Tuesday, November 16, 2010

კულტურის რელიგიურ-ფილოსოფიური საფუძვლები

ლათინური დასავლეთი და მართლმადიდებელი აღმოსავლეთი: აპოსტასიის ორი გზა _ ერთი დრამატული შედეგი მესამე ათასწლეულის ზღურბლზე

(წერლი გამოქვეყნდა გაზეთ "ახალ 7 დღეში", 2006 წლის მარტის თვეში, სერიოზული კორექტორული ხარვეზებით)

კულტურა ოსვალდ შპენგლერის ინტერპრეტაციით არის ადამიანის სულის პროდუქტი და როგორც ფასეულობათა ნებისმიერ სისტემას, გააჩნია ფილოსოფიური საფუძველი და ასახავს ადამიანის განვითარების ისტორიის აზრისა და გზების და მასში საკუთარი ადგილის განსაზღვრულ ინტერპრეტაციას.

მაინც რა წარმოადგენს ევროპული კულტურის რელიგიურ-ფილოსოფიურ საფუძვლებს _ საერთოდ ქრისტიანული კულტურის ამ ამ რელიგიურად სანქცირებულ და ამიტომ აბსოლუტურ ეთიკურ პარამეტრებს? ეს აშკარად არის წარმოდგენა მიწიერი ცხოვრების როგორც მარადიული ცხოვრების წინ გამოცდისა და ღვთის სამეფოს შესახებ, კეთილისა და ბოროტის მკაფიო საზღვრების შესახებ, და ნების თავისუფლება _ სული წმიდის ნიჭები, აგრეთვე ადამიანთა ეთიკური თანასწორობის იდეა, რომელიც არ გვაძლევს უფლებას მოვექცეთ ნებისმიერ ადამიანს ისე, როგორც საშუალებას, ჩვენი მიზნების განხორციელებისთვის და მეფესა და მონას უქვემდებარებს ერთიან სასამართლოს ერთი და იგივე კრიტერიუმების საფუძველზე, რომლებიც განზოგადოებულად გადმოცემულია უფლის მცნებებსა და მთაზე მაცხოვრის ქადაგებაში, და ასევე განმარტებულია წმინდა მოციქულის პავლეს მიერ.

ამ ფუძემდებლურმა წარმოდგენებმა ადამიანის ცხოვრების აზრისა და მიზნების შესახებ დაბადეს კიდეც ქრისტიანული კულტურა, რომელმაც მსოფლიოს წარმოუდგინა უნიკალური მიღწევები ადამიანთა საქმიანობის ყველა სფეროში _ სახელმწიფო მშენებლობიდან კულტურასა და ტექნიკამდე. ამასთან ამ მიღწევებს განასხვავებს არა მხოლოდ მასშტაბების სიდიადე, არამედ ზნეობრივი პარადიგმის უნიკალური უნივერსალურობა, შთამბეჭდავი ეთიკური მთლიანობა.

უმაღლესი ხელისუფლების, როგორც ღმერთის მიერ ბოძებულისა და, შესაბამისად, მისი ღვთისადმი მსახურების ინტერპრეტაციამ დაბადა მანამდე უხილავი დამოკიდებულება მმართველის უფლებებისა და მოვალეობებისადმი, რომელიც იქცეოდა ეთიკური იდეალისა და მოვალეობის ხორცშესხმად, წარმართულის საპირისპიროდ _ quod licet jovi non licet bovi (რაც ნებადართულია იუპიტერისთვის, არ არის ნებადართული ხარისთვის).

ცოდვისა და დანაშაულის იგივეობის იდეა, რომელიც გამომდინარეობს ქრისტიანული მცნებების ყოვლისმომცველი ხასიათიდან, ხოლო ეს უკანასკნელნი კი შეადგენენ ქრისტიანის მთელი შეგნებული ცხოვრების ზნეობრივ პარადიგმასა და წამახალისებელ მოტივს, იქცა სამართლებრივი შეგნებისა და სამართლის ფილოსოფიის ეთიკურ საფუძვლად, რომელშიც იურიდიული კანონი (რუს. закон) მიჰყვებოდა რელიგიური კანონის (რუს. канон) ზნეობრივ შეფასებას.

სამეურნეო საქმიანობაში (სამეურნეო მმართველობაში) დომინირებული (სულ მცირე, ამოსავალი) პრინციპი ხდებოდა საკმარისობის, და არა მოგების ედთიკა. ამან განსაზღვრა ეკონომიკური საქმიანობის ზნეობრივად გამართლებული წამახალისებელი მოტივაციების წრე, რომელიც გამორიცხავდა მევახშეობას, დაგმობილს წმინდა წერილში.

ქრისტიანული სულისკვეთებთ განმსჭვალულმა მხატვრულმა შეგნებამ წარმოშვა ხელოვნებისა და ლიტერატურის, ფერწერისა და არქიტექტურის კანონები, აგრეთვე ყველაზე უფრო მკაფიო წარმოადგენა იმის შესახებ, რომ ხელოვნების ყველა სფეროში შესაძლოა იყოს სილამაზე და სიმახინჯე, ჰარმონია და კაკოფონია, კარგი და ცუდი გემოვნება. ყოველივე ეს აცხადებდა და ადასტურებდა იმას, რომ კეთილისა და ბოროტის კერიტერიუმები ადამიანური ბუნების მხატვრული და ინტელექტუალური გამოხატვის პარამეტრებში _ აბსოლუტური და არა ფარდობითი ცნებებია.

დიდი ევროპული კულტურა ამ ცნებების კრებსითი აზრით შობილი იყო ადამიანის თავისუფალი ნების გრანდიოზული გამოცდითა და მისი სულის ვნებებითა და ტანჯვით მუდმივ რყევებში კეთილისადმი მიყოლის შეგნებულ მოვალეობასა და ბოროტის გამოწვევებსა და ცდუნებებს შორის. ამ კულტურამ წარმოშვა გმირი როგორც ხორცშესხმული მოვალეობა. ადამიანის მგზნებარე და ბუნებრივმა სურვილმა გამოეხატა ეს ბრძოლა, რომელიც სრულად განმსჭვალავდა მისი სულიერი, ფიზიკური, ოჯახური, საზოგადოებრივი, ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი და სამეურნეო ცხოვრების მთელ მრავალფეროვნებას, წარმოშვა ჟანრებისა და ფორმების მანამდე უხილავი სიმრავლე.

სად არის აპოგეები, რაშია აღმასვლის წინაპირობები და შემოქმედებითი დაქვეითების მიზეზები „პროგრესის“ მსვლელობისა და სულ უფრო მეტი „თავისუფლების“ შეძენის პარალელურად? რა არის სინამდვილეში აღორძინება და განმანათლებლობა, რომლებთანაც მიღებულია აკავშირებდნენ ევროპული კულტურის აღმასვლას?

