Tuesday, November 16, 2010

„რუსეთი და ევროპა“ მესამე ათასწლეულის ზღურბლზე

აშკარა ბრძოლა მსოფლიო ისტორიაში რუსეთისა და რუსების ადგილის გარშემო, მოვლენები ბალკანეთში, არა მხოლოდ გეოპოლიტიკური, არამედ აშკარა სულიერი ზეწოლის გაძლიერებაც უკვე არაკომუნისტურ რუსეთზე ეჭვს არ ტოვებს, რომ მართლმადიდებლობისა და რუსეთის, როგორც ისტორიული მოვლენის გარშემო გლობალური პროექტების განხორციელება, რომელიც დაიწყეს XX ასწლეულის დასაწყისში მარქსიზმის დროშით, გრძელდება მის მიწურულსაც, უკვე ახალი ლოზუნგებით.

დღეს რუსეთს უბიძგებენ გეოპოლიტიკურ რეზერვაციაში. ეს არის კრახი არა იალტისა და პოტსდამის _ ასეთი დანაკარგების გადალახვა შესაძლებელი იქნებოდა ერთი-ორი ათწლეულის შემდეგ შემკავებლებისა და საპირწონეების ახალი სისტემის მეშვეობით. ეს არის მთელი რუსული ისტორიის ნგრევა. სუვოროვი _ უკვე აღარ არის რიმნიკელი, პოტიომკინი _ ტავრიელი, რუმიანცევი _ დუნაისმიღმელი, დიბიჩი _ ბალკანეთმიღმელი, პასკევიჩი _ ერევნელი... იგივეს უკეთებენ სერბეთსა და სერბებს. იგი როგორც ბიზანტიური მემკვიდრეობისა და მართლმადიდებლური სამყაროს ფორპოსტი, რომლის საზღვარიც გადის მდინარე დრინზე, იქცა გეოპოლიტიკური პროექტის „Mitteleuropa“-ს ობიექტად საუკუნის დასაწყისში, ხოლო უხეში აგრესიის და ოკუპაციისა _ მის დასასრულს.

ეს არის კიდეც მოსკოვ-პეტერბურგის ელიტის მიერ გაღებული საფასური მსოფლიო ოლიგარქიაში ადგილის მიღებისთვის, და ეს ერლიტა ვერც კი ბედავს შეედაოს დასავლეთს მის საუკუნის ამოცანაში _ რუსული დიდმპყრობელობისა და რუსული ისტორიული პიროვნების განადგურებაში მთელი მათი გეოპოლიტიკური და სულიერი განსაზღვრებების მიხედვით. ახლანდელი „მედასავლეთეებისთვის“ წინააღმდეგობის გაწევა _ ეს არის „ტოტალიტარიზმის ან რუსული ფაშიზმის“ გამოვლენა, მაგრამ ალბათ მხოლოდ ბრმა თუ ვერ დაინახავს ამ კლიშეების უკან მარადიულ დასავლურ ფობიებს მართლმადიდებლობასა და რუსეთთან მიმართებით, რომლებიც ისტორიის მანძილზე სხვადასხვანაირი სამოსით იმოსებოდა, მაგრამ ერთიანია პაპების რომისა და ვოლტერისთვის, მარკიზ დე კიუსტინისა და კ. მარქსისთვის ვ. ლენინისთვის ლ. ტროცკისთან ერთად, ასევე თანამედროვე მედასავლეთეების სულიერი გურუსთვისაც _ ა. სახაროვისთვის _ „ცარიზმი“, „რუსული იმპერიალიზმი“, ბიზანტიური სქიზმა, ვარიაგების ბარბაროსობა და მონობისადმი სიყვარული. რუსი ლიბერალი, ისევე როგორც უწინ, უარყოფს რუსულ ისტორიულ და სულიერ გამოცდილებას, მიიღო და შეიერთა რა ახლა თავის თავში ევროპის წინაშე ქედის მოხრა XVIII ასწლეულის პეტერბურგული რუსეთის მხრიდან, რუსულისა და მართლმადიდებლურისადმი ზიზღი და სიძულვილი კი ადრეული ბოლშევიზმის მხრიდან უკვე არა გულუბრყვილო, არამედ მებრძოლი უმეცრებით ყველაფერში, რაც სცილდება უძრაობის პერიოდის „ისტორიული მატერიალიზმის“ ფარგლებს. ნებისმიერი პოლიტიკური შეფერილობის განათლებული ფენის გულგრილობა მსოფლიო ისტორიის აზრისა და მასში რუსი ხალხის ადგილის მიმართ _ თანამედროვე მედასავლეთეების მთავარი თვისებაა.

