Friday, November 19, 2010

„პილატე დღეს მეტად კმაყოფილი იქნებოდა“

ინტერვიუ სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატთან, ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორთან, პროფესორ ნატალია ნაროჩნიცკაიასთან

_ ნატალია ალექსის ასულო, დღეს მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების უმეტესობაში სახეზეა ეკლესიასთან მიმართებით მტრული პოლიტიკა. როგორ უნდა იქცეოდეს ეკლესია ასეთ საინფორმაციო სიტუაციაში?


_ ანტირელიგიური გამოხტომებისა და აბუჩად აგდების თავაშვებულობა და უტაქტობა ჩვენს მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში _ სხვა არაფერია, თუ არა ბოლშევიზმის მემკვიდრეობა. ჩვენი ლიბერალებისთვის ასე საყვარელ დასავლეთში ვერავინ ვერც კი გაბდავს თვით რელიგიისადმი ყველაზე უფრო სკეპტიკური ან მტრული დამოკიდებულებისას ასეთი უპატივცემულო ტონით წერას, მით უმეტეს ეკრანიდან ლაპარაკს, მაგალითად, კათოლიკური ეკლესიის შესახებ. ათეისტებიც კი. თუმცა რელიგიური კატეგორიები იქ არც თუ დიდად მონაწილეობს საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ ცნებებში, თავდასხმები, ანტირელიგიური ლექსიკა უბრალოდ უხამსობაა, ისვე როგორც უხამსობაა ამბობდე, რომ შენ არ ხარ კაციჭამია. ეს არის ზოგადი და პოლიტიკური კულტურის მაჩვენებელი. კულტურა არის საერთოდ ვნებების, არასწორი წამახალისებელი გრძნობების, უხეშობის, თავაშვებულობის მოთოკვა. იგი ქმნის დიდ ტაბუს, აკრძალვებს, რომელთა განადგურებასაც ბოლშევიზმი შეეცადა. მაგრამ, ვთქვათ, ჩვენ არ ვლაპარაკობთ დედობის ინსტიტუტის შესახებ უპატივცემულოდ, არ დავცინით მამას, თუმცა კი მშვენვრადაა ცნობილი, რომ ყოველი დედა სულაც არ არის მხოლოდ ღირსებებისა და სათნოებების განსახიერება, და სართოდ ყველა ადამიანი ცოდვილია. და მაინც, ადამიანი, რომელიც დაცინვას დაუწყებდა თავად დედობის ინსტიტუტს, საზოგადოებისგან დევნილი აღმოჩნდებოდა: მას არსად არ დაპატიჟებდნენ, მასთან ერთ კომპანიაში ყოფნა უხერხული იქნებოდა, მას ყველა რესპექტაბელური ოჯახი სახლის კარს დაუხურავდა.

საერთო სულიერი და პოლიტიკური უკულტურობა, რა თქმა უნდა, ვლინდება როგორც შეგნებაში, ისე ქცევაშიც, მაგრამ ეს არის საქმის გარეგნული მხარე, არსებითად კი გრძელდება აგრესიული ღმერთმებრძოლეობა. და მტრული მოღვაწეები, რამდენადაც არ უნდა ეფარებოდნენ თეზისს, რომ ისინი, ვითომდა აკრიტიკებენ მათი თვალსაზრისით ახალი რელიგიურობის მხოლოდ ყალბ გამოვლინებებს, სინამდვილეში მათ ყველაზე უფრო მეტად აღელვებთ და აშფოთებთ ამ რელიგიურობის თავად გამოჩენის ფაქტი, და სულაც არა მისი ფორმები. ვთქვათ, ისინი ხშირად დასცინიან ახლანდელი ნეოფიტური რწმენის ვითომდა განსაკუთრებულ წესჩვეულებიანობას. მაგრამ განვიხილოთ საეკლესიო წესჩვეულება თავად ურწმუნო ადამიანის თვალსაზრისით, რომელსაც არ სურს ჩაწვდეს მის ღრმა შინაგან აზრსა და მნიშვნელობას. თვით ასეთ წესჩვეულებებშიც, თავის თავად, არ არის არაფერი ცუდი. მით უმეტეს, რომ ადამიანის მთელი ცხოვრება შედგება წესჩვეულებებისგან. ჩვენ ვესალმებით ადამიანს _ ვამბობთ „გამარჯობათ“, ჩვენ ადგილს ვუთმობთ უფროსს, ჩვენ ვაწყობთ ერთობლივ ტრაპეზს სიხარულის ან უბედურების მომენტში _ ეს არის ერთერთი უძველესი ადამიანური რიტუალი, ჩვენ ჩარჩოში ვსვამთ საყვარელი ადამიანის ფოტოსურათს და ვკიდებთ კედელზე, ან ვდგამთ საწერ მაგიდაზე. ყოველივე ეს წესჩვეულებაა _ ეს არის ადამიანური დამოკიდებულების გამოხატვის აბსოლუტურად ბუნებრივი ფორმა.

თუნდაც თუკი ვივარაუდებთ, რომ ნეოფიტებს (ახლად მოქცეულებს) არ გააჩნიათ შინაგანი ჭეშმარიტი რწმენა, არამედ მხოლოდ გულმოდგინე სიხარული წსჩვეულებების შესრულების გამო, ვინ გაბედავს იმის მტკიცებას, რომ იცის, თუ რა უდევთ მათ სულში. სავლეც ხომ სულ მოკლე დროში იქცა პავლედ, სულ ერთია, მაქსიმალური, რაც შეიძლება ამან გამოიწვიოს _ იქნება ირონიული, მაგრამ გულკეთილი ღიმილი, ხოლო აქ კი ჩვენ ვხედავთ არა ირონიას, არამედ სარკაზმს, და არა კეთილს, არამედ ბოროტს.

_ ეს ნიშნავს, რომ სინამდვილეში მიზეზები წესჩვეულებებიანობისადმი ზიზღში კი არ არის, არამედ სხვა რამეში?
_ დიახ, სხვა რამეში. მართლმადიდებელი სარწმუნოება, რომელიც ასწლეულების მანძილზე იყო ერის მთავარი ზნეობრივი შემაკავშირებელი და წარმმართველი მამოძრავებელი ძალა, ლიბერალების მხრიდნ გაწაფულ გესლიანობას განიცდის სულაც არა შემთხვევით. ადამიანთა სულ უფრო მეტი რაოდენობის რწმენაში მობრუნება, ფესვებთან დაბრუნება, ჩვენი ლიბერტარიანელების აზრით, როგორც მე მათ ვუწოდებ, აძლიერებს რუსების როგორც მსოფლიო ისტორიისა და კულტურის მოვლენის უნარს თავისთავადობისკენ (საკუთარ ფეხზე დადგომისკენ _ რუს. к самостоянию), ათავისუფლებს მათ ისეთი დოქტრინების მონური და უგუნური მიყოლისგან, რომლებიც უცხოა რუსეთისთვის და დამღუპველი მისი დამოუკიდებელი მომავლისთვის. ინდივიდუალისტური საწყისი, რაზედაც ასე იმედოვნებენ ლიბერალები, მაშინვე ზომიერების ფარგლებში მოდის ყველაფრისა და ყოველივეს გამო პასუხისმგებლობის გრძნობით, წარმოიქმნება ერთგვარი იმუნიტეტი ყოველივე მემკვიდრეობით რუსულის გახრწნისა და გაბნევის წინააღმდეგ, იბადება ბუნებრივი იმპულსი ჩვენი თავის, როგორც რუსული რელიგიური და კულტურული საწყისის მატარებლის გაგრძელებისკენ, და ბოლოს, წარმოიქმნება ცოდვისა და უღირსობის წინააღმდეგ პროტესტის კიდევ უფრო მწვავე გრძნობა. სწორედ ეს იწვევს კიდეც ასეთ ცოფიან ზიზღს.

ამასთან სრულებით ყალბია ბრალდებები ეკლესიის სახელმწიფოსგან გამოყოფის პრინციპის დარღვევაში. ეწვს არ იწვევს ის, რომ თანამედროვე საზოგადოებაში ეკლესია არ მონაწილეობს მინისტრების დანიშვნაში, სახელმწიფო კი არ მონაწილეობს ეპისკოპოსების ხელდასხმაში, ეკლესია არ მიუთითებს, თუ რა რაოდენობის ფული უნდა იქნას გაშვებული მშენებლობასა ან არმიაზე. ასევე ნებისმიერი აღმსარებლობის ადამიანი ექვემდებარება კანონის მოქმედებას.

მაგრამ, მაინც, ეკლესია არ შეიძლება გამოეყოს ხალხსა და საზოგადოებას, სხვანაირად იგი ვეღარ იქნება ეკლესია, რადგანაც მისი პირდაპირი დანიშნულებაა დახმარება ადამიანთა სულების ხსნაში (ცხონებაში). როგორც საზოგადოებრივი ინსტიტუტი, მაშინაც კი თუკი მას შევაფასებთ ურწმუნო ადამიანების თვალსაზრისით, ეკლესია აძლევს ზნეობრივ შეფასებას ყოველივე იმას, რასაც ეჯახება თითოეული ადამიანი ცხოვრებაში პირად, ოჯახურ, საერთოეროვნულ, პოლიტიკურ, ზოგადსახელმწიფოებრივ დონეზე. ეკლესია არ იძლევა ბრძანებებს, როგორ მოიქცნენ, იგი უფრო მიუთითებს, რა არის მართალი, და რა არის არამართალი. და ის შინაგანი ბარომეტრი, რომელიც უჩნდება მორწმუნე ადამიანს, ეხმარება მას ორიენტაციაში.

მე ჯერ არ მინახავს არც ერთი ადამიანი, რომელიც უფრო უარესი გამხდარიყო ეკლესიაში მოსვლის შემდეგ. რა თქმა უნდა, ეს არ ხდის მას უცოდველად, მაგრამ მე დარწმუნებული ვარ იმაში, რომ ნებისმიერი ადამიანი, თუნდაც მცირედ, მაგრამ ხდება უკეთესი, უფრო ხშირად ეკითხება საკუთარ თავს იმის შესახებ, თუ რატომ ცხოვრობს, უფრო მეტად განიცდის თავის საქციელს, უფიქრდება თავისი ქცევის ზნეობრივ შინაარსს, და არა მხოლოდ მიზანშეწონილობას. იგი ფიქრობს არა მხოლოდ საჭიროზე, არამედ სავალდებულოზეც, არა იმდენად სწორზე, რამდენადაც მართალზე. და უკვე ეს წმენდს ადამიანს და აღვიძებს მასში კეთილ გრძნობებს. ამასთან იგი სრულებით არ ხდება არათავისუფალი, როგორც ამტკიცებენ უმეცარი ღმრთისმებრძოლები. მაგრამ მას შეგნებული აქვს, რომ თუმცა კი იგი თავისუფალია როგორც სურს ისე გაატაროს თავისი ცხოვრება, მაგრამ „მეყსეულად მსაჯული იგი მოვიდეს, და თითოეულისა საქმენი განშიშვლდნენ“. ეს აშკარაა...

_ მაგრამ, ვხედავთ, რომ არა ყველასთვის...
_ საქმეც იმაშია, რომ ყველასთვის, რაც იწვევს კიდევაც ზიზღს. ასეთი ადამიანები გამოუსადეგარი არიან მათ მიერ რუსეთისთვის გამზადებული ისტორიული პროექტისთვის, ეს რომ არ ყოფილიყო, არ იქნებოდა მათი მხრიდან დაცინვა და ისტერიული დაპირისპირება. უკვე მრავალი წელია ეკლესიის მიმდინარე დევნას, რომლიც მიდის ან მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების, ან სხვადასხვანაირი ულტრალიბერალური წრეებისა და „ბოროტსიტყვაობის სკოლების“ სახელით, აქვს ტალღებად მოწოლის ხასიათი. იგი ხან სუსტდება, ხან კი ისევ ძლიერდება. ახლა ჩვენ ვხედავთ სასტიკი აგრესიის ახალ ტალღას ეკლესიის წინააღმდეგ, ალბათ იმიტომ, რომ უკანასკნელი გამოკითხვების მიხედვით, ეკლესია სარგებლობს ადამიანთა უდიდესი ნდობით, სარწმუნოებას უბრუნდება სულ უფრო და უფრო მეტი ადამიანი. ისეთი შეგრძნებაა, რომ ეს უკვე შეუქცევადი პროცესია, და ჩვენს თავგამოდებულ მედასავლეთეებს ესმით, რომ დაბრუნება ჩვენს ფესვებთან, შეგნების მემკვიდრეობითობის აღდგენა, ამ პირველსაფუძვლების შეერთება მომავლისკენ მიზანსწრაფულობასთან განამტკიცებს რუსეთს, მის სულს, მის მდგომარეობას მსოფლიოში. მათ სულ უფრო მეტად უძნელდებათ ჩააგონებდნენ საზოგადოებას, რომ ჩვენი ისტორიული პროექტი და ისტორიული ცხოვრების აზრი, რომელიც რუსებმა ინტიუიტიურად ჩამოაყალიბეს სახელდობრ სამყაროს მართლმადიდებლური სურათის საფუძველზე, _ უნაყოფოა და არაფრისთვის არ არის გამოსადეგი, რომ მასზე უარი უნდა ვთქვათ. მაგრამ ხალხს, რომელსაც არ გააჩნია ისტორია, არც მომავალი აქვს.