ჰუმანიზმის ეპოქამ, აღორძინებამ დაკარგა აზრის ესქატოლოგიურობა, ხოლო სამყაროს შეცნობისკენ მისწრაფება საბოლოოდ მატერიალურდება, რაც იყო კიდეც ყბადაღებული „პროგრესი“. განმანათლებლობის შემდეგ ფილოსოფიური ლიბერალიზმი უპირობო პრიორიტეტს ანიჭებდა თავისუფლების გარეგნულ ატრიბუტებს, პოზიტიურ სამართალს, და უგულვებელყოფდა შინაგანი თავისუფლების კრიტერიუმებს, რითაც იგი გარდაუვალად კარგავდა წახალისებას სულიერისკენ, იდეალურისკენ. მაგრამ სულიერისკენ, იდეალურისკენ მისწრაფება მაშინ ჯერ კიდევ ახასიათებდა ჰუმანიზმის ხეს, რომელზედაც ნაყოფის სახით ამოიზარდა კიდეც ლიბერალიზმი. საქმე იმაშია, რომ ჰუმანიზმი იყო მაინც ქრისტიანული სულის მიერ ნაშობი, იდეალურის მისეული პრიმატით (აქედანაა ევროპული კულტურის ჰეროიზმიც), რომელიც შეგულიანებული იყო პრომეთეული ამპარტავნებით. პიროვნების კატეგორიის რელიგიური შინაარსიდან უკანდახევა გარდაუვალად უკუაგდებდა მის მომხრეებს ადამიანის, მისი უფლებებისა და თავისუფლების ქრისტიანულამდელ, თვით არისტოტელემდელ და პლატონამდელ განმარტებამდე. უკვე პლატონიდან და ადამიანის მისეული, თავისი დროისთვის უბადლო განმარტებიდან, როგორც ცხოველურისა და ღვთაებრივის ნარევიდან, თავისუფლებას გააჩნდა უწინარეს ყოვლისა ადამიანის ამაღლების აზრი მის „ვარსკვლავურ სამშობლოში“, „ღვთის ქალაქის“ (ნეტარი ავგუსტინე) ასაშენებლად. მაგრამ შინაგანი თავისუფლებისადმი გულგრილი ლიბერალიზმი სულ უფრო მკაფიოდ ავლენდა რევოლიციისა და მევახშის მიერ ნაშობი მესამე ფენისეული ლიბერტარიანობის ნიშნებს, რომელიც იქცევა კიდეც „სანამყენედ“ და გენეტიკურად იმარჯვებს ჰიბრიდში, ვინაიდან საძირეს ხვედრია _ ჩაჭრილ იქნას ფესვებამდე...

ადამიანი თანდათანობით იცარიელებდა თავის სულს და ამავდროულად აღმერთებდა თავის მიწიერ ბუნებას, მან დაამახინჯა ღვთის მსგავსების იდეა ღმერთთან თანატოლობის იდეაში და ლოგიკურად მიდიოდა ადამიანის მოყვარეობის იდეისკენ (აქ ავტორი გულისხმობს არა კაცთმოყვარების იდეას, არამედ, ადამიანის მიერ ღმერთზე უფრო მეტად თავისი ადამიანური ბუნების შეყვარებისა _ ი. ხ.). აღორძინების საყვარელი სახეა ადამიანი-ტიტანი, პრომეთეოსი, რომელიც ღვთისგან მოითხოვს მისცეს მას მისი (ადამიანის!) დედამიწა („Muss mir meine Erde doch lassen steh’n!“ _ „ჩემი დედამიწა კი მე დამიტოვე!“ _ გოეთე). ახლა ადამიანი _ დედამიწის მბრძანებელი აცხადებს თავის უფლებას საქმეებით აღასრულებდეს თავის ნებას და მოაწყობდეს მას „თავისი ხატებისა და მსგავსების მიხედვით“. ამ დროს ადამიანის გარდაუვალი თავმოყრა მიწიერ მოთხოვნილებებზე იწვევს საბოლოო ჯამში სულისა და უმაღლესი ფასეულობების _ რელიგიურის, ეროვნულის _ „აღორძინებას“ საიენტისტურ სკეფსისში გადაგვარებისთვის („საიენტისტური“ ინგლისური სიტყვიდან science _ მეცნიერება _ ი. ხ.), ზნეობრივი „პასუხისმგებლობის დაკარგვას ქვეყნის ბედისთვის“ (თ. მ. დოსტოევსკი). გაუცხოება იქცევა დასავლეთევროპული პოზიტივისტური ფილოსოფიის თემად. მის შესახებ ფიქრობდნენ მატერიალისტები ჩვენს საუკუნეში კ. მარქსიდან გ. მარკუზემდე.

მარქსისტულმა ფილოსოფიამ კვლევის ფენომენში ვერ დაინახა ადამიანის მისი ღვთაებრივი ბუნების მეტაფიზიკური ფესვებისგან გაუცხოების შედეგი. მაგრამ სწორედ გაუცხოება იქცევა თანდათანობით უწინ გმირული ევროპული კულტურის ფილოსოფიურ პარადიგმად.

XX საუკუნის შუახანებისთვის ლიბერალიზმმა თავის უკიდურეს თეორიებში საბოლოოდ წაშალა ზღვარი კეთილსა და ბოროტს შორის, ამაღლებდა რა ინდივიდს ამ კატეგორიებზე უფრო ზემოთ და ამტკიცებდა რა „ადამიანის შეხედულებებისა და მიდრეკილებების აბსოლუტურ სუვერენიტეტს მის ცხოველმოქმედებაში, როგორი სპეციფიურიც არ უნდა ყოფილიყო იგი (ეს ცხოველმოქმედება)“... ეს აშკარად უკანდახევაა ახალი აღთქმის ფუძემდებლური საწყისიდან ადამიანის ბუნებრივი ცოდვიანობის შესახებ, რომელიც მხოლოდ ზნეობრივი ასკეზით შეიძლება გარდაისახოს ძველი ადამიდან ახალ ადამად _ „ნეტარ იყვნენ გლახაკნი სულითა, რამეთუ მათი არს სასუფეველი ცათა“ (მათე, 5. 3).

როდესაც თანდათანობით დაიკარგა კეთილისა და ბოროტის, სილამაზისა და სიმახინჯის აბსოლუტური კრიტერიუმები, ე. ი. მშვენიერების კანონები _ სილამაზე, ჰარმონია, ნორმა გამოაცხადეს მოსაწყენად და უხამსობად, ხოლო დამახინჯების, ნორმალურიდან გადახრის მიჩნევა დაიწყეს განვითარებად მარტივიდან რთულისკენ... ქვეყნად ქრება „არაკეთილშობილური საქციელის“ ცნება, რომელიც არღვევს რელიგიურ, ზნეობრივ კანონს (მითითება საქციელის დამოკიდებულებაზე კეთილთან და ბოროტთან), ტოვებს რა ადგილს „არაკორექტული საქციელის“ ცნებისთვის, რომელიც არღვევს იურიდიულ კანონს (ქცევის განსაზღვრულ წესებს). საკუთარ ხორცსა და ამპარტავნებას მთლიანად დამონებული „თავისუფალი ინდივიდი“ აღიარებს ნიჰილიზმს ყველა ტრადიციული ფასეულობის მიმართ, შინაგან ნარცისიზმს სულისთვის და ჰედონიზმს სხეულისთვის.

XX ასწლეულის დასაწყისისთვის მართლმადიდებლური რუსეთი არ წარმოადგენდა იმ დასავლეთევროპული ცივილიზაციის ნაწილს, რომელიც ამოიზარდა დეკარტის რაციონალისტური ფილოსოფიიდან, საფრანგეთის რევოლუციის იდეური ბაგაჟიდან და შრომისა და სიმდიდრისადმი მოტივაციის პროტესტანტული ეთიკიდან. ვალტერ შუბარტმა (რუს. Европа и душа Востока, М., 1998), რომანულ-გერმანულ და რუსულ ტიპებს შორის შეგნების განსხვავების გაანალიზებისას, მიაგნო მეტად საინტერესო ანალოგიას: დასავლური პრომეთეული ინდივიდი და რუსული იოანესეული ადამიანი... ამ ორივე ტიპმა განიცადა ცდუნება სხვადასხვა გზით, მაგრამ მიწიერი სამოთხის ერთი და იგივე იდეით.

თვით XVIII საუკუნეშიც კი მართლმადიდებელი რუსეთი ჯერ კიდევ უარყოფდა მევახშეობას და ცხოვრობდა „სიმართლის მიხედვით“ და არა სამართლისა, ხოლო სამართალი ჯერ კიდევ მიჰყვებოდა რელიგიურ კანონს (რჯულს), რადგანაც ცოდვა გაიგივებული იყო დანაშაულთან. იმ დროს, როდესაც თავისუფლების დასავლეთევროპული ინტერპრეტაცია სულ უფრო მეტად დაიყვანებოდა საკითხზე _ თავისუფლება რისგან?, მართლმადიდებელი რუსეთი აგრძელებდა შინაგანი თავისუფლების დაფასებას, რომლის თავად განსაზღვრებაც განუყოფელია კითხვისგან _ თავისუფლება რისთვის? იყო თუ არა ეს წმინდა რუსეთის განხორციელება? ეს იდეალი იყო განუხორციელებელი _ ვერც დასავლელმა და ვერც რუსმა მართლმადიდებელმა ქრისტიანმა ვერ შეძლეს დაეტიათ უფლის (მისი სიტყვის) მთელი სისრულე. დასავლეთიცა და აღმოსავლეთიც მიდიოდნენ აპოსტასიის (ღმერთისგან დაშორების) გზით. მაინც რა იყო განსაკუთრებული თითოეულ ამ გზაზე?