მაგრამ თავის დროზე თვითმყოფადმა რუსულმა საზოგადოებრივმა აზრმა _ შენიშნა ნ. ა. ბერდიაევმა, _ გაიღვიძა ისტორიოგრაფიულ პრობლემაზე. „იგი ღრმად ჩაუფიქრდა იმას, თუ რა ჩაიფიქრა შემოქმედმა რუსეთის შესახებ, რა არის რუსეთი და როგორია მისი ბედი“. მთელი XIX საუკუნის სულიერ ძიებაში მედასავლეთეობა, თვით უკიდურეს ლიბერალებთან და სოციალისტებთანაც კი, არ დამდგარა თვითუარყოფის გზაზე, არამედ იგი წარმოადგენდა რუსული საზოგადოებრივი აზრის ერთერთ მხარეს. თვით ახლანდელი რუსი მედასავლეთეებისთვის უავტორიტეტულესი რუსი ფილოსოფოსი ვლადიმირ სოლოვიოვი თავის მოწოდებას ევროპისა და რუსეთის ერთიანობისკენ ხსნიდა მსოფლიო ქრისტიანობის იდეით, „რომელიც თავისი წარმოშობითა და მნიშვნელობით ყველანაირ ადგილობრივ დაპირისპირებულობაზე უფრო მაღლა დგას...“.

ვერც მემარცხენე მედასავლეთეები, რომლებიც ისწრაფვოდნენ რუსებისა და სლავების გაბედნიერებისკენ ევროპული სოციალიზმით, ვერც ვ. სოლოვიოვი ვერ გამართლდნენ შრომის მსოფლიო ძმობის ან პაპობის ეგიდით ქრისტიანული სამყაროს საყოველთაო ერთიანობის თავიანთ პროექტებში. XX ასწლეულის ისტორიული მასალა მეტად მჭერმეტყველია _ რევოლუციები და სოციალური ექსპერიმენტი, რომელიც, როგორც წინასწარმეტყველებდა თ. დოსტოევსკი, სლავებს დაუჯდათ 100 მლნ. ადამიანის სოცოცხლედ და დიდი სახელმწიფოს კრახად, სერბების გენოციდი ხორვატიაში ვატიკანის კურთხევით... შეუბრალებელმა მსაჯულმა _ ისტორიამ დაადასტურა ნ. ნ. სტრახოვის წინასწარჭვრეტა, რომელიც ეკამათებოდა ვ. სოლოვიოვს ნ. დანილევსკის წიგნის „რუსეთი და ევროპა“-ს გამო. ეს შეფასებები ჭკუის სასწავლებლად ჟღერს დღესაც.

თავის წერილში „ბოლო პასუხი ბ-ნ ვლ. სოლოვიოვს“ სტრახოვი სიმწრით წერს რუსეთის მედასავლეთეებზე, რომლებიც სამშობლოსადმი თავიანთი მტრობით აღემატებიან ევროპელებსაც, თუმცა კი ამ უკანასკნელთ „ბავშვობიდანვე აშინებდნენ დონის კაზაკებით და მათ რუსეთი წარმოუდგებათ მოურევნელი ძლიერებისა და ყველაზე უფრი ყრუ ბარბაროსობის მითიური სახით“. სტრახოვი ვერ მიმხვდარა, თუ „რატომ გვეშინია ჩვენ ევროპის გამო, ხოლო რუსეთის გამო კი არ გაგვაჩნია სულ მცირე შიშიც... როდესაც დოსტოევსკი ლაპარაკობდა ორ ტიპს შორის მომავალი ბრძოლის შესახებ, იგი სახელდობრ გულისხმობდა, რომ სწორედ ევროპა წამოვა ჩვენზე კიდევ უფრო მრისხანე და ერთსულოვანი შემოსევით... დანილევსკის თვალწინ სლავობის დაბლობებზე მომავალში მოძრაობდა მილიონობით ევროპელი მათი გასაოცარი თოფებითა და ზარბაზნებით... იგი მომავალში ხედავდა, რომ მის სლავებს კიდევ მოუწევთ ბოროდინოს ბრძოლისა და სევასტოპოლის დარბევის გადატანა...“ და როგორ განმგმირავად ზუსტად კითხულობს ქსენია მიალო: „ვინ ვერ ამოიცნობს ამ ხილვაში 1941 წელს? და შესაძლოა კიდევ 1992-1993 წლებს სერბეთში? დავუმატებთ ახლანდელ სისხლიან ნადიმს კოსოვოს ველზე.