_ ხომ არ გეჩვენებათ, რომ ლიბერალების მსგავსება ათეისტებთან ეკლესიასთან მიმართებით, ერთისა და მეორის ბრძოლა ეკლესიასთან, ერთმანეთს ძალზედ ამსგავსებს მათ. და ტოტალიტარიზმის წინააღმდეგ გულფიცელხად გამომსვლელი ლიბერალები არანაკლები დიქტატორები აღმოჩნდებიან ხოლმე, ვიდრე მათი წინამორბედები. ახლა ისინი ცდილობენ ადგილის შენარჩუნებას სწორედ ტოტალიტარული მეთოდებით, მაგრამ არა ფიზიკური ძალის ხარჯზე, როგორც ეს ადრე ხდებოდა, არამედ ინფორმაციული ჩახშობის ხარჯზე.
_ დიახ, ეს მეტად სწორი შენიშვნაა. მე უკვე დიდი ხანია მეჩვენება, რომ მებრძოლი ლიბერტარიანული იდეოლოგია _ სწორედ, მე ვიმეორებ, ლიბერტარიანული, _ თავისი არსით ყველაზე უფრო ტოტალიტარული იდეოლოგიაა, რომელიც ვერ ითმენს და ვერ იწყნარებს ვერანაირ სხვა მსოფლმხედველობას. კლასიკურ ლიბერალიზმს თავად სდევნიდნენ დასაწყისში და ამიტომ აცხადებდა იგი პლურალიზმს. ლიბერტარიანობა _ ეს არის მისი გადაგვარების დღევანდელი სტადია, ეს არის პიროვნების აბსოლუტური სუვერენობის გამოცხადება მის ნებისმიერ ექსტრავაგანტურ და თვით საზიზღარ გამოვლინებებშიც.

ცოდვა გამოცხადებულია სათნოების, სილამაზე _ სიმახინჯის, გაუკუღმართებულობა _ ნორმის თანასწორად, ყოველივე ეს ვითომდა არის თავისუფალი ინდივიდის ინდივიდუალური მიდრეკილების გამოვლინება. გარეგნულად ამას გვთავაზობენ სწორედ როგორც პლურალიზმს, თქვენ ვითომდა შეგიძლიათ იქონიოთ ნებისმიერი შეხედულებები. აღიარებდეს ყველა ჭეშმარიტების ფარდობითობას _ აი თანამედროვე ლიბერალის კრედო. ასეთ დასასრულამდე მივიდა ლიბერალი საფრანგეთის რევოლუციის მისეული თავდაპირველი ლოზუნგით: „laissez passer, laissez faire“ _ „გამატარეთ ყველგან, ნუ მიშლით მოქმედებას!“, „რაც აკრძალული არ არის _ ნებადართულია“. მატერიალისტურ შეგნებაში ეს ესმოდათ მხოლოდ როგორც ბურჟუაზიული ლოზუნგი, რომელსაც წოდებრივი დაბრკოლებები ხელს უშლიდა საქმიანობაში. მაგრამ ეს გაცილებით უფრო ფართო აზრის მატარებელი განცხადებაა, რომელიც ანგრევს არა ეკონომიკურ, არამედ ზნეობრივ ზღუდეებს. ამ გასაღებთან ერთად „თავისუფლება“ _ მათ შორის სინდისის თავისუფლება _ ეს არ არის უდაო უფლება შემოქმედებასა და ეჭვზე, არამედ ეს არის ცოდვისა და სათნოების, ჭეშმარიტებისა და სიცრუის, კეთილისა და ბოროტის ტოლღირსებიანად (თანასწორად) აღიარება.

განა ეს არ არის ადამიანთა მოდგმის მტრის (ბოროტი სულის) ამოცანა, განა ამის შესახებ არ მიდის უკვე დავა ორი ათასი წელია? ზნეობრივი რიგის ნებისმიერ მტკიცე მსჯელობაზე საპასუხოდ ლიბერტარიანელები ყოველთვის ამბობენ: არ არის ჭეშმარიტებები, ფაქტიურად იმეორებენ რა პილატე პონტოელს. ეს მან, როდესაც მაცხოვარმა სთქვა: „ამისთვის ვშობილვარ და ამისთვის მოვივლინე სოფლად, რათა ვჰსწამო ჭეშმარიტი“, ცინიკურად აიჩეჩა რა მხრები, სთქვა: „რაი არს ჭეშმარიტება?“ და ვთქვათ, პილატეს რომ ენახა თანამედროვე ლიბერტარიანელები, დღეს მეტად კმაყოფილი იქნებოდა.

აქ უნდა აღვნიშნოთ, რომ რუსი მედასავლეთეები ყოველთვის აიტაცებენ ხოლმე დასავლურ სწავლებებს არა მაშინ, როდესაც ისინი იმყოფება აყვავების სტადიაში, არამედ როდესაც უკვე გადადის გადაგვარებაში. რა თქმა უნდა, კლასიკური ლიბერალიზმი წარმოიშვა ასევე კათოლიკური რელიგიის, ინკვიზიციის, წოდებრივი საზოგადოების ცოდვებისა და არასრულყოფილებათა, აგრეთვე კანონის წინაშე ადამიანთა უთანასწორობის კრიტიკის საფუძველზე, მაგრამ წარსულის ლიბერალები, რომლებიც აღზრდილი იყვნენ ჯერ კიდევ კლასიკურ კულტურაში, მზად იყვნენ ეშაფოტზე გაეწირათ სიცოცხლე თავიანთი იდეალებისთვის. რწმენა, მამული, მოვალეობა, სიყვარული, იგივე თავისუფლება _ წარსული დროის ლიბერალებისთვის ფიზიკურ სიცოცხლეზე უფრო მაღლა იდგა.

_ მაგრამ დღევანდელი ლიბერტარიანელები გვეუბნებიან, რომ არ არსებობს ისეთი იდეალები, რომელთა გულისთვისაც ღირდეს სიცოცხლის გაწირვა.
_ დიახ. და ეს არის მთელი ადამიანური კულტურისთვის ძირის გამოთხრა. და, რა თქმა უნდა, ეს არის ღრმად ქრისტიანული ცნების დამახინჯება ადამიანის სიცოცხლის ფასდაუდებლობის, განუმეორებლობის შესახებ, ქრისტიანისთვის სხვა ადამიანის, როგორც ნივთის გამოყენების შეუძლებლობის შესახებ, ღმერთის წინაშე მათი ეთიკური თანასწორობის შესახებ. მაგრამ თავგანწირვისთვის მზადყოფნა, ზექვეყნიური იდეალები _ ეს არის ის, რაც ადამიანს განასხვავებს ცხოველისგან, რომელსაც გააჩნია მხოლოდ თვითგადარჩენისა და შთამომავლობის გაგრძელების ინსტინქტი. მათი ლოგიკით ვღებულობთ, რომ სარწმუნოებისთვის წამებულები, ისინი ვინც სიცოცხლე დათმეს სამშობლოსთვის, ვინც წამების ქვეშ არ გაყიდა თავისი ამხანაგები და არ გასცა სამხედრო საიდუმლოება, ვინც დაიღუპა სხვისი გადარჩენისას _ ისინი ყველანი ცდებოდნენ და ტყუილად იტანჯებოდნენ. უდაოა, ქრისტიანულ კულტურაში ადამიანი _ ნებისმიერ სხვა ქმნილებაზე უფრო მაღლა დგას და არ შეიძლება მისი შედარება ნივთთან. თუკი ცეცხლმოდებულ სახლში აღმოჩნდებოდა რაფაელის სურათი და ყველაზე უფრო უმნიშვნელო ადამიანი, ქრისტიანისთვის უეჭველია, რომ უნდა გადაარჩინოს სწორედ ადამიანი. მაგრამ რატომ გადაარჩენს ადამიანი სხვას, და ამ დროს თავად დაიღუპება? თავგანწირვის უნარი _ ქრისტიანული თანაცხოვრების საფუძველია.

III ათასწლეულის ლიბერტარიანული „ჰუმანიზმი“ საქმით არის ადამიანის დექრისტიანიზაციისა და დეჰუმანიზაციის ზეიმი, ვინაიდან ადამიანი და ჰუმანიზმი მხოლოდ იქ არის, სადაც სული ხორცზე უფრო მაღლაა. ქრისტიანისთვის რწმენა, მამული, ღირსება, მოვალეობა, სიყვარული _ ყველა მეტაფიზიკური ფასეულობა ყოველთვის იდგა მიწიერ სიცოცხლეზე უფრო მაღლა, რაც გვიჩვენა კიდეც მაცხოვარმა თავისი მსხვერპლად შეწირვით ჯვარზე, და სახარებაში ნათქვამია: „უფროსი ამისა სიყუარული არავის აქუს, რათა სული თვისი დაჰსდუას მეგობართა თვისთათვის“ (იოანე, 15. 13). მაგრამ ეს არის არა მხოლოდ ადამიანის დექრისტიანიზაცია, არამედ მისი სრული დეჰუმანიზაციაცა და ბესტიალიზაციაც, ვინაიდან თვით პატარა ჩიტიც კი მკერდით ეკვეთება ძერას თავისი ბარტყების დასაცავად.

ადამიანი ბრჭყალებისა და ეშვების გარეშე დადგა ბუნებაზე უფრო მაღლა არა იმიტომ, რომ შექმნა იარაღი, არამედ იმიტომ, რომ მისთვის ცხოვრების აზრი, იდეალები, ფასეულობები სხვა სამყაროსკენ მისწრაფებაა, რაც აღამაღლებდა მას ამა ქვეყნის ცდუნებებზე, მის ხანგრძლივობაზე უფრო მნიშვნელოვანი იყო. „სჯობს სიცოცხლესა ნაძრახსა სიკვდილი სახელოვანი“ _ ეს შ. რუსთაველია. თავგანწირვის გარეშე შეუძლებელი იქნებოდა ადამიანთა თანაცხოვრების უმარტივესი ფორმებიც კი, ვინაიდან დედა არ გადაფარება თავის შვილს, ქმარი ცოლს მოძალადეს მისცემს საჯიჯგნად, მეგობარი გვერდში არ დადუდგება მეგობარს, არავინ არ შევარდება ცეცხლმოკიდებულ სახლში, წესრიგის დამცველი არ დააკავებს მკვლელს, სახელმწიფოს, სამშობლოს არავინ დაიცავს, ისევე როგორც მისი მოქალაქეების თავისუფლებას დამნაშავეთაგან. თვით ადამიანის მიერ ასე დაფასებული თავისუფლებაც შეუძლებელია თავგანწირვის გარეშე: „მხოლოდ ის არის სიცოცხლისა და თავისუფლების ღირსი, ვინც ყოველ დღე მზად არის მათთვის ბრძოლაში ჩაებას“ _ ეს ი. ვ. გოეთეა _ გვირგვინი განმანათლებლობისა, რომელმაც სხვათა შორის ლიბერალიზმიც წარმოშვა.

ლიბერტარიანელებისთვის გამოდის, რომ ყოველივე ეს იყო ისტორიის წინა პერიოდი, რომელშიც არ იყო „ცივილიზაცია“ და „თავისუფლება“. მაგრამ ქრისტიანისთვის, ვისაც სწამს სულის უკვდავება, მსგავსი დოქტრინები არის აბსურდი, რომელიც ძირს უხრის ყოფიერების პირველსაწყისებს!