მართლმადიდებლობასა და რუსულ მსოფლაღქმაში ყველაზე უფრო ძლიერად იყო გამოხატული ქრისტიანობის ესქატოლოგიური მხარე. რუსული საზოგადოების ყველა ფენაში მსოფლმხედველობისა და შეგნების კეთილსინდისიერი მკვლევარის სტივენ გრეჰამის აზრით, დასავლეთი და რუსეთი არიან სახარებისეული მართა და მარიამი, დავუმატებთ, სამწუხაროდ გაყოფილები. მისი აზრით, რუსული ქრისტიანობა თვით XX საუკუნის ზღურბლზედაც კი თავმოყრილია ღვთის სამეფოსა და მასში აბსოლუტური სრულყოფილების ძიებაზე. განსაკუთრებით ეს ეხებოდა უბრალო ხალხს, რომელიც ჩვენს მოკვდავ ცხოვრებას თვლიდა არა ჭეშმარიტ ცხოვრებად, და მატერიალურ ძალას არა ჭეშმარიტ ძალად.

ნ. ბერდიაევი რუსეთის შესახებ თავის მსჯელობებში ხშირად ხაზს უსვამდა, რომ „რუსული იდეა“ არ არის აყვავებული კულტურისა და ძლიერი (ძალმოსილი) სახელმწიფოს იდეა, რუსული იდეა არის ღვთის სამეფოს ესქატოლოგიური იდეა“. და ბოლოს, წმინდა სერაფიმე საროველის დიადმა სიტყვებმა მოტოვილოვთან საუბარში ბრწყინვალედ გამოხატა იდეალი _ სული წმიდის მოხვეჭა საკუთარ თავში. ეს მარიამის გზაა.

ევროპას თავის გზაზე ჰქონდა თავისი ცოდვები, რუსეთს თავის გზაზე _ თავისი. დასავლელმა ადამიანმა თავისი ეჭვი მიმართა სკეფსისსა და ნიჰილიზმში ღმერთთან და ღვთაებრივთან მიმართებით. რუსმა და საერთოდ მართლმადიდებელმა ადამიანმა, გატაცებით სწამდა რა ღმერთი, ასევე შობა ეჭვი და სკეფსისი, ნიჰილიზმიც კი. მაგრამ ეს არის ნიჰილიზმი ყოველივეს მიმართ, რასაც აკეთებს ადამიანი ამ დედამიწაზე. „ჩვენ რუსები აპოკალიპტიკოსები ან ნიჰილისტები ვართ“ _ წერდა სწორედ ამ აზრით ნ. ბერდიაევი თავის „რუსულ იდეაში“. სამწუხაროდ ასეთი სკეფსისი ნაშობია ასევე ამპარტავნებისგან, რომელსაც არ შეუძლია შეურიგდეს საკუთარ არასრულყოფილებას და კარგავს მოღვაწეობის სტიმულს არასრულყოფილისა და განწირულის სფეროში. რუსი ადამიანის „დაჯერებულობა მომავალ განღმრთობაში უნაყოფოს ხდის აწმყოს“ ნებისმიერ საქმიანობასთან მიმართებით, როგორც ეს ზუსტად შენიშნა ლ. პ. კარსავინმა.

შენიშნეს, რომ თვით ათეიზმის საწყისებიც კი დასავლეთევროპელთან და რუსთან სხვადასხვაგვარია: ევროპელი ათეისტი ხდება ეგოიზმისა და გულის გაქვავებულობის გამო. საკუთარ თვითდაჯერებულობაში იგი ვერ ითმენს (ვერ იწყნარებს) ვერანაირ ღმერთებს. რუსი ათეისტი ხდება ამის საპირისპირო წამახალისებელი მოტივებისგან: მიწიერი არსებისადმი თანაგრძნობის გამო. თავის სამყაროსეულ გრძნობაში იგი მიმართავს მზერას შორს საკუთარი „მე“-ს ფარგლებს გარეთ. მას მეტად აღარ სურს მის გარშემო არსებული ტანჯვის შეთავსება ღვთის სიკეთესთან... იგი, ივანე კარამაზოვის მსგავსად, კარგავს ღმერთის წრმენას უდანაშაულოდ ტანჯული ბავშვის ცრემლების გამო... ტანჯვაში მყოფი არსებებისადმი თანაგრძნობის გამო რუსი ხდება ღვთის მოძულე.

ამიტომ რუსი უღმერთოებისთვის არაფერია იმაზე უფრო საძულველი, ვიდრე მონოზვნობა და თეოდიოცეა _ მოწყალე ღმერთის გამართლება და თაყვანისცემა. ეს გვიხსნის იმას, თუ რატომ მიიღეს მებრძოლურად ანტიქრისტიანული მარქსიზმი ასე მგზნებარედ რუსეთში და განავითარეს კიდეც რუსულ ნიადაგზე თითქმის როგორც ფსევდომორფოზა რელიგიისა.

რევოლუცია იყო ნაშობი დასავლური აზროვნების მიერ. თავად რევოლუციის, ყველა საყრდენის მომენტალურად ძალადობრივად გადატრიალების იდეა შესაძლოა დაბადებულიყო მხოლოდ ქრისტიანულ სამყაროში აპოსტასიის _ ქრისტესგან დაშორების გზაზე, და არა ბუდიზმში დაუსრულებელი წრებრუნვის შესახებ პანთეისტური წარმოდგენების სამყაროში. ესაა ურჩხული, ნაშობი გონების ძილის მიერ (გოია) _ ნაშობი ადამიანის გონების მიერ, რომელმაც დაკარგა კავშირი ღმერთთან და თავისი ამპარტავნების ძალით ვერ ითმენს (ვერ იწყნარებს) საკუთარ და საყოველთაო არასრულყოფილებას _ ეს მხოლოდ სხვა ტიპია ნიჰილიზმისა. რაც უფრო ძლიერია აპოკალიფსური რწმენა ყველა ცოდვის მომენტალურ განადგურებაში _ მით უფრო დამანგრეველია უმაღლესი მსაჯულისა და საკუთარი ადამიანური კრიტერიუმების მიხედვით ახალი ეპოქის (ერის, საუკუნის) შემოქმედის თვითგამოცხადებულ როლში... იმ დროისთვის, როდესაც მარქსიზმმა რევოლუციის იდეა მიიყვანა მეცნიერების დონემდე, ევროპას უკვე ძალზედ დაეუფლა სკეფსისი, იგი უკვე ნელთბილი იყო და არ გააჩნდა რევოლუციის უნარი, რომელიც ძალზედ ძვირი ღირდა. რევოლუცია აიტაცა რუსეთმა.

როგორი პარადოქსულიც არ უნდა იყოს, ეთიკის კრიტერიუმები გამოაცხადეს ფარდობითად და საზოგადოების განვითარების სტადიის, „წარმოების ხერხის“ შესაბამისად, მიზანი კი _ საშუალების გამამართლებლად. ტოლობა დედამიწაზე პრაქტიკაში შემობრუნდა ეთიკურ უტოლობად „ანტიისტორიული“ კლასებისა და ინდივიდებისთვის, რომლებიც იქცნენ საშუალებად. ტრადიციის გამოწვევა იყო ყოვლისმომცველი და ტრადიციული კულტურა იქცა პირველ სამიზნედ.

