Friday, November 19, 2010

ნატალია ნაროჩნიცკაია: „სლობოდან მილოშევიჩის სიკვდილი _ ადამიანის უფლებათა უხეში დარღვევის შედეგია“.

_ ნატალია ალექსის ასულო, როგორ კომენტარს გაუკეთებდით ცნობებს სლობოდან მილოშევიჩის სიკვდილის შესახებ?

_ მე შემძრა ამ სიკვდილმა. მე ხომ ვიცნობდი სლობოდან მილოშევიჩს. იუგოსლავიაში ერთერთი ჩემი ჩასვლის დროს მე ვიყავი მიღებაზე და ვესაუბრე მას.

მის პიროვნებას აქვს მეტად დრამატული ბედი, რომელშიც თითქოს სარკეში, აისახა სერბი ერის დრამატული ბედი XX საუკუნეში. აქ არის რყევებიც კომუნიზმის ცდუნებებსა და ეროვნულ იდეალს შორის, და გირაგებიც დასავლეთა და აღმოსავლეთს შორის, და მსოფლიო გეოპოლიტიკის მარწუხებიც, და ბალკანეთში შექმნილი მდგომარეობაც... აქ არის ჯერ ერთი, ხოლო შემდეგ მეორე პარტნიორების გამყიდველობაც, რწმენა იმაში, რომ იგი იქნება დეიტონის შეთანხმებების გარანტი და შეინარჩუნებს მნიშვნელოვნებას დასავლეთისთვის. შემდგომში დასავლეთმა უღალატა მას. ნაწილობრივ ჩვენც ვუღალატეთ...

მაგრამ, მაინც, იგი გარდაიცვალა გაუსამართლებელი. თუკი ჩვენ ვაფასებთ სახელმწიფო მოღვაწის პიროვნებას, გასაგები ხდება, რომ არ შეიძლება იყოს პოლიტიკა შეცდომების გარეშე, მისდამი პრეტენზიების გარეშე... როდესაც მილოშევიჩი მოიტაცეს, სერბმა ერმა (ჩემი თვალსაზრისით, სამარცხვინოდ) დათმო კანონიერად არჩეული პრეზიდენტი იმისთვის, რომ რომელიღაც თვითგამოცხადებულ ორგანოს გაესამართლებინა სუვერენული ქვეყნის მოქალაქე იმ ქმედებებისთვის, რომლებიც ჩაიდინა მან თავის ქვეყანაში, რომლის კანონებითაც ეს ქმედებები არ წარმოადგენს სამართალდარღვევას. ერის ასეთი თვითგამყიდველობის შემდეგ, იგი, რა თქმა უნდა, ახლა გატეხილია.

სლობოდან მილოშევიჩმა თავი დაიჭირა ძალზედ ღირსეულად. ერთის მხრივ, იგი დაემორჩილა, მაგრამ მეორეს მხრივ მისი შინაგანი ნება იყო ძალზედ ძლიერი. მას არასოდეს დაუხევია უკან თავისი პოზიციიდან, რომ იგი არ აღიარებს ამ ტრიბუნალის კანონიერებას. მას თავად ვირტუოზულად მიჰყავდა თავისი პროცესი ადვოკატის სახით. პროცესი თვალსა და ხელს შუა იფანტებოდა! და, პატიოსნად რომ ვთქვათ, არაოფიციალურ ვიტარებაში მე არაერთხელ მივარაუდია, რომ მილოშევიჩზე სამსჯავროს ინიციატორებს მოუწევთ მისი მოკვდინება, რადგანაც ისინი იმყოფებიან გამოუვალ მდგომარეობაში. პროცესი ერთ ადგილზე იტკეპნებოდა. მალე უნდა დასრულებულიყო მანდატი ამ პროცესზე. აშკარა იყო, რომ ამჯერად ახალ მანდატზე ხელის მოწერაზე რუსეთი ნამდვილად არ დათანხმდებოდა, ისევე როგორც მანდატის გაგრძელებაზე. მილოშევიჩის გამართლება მათ არ შეუძლიათ, რადგანაც მთელი პროცესი ჩაიფიქრეს როგორც ნატო-ს აგრესიის გამართლება სუვერენული სახელმწიფოს წინააღმდეგ.