_ როდესაც ქვეყანაში დაიწყო გარდაქმნა, პრესაში, ასევე მხატვრულ და სამეცნიერო ლიტერატურაში ბევრ სისაძაგლეს წერდნენ დიდი სამამულო ომისა და იმათ შსახებ, ვინც ამ ომში დაიღუპა, დასცინოდნენ მათ გმირობებს. სასკოლო სახელმძღვანელოებში მოასწრეს ჩაეწერათ, რომ ჩვენ რომ დავეპყარით ფაშისტურ გერმანიას, ეს უკეთესი იქნებოდა რუსეთისთვისო!
_ ეს არის სულიერი თვითმკვლელობისა და მოროდიორობის ვაკხანალია! თავგანწირულ ბრძოლას სამშობლოსთვის დიდ სამამულო ომში დღემდე პერიოდულად დასცინიან და ბოროტად ქილიკობენ. ჩვენ ყოველთვის თვალში გვჩრიან ფაქტებს, რომ იქ იყო საბჭოთა ჯარების ზურგში მდგომი შინსახკომის გადამღობი რაზმები, რომ ადამიანები წინ მიდიოდნენ მხოლდ შიშის გრძნობის გამო. შესაძლოა ზოგჯერ ხდებოდა ასეც, მაგრამ ეს არაფერს არ ცვლის... საკუთარ მიწაზე უცხოელების წინააღმდეგ ნებისმიერი ხალხი იბრძვის მხოლოდ თავისი სამშობლოსთვის, როგორი სიმბოლოებიც არ უნდა იყოს დროშებზე. და თავგანწირვისთვის მზადყოფნა არ იზომება არანაირი ფასით!

_ დიახ, ჩვენ მთელ უკანასკნელ ხანს გვეუბნებიან: აჰ, რისთვის ვომობდით?! აი, როგორ ცუდად ვცხოვრობთ მას შემდეგ!
_ მაგრამ გმირობა სწორედ იმით განსხვავდება კიდეც გაანგარიშებული რისკისგან, რომ მას ჩადიან არა საფასურის გამო და არც რაციონალური მოსაზრებებით! რომელიმე ჯამბაზი, რომელიც ფულის გულისთვის ცდილობს უფსკრულის თავზე გაჭიმულ თოკზე გავლას და შემდეგ ამისთვის ღებულობს ჰონორარს, არ იწვევს ჩვენში აღტაცებას, თუმცა კი ის მეტად რისკავს. ხოლო როდესაც ადამიანი შევარდება ცეცხლოდებულ სახლში ბავშვის გადასარჩენად _ ეს გმირობაა, იმიტომ რომ აქ არის მზადყოფნა თავგანწირვისთვის. მაგრამ იმისთვის, რათა ასეთი ადამიანური წამახალისებლები იყოს იდეალები, ადამიანი უნდა იყო მორწმუნე, გწამდეს სულის უკვდავება, გწამდეს ღვთის სამსჯავროს არსებობა, „არის მრისხანე სასამართლო, იგი იცდის! მას ვერ მოისყიდი ოქროს წკრიალით, ფიქრებიცა და საქმეებიც მან წინასწარ უწყის“, _ როგორც წერდა ლერმონტოვი. ჩვენ ვიცით, რომ დიდია ამ ფასეულობების ინერქცია, თვით XX საუკუნეში ათეიზმში აღზრდილი ადამიანებიც კი არ საჭიროებდნენ იმის განმარტებას, თუ სახელდობრ როგორ უნდა იქცეოდეს ადამიანი. საერთოდ შთამბეჭდავია, თუ რამდენად ძლიერია სიკეთის ინერცია ბოროტებაზე, დიდია იგი დღესაც, მიუხედავად ყველა მცდელობისა დიდების შარავანდედი მოხადონ სიკეთეს, მოვალეობის ყველანაირი გაგება გადააქციონ ვექსელად, რომელიც შეიძლება გაიზომოს ან შეიცვალოს ფულადი გამოხატულებით.

საერთოდ რწმენის გარეშე არ არის ერი. მაინც რა გადააქცევს სინამდვილეში ხალხმოსახლეობას ერად? სწორედ საერთო სულისკვეთება, მსოფლჭვრეტა, საერთო წარმოდგენები კეთილისა და ბოროტის შესახებ, საერთო ისტორიული განცდები. როდესაც ეს არ არის, ერი ატომიზირდება ინდივიდებად, რომლებსაც აერთიანებს მხოლოდ პასპორტში გაკეთებული აღნიშვნა. იშლება სწორედ ის სამოქალაქო საზოგადოება, რომლის შესახებაც ჩვენ ამდენს გვიმღერიან... და თვით ეს თემა, მე მგონია, საჭიროებს ყალბი დიდების შარავანდედის სერიოზულ მოცილებას. თავისთავად სამოქალაქო საზოგადობის კატეგორია მეტად მნიშვნელოვანია _ ეს არის ჰარმონია საზოგადოებაში „მე“-სა და „ჩვენ“-ს შორის. იგი დამახინჯებულ იქნა კომუნისტურ საზოგადოებაში.

_ „ჩვენ“-ის მხარეზე?
_ დიახ, კოლექტივიზმის მხარეზე, როდესაც „ჩვენ“ თრგუნავს, მოიცავს „მე“-ს. მაგრამ ლიბერალური სისტემა თავდაყირა აყენებს ამ სქემას, ინარჩუნებს რა ამ კატეგორიების თავად დაპირისპირების თავდაპირველ მანკიერებას, იმიტომ რომ „მე“ და „ჩვენ“ არსებობს შეურევნელად და ამასთანავე განუყოფელადაც, და მთლიანისადმი მათი კუთვნილება იქცევა იმ ფასეულობების წყაროდ, რომლებიც ქმნიან უკვე პიროვნულ თვისებებს, რომლებიც პიროვნებას არც ექნებოდა, იგი რომ არ ყოფილიყო ამ მთლიანის ნაწილი.

აქვე უნდა ითქვას, რომ რუსული საზღვარგარეთის ერთერთი უკანასკნლი ფილოსოფოსი ლევიცკი თავის წიგნში „თავისუფლების ტრაგედია“ წერს ამის თაობაზე. იგი დიდად აფასებს სამოქალაქო თავისუფლებებს, მაგრამ მიუთითებს ტრიადის _ „თავისუფლება, ერთობა, ძმობა“ სულ თავდაპირველ მანკიერებაზე _ იგი ყოვლად ერთობაში არ შეიძლება იქნას რეალიზებული ღმერთის გარეშე. ეს იმიტომ, რომ ლიბერალური თავისუფლება ზნეობრივი ორიენტირების გარეშე შეუთავსებელია ძმობასთან. ხომ არ არსებობს არანაირი კრიტერიუმები იმისა, თუ როგორ უნდა მოექცნენ ახლობელს. მით უმეტეს, რომ კრიტერიუმებს ლიბერალი ნიშნავს თვითონ, ვინაიდან მისთვის არ არსებობს არანაირი ჭეშმარიტებები... ლევიცკი გვიჩვენებს, თუ როგორ აკეთებენ მარქსიზმსა და მასთან ახლოს მყოფ კოლექტივისტურ, ასევე უღმერთო სწავლებებში აქცენტებს ძმობაზე, მაგრამ ეს ესმით არა როგორც საერთო ადამიანური ძმობა ღმერთის წიაღში, არამედ როგორც კლასობრივი ძმობა მატერიალისტური ნიშნის მიხედვით. ლიბერალები კი ძირითად აქცენტს აკეთებენ თავისუფლებაზე. მაგრამ თავად ლევიცკი თვლის, რომ კაცობრიობის მომავალი არც კოლექტივიზმშია და არც ინდივიდუალიზმში, არამედ იგი გვთავაზობს ტერმინს, რა თქმა უნდა პირობითს _ პერსონალიზმში, ე. ი. პიროვნებითში. ვინაიდან პიროვნება ხომ რაღაც უფრო მეტია, ვიდრე ინდივიდი, და პიროვნებაში თავისუფლების იმპერატივი შესაძლებელია შეერთებულ იქნას ზნეობრივ-რელიგიური რიგის ფასეულობებისადმი მსახურებასთან. აღსანიშნავია, რომ რაციონალისტური ფილოსოფიის ფუძემდებელი დეკარტი ჯერ კიდევ ინარჩუნებდა თავისუფლების კატეგორიების აბსოლუტურად ქრისტიანული გაგებით განხილვას. იგი წერდა კიდეც თავის „ფილოსოფიურ საწყისებში“: „ნება იმდენად არის თავისუფალი, რომ შეუძლებელია მისი რაიმესკენ იძულება, მაგრამ იგი ხელმძღვანელობს იმ ცნებებით კეთილისა და ბოროტის შესახებ, რომლებიც მასშია ჩადებული“.

_ მაშინ იბადება კითხვა _ ვის მიერაა ჩადებული?
_ ბრწყინვალე ლოგიკოსისთვის სავსებით ბუნებრივი იქნებოდა ყველაფერი თაროებზე განეთავსებინა და შემოეტანა კრიტერიუმები, თუკი ეს ცნებები მისთვის ნათელი არ იქნებოდა. დეკარტი იყო მართლმორწმუნე კათოლიკი, აბსოლუტურად მორწმუნე ადამიანი. იგი ლაპარაკობს მკაფიო „წარმოდგენებზე კეთილისა და ბოროტის შესახებ, რომლებიც ჩვენში იყო ჩადებული და ქრისტიანული გამოცხადებით დამტკიცებული, როდესაც ამაში ეჭვი შეგვეპარებოდა. რა თქმა უნდა, ამ თემებს აქვს ფილოსოფიური სარჩულიც, რომელიც ყველა ადამიანს არ ესმის. ხოლო ჩვენ კი გვაწვდიან გარეგნულ საკმაოდ პრიმიტიულ ილეთს: თავის დროზე კომუნისტურ საზოგადოებაში გარეგნული თავისუფლების არარსებობით გატანჯულმა ადამიანებმა სიხარულით მიიღეს სამოქალაქო საზოგადოების ყალბი განმარტება. და მხოლოდ ახლა იწყებენ იმის გაგებას, რომ მთავარ იდეალად გამოცხადებულ იქნა ართანაზიარობა საკუთარი ერის საქმეებთან, სამშობლოსთან, საკუთარ ხალხთან _ განდგომილების სულისკვეთება, როგორც ეს ჩამოაყალიბა პეტრე სტრუვემ კრებულში „ვეხი“. მაგრამ ეს ხომ წმინდა წყლის ბოლშევიზმია! ჩვენ ვხედავთ უკიდურესი ლიბერტარიანობის ველურ ნარევს ბოლშევიკურ ნიჰილიზმთან ყოველივე რუსულისა და მართლმადიდებლურისასდმი მიმართებაში.