დასავლური ინტელიგენცია, ათეისტური და მატერიალისტური, სავსებით თანაუგრძნობდა მარქსიზმის ფილოსოფიურ საფუძვლებს. იგი მიესალმა დიდ ოქტომბერს, მაგრამ მას არ მოეწონა სსრკ 1945 წლის სულისკვეთებით, რომელმაც ნაწილობრივ ააღორძინა ისტორიული ტრადიციული ფასეულობები. ინტელიგენტებს გული აუცრუვდათ სსრკ-ზე, რომელმაც დაკარგა „მემარცხენეობის“ საჭირო ხარისხი, მაგრამ არ აცრუებიათ გული ღვთის მიერ ბოძებული სამყაროსა და იერარქიის დამხობის იდეაზე, ე. ი. რევოლუციის იდეაზე. მემარცხენეობის სული დახეტიალობდა დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ და პირიქით, თანაც იცვლიდა თავის ინსტრუმენტებს მათში საჭიროების დაკარგვის და მიხედვით.

იმედგაცრუებული „მგზნებარე მემარცხენეები“ (რეჟი დემბრე, ე. ჩე გევარა, პოლ პოტი, რომელმაც დაამთავრა სორბონა) „დეკადენტური“ სამყაროდან მიდიან ჯუნგლებში ახალი უკომპრომისო რევოლუციების მოსამზადებლად, რადგანაც დიდი ოქტომბრის რევოლუცია გადაგვარდა და ნ. ს. ხრუშჩოვის პირით გამოაცხადა ბიურგერული იდეალები: „დავეწიოთ და გავუსწროთ ამერიკას“. იმედგაცრუებული მემარცხენე „სკეფტიკოსები“ ახდენენ მთელი დასავლური სამყაროსთვის დამახასიათებელი ნიჰილიზმის ამოშხეფვის დემონსტრირებას _ უაღრესად მემარცხენე ხასიათის მოვლენისა ტერმინ მემარცხენის სახარებისეული გაგებით _ საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, კულტურასა და ხელოვნებაში.

60-იანი წლების სტუდენტური ამბოხი წარმოადგენდა ირაციონალურად ასოციალურ ანტიეტატიზმს; მუსიკა, ლიტერატურა და „აბსურდის“ თეატრი წარმოადგენდა წინარევოლუციური რუსული ავანგარდის ლოგიკურ „ზოგადსაკაცობრიო“ ნაშიერს, ვ. მეიერხოლდისა და მისი „წარსულის ესთეტიკური დახვრეტითა“ და ბ. ბრეხტის „ეპიკური თეატრით“. ჰიპების მოვლენა _ ეს არის ღვთის მიერ ბოძებული სამყაროსა და ყოფიერებისგან ტოტალური (საყოველთაო) გაუცხოების პასიური რევოლუცია, ყველა ფასეულობის დემონსტრაციული უგულვებელყოფა და მათი უარყოფა _ კეთილსა და ბოროტს შორის საზღვრის წაშლა, რითაც აიხსნება შემდგომში დასავლეთში ნეობუდიზმის, ინდუიზმის პოპულარობა. და ბოლოს, „ახალი მემარცხენეები“ და „ახალი მემარჯვენეები“ _ განა ეს არ არის პლანეტარულ უტოპიებზე ერთი და იმავე სევდის ფორმები, მემარცხენეებზეცა და „მემარჯვენეებზეც“ _ „კონსერვატულებზე“, მაგრამ აუცილებლად რევოლუციებზე. თვით დასავლეთში ქრისტიანული ტრადიციის ციტადელში _ კათოლიკურ მეცნიერებაში შეიჭრა აშკარად მემარცხენე ხასიათის „განთავისუფლების თეოლოგია“ (ლათინურ-ამერიკელი ეპისკოპოსების IV კონგრესის დოკუმენტები _ CELAM), რომელიც ნათლად აისახა პედრო ნუნიესის ნაწარმოებში „ღარიბი, ისტორიის მამოძრავებელი ძალა“ (P. Nunez’s „El Pobre, protagonista de una historia“).

დღეს კი პოსტკომუნისტური რუსეთიცა და ევროპული სულის ნარჩენიც _ განიცდიან გაძლიერებულ ზეწოლას „ატლანტიკური“ კოსმოპოლიტური ლიბერალური პროექტის „ზოგადსაკაცობრიო ფასეულობების საფუძველზე ერთიანი მსოფლიოს“ მხრიდან. რა მოხდა?

ამერიკული იდეოლოგიის იმ მიმართულების დამახასიათებელ ფილოსოფიურ საფუძველს, რომელმაც წარმოშვა „ატლანტიზმის“ პოლიტიკური დოქტრინა და „ერთიანი მსოფლიოს“ იდეა, _ დედამიწაზე ადამიანის სამეფოს მეორე უნივერსალური ვერსია (კომუნიზმის შემდეგ) _ წარმოადგენს მესიანიზმი, რომელიც ემყარება ძველი აღთქმით შთაგონებული პურიტანების პროვიდენციალიზმს (ამის შესახებ არაერთხელ წერდა ანგლოსაქსონური ისტორიული აზრის პატრიარქი არნოლდ ტოინბი). მაქს ვებერი კი მიუთითებდა პურიტანიზმის ფილოსოფიის ერთერთ ცენტრალურ ნიშანთაგანზე _ თავისი მესიანური დანიშნულების მეთოდურად რაციონალიზებულ განხორციელებაზე, და ამტკიცებდა, რომ ნამდვილი კალვინისტი გაცილებით უფრო მეტად არის დარწმუნებული თავის ღვთივრჩეულობაში, ვიდრე მართლმორწმუნე და ღვთისმოშიში ძველი აღთქმის დროიმდელი იუდეველი. ამას უნდა დავეთანხმოთ: არა მრავალტანჯული იობი მისი დიდებულად მორჩილი სიტყვებით „ამისთვის განვიქარვე თავი ჩემი და დავაგდე. შემირაცხიეს თავი ჩემი მიწად და ნაცრად“ (იობი, 42. 5) შთააგონებდა იანკიზმს!

კალვინიზმს განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს პროტესტანტიზმში. თუკი ლუთერანობა _ აპოსტასიური მოვლენაა თავად ქრისტიანობაში, მისი რაციონალიზაცია, კალვინიზმს აკავშირებენ ალბიგოურ ერესებთან, მანიქეველობასთან, მისი ფესვები მიდის კეთილისა და ბოროტის ბრძოლის ისტორიის სიღრმეში. თავად იდეა იმის შესახებ, რომ ჯერ კიდევ სამყაროს შექმნამდე ადამიანები იყოფიან გადარჩენისთვის გამიზნულებად და არგამიზნულებად, წარმოადგენს სამყაროს ქრისტიანული აღქმის _ როგორც ყოველთა ერთობისა სამების მიერ _ სრულიად საწინააღმდეგოს. მსოფლიოს დუალისტური დაყოფა შეურევნელ დადებითად და უარყოფითად, თეთრად და შავად, სადაც ბოროტებას ასევე მიიჩნევენ არსების მქონედ და, შესაბამისად შემოქმედების უნარის მქონედაც, რაც დამახასიათებელია მანიქეველობისთვის, ბადებს ადამიანებისთვის უარის თქმასაც ეთიკურ თანასწორობაზე, მათ დაყოფას არასაჭიროებად და მათად, ვისაც გააჩნია ფასეულობა, ხოლო ამ უკანასკნელთათვის სხვები შესაძლოა იქცნენ საშუალებად. ანგლოსაქსონური კალვინიზმისთვის უპირობოდ დამახასიათებელია სხვა ერების უგულვებელყოფა და მათდამი შეუბრალებელი დამოკიდებულება (ინდიელების ამოწყვეტა, ორი მილიონი ირლანდიელის შიმშილით სიკვდილი ქერისტიანულ ისტორიაში გაუგონარი მიწის ექსპროპრიაციისა და ძირეული მოსახლეობის განდევნის შედეგად). ანგლოსაქსონური რასის ცივილიზატორული როლის მოტივი უზარმაზარ როლს თამაშობდა ბრიტანულ კოლონიურ იდეოლოგიაში, რის ნათელ დემონსტრირებასაც ახდენს რ. კიპლინგი არისტოკრატიული სინატიფით გაფორმებულ მისეულ „თეთრი ადამიანის მოვალეობის“ ფილოსოფიაში.