მე მუდამ მეშინოდა მილოშევიჩის სიცოცხლის გამო. მე ვეთანხმები სლობოდან მილოშევიჩის ძმას, ბორისლავს, იმაში, რომ ტრიბუნალის ექიმების მოსაზრების ნდობა არ შეიძლება. ამიტომ ვთვლი, რომ რუსეთს შეეძლო გამოსულიყო იმის მომხრედ, რათა ექსპერტების დამოუკიდებელ ჯგუფს გამოეძია იმფორმაცია მისი სიკვდილის შესახებ.

უკანასკნელი მოვლენები _ ეს არის როგორც კარლა დელ პონტეს პოლიტიკური კარიერის, ისე თავად ტრიბუნალის დასასრულიც. ბრალდებები არ არის დამტკიცებული...

მილოშევიჩი მოქმედებდა მხოლოდ თავისი ქვეყნის ინტერესებში, ახლა რასაც არ უნდა ლაპარაკობდნენ მილოშევიჩის რეჟიმის შესახებ. ყველაზე უფრო მძიმე პერიოდის დროს მე ვიყავი ხოლმე იუგოსლავიაში რამდენჯერმე წელიწადში. იუგოსლავია იყო ერთი დიდი ღია კაფეს... ამასთან ავტორიტარიზმისა და კლანურობის ეფექტები, რა თქმა უნდა იყო. მაგრამ მე ჩავდიოდი იქ ბომბების ქვეშაც, ამერიკული დაბომბვების დროს. ის რაც მოხდა იუგოსლავიაში, არის ცოცხალი საყვედური რუსეთისთვის. მაშინვე მას შემდეგ, რაც დაეცა საბჭოთა კავშირი, იუგოსლავიამ დაიწყო თავის დაცვა. იუგოსლავიის დაშლა არ იქნებოდა, და არ მოხდებოდა ის, რაც მოხდა, რუსეთი რომ რუსეთი ყოფილიყო იმ დროს...

_ როგორ შეიძლება შევაფასოთ სლობოდან მილოშევიჩის სიკვდილი ადამიანის უფლებების დაცვის თვალსაზრისით? იგი, მოხუცი, მძიმედ ავადმყოფი, რაც აღიარეს ექიმებმა, მაინც არ გამოუშვეს სამკურნალოდ რუსეთში, მიცემული გარანტიებისა და მისი თხოვნის მიუხედავად. საქმის ასეთი ვითარება როგორ ეხამება დასავლეთში ახლა პოპულარულ ჰუმანისტურ იდეალებს?

_ როგორც საზღვარგარეთის ქვეყნებში ადამიანის უფლებების დაცვის კომისიის თავმჯდომარემ, შემიძლია სრული საფუძვლით ვთქვა, რომ ეს არის ადამიანის უფლებების უხეში დარღვევა, სწორედ იმ, ნებისმიერ გრემოებებში განუყოფელი წმინდად ჰუმანიტარული უფლებების, მათ შორის _ სამედიცინო დახმარებაზე! და ეს იმ ციხეში, რომელიც ითვლება სანიმუშოდ, ცივილიზებული ევროპის ცენტრში, რომელიც თავს უფლებას აძლევს მენტორული ტონით გვასწავლიდეს საკითხებს ადამიანის უფლებების შესახებ. ესაა თავის მოჭრა და სირცხვილი დასავლეთისთვის. საკითხი იმის შესახებ, თუ როგორ ჩამოყალიბდა ასეთი სიტუაცია, დასმული უნდა იქნას.

_ ალბათ, მილოშევიჩის სიკვდილის შემდეგ დასავლეთში გააგრძელებენ იუგოსლავიაში მოვლენების ისეთი შეფასების მხარდაჭერას, რომლის თანახმადაც დაბომბვები და ძალადობა გამართლებული იყო. შეგვიძლია ჩვენ რაიმე დავუპირისპიროთ ამ იდეებს?

_ რუსეთში არიან არც თუ მცირე ძალები, რომლებიც მაშინაც ცდილობდნენ და ახლაც ცდილობენ სიმართლის ყველგან მიტანას. მე მახსოვს, რომ, როდესაც დაბომბვები დაიწყეს, მე მქონდა ისეთი სასოწარკვეთილების გრძნობა... მე ვგრძნობდი, რომ ჩემთვის ძვირფას ადამიანს სიცრუით ცილი დასწამეს, ტალახი შეასხეს, ფეხით გათელეს, დასცინეს... ახლა კი აბუჩად იგდებენ და ძალადობენ მასზე, მაგრამ არაფრის გაკეტება არ შეგიძლია. ეს იყო საშინელი შეგრძნება.