_ ეს ითვლება პროგრესულად...
_ საერთოდ პოსტსაბჭოთა რუსეთის მედასავლეთეობა წარმოადგენს რუსულ შეგნებაში მედასავლეთეობის ყველა ნაკადის ყველა ცუდი მხრის შეხამებას: ეს არის მონური ლაქუცი დასავლეთის წინაშე, რომელიც დამახასიათებელი იყო XVIII საუკუნის პეტერბურგის კულტურისთვის, ეს არის ზედმიწევნით ისტერიული სიძულვილი ყოველივე რუსულისა და მართლმადიდებლურისადმი, რაც ახასიათებდა ადრეულ მგზნებარე ბოლშევიზმს, ხოლო ეს უკანასკნელი თავის ერთადერთ სწორ სწავლებას წვდებოდა ჟენევის კაფეებში, და პრიმიტიული, მაგრამ უკვე არა გულუბრყვილო, არამედ მებრძოლი უმეცრება ყველაფერში, რაც სცილდება ისტორიული მატერიალიზმის ფარგლებს, რომელიც დამახასიათებელია კომუნისტური უძრაობის პერიოდისთვის. როგორც წესი, ეს ადამიანები, რომლებიც დამცინავად და თავდაჯერებულად მსჯელობენ სარწმუნოებისა და ეკლესიის შესახებ, აღადგენენ პრიმიტიულ კლიშეებს უკეთეს შემთხვევაში საბჭოთა პერიოდის „დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიიდან“. მე ყოველთვის მინდა ვკითხო მათ: „თქვენ ასე აფასებთ თავისუფლებას, მაშინ რად არ გამოიყენეთ იგი, როდესაც გამოჩნდა? რატომ არ წაიკითხეთ ყოველივე ის, რაც ჩვენთვის მანამდე ჩაკეტილი იყო, და არ დაასაბუთეთ თქვენი მსჯელობა? რატომ აგრძელებთ ყოველივე იმის ლაპარაკს, რასაც გასწავლიდნენ სწორედ იმ ბოლშევიკურ სახელმძღვანელოებში, რომლებსაც თქვენ დასცინით?“

მიაქციეთ ყურადღება, რომ ისტორიის საბჭოთა პერიოდში ისინი ლანძღავენ ძირითადად დერჟავულ მომენტებს, და სულაც არა მარქსისტული იდეოლოგიის არსს, იმიტომ რომ იგი ბვრ რამეში მათ მიერვეა აღდგენილი ახალი ლიბერალური შესრულებით. იმიტომ, რომ მარქსიზმიცა და ლიბერალიზმიც, არსებითად, ეს არის პროგრესის ფილოსოფიის ორი ტოტი და ისინი ზოგადფილოსოფიური კატეგორიებით გაცილებით უფრო ახლოს არიან ერთმანეთთან, ვიდრე სამყაროზე ქრისტიანულ შეხედულებასთან. ქრისტიანისთვის კომუნიზმისა და ლიბერალიზმის საბოლოო მიზნები სავსებით ერთნაირად მოჩანს _ ეს არის უეროვნულო, ურელიგიო, გლობალური ზესაზოგადოება გლობალური მმართველობის ქვეშ, მხოლოდ მარქსისტებთან მამოძრავებელ ძალას წარმოადგენს კლასი, ლიბერალებთან კი _ ინდივიდი, ეს არის და ეს. საბოლოო შედეგი კი _ ერთნაირია!

_ როგორ უნდა მოიქცეს ეკლესია ასეთ საინფორმაციო და იდეოლოგიურ სიტუაციაში? როგორი უნდა იყოს საინფორმაციო პოლიტიკა? არ შეიმჩნიოს? იმისიონეროს? რომელ ფენებთან იმუშაოს? ან კიდევ იმუშაოს ხელისუფლებასთან, რათა ხელისუფლების მეშვეობით განაახლოს ელიტები და ამით მოახდინოს გავლენა მედია-გარემოზე, რომელიც მათზეა დამოკიდებული?
_ ერთის მხრივ, მე არ ვთვლი, რომ იმათ უმეტესობასთან, ვინც დასცინის და შეურაცხჰყოფს სარწმუნოებას, ეკლესიასა და საეკლესიო იერარქიას, აუცილებელია პოლემიკის გამართვა, თითოეულ მათ შეურაცხყოფაზე პასუხის გაცემა _ ღმერთი შეგინებული არ იქნება, სამაგიეროდ „აი შეხედეთ, ცუგა, როგორც ჩანს მაგარია, რადგან სპილოს უყეფს“... ამით ჩვენ ამ განდგომილებს (გარეწრებს, რუს. отщепенцы) მივცემთ უფრო მეტ მნიშვნელობას, ვიდრე მათ გააჩნიათ, დაე თავისთავად ამოშრეს მათი ბინძური ნაკადული. მაგრამ ამას ნამდვილად უნდა დავუპირისპიროთ მისია, ქადაგება, განმარტება. და დროა, რომ ამას ვაკეთებდეთ აქტიურად, მათი დაცინვებისგან სრულიად დამოუკიდებლად. როგორც ცნობილია, ძაღლი ჰყეფს, ქარავანი კი მიდის. და ძაღლი ჰყეფს სულ უფრო ხმამაღლა...

_ ქარავანი კი მიდის სულ უფრო და უფრო შორს...
_ ქარავანი მიდის სწრაფად. მე თავად ვიყავი გაოცებული იმ ციფრებით, რომლებიც მოვისმინე ს. შუსტერის პროგრამაში, რომ უკვე მოსახლეობის 90%-ზე მეტი საკუთარ თავს აიგივებს მართლმადიდებლობასთან. აიგივებს თუნდაც როგორც კულტურულ ტრადიციასთან, ხოლო კულტურული ტრადიცია _ ეს არის სამყაროს შინაგანი სურათის გამოხატვის ყველა ფორმა. კულტურა ფილოსოფიური გაგებით არ დაიყვანება ლიტარატურის, ნატიფ ხელოვნებათა ან მეცნიერების სფეროზე, არამედ წარმოადგენს ადამიანის სულის მიერ ნაშობს, მის პროდუქტს, ცხოვრებასა და საქმიანობაში ადამიანის, ხოლო ისტორიულ აქტში ფასეულობათა გაცნობიერებული სისტემის ანარეკლს. როგორც ასეთი, კულტურა ემყარება განსაზღვრულ ფილოსოფიურ საფუძველს და ასახავს ადამიანთა ისტორიის აზრისა და გზების და მასში საკუთარი ადგილის განსაზღვრულ ინტერპრეტაციას. ქრისტიანობამ მთლიანობაში მოუვლინა მსოფლიოს მიღწევების მანამდე უნახავი დონე ადამიანთა საქმიანობის ყველა სფეროში. მაგრამ ქრისტიანული კულტურა გვანცვიფრებს არა მხოლოდ ფორმებისა და გამოვლინებების მრავალფეროვნებით, არამედ, უწინარეს ყოვლისა, უნიკალური ეთიკური მთლიანობით. ადამიანთა ცხოვრების ყველა გამოვლინება, ყველა საზოგადოებრივი ინსტიტუტი და დადგენილება (დებულება, დაწესებულება) აივსო ზნეობრივი შინაარსით.

რატომ გამოავლინა კაცობრიობამ ადამიანთა საზოგადოებების ამდენად განსხვავებული სისტემები, ასეთი განსხვავებული კულტურები, განსხვავებული ცივილიზაციები? იმიტომ, რომ მათ გააჩნიათ სამყაროს სრულიად განსხვავებული რელიგიური სურათი, რომელიც მათ მიიღეს წარმოსახვით ან ჭეშმარიტი გამოცხადებით. მათ სრულიად განსხვავებული წარმოდგენები გააჩნიათ შემოქმედისა და ქმნილებების შესახებ, ადამიანის სიცოცხლის სასრულობის ან უსასრულობის შესახებ, ადამიანის მოვალეობისა და დედამიწაზე მისი ცხოვრების აზრის შესახებ. ყოველივე ეს წარმოშობს მამაკაცისა და ქალის, მშობლებისა და შვილების ურთიერთობათა სხვადასხვანაირ ეთიკას, ასევე სამართლისადმი და სახელმწიფოსადმი დამოკიდებულებას, სხვადასხვანაირად განმარტავს ხელისუფლების დანიშნულებას, მის უფლებებსა და მოვალეობებს, ყოველივე ეს ნაშობია სამყაროს შექმნის თაობაზე სხვადასხვანაირი წარმოდგენებიდან, ხოლო ადამიანთა კულტურის მთელი მრავალფეროვნება არის კიდეც მისი გამოვლინება. და თუკი ვილაპარაკებთ ცივილიზაციებს შორის ურთიერთობათა ჰარმონიზაციის შესახებ, აქ ქრისტიანებს დაგროვილი გვაქვს ყველაზე უფრო დიდი გამოცდილება, იმიტომ რომ ქრისტიანისთვის ფასეულია ჭეშმარიტების მხოლოდ ნებაყოფლობით მიღება. და განსაკუთრებით მართლმადიდებლობაში ისტორიულ შედარებაში ჩვენ ვხედავთ, რა თქმა უნდა, ჩვენს სარწმუნოებაში ვინმეს ოდესმე ძალადობრივად მოქცევის ყველაზე უფრო ნაკლებ მცდელობებს. რუსეთის გაფართოების ისტორიიდან შეგვიძლია მოვიტანოთ სულ თითებზე ჩამოსათვლელი ასეთი მაგალითები, რომლებიც თავად ჩვენმა ეკლესიამ დაგმო, მაგალითად, ყაზანის აღებისას. ამიტომ თეზისი „ურტყი ურჯულოებს“ უცხოა ქრისტიანისთვის.

რწმენა აძლევს ადამიანს მისი ისტორიული ცხოვრების აზრს, განაწყობს მას დაუფიქრდებოდეს ხოლმე თავისი პირადი ცხოვრების შეუღლებას იმ საერთო ამოცანასთან, რომელიც კაცობრიობამ მიიღო ღმერთისგან. ამიტომ ადამიანს თავისი ცხოვრების გზის გავლისას ახასიათებს არა მხოლოდ მისი მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად ზრუნვა, არამედ მისწრაფება ამ გზის შეფასებისა და საკუთარ თვალში ზნეობრივი კრიტერიუმების საფუძველზე მისი გამართლებისკენ. სწორედ ადამიანს, ერთადერთს ყველა ცოცხალი არსებიდან, გააჩნია ისეთი რამ, როგორიცაა ისტორია, რომლის შესახებაც დაობენ, რომელსაც კვლავ და კვლავ გადაწერენ ხოლმე. და თვით ღვთის სამსჯავროს არ მორწმუნე ადამიანებისთვისაც არ არის სულ ერთი, თუ როგორ შეაფასებს შთამომავლობა მათ საქმეებს. ინტუიტიურად მათ იციან, რომ ისინი გასამართლდებიან მათივე საქმეების მიხედვით.

_ და თუკი არ არსებობს უფლის სამსჯავრო, მაშინ რისი შიში-ღა უნდა ჰქონდეთ?

_ მაშინ აიღე ცხოვრებისგან ყველაფერი და იცხოვრე აწმყოთი. ჩვენ რეკლამებში სწორდ ამას ჩაგვაგონებენ. და მაინც, როგორც არ უნდა გვთრგუნავდეს მანკიერების გამოვლინებები, ადამიანთა უმრავლესობა დღემდე მაინც ისწრაფვის შეესაბამებოდეს ზნეობრივ კრიტერიუმებს. და ეს რომ არ ყოფილიყო, ჩვენ უკვე დიდი ხნის წინ დავიწყებდით ერთმანეთის ჭამას. სამართლის ვერც ერთი განტოტვილი სისტემა ვერ შეაკავებს ადამიანს დანაშაულისგან, თუკი მასში თავიდანვე არ არის საზღვარი ცოდვასა და სათნოებას შორის. დიდი შეცდომაა სამართლის კორპუსს, კანონმდებლობას, სამართლებრივი ნორმების ერთობლიობას აღვიქვამდეთ როგორც ზნეობისა და მორალის წყაროს, ვინაიდან სამართლის ნებისმიერი სისტემა ემყარება ცოდვისა და დანაშაულის იგივეობის გაგებას. და მანამდე, სანამ განსაზღვრავდნენ დანაშაულისა და სასჯელის ზომას, ეს საქციელი უნდა მიაჩნდეთ ცუდ, ცოდვილ საქციელად. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ცოდვის შესახებ წარმოდგენას მაინც იღებენ ზნეობრივი კანონიდან, რომელიც თავის მხრივ ყალიბდება რელიგიური კანონიდან.

_ დიახ, და, გარდა ამისა, კანონმდებლობა ხომ ნორმად ღებულობს ადამიანის საქციელის ქვედა დასაშვებ პლანკას.
_ რა თქმა უნდა, ნორმა ყოველთვის კომპრომისია ზნეობრივ კანონსა და გარემოებებს შორის. სწორედ ამიტომ პატიოსანი ადამიანი ასეთი საქციელის ჩადენას ამთავრებს გაცილებით უფრო ადრე, სანამ ძალაში შევა სისხლის სამართალი, ხოლო კეთილშობილი ადამიანი, კიდევ უფრო ადრე, წმინდა ადამიანს კი ამქვეყნად ყველაზე უფრო მეტად ეშინია რაიმე ცოდვის ჩადენის და საკუთარ თავს გამოცდის ზედმიწევნით თავის ყველა სურვილში. ხოლო ჩვენ დაგვიწყეს ჩაგონება, რომ შენ პატიოსანი ადამიანი ხარ, თუკი არ ჩაგიდენია ისეთი რაიმე, რისთვისაც 10 წლით სვამენ ციხეში. მაგრამ სამართლებრივი ნორმა _ ეს ყოველთვის კომპრომისია ზნეობრივ ნორმასა და გარემოებებს შორის.