მაგრამ დღევანდელი პოსტკომუნისტური მედასავლეთეობა, სწორედ ასევე ყოველგვარი იჭვის გარეშე, სრულიად უარყოფს რუსეთის ისტორიულ და სულიერ გამოცდილებას. თავად რუსეთში მედასავლეთეობას, რომელიც შორსაა საერთოდ რაიმენაირი იდეალებისგან, ეზიზღება ეროვნული და რელიგიური მემკვიდრეობა და განმსჭვალულია სმერდიაკოვშჩინის სულით _ „მე მთელი რუსეთი მძულს...“ (რუს. «я всю Россию ненавижу-с...»). ეს მედასავლეთეობა, სამწუხაროდ, არა მხოლოდ ქვედა დონეებზე გვაოცებს მოთხოვნილებების სიდუხჭირით. „საყოველთაო პირუტყვული მატერიალიზმი“ _ განმგმირავ კონტრასტს წარმოადგენს იმ ღრმა ზიზღთან, რომელიც განიცადა XIX საუკუნის მედასავლეთემ _ ა. ი. გერცენმა უხამსი და მძლავრი ევროპელი ბიურგერისადმი, როდესაც მან სწორედ ეს ტიპი ამოიცნო თავისთვის შემაძრწუნებლად თითოეულ მის იდეურ მასწავლებელში _ ევროპის სოციალისტებში.

საკითხი იმის შესახებ, თუ რატომ პოულობს თვითუარყოფის მიხედვით აქამდე უნახავი მედასავლეთეობა ასეთ საყრდენს პოსტკომუნისტურ სლავურ ინტელიგენციაში, არ წარმოადგენს პუბლიცისტური ემოციების ობიექტს. რუსეთის კატასტროფის განმსაზღვრელი საზოგადოებრივი და ეროვნული შეგნების ეს ფენომენი უნდა იქცეს თანამედროვე სოციოლოგიის კვლევის საგნად. და ეს არა მხოლოდ იმიტომ, რომ საზოგადოებრივი შეგნების მართვა გადააქციოს თანამედროვე პოლიტიკის უმნიშვნელოვანეს ინსტრუმენტად. მართლმადიდებლობის აღორძინება რუსეთში ერთერთი ყველაზე უფრო სერიოზული დაბრკოლებაა Pax Americana-ს გზაზე. ამის კვალდაკვალ მოხდებოდა რუსული დიდმპყრობელობის სულიერი საფუძვლების დაუყოვნებლივ განმტკიცება, ხოლო თავად რუსეთი გადაიქცეოდა სერიოზულ ფაქტორად მსოფლიო არენაზე (1).