ახლა, ვესწრები რა ევროპის საბჭოს, მე ვგრძნობ: როგორც კი ლაპარაკი იწყება იუგოსლავიაზე, მაშინვე იწყებენ ძველ სიმღერას იმის შესახებ, რომ ყველაფერში დამნაშავეა მილოშევიჩის რეჟიმი. როდესაც გასული წლის მარტში კოსოვოში იყო საშინელი მოვლენები, როდესაც სერბებს პირდაპირ ყრიდნენ იქიდან, იყო იმის შეგრძნება, რომ ცივილიზებულ და გამძღარ ევროპაში, რომელიც ყოყოჩობს და თავს იწონებს თავისი სამართლითა და ადამიანის უფლებებით, ვერ ამჩნევენ ამას! იქ კი პირდაპირ დარბოდნენ იანიჩრები, რომლებიც დასდევდნენ მათგან მოთქმა-გოდებით გაქცეულ ქალებს... ამ საკითხის დაყენების მცდელობის შემდეგ ჩვენ დაუყოვნებლივ ვიგრძენით წინააღმდეგობა დიდი ბრიტანეთის წარმომადგენლის მხრიდან. მან კვლავ დაიწყო მილოშევიჩის რეჟიმის ძაგება, თუმცა კი ეს რეჟიმი უკვე დიდი ხანია არარ არსებობდა.

მე ვერ ვხედავ, რომ რაიმე შეიგნეს ევროპაში. მას ისიც კი არ სურს აღიაროს, რომ საკუთარი ხელით გამოზარდა კიდეც მებრძოლი მუსლიმანური სახელმწიფო ევროპის ცენტრში (იგულისხმება ბოსნია-ჰერცოგოვინა _ ი. ხ.), რომ იქ მყოფი ტერორისტული დაჯგუფებები და ბოევიკები ახლა ხდებიან პრემიერ-მინისტრები, რომ ეს ტერორიზმი ვლინდება ყველაზე უფრო საშიში ფორმით _ ტერორიზმად საზღვრების შეცვლის სფეროში. მაგრამ ამის აღიარება უტოლდება იუგოსლავიასთან მიმართებით აწყობილი კონცეფციის კრახის აღიარებას, მისთვის ყველანაირი გამართლების ჩამორთმევას. მაგრამ ეს ხომ იყო ნატო-ს ქვეყნების აგრესია ეუთო-ს ხელმომწერი სახელმწიფოს წინააღმდეგ, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის დამფუძნებელი ერთერთი სახელმწიფოს წინააღმდეგ.

მე ვთვლი, რომ ჩვენი პოლიტოლოგები, განსაკუთრებით _ ლიბერალური მიმართულების პოლიტოლოგები, ასევე ამჯობინებენ ამ მოვლენის დავიწყებას. მაგრამ, სინამდვილეში, იუგოსლავიის დაბომბვებმა აღნიშნა საერთაშორისო სამართლის მოქმედების ეპოქის დასასრული. ერის სახელმწიფოებრივი სტატუსი დააყენეს კითხვის ნიშნის ქვეშ, მათ შორის საკითხი მისი სუვერენობის შესახებ. ამის შემდეგ მსოფლიო შეგნებაში, მეცნიერებასა და სამართალში დაიწყეს იდეების ჩაგდება იმის თაობაზე, რომ ყველაფერი შესანიშნავად და სწორადაა, რომ ყოველივე იმყოფება კანონებთან სრულ შესაბამისობაში, ხოლო დასავლეთმა შეიარაღებაში აიღო თითქმის ბრეჟნევისეული დოქტრინა.

საერთაშორისო სამართალი ვესტფალიის ზავის დროიდან ეფუძნება სახელმწიფოების სუვერენიტეტს. და საშინაო პოლიტიკა მიეკუთვნება შიდასახელმწიფოებრივი საქმიანობის სფეროს, ხოლო გარედან ზეწოლა შესაძლოა ვლინდებოდეს მხოლოდ საერთაშორისო სამართლის ნორმების შესაბამისად. ყოველივე ეს ფეხით გათელეს. დაიწყო ახალი ეტაპი...

ამაში რუსეთმაც ასევე არასწორი როლი ითამაშა. გავიხსენოთ ჩვენი პორაჟენცული (კაპიტულანტური) პოლიტიკა. ჩვენ ყოველთვის გვითრევდნენ ასეთ სხვადასხვანაირ მექანიზმებში ერთადერთი მიზნით _ რათა ჩვენ ყველაფერი დაგვეთმო. ჩვენ დავკარგეთ ის როლი ბალკანეთში, რომელიც ჩვენ იქ საუკუნეების მანძილზე გვქონდა... დავკარგეთ პოზიციებიცა და გავლენაც. ყოველივე ამის აღდგენა ძალზედ ძნელი იქნება. მაგრამ, სესაძლოა, ეს ჩვეთვის იყოს გაკვეთილი?..