მაგრამ მკაფიოდ და ყოველგვარი კულტურტრეგერობის გარეშე უპირატესობის იდეა, კალვინისტური თვითდაჯერებულობა ღვთის იარაღის მასზე დაკისრებულ როლში გამოხატულია ბრიტანელი იდეოლოგის სესილ როდსის მიერ: „მე ვთვლი, რომ ჩვენ ვართ პირველი რასა დედამიწაზე და რაც უფრო ფართოდ დვსახლდებით ჩვენ მსოფლიოში, მით უფრო უკეთესი იქნება ეს კაცობრიობისთვის. თუკი არის ღმერთი, მაშინ მე ვფიქრობ, რომ მას მხოლოდ ახარებს ის, რომ მე ვცდილობ აფრიკის რუკის რაც შესაძლებელია მეტი ნაწილის შეღებვას ბრიტანეთის იმპერიის ფერად“. არც თუ ბევრი უფიქრდება იმას, რომ სამხრეთ აფრიკის თეთრკანიანი აფრიკანერები, რომლებმაც შექმნეს აპარტეიდის რეჟიმი, არიან კალვინისტები _ ჰოლანდიელი და ფრანგი ჰუგენოტები და ინგლისელი პურიტანები. პურიტანები ამერიკაში არ იყვნენ დაკავებული ადგილობრივი მოსახლეობისთვის ქრისტეს სიტყვის ქადაგებით, ვინაიდან მათ აბორიგენი ინდიელები არ მიაჩნდათ გადარჩენისთვის (ცხონებისთვის) განკუთვნილებად. პურიტანებმა ისინი შეუბრალებლად აღგავეს პირისაგან მიწისა.

პურიტანები ოცნებობდნენ მეურნეობის ტრადიციული ტიპის დანგრევაზე, რისი ხელშეშლის გარეშე განხორციელების შესაძლებლობაც ჰქონდათ მხოლოდ ამერიკაში. იგი უნდა ქცეულიყო აღთქმულ მიწად პურიტანებისთვის, რომლებიც ვარაუდობდნენ, რომ მათი რჩეულობა ვლინდება იმაში, რომ ისინი ხდებიან ღმერთის იარაღი, და მით უფრო სწორია მათი რჩეულობა, რაც უფრო ეფექტურად მოქმედებენ ისინი ამქვეყნიური აქტიურობის სფეროში. განა ეს იდეები ახლოს არაა იმათთან, ვინც უარყო მაცხოვარი? რატომ არ უნდა იქცნენ ისინი „პროზელიტებად“ პურიტანებს შორის, რომლებიც არ ეძიებენ ღმერთის სამეფოს, რომელშიც არ იქნება არც ელინი, არც იუდეველი, და არ ისწრაფვიან სული წმიდის მოხვეჭისკენ, არამედ შეგნებულად აშენებენ ადამიანის სამეფოს, რომელშიც უკვე პროზელიტებს ეძლევათ ტახტის აღმართვის შანსი თავისთვის? მაინც რატომ არ უნდა ისარგებლონ „ღვთივრჩეულებმა“, რომლებიც თავიანთ თავს სახავენ თითქმის ღმერთის მატერიალურ ნაწილაკად, იმ „რჩეულების“ შრომის ნაყოფებით, რომლებიც თავიანთ თავს მიიჩნევენ ღვთის „იარაღად“?

ვებერი ასევე ამტკიცებს, რომ პურიტანიზმი იქცა დასავლური ეკონომიკისა და საზოგადოების მამოძრავებელ ძალად. თუ ეს ასეა, მაშინ აქედან გამომდინარეობს დასკვნა ევროპის ანგლოსაქსონური ეგიდის ქვეშ გადასვლის ისტორიული გარდაუვალობის შესახებ, ისევე როგორც ძველი სამყაროს პოლიტიკური და კულტურული კაპიტულაციის შესახებაც. ყოველივე ეს მოხდა კიდეც XX საუკუნის მიწურულს. ევროპა, XVIII საუკუნიდან დაწყებული თანდათანობით, ხოლო XIX საუკუნის შუახანებიდან საბოლოოდ ნებდებოდა ლიბერალურ იდეებს. მაგრამ პარადოქსი იმაში მდგომარეობს, რომ რეფორმაციისა და რევოლუციების, ლიბერალური ფილოსოფიისა და პროტესტანტული ეთიკის სამშობლო ვერ შეიძლება ყოფილიყო წამყვანი იმ პროცესში, რომელიც თავადვე წარმოშვა.

სახელმწიფოსა და სამართლის ევროპულ ფილოსოფიას, საზოგადოებრივ შეგნებას ღვთისმებრძოლური ხანძრების ფერფლის ქვეშ გააჩნდა კათოლიკურ-ქრისტიანული ფუნდამენტი და მხოლოდ ეწყობოდა (ეგუებოდა) მევახშის საჭიროებების ქვეშ ყოფნას. მაგრამ კათოლიციზმიდან ამოზრდილი ევროპული ეთიკა არ შეიძლება ყოფილიყო ლიბერალური ეკონომიკის მევახშისეული ვერსიის სულისკვეთებისა და ადამიანის გარდაუვალი კულტის თანამიმდევრული მატარებელი და ცხოვრებაში გამტარებელი, ისე, რომ არ შესულიყო დაპირისპირებაში ქრისტიანულ კანონებთან _ ბუნებითი ცოდვიანობის, ასკეზისა და სიკეთის იდეალის შესახებ, საზღაურის მიწიერი მიგების გარეშე. აირჩია რა გზა ადამიანის სამეფოსკენ, ევროპას უნდა დაეთმო ლიდერის როლი იმისთვის, ვინც ამ ფილოსოფიას ყველაზე უფრო თანამიმდევრულად ასხამდა ხორცს წმინდა სახით ხელშეშლის გარეშე რეალურ მეურნეობასა და სახელმწიფოებრივ ფორმებში.

ამერიკელი პურიტანები თანამიმდევრულად და მესიანური დაჯერებულობით (დარწმუნებით) აშენებდნენ ადამიანის სამეფოსა და მსოფლიოზე თავიანთ მფლობელობას, ამტკიცებდნენ რა მიწიერი წარმატებით თავიანთ ღვთივრჩეულობას, რასაც ასწავლიდა კიდეც კალვინი. პურიტანიზმი იქცა ფაქტიურ უკნდახევად ნეტარებების მცნებებისგან (ქრისტიანობის არსისგან) და ძალაუფლებისა და პურის სასარგებლოდ გაკეთებული არჩევანი აღმოჩნდა ცდუნებების მთაზე.

დასავლეთევროპული სულისკვეთება ღრმად იქნა გამომუშავებული თავისუფალი ნების ხანგრძლივი გამოცდით კეთილსა და ბოროტს შორის და მან წარმოშვა, თავისი ერთი ტიპი ლიბერალური დაცემისა კულტურაში _ გაუცხოება, რეფლექსია, თვითანალიზი, აბსოლუტური მორალური კრიტერიუმების უარყოფა, დანარჩენ სამყაროსთან ჰარმონიული ერთიანობის დაკარგვა. ამერიკული პურიტანული თვითდაჯერებულობა თავის დანიშნულებასა და ღვთის იარაღის პროვიდენციალურ როლში ანთავისუფლებდა ადამიანს არჩევანის ტანჯვებისგან და წარმოშვა ლიბერალური დაცემის სხვა ტიპი: ვნებების, აგრეთვე თავისუფალი ნებისა და მოვალეობის კეთილსა და ბოროტს შორის რყევების არარსებობამ არ შეუწყო ხელი მაღალი სულის გამომუშავებას _ აქედანაა ცივილიზაცია კულტურის გარეშე, ამ უკანასკნელის შპენგლერისეული გაგებით, როგორც ადამიანის სულის მიერ ნაშობისა. სახეზეა ადამიანის კულტი, რომელიც ჩვენს თვალწინ გადაიქცევა ადამიანის სხეულის წარმართულ კულტად, აგრეთვე პანიკური შიში ფიზიკური არასრულყოფილების, დაბერებისა და სიკვდილის წინაშე. ესაა სპარტა და რომი, მაგრამ რომი არა ქრისტიანული, არამედ წარმართული. რუსეთის პოსტკომუნისტური ლიბერალები _ რომლებმაც გაიარეს ათეიზმისა და მატერიალიზმის სკოლა, აღიქვამენ ლიბერალური საზოგადოების სწორედ ამ ამერიკულ ჰედონისტურ ტიპს. ამიტომ რუსეთი, ისევე როგორც ევროპა, კაპიტულაციას ახდენს „ატლანტიკური“ ცივილიზაციური პროექტის წინაშე.