დავა ადამიანთა ისტორიის აზრის თაობაზე

რუსეთის, როგორც ისტორიული მოვლენის აღდგენა _ ეს არის არა ეკონომიკური ძლიერების ან სტრატეგიული პოზიციების საკითხი. ეს არის მსოფლიო ისტორიაში რუსების არსებობის საზრისის პრობლემა. მსოფლიო დილემა „რუსეთი და ევროპა“, რომელსაც ასე თუ ისე თავისი ყურადღებით გვერდი ვერ აუქცია წარსულის რუსეთის ვერც ერთმა მსხვილმა მოაზროვნემ, კვლავ მთელი თავისი გოლიათური მასშტაბით დგება XX ასწლეულის მიწურულს. მის გარეთ შეუძლებელია გავიგოთ როგორც რუსეთის გზა კატასტროფისკენ, ისე კრიზისი რუსულ შეგნებაში და დასავლეთის გლობალური კულტურტრეგერული მისწრაფებები, რომლებიც სულაც არ ამოიწურება მატერიალისტური კრიტერიუმებით, ასევე აგრესია სერბების წინააღმდეგ. მაგრამ იგი შესაძლოა განვსაზღვროთ მხოლოდ ისტორიის ქრისტიანული განმარტების ფილოსოფიურ პარადიგმაში, რომელიც წარმოადგენს ადამიანის შეგნებაში ორი ფუძემდებლური საწყისის _ პიროვნული შემოქმედი ღმერთის იდეისა და თვითარსი ბუნების იდეის _ ბრძოლას.

ამ ორ ფუძემდებლურ საწყისში განსხვავებულია ადამიანის დამოკიდებულების გაგება ღმერთისადმი, ადამიანისადმი, საზოგადოებისა და კოსმოსისადმი. ასეთი ხედვის მარცვალს წარმოადგენს ესქატოლოგია _ სწავლება სამყაროს დასასრულის შესახებ, რომელიც გარდაუვალია ადამიანის ცოდვილი ბუნების გამო, ვინაიდან ამ უკანასკნელმა თავიდან ბოროტად გამოიყენა თავისუფლება (ცოდვით დაცემა სამოთხეში), შემდეგ თავად ღვთის ძალით კვლავ შეიძინა ჭეშმარიტება და მერე დაიწყო ახალი უკანდახევა (აპოსტასია), რაც დასრულდება ანტიქრისტეს მეფობით, რომელსაც საბოლოოდ დაამარცხებს ქრისტე თავისი მეორედ მოსვლისას. მოციქულმა პავლემ მიგვითითა ანტიქრისტეს მოსვლის პირობაზე: „ურჯულოების საიდუმლო უკვე მოქმედებაშია, მაგრამ არ აღსრულდება მანამ, სანამ შუაგულით არ აღიხოცება ძალა, რომელიც გასაქანს არ აძლევს მას“ (2 თეს. 2, 7).

ამ სწავლებამ წმ. იოანე ღვთისმეტყველის გამოცხადებასა და წინასწარმეტყველი დანიელის წიგნთან ერთად საყოველთაო-ისტორიული „სამეფოების“ ცვლილების შესახებ, ქრისტიანულ აზროვნებაში წარმოშვეს ქრისტიანული რომის, როგორც მეტაფიზიკური მსოფლიოს ცნება, რომელიც მოწოდებულია იყოს ჭეშმარიტების უკანასკნელი საყრდენი, და თავიანთი დანიშნულების სხვადასხვანაირი ვერსიები მასში. დასვლეთში უკვე მეორე ათასწლეულის დასაწყისისთვის ესქატოლოგიური მოტივებით დაიწყეს სავსებით მიწიერი ინტერესებისა და ბარბაროსული აღმოსავლეთის შესახებ არქეტიპური წარმოდგენების შებურვა, რომლებიც, როგორც ჩანს, ძევს ევროპის საკუთარ კულტურულ თვითშეგნებაში და თავისი ფესვებით მიდის ჯერ კიდევ ჰეროდოტესა და ესქილეს „სპარსელებამდეც“ კი. ასე, „რომის გახანგრძლივების“ იდეამ, როგორც ანტიქრისტეს მეფობის წინ ჭეშმარიტების უკანასკნელი ბურჯისა, სავსებით მიწიერი კონკრეტული გეოპოლიტიკური მოხაზულობები შეიძინა გერმანელი ერის საღვთო რომი იმპერიის კონცეფციაში, რომელიც ბიზანტიას რომად ყოფნის უფლებაში ედავებოდა არა მხოლოდ სულიერად, არამედ ბიზანტიური სივრცისთვის ჯვაროსნული ლაშქრობებითაც.