_ დიახ, თუკი არ კლავ, ეს ნიშნავს რომ უკვე კარგია...
_ ვაი იმ სახელმწიფოს, რომელშიც ადამიანი არ ჩადის დანაშაულს მხოლოდ სისხლის სამართლებრივი სასჯელის წინაშე შიშის გამო. სინამდვილეში ასეთ საზოგადოებას არ შეუძლია არსებობა! ვერანაირი პოლიციელი ვერ შეძლებს მის დაცვას, ვინაიდან თავად პოლიციელი იქნება იმ საზოგადოების მიერ ნაშობი, რომელშიც დაკარგულია ცოდვისა და სათნოების ცნება. და მათ, ვინც უგულისყურობის გამო ემხრობიან ცრუ და მზაკვრულ თეზისებს იმის თაობაზე, რომ რწმენა ართმევს ადამიანს თავისუფლებას, უბრალოდ არ ესმით, რომ ისინი ჭრიან იმ ტოტს, რომელზედაც სხედან. არ ვლაპარაკობ უკვე იმის შესახებ, რომ მხოლოდ სარწმუნოებაში მოსულ ადამიანებს, ან იმათ, ვინც არასდროს განშორებია მას, ესმით, თუ როგორი უსასრულო სულიერი თავისუფლება იშლება იმათ წინაშე. და ადამიანი თავისუფალი ხდება იმ სინამდვილისგან, რომლსაც შეუძლია იგი დაიმონოს. „და ჰსცნათ ჭეშმარიტი, და ჭეშმარიტებამან განგათავისუფლნეს თქვენ“ (იოანე, 8. 32). ეს ჭეშმარიტი თავისუფლება გვაძლევს კიდეც ფეხზე მყარად დგომის (თვითდგომის, რუს. სამოსტოიანიეს) შესაძლებლობას (1).

მე ზოგჯერ ისეთი შეგრძნება მაქვს, რომ თავგამოდებული ლიბერტარიანელები _ პოსტსაბჭოთა მედასავლეთეები _ არიან კიდეც სწორედ ყველაზე უფრო უბედური, კომუნიზმისა და ტოტალიტარიზმისგან ყველაზე უფრო მეტად ტრავმირებული ადამიანები, ვინაიდან მათ არასდროს არ ჰქონიათ ეს შინაგანი თავისუფლება. ისტორიული მატერიალიზმითა და მეცნიერული კომუნიზმით ინტელიგენციას გაცილებით უფრო მეტად აუთოებდნენ, ვიდრე ხალხს, რომელიც შესაძლოა დარჩა კიდეც საჭირო განათლების გარეშე სარწმუნოების, ბიბლიური ისტორიის საკითხებში, მაგრამ მაინც ინარჩუნებდა შინაგან თავისუფლებას, და კომუნიზმი მას თითქოს შორიახლოს უვლიდა გვერდს. ხოლო ტოტალიტარიზმის ეს მსხვერპლნი კი ყვლაზე უფრო მეტად ტრავმირებულნი არიან, ვინაიდან მათ არასოდეს არ ჰქონიათ _ და ეს იგრძნობა _ შინაგანი თავისუფლება.

_ არც შინაგანი თავისუფლება, არც სამშობლოს სიყვარული, არც კულტურა...
_ არც ფესვები. საერთოდ პოსტსაბჭოთა ლიბერალიზმს, ან, უფრო ზუსტად, ლიბერტარიანობას, _ არ გააჩნია ფესვები თვით რუსულ რევოლუციამდელ ლიბერალიზმშიც კი, ვინაიდან ყველა რუსი რევოლუციონერი და თვით მარქსისტებიც კი, თუმცა თავიანთ მასაში ურწმუნოები იყვნენ, მაინც აღზრდილნი იყვნენ მთლინ მართლმადიდებლურ კულტურაში და ღრმად შეღწეულნი დასავლეთევროპულ კულტურაშიც, რომელიც თავის საფუძველში ასევე მოციქულებრივ-ქრისტიანულია. მაგრამ ჩვენს თავგადამკვდარ ლიბერტარიანელებს არ გააჩნიათ ასეთი გენეტიკური ან მემკვიდრეობითი კავშირები, ისინი მთლიანად მოწყვეტილნი არიან როგორც მართლმადიდებლურ, ისე დასავლეთევროპულ კულტურასაც.

მე ჩემს წიგნში „რუსეთი და რუსები მსოფლიო ისტორიაში“ სარკაზმით მივუთითებ კიდევაც: ნიძლავს ვდებ, რომ ყველა ამ ჩუბაისებს-ნემცოვებს-ხაკამადებს არც კი წაუკითხავთ „ფაუსტი“, ისე, იციან მხოლოდ გაგონილის მიხედვით, და ისინი ვერასდროს ვერ მიხვდებიან, რომ ამ ნაწარმოების პროლოგი _ ეს არის იობის წიგნის მხატვრული ფორმით მოყოლა. და რომ პუშკინს, როდესაც სწერდა თავის სტრიქონებს „აქ ველური ძმობაა, გრძნობის გარეშე, კანონის გარეშე“, მხედველობაში ჰქონდა სულაც არა კონსტიტუცია _ სამართლებრივი ნორმა, არამედ ზნეობრივი კანონი, საღვთო სჯული. და სიტყვა ზაკონ-ს იგი წერდა დიდი ასოთი. მხოლოდ რევოლუციის შემდგომ გამოცემებში დაიწყეს ამ სიტყვის სხვანაირად წერა. და ამიტომ მათდამი შეგვიძლია ასჯერადად გამოვიყენოთ საუკუნის დასაწყისის იმ საშუალო რუსი ვითომ განათლებულის ისტორიის არართული ფილოსოფიის განსაზღვრება, მოცემული სერგეი ბულგაკოვის მიერ: ყველაფერი რაც იყო განმანათლებლობამდე _ არის ბარბაროსობა, შემდეგ ამობრწყინდა ცივილიზაცია _ მატერიალიზმი, ათეიზმი, მეცნიერების ტრიუმფი, დავუმატებთ თანამედროვე ატრიბუტებს _ სამოქალაქო საზოგადოება, ადამიანის უფლებები, მატერიალური კეთილდღეობა. ბულგაკოვი მკითხველის ყურადღებას აქცევდა იმაზე, რომ ასეთი ფილოსოფია წარმოადგენს მთელი ევროპული კულტურის დიდებული ხის მხოლოდ ერთი პატარა ტოტის ნაყოფს, ხოლო ფესვები _ ეს არის ქრისტიანობა. ეს ფესვები თავისი ჯანსაღი წვენებით უკანასკნელ დრომდე, ყოველ შემთხვევაში ბულგაკოვის თანამედროვე ეპოქამდე მნიშვნელოვანწილად უვნებელყოფდნენ იმ შხამიან ორთქლებს, რომლებსაც უშვებდნენ ცალკეული ნაყოფები. მაგრამ იგი ყურადღებას ამახვილებდა იმ დროის საშიშროებაზე, როდესაც ამ შხამიან იდებს ამოგლეჯდნენ მთელი კომპლექსიდან, მათ შორის ქრისტიანული იდეებიდანაც და მათ დანერგვას დაიწყებდნენ კულტურულ უდაბნოში.

_ ეს სწორედ ჩვენს დროზე არის კიდეც ნათქვამი. სწორედ ეს გვაქვს ჩვენ დღეს!
_ დიახ, ჩვენ ვხედავთ, რომ ეს ადამიანები იმდენად არიან მოწყვეტილი ნებისმიერი კულტურისგან, რომ მათ არც კი ესმით, თუ რამ წარმოშვა დიდი ევროპული კულტურა, რა ამოძრავებდა იმ ევროპას, რომელმაც მოუვლინა მსოფლიოს სიდიადე თავის დროზე. ყველა წარმატებული დიდი სახელმწიფო და კულტურა შექმნეს არა ზოგადადამიანებმა, არა მსოფლიოს მოქალაქეებმა, რომლებმაც, თურმე, არ იციან არც ერთი აბსოლუტური ჭეშმარიტება, არამედ სწორედ გმირებმა, ვნებათდამთმენებმა, მოწამეებმა, რომლებიც მზად არიან თავიანთი იდეალებისა და თავიანთი სამშობლოსთვის თავი გასწირონ. სწორედ ახლა ჩვენ შეგვიძლია ვილაპარაკოთ ევროპული ცივილიზაციის სულიერი დაქვეითების შესახებ. ასეთი მტკიცება იწვევს დაცინვასა და ქილიკს, ვინაიდან ისინი მსჯელობენ მხოლოდ მატერიალური კრიტერიუმების მიხედვით: სადაც არის თანაბრად გაკრეჭილი გზონები, სადაც არის მეტი კომპიუტერები, იქ არის წარმატებაც. კონსერვატორული მიმდინარეობის ევროპელი ლიბერალები განგაშს ტეხენ იმის გამო, რომ ევროპა თანდათანობით იქცევა გიგანტურ უცხოურ ორგპროექტად და უკვე აღარ წარმოადგენს კულტურის სუბიექტს. ამერიკა, მაგალითად, სავსებით აღარ უწევს მას ანგარიშს.

_ და გაერთიანებული ევროპის კონსტიტუციაშიც ქრისტიანობის მოხსენიებაზე უარის თქმა _ ესეც ხომ სულიერი არასიჯანსაღის ნიშანია...
_ ეს საშინელებაა. აღსანიშნავია, რომ ფასეულობების სახით ყველა თანამედროვე ევროპულ დოკუმენტში განსაზღვრულია მხოლოდ ადამიანის უფლებები და თავისუფლება. მაგრამ მთავარი საკითხია, რისთვის არის მოცემული ადამიანის უფლებები? დიახ, ჩვენ უფლებები გვჭირდება, რა თქმა უნდა, მაგრამ ეს მხოლოდ ინსტრუმენტია, ფუნქციური შესაძლებლობაა რათა ვაღიარებდეთ რაიმე ფასეულობებს, და თუკი ეს ფასეულობები არ გაგაჩნიათ, ეს ხომ არ ნიშნავს იმას, რომ თქვენ აცხადებთ უფლებას საერთოდ არ გქონდეთ არანაირი ფასეულობები? განა ეს არ არის ისტორიის დასასრულის ფილოსოფია, ისტორიისა ყოველგვარი ზნეობრივი მიზანგანზრახულობის გარეშე. მაინც რა იდეალები აქვს ახლა ევროპას? ისინი, რაც ჰქონდა ჩინგიზ-ყაენს? მის ანდერძში სწერია, რომ უმაღლესი ბედნიერებაა _ შენს წინ ერეკებოდე შენს მტრებს, ძარცვავდე მათ ქონებას, ტკბებოდე მათი ცოლებისა და ქალიშვილების ცრემლებით. ან ისინი, რომლებიც პლატონთანაა ჩამოყალიბებული _ „საკუთარ ვარსკვლავეთის სამშობლოში დაბრუნება“, ან ისინი, რომლებიც მთაზე მაცხოვრის ქადაგებაშია _ „გვშიოდეს და გვწყუროდეს სიმართლისათვის“? ფასეულობების არარსებობა _ ეს არის ადამიანთა ცივილიზაციის ჩიხი! ეს არის ისტორიის დასასრულის ფილოსოფია. მე ბევრი ნაცნობი მყავს სწორედ ქრისტიანულ-კონსერვატიული ხასიათის ევროპელ ინტელექტუალებს, ტრადიციულ კათოლიკებს შორის, რომლებმაც არ მიიღეს ვატიკანის II კრების კაპიტულაცია საფრანგეთის რევოლუციის იდეური ბაგაჟის წინაშე. ისინი ისეთი იმედით უყურებენ რუსეთს, რომ მე უხერხულადაც კი ვგრძნობ თავს, ხომ შეიძლება ვერ გავამართლოთ?.. ამ წელს ჩვენი აღდგომა დაემთხვა, და მე ვულოცავდი ჩემს ნაცნობ ავსტრიულ ოჯახს. მათ მითხრეს, რომ XX საუკუნეში რუსეთის ქრისტიანული სული ჯაჭვებით შებოჭეს, ხოლო ლათინური ევროპის სულს _ საცდურები დაუდეს. და აღმოჩნდა, რომ ჯაჭვებმა უფრო ნაკლებად შეცვალეს ადამიანის სული რუსეთში, ვიდრე ცდუნებამ გარყვნა იგი ევროპაში. და ამიტომ ისინი ვარაუდობენ, რომ რუსეთს შეუძლია გადაარჩინოს მსოფლიო, ღმერთმანი, ასე ლაპარაკობენ! მაგრამ ჩვენ იშვიათად თუ დავინახავთ ასეთ ციტატებს ან მითითებებს ჩვენს პრესაში, ვერც ასეთი ადამიანების შესახებ წავიკითხავთ, ისინი რა თქმა უნდა, ბევრნი არ არიან, მაგრამ იმაზე გაცილებით უფრო მეტნი კი არიან, ვიდრე ჩვენ შეგვიძლია ვიფიქროთ.

