაზე თეთრგვარდიული მოძრაობის სულისჩამდგმელ რუსეთის ესერებთან და მენშევიკებთან. მაგრამ ბრესტ-ლიტოვსკის ზავმა (1918 წლის მარტი), რომელმაც 1877-78 წწ. რუსეთ-თურქეთის ომის შემდეგ, 1878 წელს დადებული ბერლინის ტრაქტატით, რუსეთისთვის გადმოცემული ზემოხსენებული თურქული ოლქები (არზრუმი, ტარსი, არტაანი, ბათუმი, ართვინი, ფოცხოვი) კვლავ თურქეთს დაუბრუნა, ეს ბუნებრივად მოსალოდნელი პროცესები სხვაგვარად წარმართა. ამიერკავკასიის სეიმში საქართველოსა და სომხეთის წარმომადგენლები აყენებდნენ ბრესტის ზავზე არდათანხმებისა და აღნიშნული მიწების იარაღის ძალით დაცვის მოთხოვნებს, მაგრამ Aზერბაიჯანის დეპუტაცია ამას არ დაეთანხმა, ვინაიდან არ მოისურვა მაჰმადიანური თურქული სახელმწიფოს წინააღმდეგ იარაღით წასვლა. მაშინ სომხებმა და ქართველებმა სცადეს თურქული ჯარების შემოტევის მოგერიება, მაგრამ ფრონტებზე მარცხს განიცდიდნენ. საქართველოს მიმართულებაზე თურქებმა დაიკავეს ბრესტის ზავის ძალით მათთვის მიკუთვნებული ოლქები და ახლა თბილისზე აპირებდნენ შემოტევას. სწორედ მაშინ მიმართეს ქართველემა ლიდერებმა გერმანულ სარდლობას, რათა ეშუამდგომლა თურქებთან, რომ ისინი დაკმაყოფილებულიყვნენ ბრესტის ზავის პირობებით და შემდგომ ტერიტორიულ შენაძენებზე საქართველოში ხელი აეღოთ. გერმანული სარდლობის წარმომადგენლები ამას დაეთანხმენ, რა თქმა უნდა საქართველოს გერმანიისადმი მოკავშირეობის, უფრო სწორად, სატელიტობის სანაცვლოდ. იმავე გერმანელთა წინადადებით, ვინაიდან ამიერკავკასიაში ისედაც გამოიკვეთა ინტერესთა განსხვავებანი ასეთ მნიშვნელოვან საკითხებში, ამიტომ სჯობდა, რომ საქრთველოს გამოეცხადებინა დამოუკიდებლობა და, გერმანელთა შუამდგომლობით, აზერბაიჯანელებისა და სომხებისგან ცალკე, ეწარმოებინა მოლაპარაკებები თურქეთის მთავრობასთან.

სწორედ ეს იქცა საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებისა და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შექმნის საფუძვლად 1918 წლის 26 მაისს. მაშინ საქართველოს ხელისუფლებამ გამოაცხადა ნეიტრალიტეტი, მაგრამ ჩვენს პრესაში ეროვნული მოძრაობის წლებში გამოჩნდა ინფორმაცია, რომ გერმანელების მიერ განიხილებოდა საქართველოში მონარქიის აღდგენის საკითხიც, მხოლოდ ტახტზე კაიზერ ვილჰელმ II-ის ერთერთი ვაჟის აყვანით, ანუ საქართველოში ჰოჰენცოლერნთა დინასტიის დამკვიდრებით, რაც შემდგომში საქართველოს სახელმწიფო ნეიტრალიტეტს ალბათ გერმანიასთან მოკავშირეობისა და მისი სატელიტობის მუხლით შეცვლიდა. მაგრამ 1918 წლის ნოემბერში გერმანიის მთავრობამ დამარცხებულად სცნო თავი პირველ მსოფლიო ომში და კაპიტულაცია გამოაცხადა, რასაც შედეგად მოჰყვა გერმანელთა წასვლა ამიერკავკასიიდან და მათი ჩანაცვლება ანტანტის მიერ, სახელდობრ კი დიდი ბრიტანეთისა, რომელიც განსაკუთრებით მონდომებული იყო რუსეთის დაშლისთვის, მაგრამ ამას აკეთებდა არა ღიად, არამედ კონკრეტულ საკითხებში ნაცადი ორმაგი სტანდარტების გამოყენებით. ამას შედეგად მოჰყვა ის, რომ ქართველმა სოციალ-დემოკრატებმა, რომლებიც წარმოადგენდნენ რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პატრიის მენშევიკების ფრაქციის შემადგენელ ნაწილს, და რომლებიც მანამდე თითქმის ორი ათეული წლის განმავლობაში თავგამოდებით იცავდნენ ცარიზმის წინააღმდეგ ერთიანი სრულიად რუსული რევოლუციური ფრონტის მთლიანობის შენარჩუნებას და წმ. ილია მართალს (ილია ჭავჭავაძეს) უკიჟინებდნენ ეროვნული საკითხის ზედმეტად წინწამოწევასა და ეროვნული სეპარატიზმის გაღვივებას, ახლა ბრიტანელების კარნახით ზურგი აქციეს თავისსავე ძველ რევოლუციონერ თანამოძმეებს, აგრეთვე მათ მოკავშირე ესერებს, მათ მიერ დაფუძნებულ თეთრგვარდიულ მოძრაობას, და არა თუ არ იცავდნენ თუნდაც საკუთარ დოკუმენტებშივე დეკლარირებულ ნეიტრალიტეტს, არამედ სერიოზულად ერეოდნენ დენიკინის მოხალისეთა არმიის წინააღმდეგ საქმიანობაში, რითაც ფაქტიურად ხელს უშლიდნენ თეთრგვარდიულ მოძრაობას, რომ დროულად მოეხდინა რუსეთში ბოლშევიკური (კომუნისტური) ხელისუფლების ლიკვიდაცია – ბრიტანელებს აწყობდათ, რომ რუსეთის ევროპული ნაწილის ჩრდილოეთში ყოფილიყვნენ ბოლშევიკები, სამხრეთში დენიკინი, ციმბირში კოლჩაკი და ა. შ., რომლებიც მუდმივად ომის მდგომარეობაში იქნებოდნენ ურთიერთშორის. და ასეთ თამაშებში ბრიტანელთა სასარგებლოდ მოქმედებდა “ნეიტრალური” საქართველოს ხელისუფლება, და ამას ჩვენში ეძახიან დამოუკიდებლობასა და თავისუფლებას. ჩვენი აზრით, ეს ელემენტარულად უსინდისობა და თვალთმაქცობაა იმათი მხრიდან, ვინც ეს საკითხი იცის, და უმეცრება ქართული საზოგადოების ურავლესობის მხრიდან; ხოლო ამ უმეცრებაში ჩვენს საზოგადოებას ისევ ეს უსინდისოთა და თვალთმაქცების ჯგუფი აყენებს, მისი ეროვნული გრძნობებით მანიპულირებს, მასვე სწირავს იმ უბედურებების, ნგრევებისა და სისხლისღვრისათვის, რაც უკანასკნელი 20-25 წლის მანძილზე გადავიტანეთ. ამ შემთხვევაში პირადად ჩვენი გულისწყრომა მიმართულია არა ეროვნული გრძნობების გაღვივებისა და გაძლიერებისადმი, არამედ მავანთა და მავანთა მიერ ამ წმინდა და სათუთ გრძნობებში ბინძურად ხელების ფათურისადმი.