რუსეთში ჩვენმა თვითგამყიდველობამ მიგვიყვანა მთელი რუსული ისტორიის ნგრევამდე, რომელშიც რუსეთი კარგავს არა მხოლოდ დიდი დერჟავის მისეულ როლს, არამედ საკუთარ თავსაც, როგორც დამოუკიდებელ ისტორიულ პიროვნებას ისტორიული ყოფიერების უნივერსალური აზრის საკუთარი ძიებით.

დღეს საკმარისი საფუძვლები გაგვაჩნია გვირგვინის მოსახდელად იმ ფილოსოფიური შეცდომისთვის, რომ ვითომდა ევროპული ლიბერალიზმი წარმოადგენს კომუნიზმის ანტიპოდს. ქრისტიანული თვალსაზრისით მარქსიზმი სხვა არაფერია, თუ არა ევროპული ლიბერალიზმის „ბიძაშვილი“, ხოლო ეს ორივე ადამიანის სამეფოს ვერსიებია ღმერთის გარეშე“. მარქსიზმი და ლიბერალიზმი სხვადასხვანაირი გზებით აშენებენ ურელიგიო, მატერიალისტურ და კოსმოპოლიტურ მსოფლიოს, აღწევენ რა მასონების მიერ გამოცხადებულ მიზანს „მოისპოს ადამიანებს შორის რანგის, სარწმუნოების, აზრების, სამშობლოს განსხვავება...“ (კლაველი).

ევროპის მიერ აღსრულებული თვითგამყიდველობა საშუალებას აძლევს კოსმოპოლიტურ ფინანსურ მექანიზმებს, რომლებიც ემყარებიან სამხედრო ძლიერებასაც, იქცეოდნენ ისე, როგორც ყველგანმყოფი მსოფლიო მთავრობა, რომელიც მისი უდიდებულესობა მევახშის ნებას კარნახობს დამონებულ ერებს, რომლებიც შედგებიან, რა თქმა უნდა, სავსებით თავისუფალი ინდივიდებისგან. მევახშის მიწიერი წარმატება _ აი ყველა უნივერსალისტური პროექტის შედეგი, რომლებიც აცდუნებდნენ თვითდაჯერებულ ადამიანს დასავლეთსა და აღმოსავლეთში _ შრომის მსოფლიო ძმობა, საერთოევროპული სახლი, ერთიანი მსოფლიო ზოგადსაკაცობრიო ფასეულობებისა და ადამიანის უნივერსალური უფლებების საფუძველზე, რომელთაგან უმთავრესია უფლება ჭეშმარიტების არცოდნასა და კეთილსა და ბოროტს შორის მსოფლიო ბრძოლაში კეთილმოწყობილ ართანამონაწილეობაზე (ართანაზიარობაზე).

ამის გამოვლინებები აშკარაა კულტურის სფეროშიც. კულტურა ასახავს სულის მდგომარეობასა და განწყობას და ამავდროულად ზემოქმედებს მასზე, ან ეწინააღმდეგება, ან უთმობს კეთილსა და ბოროტს. კულტურის ყველა ფუძემდებლური ეთიკური განზომილების დექრისტიანიზაცია იქცა გარდაუვალ შედეგად. მეტოქეობა კომუნიზმსა და ლიბერალიზმს შორის იყო მხოლოდ ოჯახური დავა მათ „ერთიან მსოფლიოში“ ბატონობისა და ტახტის გამო, სხვა რამეზე ამ ლევიაფანებს სადაო არაფერი ჰქონდათ. ფსონი დასავლურ „პრომეთეულ ინდივიდზე“ უფრო წარმატებული აღმოჩნდა, ვიდრე რუსულ „იოანესეულ ადამიანზე“. დასავლეთმა აიშენა თავისი სამოთხე დედამიწაზე, რომელიც ნამდვილად გვაოცებს თავისი კეთილდღეობით, მაგრამ სხვა ვერაფრით.

მაგრამ სწორედ ამ სხვა რამით იყო დაკავებული დასავლელი ადამიანი ევროპული კულტურისა და ევროპული სიდიადის ზრდის პერიოდში. წარსულის რუსი ინტელიგენტი, მოჯადოებული ჯოკონდას ღიმილითა და შექსპირისეული ვნებებით, გოეთეს შემეცნების წყურვილითა და კარტეზიანული ლოგიკით, ძირს განერთხა „თავისუფლების, თანასწორობისა და ძმობის“ დაფიცების ქვეშ ხოლო XXI საუკუნის მიჯნაზე კი დაინახავდა მხოლოდ „Internet“-ის კაბალისტურ სვეტებსა და მევახშის კივილს ყველაფერში. „liberte“-ს ამ ნამდვილმა პატრონმა (მევახშემ) შესძლო მაცდუნებელი ტრიადის საფარქვეშ, რომელსაც ვერ განახორციელებდა ღმერთის გარეშე, ძალათი გაეტანა დამანგრეველი: „laissez passer, laissez faire“ _ „გამატარეთ ყველგან, ნუ მიშლით მოქმედებას“, „რაც აკრძალული არ არის _ ნებადართულია“. ამ გასაღებით შესძლო მთლიანად განეცალკევებინა ცოდვის ცნება დანაშაულისგან (კავურის იდეალი _ La loi est athee _ იურიდიული კანონი /რუს. закон/ ათეისტურია). და ბოლოს შესძლო დაემახინჯებინა „თავისუფლების“ ცნება ცოდვისადმი მისატევებელი სისუსტისა და შემოქმედებასა და ეჭვზე უდაო უფლებისგან, რომლებიც განხორციელდა ფაუსტში, და გადაექცია იგი სილამაზისა და სიმახინჯის, ბიწიერებისა და სათნოების, ჭეშმარიტებისა და სიცრუის თანაბრად საპატიოდ გამოცხადების უფლებად, რითაც ადამიანს აცდუნებს მეფისტოფელის ნიჰილიზმსა და ცინიზმში, რომელიც თანასწორად აცხადებდა კეთილსა და ბოროტს.

მაგრამ ასევე აშკარაა, რომ ასეთი თავისუფლება კარგავს ყველანაირ სტიმულსა და წახალისებას კულტურის შემოქმედებისკენ. ეს იმპულსი მოცემული იყო არა სხვა რამით, თუ არა კეთილისა და ბოროტის ნათელი (მკაფიო, გარკვეული) საზღვრებით. თავისუფლება საზღვრების გარეშე კარგავს თავის სუბსტანციურ არსსა და განსაზღვრებას. თავისუფლება კეთილისა და ბოროტის აბსოლუტური პარამეტრების გარეშე მიდის ენტროპიამდე და თავისი მიმდევრები მიჰყავს სრულ შემოქმედებით იმპოტენციამდე. ეს მხოლოდ მორიგი თვალსაჩინო გამოვლენაა ახლა კულტურის სფეროში ღვთისმეტყველებისა და ფილოსოფიის მიერ დიდი ხნის წინათ დადგენილი ჭეშმარიტებისა _ ბოროტს არ გააჩნია პოტენციალი შემოქმედებისთვის, ბოროტი არ არის სუბსტანციური, მისი ფსევდოარსებობის განსაზღვრება _ ეს არის კეთილის უარყოფა და კორუფცია.