_ პირიქით, ცდილობენ ჩვენ გვიჩვენონ, რომ ევროპაში არის მხოლოდ ურელიგიო კულტურა...
_ ის რაც ევროპაში ხდება, იწვევს ღრმა განგაშს. ჩვენი ლიბერტარიანელები სიცილს დაიწყებდნენ იმაზე, ვითომდა რუსეთი კვლავ ფიქრობს ვიღაც-ვიღაცეების გადარჩენისთვისო... საერთოდ ქრისტიანი დაფიქრდება ხოლმე კაცობრიობის საერთო მოძრაობის თაობაზე. და ის, რაც ხდება რუსეთში _ რაიმენაირი იზოლირებული მოვლენა არ არის. უბრალოდ ჩვენთან ყველაზე უფრო მკაფიოდ, მტკივნეულად, მყიფედ და დრამატულად ვლინდება ბიბლიური წინასწარმეტყველებებიც კაცობრიობის შესახებ, ცოდვაც, და პირიქით, სულიერი ამოშხეფვაც ცოდვის დასაძლევად მისწრაფებაში. რუსეთი არის მსოფლიოს მოძრაობის ფოკუსი, ამიტომ არ შეიძლება რუსეთის ამოგლეჯა ამ კონტექსტიდან. და დასავლეთშიც ბევრს ესმის, რომ იყო ორი გზა: დასავლეთის ქრისტიანობაში _ ცდუნება, აღმოსავლეთის _ მართლმადიდებლობაში _ დევნა. მათ ეს გზები გაიარეს სხვადასხვანაირად, დასასრული კი ერთი მოჩანს _ ისტორია ზნეობრივი მიზანგანზრახულობის გარეშე. საბოლოო ჯამში კი საერთო ლიბერტარიანულ პროექტს მივყავართ დაკნინებისა და დასასრულისკენ. მაგრამ დღეს დასავლეთმა თავად აიშენა საკუთარი მატერიალური სამოთხე დედამიწაზე, და განგაშითა და შეშფოთებით, ისევე როგორც ყოველთვის, უყურებს ჩვენი ტერიტორიის უზარმაზარობას, განსაცდელების გადატანის ჩვენეულ უნარს, განსაცდელების, რომლებიც, შესაძლოა, სხვა ხალხებს მოსჩვენებოდათ გადაულახავად, ყოფიერების საზრისის ჩვენს მიერ მუდმივად დამოუკიდებელ ძიებას...

_ დიახ, რისგან უნდათ ჩვენი არიდება. ამბობენ, ვითომ, დასავლეთმა ყოველივე უკვე იპოვნა, დროა მას მივყვეთ კვალშიო...
_ მე კი ყოველთვის მაკვირვებს: დასავლეთთან ერთად მაინც როგორ დაწვრილმანდა და შეიცვალა რუსეთის მედასავლეთეობაც. თუკი XIX საუკუნეში ჯოკონდას ღიმილით აღფრთოვანებულ რუს მედასავლეთეებს სწყუროდათ გოეთეს შეცნობა და რაციონალისტური ფილოსოფიის ბრწყინვალებით ქედს იხრიდნენ მომხიბვლელი ტრიადის „თავისუფლება, ერთობა, ძმობის“ წინაშე, ახლა იგივე XIX საუკუნის რუსეთის მედასავლეთე და ლიბერალი მისთვის საშინელი შეგრძნების განცდით ვერ იპოვნიდა ვერაფერს იქიდან, რაც მაშინ მას იზიდავდა, არამედ მხოლოდ მევახშის კვალს ყველგან და ყველაფერში. ალექსანდრე გერცენის „წარსული და ფიქრები“ (რუს. «Былое и думы») უკვე განმსჭვალულია გაოგნებითა და გაღიზიანებით იმის გამო, რომ დაინახა გამძღარი და უხამსი ბიურგერი ყველა მის იდეურ მასწავლებელში _ ევროპელ სოციალისტებში. დღეს კი ჩვენ შეგნებულად გვთავაზობენ, ჩვენ _ რუსეთს, რომელმაც გაუძლო კათოლიციზმის ძლიერ მოწოლას მისი უზარმაზარი კულტურული იმპულსით, გაუძლო მოღუშული გერმანული გენიის შემოტევას, ჩვენ გვთავაზობენ ახლა მოვახდინოთ კაპიტულირება პოპსური ამერიკის წინაშე! დიახ, ეს მძლავრი მატერიალური ცივილიზაციაა, ძალზედ ძლიერი, მაგრამ ეს არის ცივილიზაცია კულტურის როგორც სულის მიერ ნაშობის გარეშე.

მაგრამ რა აქცევს მათ ძლიერად? სხვათა შორის, ეს არის რელიგიურობა, გაცილებით უფრო მეტი, ვიდრე ევროპაშია და ამიტომ ისინი გარეთ სულაც არ არიან ლიბერალები და პლურალისტები, არამედ მგზნებარე პატრიოტები. მათ აქვთ „გამომსყიდველი ერის“ იდეა, აქვთ შეგნებაში თავიდანვე ჩადებული მესიანიზმი. და ეს ამართლებს მათ ექსპანსიასაც, აგრესიის დასაბუთების საგარეოპოლიტიკურ იდეოლოგიასაც _ რაღაც ასეთს: „ჩვენ გმართავთ თქვენ, რამდენადაც ეს თქვენსავე ინტერესებშია, ხოლო ის, ვისაც ეს არ ესმის _ არის ბოროტება, რომელიც ექვემდებარება განადგურებას, ვინაიდან ამერიკული სისტემა უმაღლესია სხვებთან მიმართებით“. აქვე უნდა ითქვას, რომ მათი კალვინისტური სწავლებისა და მისგან განვითარებული ისტორიული შეგნების მიხედვით, ასეთი უმაღლესი დანიშნულების დადასტურებას წარმოადგენს მიწიერი წარმატება და სიმდიდრე. რა შეიძლება უფრო მეტად ეწინააღმდეგებოდეს სახარებას, სადაც ნათქვამია იმის შესახებ, რომ ადამიანში მისი შობიდანვე ცადებულია ცოდვილობა და ამ ცოდვის დაძლევა და ფერისცვალება შესაძლებელია მხოლოდ ღმერთის დახმარებით, და ეს პროცესი _ დაუსრულებელია. ამიტომ ნებისმიერი, ვინც ყოფილა ამერიკაში, ხედავს ამ წინააღმდეგობებს, თუმცა იქაც ბევრია ისეთი ადამიანი, ვინც ცდილობს ქრისტიანულად ცხოვრებას.

_ ნატალია ალექსის ასულო, მოდით კიდევ ცოტა ვილაპარაკოთ რუსეთის შესახებ. როგორ უნდა იგებოდეს სახელმწიფოსა და ეკლესიის ურთიერთობები? უნდა იქნას თუ არა აღიარებული მართლმადიდებლობა სახელმწიფო რელიგიად? უნდა იქნას თუ არა მიღებული კანონი სახელმწიფო რელიგიების შესახებ?
_ ის, რომ მართლმადიდებლობა განსაკუთრებულად უნდა გამოარჩიოს სახელმწიფომ, მე ვთვლი სრულიად აუცილებელია, თუმცა მზად არა ვარ ჩამოვაყალიბო, თუ როგორ უნდა გამოიყურებოდეს ეს. საქმე იმაშია, რომ რუსეთში მართლმადიდებლობა თამაშობდა სახელმწიფოწარმომქმნელ როლს. და მაინც არავინ აიძულებდა რუსული პროექტის ორბიტაში ჩართულ ხალხებს მართლმადიდებლობაში გადმოსვლას, არავინ ერეოდა მათ საშინაო მოწყობაში, ისინი ლოცულობდნენ თავიანთი ღმერთების წინაშე, და, ამავე დროს წარმოადგენდნენ საზოგადოების ნაწილს. და, უნდა ითქვას, რომ ეს ხელს არ უშლიდა რელიგიათაშორის მშვიდობას, პირიქით. მოდით შვადაროთ XX საუკუნის ისტორიული გამოცდილება რუსეთის უწინდელ გამოცდილებასთან. როდესაც მაგალითად რომანულ-გერმანული კათოლიკური დასავლეთი პოლონელების სახით უწესობებს ჩადიოდა დიდი შინააშლილობით შეპყრობილ მოსკოვში, ცხენებზე ამხედრებული და იარაღით შედიოდნენ კრემლის ტაძრებში, ყაზანში ჯერ კიდევ ცოცხლები იყვნენ ის ადამიანები, რომელთაც ახსოვდათ ივანე მრისხანეს მიერ ყაზანის საკმაოდ ხისტი დამორჩილება. მაგრამ თათართა უხუცესები აგროვებდნენ თანხებსა და ხალხს და დასახმარებლად გაუგზავნეს ვის? _ მინინსა და პოჟარსკის! _ (პოლონელთაგან იმდროინდელი რუსეთის განმანთავისუფლებელნი _ ი. ხ.). ეს ფაქტია. ერთად ვებრძოდით ნაპოლეონს, და არასდროს არ ყოფილა არანაირი ურთიერთრბევა. არის სახელმწიფო რელიგიის _ მართლმადიდებლობისა _ და სხვა აღმსარებლობების თანაარსებობის კოლოსალური, ისტორიაში არნახული დადებითი და კონსტრუქციული გამოცდილება. რა თქმა უნდა, მთლიანად უცოდველი და იდეალური იგი არ შეიძლება იყოს. ხოლო XX საუკუნეში, როდესაც თავიდან ბოლშევიკები, ხოლო შემდეგ კი ლიბერტარიანელები აიძულებენ ფაქტიურად ყველა ხალხს უარი თქვან საკუთარ სულიერ მემკვიდრეობაზე აბსტრაქტული საზოგადოებრივი ფასეულობების გულისთვის, ჩვენ დავინახეთ კიდეც ძალზედ ბევრი დაგროვილი ეროვნებათაშორისი პრობლემა, ვინაიდან ხორცი და სისხლი თიშავს, სული კი _ აერთიანებს.

მაგრამ სინამდვილეში, ყველაფერმა, რაც მოხდა კომუნისტური სახელმწიფოს პერიოდში, ყველაზე უფრო მეტად დაარტყა მართლმადიდებლობას. და ამიტომ დღეს მართლმადიდებლობის სტატუსის აწევა, სახელმწიფოს მიერ მისი მხარდაჭერა, მატერიალურიც კი, იქნებოდა მხოლოდ ისტორიული სამართლიანობის აღდგენა. ეს იმიტომ, რომ მარქსისტული დოქტრინა თავს დაატყდა სწორედ ყოველივე იმას, რაც შადგენდა მართლმადიდებლური რუსული სულის საფუძველს, ყველა ზოგადსაგანმანათლებლო პროგრამიდან გულდასმით იღებდნენ ყველაფერს, რაც კი ატარებდა სამყაროს მოწყობაზე მართლმადიდებლური შეხედულების თუნდაც რაიმენაირ ანაბეჭდს. იმ დროს, როდესაც რუსეთის განაპირა ხალხებს აკადემიკოსები უქმნიდნენ დამწერლობასა და უნივერსიტეტებს, მაღლა სწევდნენ ეროვნულ ეპოსებს, 30-იან წლებამდე აკრძალული იყო მთელი რუსული კლასიკა, რომელიც მწვავედ აყენებდა ზნეობრივ დილემებს სწორედ მართლმადიდებლური გაგებით. ხოლო სასულიერო ცენტრები, ვთქვათ, მსოფლიო ისლამისა, იმყოფებოდა რუსეთის ფარგლებს გარეთ. და როდესაც ეს შესაძლებელი გახდა, მათ გულუხვად მომართეს თავიანთი მხარდაჭერა რუსეთის ტერიტორიაზე აღორძინებული ისლამისთვის. რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას კი სინამდვილეში ვერავინ დაეხმარება, თავად სახელმწიფოს გარდა. სწორედ იმავე დროს შემოიღეს ტრადიციული რელიგიების ცნება. მე გარკვეული ეჭვები მაქვს ზოგიერთ მათგანთან მიმართებით, რამდენად არიან ისინი ტრადიციული...