რაც შეეხება ნატალია ნაროჩნიცკაიას სიტყვებს, რომ “დასავლეთის სახელმწიფოთა წყალობით თურქეთს, პირველ მსოფლიო ომში დამარცხებული სახელმწიფოებიდან ერთადერთს, არათუ არ დაუკარგავს ტერიტორია, არამედ 1919 წელშიც მოახდინა იმ მიწების ოკუპაცია, რომლებიც 1878 წლის ბერლინის ტრაქტატის მიხედვით გადმოეცა რუსეთს”, რამდენადაც ჩვენთვის ცნობილია, 1918 წლის ნოემბერში ვერსალის ზავის დადების შემდეგ, თურქებს მოუხდათ ზემოხსენებული ისტორიული ქართული ოლქებიდან თავიანთი ჯარების გაყვანა და 1918-20 წლების განმავლობაში მიდიოდა მოლაპარაკებები იმის შესახებ, თუ ვის უნდა დარჩენოდა არზრუმის, ყარსის, ფოცხოვისა და არტაანის ოლქები – აზერბაიჯანს, სომხეთსა თუ საქართველოს. ამის შესახებ დაწვრილებით მოგვითხრობს ზურაბ ავალიშვილი, რომელიც უშუალოდ იყო ჩართული ამ მოლაპარაკებებში. ამის პარალელურად, 1919 თუ 1920 წელს ისტორიულ “ოსმალოს საქართველოში” დაიწყო მაჰმადიანთა აჯანყება სარვარ-ბეგ ჯაყელის მეთაურობით, რომელმაც გარკვეული გაქანება კი მიიღო, მაგრამ შემდეგ ჩახშობილ იქნა ქართული ჯარების მიერ, რის შესახებაც დაწვრილებით საუბრობს საქართველოს შეიარაღებული ძალების მაშინდელი მთავარსარდალი, გენერალი გიორგი კვინიტაძე თავის წიგნში «Мои воспоминания», აგრეთვე სხვა ავტორები ქართული ემიგრაციიდან. მხოლოდ 1921 წლის თებერვალში საბჭოთა რუსეთი ჯარების საქართველოში შემოჭრის შემდეგ, საქართველოს კომუნისტურად გასაბჭოების პროცესში, შესთავაზეს კვლავ თურქეთის ხელისუფლებმა ჟორდანიას მთავრობას ჯარებით დახმარება წითელი არმიის წინააღმდეგ, რისთვისაც მათ ითხოვეს საქართველოს მაჰმადიანურ მხარეებში მათი ჯარების შემოშვება, და საქართველოს მთავრობამ შექმნილ ვითარებაში ეს წინადადება მიიღო. მაგრამ თურქულ ჯარებს საქართველოსთვის დახმარება არ აღმოუჩენიათ, მათ უბრალოდ დაიკავეს ზემოხსენებული ოლქები, ბათუმიდან კი ქართული ჯარების მიერ ძალით იქნენ გაყრილნი (გენერალ გიორგი მაზნიაშვილის მეთაურობით), ხოლო შემდეგ საბჭოთა რუსეთის ხელისუფლებასთან დადებული ხელშეკრულებით ოფიციალურად გაიფორმეს ეს მდგომარეობა. აჭარა და სამცხე-ჯავახეთი დარჩა საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის შემადგენლობაში, ხოლო ართვინის, არტაანისა და ფოცხოვის ოლქები გადაეცა თურქეთს.

No comments:

Post a Comment