დასავლელი ადამიანი არაერთხელ გამოდიოდა პროტესტით თავისი ბუნების დე-საკრალიზაციისა და დე-ქრისტიანიზაციის წინააღმდეგ, იმის წინააღმდეგ, რასაც შილერი უწოდებდა Entgottung-ს _ გაუღმერთოებას. ამაში იყო რომანტიზმის პერიოდული ამოშხეფვები ევროპულ კულტურაში. იმ დროს, როდესაც რეალური სირანო დე ბერჟერაკი ასე უწყობდა ხელს მატერიალისტურ გადაგვარებას, განა გედის კივილი არ ისმოდა როსტანისეული სირანოს ბაგეთაგან, რომელიც ამაოდ ევედრებოდა ემილ ზოლას პერსონაჟებს მობრუნებას იდეალისკენ ადამიანის სულის მუდმივი მისწრაფებების შესახებ... მაგრამ ღვთის მიერ ბოძებული ქვეყნის სილამაზე არ შეიძლება აისახებოდეს შემოქმედის უარმყოფელი ადამიანის შეგნებაში. ასეთი ამპარტავანი შეგნება ბადებს მალევიჩის „შავ კვადრატს“, ლიბერალური ესთეტიკის ამ „კომუნისტური პარტიის მანიფესტს“.

ყოველივე ამას მივყავართ დასკვნამდე: მაღალი ადამიანური სული დასავლეთში გამომუშავებულ იქნა ქრისტიანობის პირველ ათასწლეულში, რომელიც ახლა ლიბერალებმა ზიზღით გამოაცხადეს „ბნელ ერად“ _ „Dark Age“. ყველაფერი, რითაც ქრისტიანობამ და დასავლეთმა, როგორც ქრისტიანული სამყაროს ნაწილმა, გაამდიდრეს კაცობრიობა _ ჭეშმარიტებისადმი ერთულება, სიყვარული, ღირსება, მოვალეობა, ოჯახი, ერი, სახელმწიფო, სამშობლო, კულტურა, აღვსებული მანამდე უნახავი შინაარსით _ მიღწეულ იქნა სულაც არა პრომეთეული თავხედობით. ფრანცისკ ასიზელის სისხლიანი ოფლი და ნეტარი ავგუსტინეს ცრემლები, _ აი რამ გამოსჭედა დისციპლინაში მაღალი სული, რომელმაც შეიძინა მაღალი კულტურული შემოქმედების უნარი. პრომეთეულმა ინდივიდმა ეს სული განგმირა ამპარტავნებით და აღორძინებას შემდეგ გარდაუვალად მოჰყვა სწორედ იმ ერთიანი მსოფლიოს ზოგადსაკაცობრიო ფასეულობების გადაგვარება.

თანამედროვე ლიბერალის კრედო დღეს შეიცავს თეზისს, რომ ქვეყნად არ არის ისეთი ფასეულობები, რომელთა გულისთვისაც ღირს სიკვდილი. მაგრამ ეს ძირის გამოთხრაა მთელი ქრისტიანული კულტურისთვის. დასავლეთშიცა და აღმოსავლეთშიც რწმენის გულისთვის მოწამეთა, აგრეთვე სამშობლოს, მოვალეობის, ღირსების, სიყვარულისთვის ყველა დაღუპულისთვის შთამაგონებელ წყაროს წარმოადგენდა მაცხოვრის გამომსყიდველი მსხვერპლი ჯვარზე ვნებით, სულის პრიმატი ხორცზე.

პოზიტივისტი ალბათ სკეფტიკურად მოეკიდება იმას, რომ ქრისტიანულ ესქატოლოგიასა და ისტორიოსოფიაში ეს საზოგადოება უკვე ნაწინასწარმეტყველებია. „ერთიანი მსოფლიოს“ იდეა ხელს აღმართავს ღვთაებრივ ჩანაფიქრზე მრავალფეროვანი სამყაროს შესახებ, სადაც ქრისტეს ჭეშმარიტებისაკენ გზას გვიკაფავს საკუთარი და არა სხვისი სულიერი გამოცდილება. ეს დამანგრეველი პროექტი ანგრევს ყველა ცივილიზაციას _ შემოქმედებითი აქტის გამოცდილებას იმ „ხალხებისა, რომლებმაც მიიღეს სული წმიდის ნიჭები და თავისებურად განახორციელეს ისინი“ (ივანე ილინი). ამის შედეგს წარმოადგენს კულტურების, ხალხების, სახელმწიფოების დამღუპველი ყოვლადშერევა ურელიგიო საფუძველზე _ მათი გაუსახურებული ხსნარი. შესაძლებელია, რომ ექსპერიმენტი „solve-coagula“ _ „გახსენი და შეურიე“, ბოლოს და ბოლოს გადავიდა ნამდვილ საქმეში ალქიმიკოსების კოლბებში ვარჯიშობის შემდეგ? მაგრამ „იოანეს გამოცხადების“ მიხედვით სწორედ ამ ქაოსდიდან მოვა კიდეც წყვდიადის თავადი. თანამედროვე ლიბერალიზმის მიზანია _ ამაღლება „ფარდობით“ ჭეშმარიტებებზე _ სულიერი შუათანა, ნელთბილობა _ მაგრამ ნელთბილობა აპოკალიფსისში განსაზღვრულია როგორც მხეცის მეფობის სიმპტომი, სატანას არსის გამოვლენა: „ვიცნი საქმენი შენნი; რამეთუ არცა გრილი ხარ და არცა ტფილი; ჯერ-იყო, რათამცა გრილი იყავ, ანუ ტფილი! არამედ ესრეთ ნელ-ტფილად ხარ, და არცა გრილ ხარ და არცა ტფილი: მეგულვების აღმოგდება შენი პირისაგან ჩემისა“ (გამოცხ. 3, 15-16).

როდესაც მსოფლიოზე თანამფლობელობის გულისთვის ევროპა ახლა თავისი ატლანტიკური პრესვიტერის პირით აცხადებს ერთიან „პოსტქრისტიანულ საზოგადოებას“, იგი ამით უარს ამბობს უკვე თავის თავზე, საკუთარ დიდ წარსულსა და თავის გოლიათურ კულტურაზე. ევროპისა და ევროპული კულტურის ჰეროიკა, იდეალი, რომანტიზმი და გმირობა, თვით დეკარტის ეჭვიც კი, თავად „უგუნურება დამღუპველი თავისუფლებისა“ _ ყოველივე ეს მოცემული იყო ქრისტიანული სულის მიერ. ლიბერალიზმმა თავისი კეთილი განზრახვებით მხოლოდ გზა გაუკვალა „ევროპის მზის ჩასვენებას“ შპენგლერისეულ „Untergang des Abendlandes“-ს. მაგრამ ისტორიის ამ ხვეულზე საღვთო რომის იმპერიის Pax Americana-თი შეცვლა _ ესქატოლოგიურად გარდაუვალი იყო _ ეს უკანასკნელი უკეთ ემსახურება მევახშესა და მის მიწიერ წარმატებას. დიდია საზღაური ადამიანის სამეფოსთვის.

ფრენსის ფუკუიამას მიერ გამოცხადებული ისტორიის დასასრული ნამდვილად იქნება დასავლეთისთვის, არა მხოლოდ კომუნიზმისთვის. ამერიკელმა ფილოსოფოსმა, შესაძლოა უნებურად გააშიშვლა ლიბერალიზმის შინაგანი სიცარიელე, რომელსაც არ გააჩნია შინაგანი იმპულსი მსოფლიო ისტორიის გასაგრძელებლად თავის „დებილ ბიძაშვილთან“ (დრაგოშ კალაიჩი) _ კომუნიზმთან მეტოქეობის გარეშე.