„აღმოსავლელი ბარბაროსებისადმი“ უპატივცემულობა, გადმოტანილი ქრისტიანულ ისტორიაში მეტოქეობის სახით (ბიზანტია და მისი მემკვიდრეები) კვებავდა არა მხოლოდ საღვთო რომის იმპერიის „Drang nach Osten“-ს. ჰუმანიზმის ეპოქაში, როდესაც დასავლური სამყაროს ინტერესები საბოლოოდ მატერიალიზებული შეიქმნა, რაც როგორც ჩანს, იყო კიდეც ყბადაღებული დასავლური „პროგრესი“, ფ. პეტრარკა მოუწოდებდა გენუელ ვაჭარ-მეკობრეებს გაენადგურებინათ ბიზანტიის „ცდომილებათა სამარცხვინო ბუდე“, განმანათლებლობის ერთერთმა ბურჯმა „ქარიშხლისა და შეტევის“ წარმომადგენელმა ი. გ. ჰერდერმა ბიზანტიის ისტორიას უწოდა „საზიზღარი“, ხოლო ხელისუფლებათა სიმფონიას „ორთავიანი ურჩხული“. ჰეგელმა ისტორიის ფილოსოფიაში მხოლოდ დასავლეთს მიანიჭა „თავისუფლად კეთების“ უფლება სუბიექტური შეგნების საფუძველზე, ვერ მონახა რა მის გარდა მსოფლიო ისტორიული ხალხები.

ანტიქრისტეს მოსვლის შემაკავებლის როგორც იმ ხელმწიფისა და სამეფოს განმარტება, რომლებიც ინახავენ ჭეშმარიტებას და მოწყობილი არიან ღვთის მიერ ბოძებული იერარქიისა და წინასახის მიხედვით: მეფე ზეციური _ მეფე მიწიერი, რომელიც პასუხს აგებს მხოლოდ ზეციური მამის წინაშე, საფუძვლად დაედო მისტიკურ იდეალს წმინდა რუსეთი, უხილავი ქალაქი კიტეჟი, რომელიც მიუწვდომელია ანტიქრისტესთვის, და ეს იქცა კიდეც მართლმადიდებლური თვითმპყრობელობისთვის რელიგიურ საფუძვლად. გერმანელი ოტონებიდან რამდენიმე ასწლეულის შემდეგ გახმიანდა წინასწარმეტყველება მოსკოვის _ მესამე რომის _ მართლმადიდებლობის უკანასკნელი თავშესაფრის შესახებ მოსკოვის დიდი მთავრის ვასილი მესამისადმი ფსკოვის ელეაზარის მონასტრის მონოზონის _ ბერ ფილოთეოსის გზავნილში. ეს გზავნილი არ შეიცავს თუნდაც რაიმე მინიშნებას პოლიტიკურ ამოცანებზე, არამედ ესქატოლოგიურ ტონებში აფრთხილებს რუსეთის სამეფოს, კონსტანტინოპოლის _ მეორე რომის _ დაღუპვის შემდეგ მართლმადიდებლობის ბედისთვის მისი განსაკუთრებული პასუხისმგებლობის გამო, რათა მიწიერ საზრუნავს გამოკიდებულებს არ დაეშვათ რუსეთში მართალი რწმენის უმცირესი დამახინჯებაც კი.

დასავლეთში სამყაროს რელიგიურ გააზრებაში ადამიანური ამპარტავნების გამოვლინება, განმტკიცებული „filioque“-ში „და ძისგანაც“, ქრისტეს-ღმერთკაცის აღქმაში სულ უფრო მეტად შესამჩნევად წაანაცვლებდა აქცენტს ღვთის ძიდან მისი მიწიერი ჰიპოსტასისკენ. ქრისტეს მიწიერი ცხოვრება მის აღდგომაზე უფრო მნიშვნელოვანი გახდა _ „სიკუდილითა სიკუდილისა დამთრგუნველი“. _ იბადება დასავლეთევროპული ჰუმანიზმი: თავიდან ადამიანისა და მისი შემოქმედებითი შესაძლებლობებისთვის დამათრობელად თავხედური ხოტბის შესხმა წარმოუდგებოდათ ადამიანში სწორედ ღვთაებრივი საწყისის განვითარებად, ვინაიდან თავად უფალმა უბოძა მას გონება და შემოქმედების უნარი, შექმნა რა იგი თავის ხატად და მსგავსად.