_ მაშინ გვითხარით, თუ შეიძლება, ნატალია ალექსის ასულო, შეგვიძლია თუ არა ვთქვათ, რომ რუსეთმა დაკარგა იუგოსლავია როგორც თავისი გეოპოლიტიკური გავლენის ტერიტორია?

_ პატიოსნად რომ გითხრათ, მე არ შემიძლია დაბეჯითებით იმის თქმა, რომ იუგოსლავია იყო რუსეთის ცალსახა გავლენის ქვეშ მყოფი ტერიტორია. და მაინც რომ ასეთი გავლენა იყო იქ _ ეს ფაქტია. და რუსეთი, უდაოდ, 1990-იან წლებში გამოდევნეს ბალკანეთიდან. თავად ჩვენი ქვეყნის საგარეო პოლიტიკაც უწყობდა ამას ხელს. ბალკანეთი კი უწინდებურად ინარჩუნებს თავის როლს. ეს არის უკიდურესად მაღალი სტრატეგიული მნიშვნელობის ადგილი, სადაც ყოველთვის წყდება რაღაც მსოფლიო-ისტორიული. იმისდა მიხედვით, თუ როგორ პოზიციას დაიკავებენ ყოფილი იუგოსლავიის მცირე ხალხები, ვისზე იქნებიან ისინი ორიენტირებული, მაშინვე იცვლება ძალთა თანაფარდობა სტრატეგიულ რაიონში, შავი ზრვის სრუტეების რაიონში. შემთხვევით არ არის დღეს კოსოვო ნატო-ს კონტროლის ქვეშ.

განსაკუთრებით ტრაგიკულად წარმოგვიდგება ახლა სერბი ერის ბედი. ისტორიის 150 წელიწადი პრაქტიკულად დამსხვრეულია. კოსოვო, რომელსაც XV საუკუნეში უწოდებდნენ „ძველ სერბეთს“, შესაძლოა მოწყვიტონ ახლანდელ სერბეთს. და ეს ხომ სერბული სახელმწიფოებრიობის აკვანია, ნემანოვიჩების ძველი სამპყრობელო (დერჟავა), წმინდა საბა სერბის სამშობლო. ეს იგივეა, რაც მოსკოვი ან კულიკოვოს ველი რუსეთისთვის. თუკი ჩამოაშორებენ ჩერნოგორიასაც, სერბები აღმოჩნდებიან ზღვაზე გასასვლელის გარეშე. რამდენიმე სახელმწიფოდ დანაწევრებულ სერბულ ხალხებს არასოდეს არ მისცემენ გაერთიანების საშუალებას. შემდეგ შესაძლოა დაიწყოს პრობლემები ვოევოდინაშიც... თავის დროზე ბალკანელი სერბები ძალზედ დიდ როლს თამაშობდნენ მსოფლიო პოლიტიკაში, ახლა კი ისინი აღმოჩნდებიან ფრაგმენტირებულნი, მიმოფანტულნი თავიანთ ეთნიკურ უთანასწორობაში. ღა იქნება შემდეგ?!... ისინი შესაძლოა აღმოჩნდნენ ეთნიკური მასალა სხვათა პროჟექტებისთვის.

სლობოდან მილოშევიჩის დრამატული ბედი გვაიძულებს კიდევ ერთხელ დავფიქრდეთ ამის შესახებ. მე ეჭვი არ მეპარება, რომ დროთა განმავლობაში იგი იქცევა გმირად სერბებისთვის. იგი არ არის უცოდველი, მაგრამ მისი ისტორიული ბედი ძალნედ ნათელია (კაშკაშაა). ტყვეობის წლები და ის ღირსება, რომლითაც მან ისინი მიიღო, ის, თუ როგორ ეჭირა მას თავი და როგორ იცავდა თავს, არ შეიძლება არ იწვევდეს პატივისცემას.

ნატალია ნაროჩნიცკაიას
ესაუბრებოდა არტემი პუშკოვი
საიტზე narochnitskaia.ru გამოქვეყნდა 12. 03. 06.

თარგმნა ირაკლი ხართიშვილმა

No comments:

Post a Comment