რუსეთისა და ევროპისთვის ისტორიული ყოფიერების დაკარგული აზრის შეძენა შესაძლებელია მხოლოდ მსოფლიო ისტორიის, როგორც ორი იდეის მეტოქეობის გააზრების გზაზე _ ღვთის სამეფოს ძიებისა და ადამიანის სამეფოს მშენებლობის, რომელშიც ტახტი ცარიელი არ აღმოჩნდება.

ამ მსოფლიოს ნიშნები და გამოვლინებები უკვე ძალზედ აშკარაა _ „სამოქალაქო საზოგადოება“ ერთგვარი „Homo Globalis“-ებისა, რომელთაც დაკარგეს კავშირი სარწმუნოების, ერის, ოჯახის უმაღლეს ფასეულობებთან და ცხოვრობენ იდეალით „ubi bene ibi patria“ _ „სადაც კარგად ვარ, იქაა სამშობლოც“ _ ე. ი. „პურითა ერთითა“. ეს უკვე ერები აღარ არიან, არამედ ეგოისტური ბრბო _ ოხლოსი. მაგრმ ბრმა და თვითკმაყოფილი ოხლოკრატიის უკან ყოველთვის იმალება ოლიგარქია. დემოსის ეს გარდაუვალი ხვედრი და მისი კრატიის დამახინჯება აღწერეს ჯერ კიდევ არისტოტელემ და პოლიბიუსმა ოცდასამი საუკუნის წინ. ასეთი ოლიგარქის ტიპს მშვენივრად წარმოგვიდგენს ჟაკ ატალი. ეს მაღალი თანამდებობის მსოფლიო მევახშე უკვე აღარ მალავს, რომ არის არანაკლებ მაღლა მდგომი ფილოსოფოსი და არქიტექტორი მომავლისა. დღეს იგი ტკბობითა და ყოველგვარი მორცხვობის გარეშე სთავაზობს ოდესღაც ქრისტიანულ დასავლეთს თავის მეტად რეალურ ანტიუტოპიას _ „ბანკის მეფობას“ („Lignes d’horizon“, 1979).

მხოლოდ იმ ერს, რომელსაც არ დაუკარგავს სულიწმიდის ნიჭები, შეუძლია მეტაფიზიკური რომის სახით წინ აღუდგეს ბოროტებას. ასეთ ერებს ჰქონდათ დიდი ისტორია. ისინი არ იყვნენ უბრალოდ რიცხობრივი მასა. ჭეშმარიტი ერი _ ეს არის მემკვიდრეობით მცხოვრები მთლიანობა, დაკავშირებული სულით, მსოფლმჭვრეტელობით, საერთო წარმოდგენებით კეთილისა და ბოროტის შესახებ, საერთო ისტორიული განცდებით. ისინი შეადგენენ ერთიან მსოფლიოს როგორც მრავალფეროვნებისა და ყოველთა ერთობის ჰარმონიას, სადაც თითოეულ ინდივიდუალურ და ეროვნულ გამოცდილებას, თუნდაც უარყოფითს, ქრისტეს ჭეშმარიტების განსახიერებისთვის აქვს მსოფლიო ისტორიული მნიშვნელობა, სადაც თავისუფალი არჩევანი კეთილსა და ბოროტს შორის განსაზღვრავს მომავლის შედეგს.

ჩვენი მომავალი თავის საფუძველში დამოკიდებულია არა იმდენად წარმატებულ ეკონომიკურ რეფორმებზე ან მოგებიან საერთაშორისო შეთანხმებებზე. რუსეთის მაგალითი მეტად ჭკუისსასწავლებელია: ვერც უზარმაზარი ტერიტორია, ვერც შთამბეჭდავი ეკონომიკა, ან თვით ბირთვული იარაღიც ვერ გიხსნის დაცემისა და დამცირებისგან. ვინაიდან მატერია სულის გარეშე ვერ ქმნის ისტორიას.

რაც შეეხება ოდესღაც დიდებულ ევროპას, მისი როლის სიმბოლიზირებას დღეს ყველაზე უკეთესად ახდენს ჰავიერ სოლანას ორაზროვანი გრიმასა, ღიმილი, რომლითაც ტურა ტაბაკი რ. კიპლინგის „ჯუნგლების წიგნიდან“ ატყობინებდა ხალხს თავისი პატრონის _ შერ-ხანის _ თვითდაჯერებული, ბოროტი და უხეში ნების შესახებ, რომელიც ფეხით თელავდა კანონს... ეს არის კიდეც Pax Americana, რომელმაც ჩაანაცვლა არა მხოლოდ საღვთო რომის იმპერია და მოსკოვი _ მესამე რომი, არამედ ყველა მატერილისტური უნივერსალისტური მირაჟი მიწიერი სამოთხისა ღმერთის გარეშე _ „შრომის მსოფლიო ძმობა“, „საერთოევროპული სახლი“, „ერთიანი მსოფლიო“. და შემთხვევითი არ არის, რომ ერთ დროს camarada-დ ნამყოფი ჰავიერ სოლანა, უკვე აღარ უბრუნდება მიმართვას _ სენიორ, არამედ ხდება mister სოლანა.

რუსეთისა და ევროპის თანამშრომლობას ნამდვილად შეუძლია ორივეს მისცეს მძლავრი და ასე აუცილებელი იმპულსი 2001 წლის მიჯნაზე ქრისტეს შობიდან. მაგრამ ევროპას მას მისცემს სულაც არა რუსეთის დამამცირებელი გამოცდა დასავლეთევროპულ ლიბერალიზმში, არამედ ნაყოფიერი და კონსტრუქციული ურთიერთმოქმედება და ევროპის ყველა ეთნიკური, კონფესიური და კულტურული შემადგენლის: რომანულის, გერმანულისა და სლავურის, ევროპის ლათინურისა და ევროპის მართლმადიდებლურის _ შეერთებული შეგნებული სულიერი ძალისხმევა. დადგა დრო, რათა სრულად შევიგნოთ რუსული მართლმადიდებლური ფორპოსტის მნიშვნელობა მთელი ქრისტიანული მსოფლიოსთვის მთლიანობაში მომავალი საუკუნის არა მხოლოდ გეოპოლიტიკური და დემოგრაფიული, არამედ სულიერი გამოწვევების წინაშეც.

კონსტანტინოპოლის დაცემის შემდეგ უფალმა გაანთავისუფლა რუსები მონღოლებისგან და რუსეთი შეეცადა მეტაფიზიკური რომის შენახვას (დაცვას). ამავე ისტორიულ პერიოდში ესპანეთი წარმატებით ამთავრებს რეკონკისტას და ასევე თვლის საკუთარ თავს რომად (ტირსო დე მოლინის სიტყვებით ასეთად იქცევა ტოლედო _ „საიმპერატორო ქალაქი და მეორე რომი“). შესაძლოა ეს უფალმა მოიღო თავისი წყალობა მთელ ქრისტიანულ სამყაროზე ატლანტიკიდან ურალამდე, უბოძა რა მას საერთოევროპული სახლის _ მისი, უფლის სახლის აშენების შესაძლებლობა... და განა არა „libido dominandi“-მ _ „მბრძანებლობის ავხორცობამ“, რომლის შესახებაც ესქატოლოგიურ ტონებში გვაფრთხილებდნენ დიდი ევროპელი _ ნეტარი ავგუსტინე და ბერი ფილოთეოსი _ გვაცდუნა ჩვენ _ სხვადასხვანაირად ჩვენი სხვადასხვანაირი სისუსტეების გამო და ყველანი მიგვიყვანა ერთ ტრაგიკულ შედეგთან...

ევროპას სჭირდება ქრისტიანული აღორძინება და ახალი რეკონკისტა!

ნატალია ნაროჩნიცკაიაისტორიულ მეცნიერებათა კანდიდატი
„Cultura Europea“-ს V კონგრესი.
1998 წლის ოქტომბერი.
პამპლონა, ესპანეთი.
მასალის ორიგინალი განთავსებულია საიტზე narochnitskaia.ru

თარგმნა ირაკლი ხართიშვილმა

No comments:

Post a Comment