_ ბუდიზმი?
_ არა, მე სხვებზე ვლაპარაკობ, დაე ისინი... პრობლემა მათში კი არ არის, არამედ თავად ჩვენში, მაგრამ უდაოა, რომ მუსლიმანი ხალხები რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში მონაწილეობდნენ რუსეთის შექმნასა და ჩამოყალიბებაში _ იმ იმპერიისა, რომლის ნანგრევების აღდგენასაც ჩვენ ვცდილობთ. ისლამური ხალხები ავტოხტონური მოსახლეობაა და ისინი ჩვენი თანამოძმენი და თანამოქალაქენი არიან, ამიტომ, უპირობოდ, აქ სახელმწიფოს არ შეუძლია მათზე უარის თქმა. დარწმუნებული ვარ, რომ მართლმადიდებლებს არა მხოლოდ უნდა გვქონდეს უფლება, არამედ მოვალენიც ვართ ვსწავლობდეთ ჩვენს მართლმადიდებლურ კულტურას სკოლებში, და ასევე ჩვენს მუსლიმანებსაც აქვთ უფლება ისლამური კულტურის საფუძვლების შესწავლაზე. თუკი ისინი არ დაიწყებენ მის შესწავლას, მაშინ მათთან მოვლენ ვაჰაბიტები და ასწავლიან მათ ყურანის სრულიად სხვა ინტერპრეტაციას, და არა კანონიკურს. ჩვენ ვხედავთ, თუ სადამდე მივყავართ ამას.

ყოველივე ამის აკრძალვაზე მიმართული ყველანაირი ჭინთვები პირველ რიგში მიზნად ისახავს მართლმადიდებლობის დამცირებას. ვინაიდან მათ, რომლებიც დღეს ებრძვიან მართლმადიდებლური კულტურის საფუძვლებს, კარგად ესმით, რომ მართლმადიდებლობა წარმოადგენდა იმ სულიერ ღერძს, რომელმაც ჩამოაყალიბა რუსეთი, მისი კულტურულ-ისტორიული ტიპი, ის, რადაც იგი იქცა მსოფლიო ცივილიზაციაში. მათ სურთ ამის განადგურება, რამდენადაც მარქსიზმისგან მათ დაიტოვეს მთავარი იდეები, კერძოდ, მსოფლიოს მოძრაობა ერთიანი ცივილიზაციისკენ, უბრალოდ კომუნისტური ფორმაცია შეცვალეს ლიბერალურ-მედასავლეთურით. მაგრამ ხაზოვანი პროგრესის თავად იდეა ცვლილებების გარეშე დარჩა. ეს კი ნიშნავს, რომ რუსეთს უნდა წაართვან მისი მემკვიდრეობითი სულიერი საფუძვლები, რომლებითაც იგი კვლავ ააშენებს რაღაც მოულოდნელს, დააბლაგვებს რა იმ დანას, რომლითაც მისი ნაკუწებად დაჭრა უნდოდათ. ასე ხომ განსაზღვრული ზომით რუსულ ნიადაგზე მოუვიდა მარქსიზმს. ამიტომ მეტად მნიშვნელოვანია და აუცილებელი ჩვენში მართლმადიდებლური კულტურის საფუძვლების სწავლება.

საქმე იმაშია, რომ არ არსებობს კულტურა, რომელიც არ იქნება დაფუძნებული არანაირ რელიგიურ საფუძველზე. და ის, რაზედაც ვლაპარაკობდით საუბრის დასაწყისში, წარმოდგენათა ის განსხვავებები შემოქმედისა და ქმნილების შესახებ, ადამიანის ცხოვრების აზრის შესახებ, იმის შესახებაც, თუ როგორ შეიგრძნობს ადამიანი თავის მოვალეობას ღმერთისა და სხვა ადამიანების წინაშე, ყოველივე ეს მასში ჩაიდება რწმენით, და შემდეგ უკვე თაობიდან თაობაში გადაეცემა რელიგიასთან გაცნობიერებული ურთიერთობების გარეშე. აუცილებლად უნდა მოვითხოვდეთ ამ დისციპლინის სწავლებას, ხოლო ეკლესიის სახელმწიფოსგან გამოყოფის პრინციპი ნარჩუნდება მთლიანად. ეს რეალიზდება იმით, რომ მოცემული დისციპლინა არ შედის აუცილებელ სიაში საშუალო განათლებაზე ლიცენზიის მისაღებას. არის ბევრი დასავლური ქვეყანა, რომლებსაც ჩვემ ახლა ეტალონად წარმოგვიდგენენ, მაგრამ მათში ასწავლიან საღვთო სჯულსაც, თუკი მოწაფეთა 25%-ს სურს მისი შესწავლა, ამასთან მუნიციპალური ან სახელმწიფო სახსრების ხარჯზე. მაგრამ ამას თავს არ ახვევენ იმათ, ვისაც არ სურს. ჩვენც აქეთკენ უნდა ვესწრაფოდეთ. მე მგონია, რომ საკითხის სწორად დაყენებისას აქ კოლიზიები არ უნდა იყოს.

_ ვინ უნდა მოითხოვოს ეს? აქტიურად უბდა ესწრაფვოდნენ თუ არა მართლმადიდებლები თავიანთი მოთხოვნების შესრულებას, მათ შორის, სკოლაში მართლმადიდებლური კულტურის საფუძვლების სწავლების შემოღებასაც?
_ უპირობოდ. ამას უნდა ვესწრაფოდეთ. უნდა ვწერდეთ და ურთიერთობებს ვამყარებდეთ განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროსთან, და დეპუტატებიც აქ უნდა გავერთიანდეთ და დავაყენოთ ეს საკითხი. მართლმადიდებლური კულტურის საფუძვლების სწავლება აიარაღებს ადამიანს შინაგანი ინსტრუმენტით სხვადასხვანაირი მზაკვრული ცვლილებების გასარჩევად, იგი ხდება ნაკლებად დაქვემდებარებული პოლიტტექნოლოგების ზემოქმედებისადმი. ადამიანებს გააჩნიათ ერთგვარი შინაგანი ბარომეტრი, ისინი არჩევენ, თუ რა არის ცოდვა, სად არის ნამდვილი ფასეულობების ყალბით შეცვლა. ესაა ინსტრუმენტი სხვადასხვანაირი ცრუ სწავლებების ამოსაცნობად და გასარჩევად. სამყაროს მოწყობაზე მართლმადიდებლური შეხედულებების შესწავლა-ჩაწვდომისას განუზომლად ღრმავდება მსჯელობის ნებისმიერი თემისა და ნებისმიერი საგნის როგორც რეტროსპექტივა, ასევე პერსპექტივაც.

_ ახლა საერთოდ ცდილობენ სკოლის დაყვანას წმინდა „ობრაზოვანჩესტვო“-მდე..._ გამოყენებითი ადამიანი, ჰომო ეკონომიკუსი! მას სჭირდება მხოლოდ პრაქტიკული უნარ-ჩვევები ცხოვრების პირობებთან შესაგუებლად. ეს საშინელი ტენდენციაა. დღევანდელი ზოგადსაგანმანათლებლო პროგრამიდან კლასიკის ამოღებამ რევოლუციის შემდეგ საღვთო სჯულის აკრძალვის კვალდაკვალ, დაასრულა სულიერი გაღატაკება. კლასიკური ლიტერატურა ხომ დაფუძნებულია გმირის როგორც ხორცშესხმული მოვალეობის განცდაზე, მასში მწვავედ აყენებდნენ ზნეობრივ დილემებს. როდესაც ადამიანს აქვს კლასიკური ლიტერატურა, თუნდაც არ კითხულობდეს სახარებას, იგი უნებურად შუამავლობითი ფორმით მუდმივად შეხებაშია ზნეობრივ არჩევანსა და მასზე ქრისტიანულ პასუხთან. არც თუ შემთხვევით, ემიგრანტმა ფილოსოფოსმა გ. ფედოტოვმა, რომელიც მწვავედ ეხმიანებოდა საბჭოთა იდეოლოგიაში გაჩენილ ნიუანსებსა და ახალ აქცენტებს 30-იანი წლების შუახანებში, რუსული კლასიკის რეაბილიტაციის თაობაზე დაწერა: „რუსეთი გადარჩენილია! ახალი საბჭოთა თაობის მიერ წაკითხული პუშკინის რამდენიმე გვერდი ერთ ტონა გაზეთ „პრავდაზე“ უფრო მეტად ფასეულია“. საღვთო სჯულზე უარის თქმას რუსეთისთვის ჰქონდა კატასტროფული შედეგები, ვინაიდან უდაოდ უფრო მეტი უხეშობისა და ხასიათის აულაგმაობის, აგრეთვე ყოფითი კულტურის ჩამორჩენილობის დროს, რასაც არ შეიძლება არ ვამჩნევდეთ, თვით უბრალო ადამიანის მისწრაფებულობაც კი სხვა სამყაროსკენ და შიში ღვთისა გაპირუტყვებისგან აკავებდა რუს ადამიანს. დასავლეთში კი ამ როლს უფრო მეტად, უკვე რამდენიმე საუკუნეა, ასრულებს წესრიგი და ცივილიზებულობა. მაგრამ ახლა იქ სხვა სფეროებში ვლინდება მანკიერება.

ადამიანი ყველგან ცოდვილია, სხვადასხვანაირ ცდუნებებს აქვს დიდი ძალა, ამიტომ განათლება, რა თქმა უნდა, არ უნდა იყოს გამოყოფილი აღზრდისგან. როდესაც თქვენ კეთილისა და ბოროტის ორიენტირების არმქონე უზნეო ადამიანს აძლევთ ამ ცხოვრებაში შეგუება-მოწყობის მაქსიმალურ უნარ-ჩვევებს, სადაც ძლიერი ჭამს სუსტს, თქვენ მას უფრო მეტად საშიშს ხდით, განსაკუთრებით თეზისის „რაც აკრძალული არ არის _ ნებადართულია“ გმოყენებისას. და მალე კონსტიტუციაში საჭირო გახდება სიტყვების შეტანა იმის თაობაზე, რომ საკუთარი დედის მოკვლა არ შეიძლება. თუკი ეს არ არის კონსტიტუციაში, ეს ნიშნავს, რომ ყველაფერი შესაძლებელია? სადამდე მივიდა დასავლეთი: გერმანიაში კაციჭამიის, ამასთან სულაც არა გიჟის, გასამართლება შეუძლებელია, ვინაიდან კონსტიტუციაში არ არის მუხლი კაციჭამიაობის შესახებ! მე ვიტყვი: გროშია მაშინ ადამიანის მთელი უფლებების ფასი! რადგანაც ყოველივე ეს არაფერია იმასთან შედარებით, რაც შეხებაშია ჩვენი ყოფიერების ფუნდამენტურ საფუძველთან _ ვინ ვართ ჩვენ, მხეცები თუ ადამიანები? ამასთან შედარებით ის საკითხი, თუ როგორ ვაწყობთ ჩვენ ჩვენს ცხოვრებას, ჩვენს უსაფრთხოებას, სულაც მეორადი ხდება. ეს პირველადი გვეგონა მანამდე, სანამ შენარჩუნებული იყო ქრისტიანული განმარტება იმისა, თუ რა არის ადამიანი. ადამიანის სამეფოს მშენებლობაში ჩვენ მივედით იქამდე, რომ ყოველივეს მწვერვალად იქცა კეთილისა და ბოროტის საყოველთაო (მსოფლიო, სამყაროსეულ) ბრძოლაში კეთილმოწყობილი ართანამონაწილეობა (ართანაზიარობა).

_ დღეს მეტად მწვავედ დგას შინაგანი და საგარეო მუქარების პირისპირ სახელმწიფოს თვითშენარჩუნების პრობლემა, ხოლო როგორც ასეთი, სახელმწიფო იდეოლოგია ჩვენ დღეს არ გაგვაჩნია. როგორი უნდა იყოს იგი? უნდა ჩამოყალიბდეს თუ არა იგი მართლმადიდებლობის საფუძველზე? აქტიურად უნდა მონაწილეობდეს თუ არა ეკლესია ამ იდეოლოგიის ჩამოყალიბებაში?
_ ვალდებულია. ეკლესიამ არ შეიძლება ამას თავი აარიდოს, ვინაიდან მისი პირდაპირი დანიშნულებაა იყოს ჭეშმარიტების საყრდენი ბურჯი და მისი დადასტურება, რელიგიური სიწმინდის ხმა, რომელიც ზნეობრივ შეფასებას აძლევს ყოველივეს, რასაც ეჯახება (აწყდება) ადამიანი და საერთოდ კაცობრიობა. თუკი იგი ამას თავს აარიდებს _ იგი უკვე აღარ იქნება ეკლესია. უნდა დავშორდეთ ამ კლიშეებს: „დემოკრატია“, „ადამიანის უფლებები“... უფრო სწორად, უბრალოდ, კეისრისთვის მისაცემი გამოვყოთ ღმერთისთვის მისაცემისგან... მოდით, იმის თაობაზე, თუ რა არის მნიშვნელოვანი ადამიანისთვის, ვთქვათ სხვა სიტყვებით.

რუსეთში მომავალი იმათ ეკუთვნით, რომლებიც აუცილებლად დაიმკვიდრებენ ადამიანის პიროვნების თავისუფლებას, მაგრამ არ გამოყოფენ შინაგან თავისუფლებას გარეგანი თავისუფლებისგან, და არ ამოიღებენ მას კეთილისა და ბოროტის, ცოდვისა და სათნოების მარადიული დილემიდან. ეს არის კიდეც თავისუფლების ქრისტიანული განმარტება, რომელშიც აბსტრაქტული ინდივიდი, რომელმაც დაკარგა თანაზიარობა ოჯახთან, ერთან, იქცევა პიროვნებად. თავისუფლება ბოროტებისა და მისი წყაროსადმი ქრისტიანული ალღოს აღდგენით აღადგენს პირადი და კრებსითი პასუხისმგებლობის გრძნობას საკუთარი თავისა და თითოეული ადამიანისადმი, თავისი შეგინებული თანამემამულეებისა და ერთმორწმუნეებისადმი, რუსი ხალხისა და ღმერთში და დედამიწაზე მისი ცხოვრებისადმი.
გვეყო ყალბი მორცხვობით გვერდის ავლა იმ ფაქტისთვის, რომ რუსი ხალხი _ ეს არის რუსული სახელმწიფოებრიობის დამფუძნებელი და ღერძი. სხვა ხალხები, რომელთა უფლებებსაც თვითმყოფობაზე ჩვენ, მართლმადიდებლები, სწორედაც რომ მზად ვართ ვიცავდეთ ლიბერალბის წინაშე, შემოვიდნენ რუსული პროტექტორატის ქვეშ, ამასთან შემოვიდნენ გაცნობიერებულად (შეგნებულად) რუსულ მართლმადიდებლურ სამეფოში, და სულაც არა რაიმე აბსტრაქტულ ზოგადსაკაცობრიო სახელმწიფოში. ასეთი რეჟიმისგან ხალხები შიშით უკუიქცეოდნენ, როგორც ეშმაკეული გამოგონებისგან. და სანამ რუსების ღერძული როლი ეჭვის ქვეშ არავის დაუყენებია, სწორედ მაშინ ყვაოდნენ ამ ხეზე მდიდრული ფერებით ყველა ის ხალხები, რომლებმაც შეგნებულად დაუკავშირეს რუს ხალხს თავიანთი ბედი და შეინარჩუნეს მისდამი ერთგულება. და ეს არ ნიშნავს არანაირ ეროვნებათა შორის მტრობას, პირიქით! გადარჩება რუსი ხალხი, შეინარჩუნებს იგი თავის თავს, როგორც ისტორიისა და კულტურის მემკვიდრეობით სუბიექტს, სწორედ მაშინ აყვავდებიან კიდეც ამ ხეზე რუსული სახელმწიფოს დანარჩენი სხვა ხალხებიც.

_ ჩვენი მემარჯვენე ბატონები ძნელად თუ დათანხმდებიან ასეთ პროექტზე...
_ მოდით, ბოლოს და ბოლოს, მოვახდინოთ ახლანდელი ლიბერალების თეზისის სრული დამამცირებელი და ფილოსოფიურად ზუსტი განხილვა იმის შესახებ, რომ ისინი, ვითომდა არიან მემარჯვენეები, ხოლო მემარცხენეები კი არიან მარქსისტები. მემარჯვენეებისა და მემარცხენეების ცნება აღებულია მათეს სახარების 25-ე თავიდან, როდესაც საშინელ სამსჯავროზე უფალი გამოყოფს თხებს ცხვრებისგან _ თხებს დააყენებს მარცხენა მხარეს, ცხვრებს კი _ მარჯვენა მხარეს. „მაშინ ჰრქუას მეუფემან მარჯუენითა მათ მისთა: მოვედით, კურთხეულნო მამისა ჩემისანო! და დაიმკვიდრეთ განმზადებული თქუენთვის სასუფეველი, დასაბამითგან სოფლისათ. რამეთუ მშიოდა, და მეცით მე ჭამადი, მწყუროდა და მასუთ მე; უცხო ვიყავ და შემიწყნარეთ მე. შიშუელ ვიყავ, და შემმოსეთ მე; სნეულ ვიყავ, და მომხედეთ მე: საპყრობილესა ვიყავ, და მოჰხუედით ჩემდა. მაშინ მიუგონ მას მართალთა მათ და ჰრქუან: უფალო, ოდეს გიხილეთ შენ მშიერი, და გამოგზარდეთ? ანუ წყურიელი და გასუთ შენ? ოდეს გიხილეთ შენ უცხოდ, და შეგიწყნარეთ? ანუ შიშუელი და შეგმოსეთ შენ? ოდეს გიხილეთ შენ უძლური, ანუ საპყრობილესა, და მოვედით შენდა? და მიუგოს მეუფემან მან, და ჰრქუას მათ: ამინ გეტყვი თქვენ: რავდენი უყავთ ერთსა ამას მცირეთაგანსა ძმათა ჩემთასა, იგი მე მიყავთ“. (მათე, 25. 34-40).

ესე იგი მემარჯვენეებად სახარებაში დასახელებული არიან ისინი, ვინც ფეხზე და ტანზე ჩააცვა და აჭამა ახლობელს, ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ეს გაუკეთა უფალს. ამიტომ მემარჯვენეობა _ ეს არის სახელმწიფოს სოციალური როლი. იგი არაორაზროვნად გამომდინარეობს სახარებიდან როგორც ჭეშმარიტი, უმწიკვლო ხასიათის მოვლენა და მემარჯვენეა სწორედ სახარებისეული აზრით. ჩვენი ლიბერტარიანელები კი თავიანთ თავს უწოდებენ მემარჯვენეებს მხოლოდ წარმოების საშუალებებთან დამოკიდებლების კრიტერიუმის მიხედვით, ისევე როგორც ისტორიულ მატერიალიზმსა და მეცნიერულ კომუნიზმში! ასე რომ ჩუბაისის Versace-ს ფირმის პალტოს ქვეშიდან მოჩანს კარლ მარქსის სერთუკი!

დამოკიდებულება არა წარმოების საშუალებებთან, არამედ ფასეულობების იერარქიასთან განსაზღვრავს კუთვნილებას მემარცხენე _ ბოროტის, უპატიოსნოსადმი, ან მემარჯვენე _ მართლის, უმწიკვლოს, ჭეშმარიტისადმი. მებრძოლი ეგალიტარიზმი, სულიერ სფეროში რომელსაც აღიარებენ ჩვენი ლიბერტარიანელები, _ ისეთივე მემარცხენე მოვლენაა თავისი არსით, როგორც მარქსიზმი, რომელიც XX საუკუნის მიწურულს დავიდა ეგალიტარიზმის რედუქციაზე მხოლოდ და მხოლოდ მატერიალურ სფეროში.

რუსეთის მომავალი გადაიშლება მაშინ, როდესაც ჩვენ გავიგებთ, რომ ნამდვილი, ჭეშმარიტი, მართალი, _ ეს არის, უპირობოდ, თავისუფლება, მათ შორის თავისუფლება შემოქმედებაში, მეწარმეობის ეკონომიკურ საქმიანობაში იმის რელიგიური გაგების პირობებში, რომ ის არის მემარჯვენე, ვინც ფეხზე და ტანზე ჩააცვა და დააპურა მოყვასი, პური გაუტეხა დაჩაგრულს არა იძულებით, არამედ სულის ბრძანებით. ეროვნულ-კონსერვატორული იდეა, ერის სოლიდარობის იდეა გამომდინარეობს მემარჯვენეობის სახარებისეული განმარტებიდან. მე ვფიქრობ, რომ რუსეთის მომავლის შესახებ ლაპარაკი შესაძლებელი გახდება მაშინ, როდესაც ჩვენ არ შეგვრცხვება ვმსჯელობდეთ ისტორიულ ყოფიერებაზე ჩვენი ნების შესახებ, ერის სულის, სამშვინველისა და სხეულის _ სარწმუნოების, კულტურისა და თავისი სულისკვეთებით ეროვნული სახელმწიფოებრიობის სამერთობის აღდგენაზე. არ უნდა გვეშინოდეს ამ სიტყვების, ისინი არავის არ ემუქრება. პირიქით, XX საუკუნის ურელიგიო და უეროვნულო გამოცდილებამ მიგვიყვანა მანკიერების ვაკხანალიამდე, დეგრადირების გზაზე დამდგარ ერებს შორის სასტიკ კონფლიქტებამდე, რომლებიც უკვე ვეღარ ცნობდნენ ნამდვილ ფასეულობებს, და არ იცოდნენ, თუ რისთვის იბრძოდნენ, არამედ ეძიებდნენ მხოლოდ იმას, თუ ვის წინააღმდეგ იბრძოლებდნენ. არა! უზარმაზარი, მრავალწახნაგოვანი და მრავლის მნახველი რუსეთი არ შეიძლება იყოს დიადი იდეის, თავის თავში დაჯერებულობისა და თავისი ისტორიული ფასეულობების გარეშე. დიდ სახელმწიფოს უნდა ჰქონდეს დიადი იდეა.

_ როგორი იდეა გვჭირდება ჩვენ, ნატალია ალექსის ასულო?
_ რწმენა, იმედი, სიყვარული. ღვთის შეწევნითა და საერთო ეროვნული ზეძალისხმევით ბევრი რამაა შესაძლებელი. ყველაფერი შესაძლებელია! შევიძენთ რწმენას _ გვენება მარადიული სამშობლოს გაგებაც. შევიძენთ სამშობლოს _ გვეყოლება ნამდვილი ერი, რომელმაც მიიღო სული წმინდის ნიჭები, და ახორციელებს მათ საკუთარ განუმეორებელ შემოქმედებით ისტორიულ აქტში. შევიძენთ ერს _ გვექნება დერჟავაც!

ნატალია ნაროჩნიცკაიასესაუბრებოდა ანა გალპერინა
მასალის ორიგინალი გამოქვეყნდა საიტზე pravoslavie.ru 01/05/2004
შემდგომში განახლებულ იქნა საიტზე narochnitskaia.ru


თარგმნა და შენიშვნა დაურთო ირაკლი ხართიშვილმა
შ ე ნ ი შ ვ ნ ა:

(1) აქედანაა რუსული სიტყვა «самостоятельность», რისი ზუსტი შესატყვისი ქართულში არ გამოგვიმუშავებია, და მას ვთარგმნით „დამოუკიდებლობად“, რაც შეესაბამება რუსულ «независимость»-ს; ამ ორი რუსული სიტყვის შესაბამისი სიტყვები მოიპოვება გერმანულ ენაშიც, სათანადოდ: Selbständingkeit და Unabhängigkeit.

No comments:

Post a Comment