მაგრამ ამპარტავნების „ჰუმანისტურ“ ექსტაზს ამ ქრისტიანული ჭეშმარიტების განმარტებისას ადამიანები შეუკავებლად მიჰყავდა „ღვთის მსგავსების“ თავად ცნების დამახინჯებამდე „ღვთის ტოლობის" იდეაში. აღორძინების საყვარელი სახეა _ ადამიან-ტიტანი, პრომეთეოსი, რომელიც ღმერთისგან მოითხოვს მისთვის მისი (ადამიანის!) დედამიწის დატოვებას („Muss mir meine Erde doch lassen steh’n!“ _ გოეთე). ახლა ადამიანი _ დედამიწის მეუფეა და აცხადებს თავის უფლებას განაგებდეს მას საქმეებით და მოაწყობდეს მას უკვე „საკუთარი ხატებისა და მსგავსების მიხედვით“. მაგრამ სად ნახონ კრიტეტიუმები ღვთის მიერ ბოძებული და კაცთაგან უარყოფილი აბსოლუტური კეთილისა და ბოროტის ცნებების ნაცვლად?

ლოგიკურ ეტაპად იქცა რაციონალისტური ფილოსოფიის შექმნა, დაფუძნებულისა არა ისეთ კრიტერიუმებზე, რომლებიც არ გამოდიოდა ადამიანის გონების ფარგლებს გარეთ და აღმერთებდა მეცნიერების მონაცემებს. დეკარტიდან და მისი „cogito ergo sum“-დან დასავლეთევროპული ფილოსოფია იწყებს საბოლოო გადასვლას ურელიგიო შეგნებაზე. საკმარისია შევადაროთ დეკარტის ფილოსოფიის ფოსტულატი „ვაზროვნებ, ესე იგი ვარსებობ“ დერჟავინის ოდასთან „ღმერთი“, რათა დავინახოთ, რომ „ვაზროვნებ“ და „მრწამს“, როგორც ცალკეული პირველსაწყისები, გვაძლევენ სამყაროსა და ადამიანის სხვადასხვანაირ აღქმას:

...я пред Тобой ничто.
Ничто! НоТы во мне сияешь
Величеством Твоих д о б р о т
Во мне Себя изображаешь
Как солнце в малой капле вод.
...Я есмь – конечно, есть и Ты!
Ты есть! – природы чин вещает,
Гласит моё мне сердце то,
Меня мой разум уверяет,
Ты есть – и я уж не ничто! (2)

დეკარტი, შესაძლოა უნებურად, ღმერთს ხდიდა ზედმეტს სამყაროს შემეცნებისთვის, რადგანაც მოაზროვნე პიროვნების განსაკუთრებულობასა და თვითკმარობას დებდა ფილოსოფიური სიბრძნის საფუძვლად. ასეთი საწყისი პუნქტის დროს ჭეშმარიტების წმინდად სუბიექტური წვდომა იქცევა კიდეც თავად ყოფიერების ერთადერთ მტკიცებად. ღმერთისგან ადამიანის ავტონომიურობის იდეა _ განმანათლებლობის მთავარი აზრია. თუკი პირველი განმანათლებლები ჯერ კიდევ აღიარებდნენ ღმერთს როგორც შემოქმედს, უკვე უპირობოდ უარყოფდნენ მას როგორც განმგებელს.

მაგრამ დეიზმზე გაჩერება არ შეიძლებოდა და მოდის ათეიზმი, რომელსაც უერთდება თითქმის ყველა მოაზროვნე. ადამიანის სინამდვილეში მეტად შეზღუდულ გონებას წარმოადგენენ ყოველივე არსებულის უმაღლეს ელემენტად, ხოლო ადამიანს, როგორც გონების მქონეს _ სამყაროს უმაღლეს არსებად, ბატონად, გვირგვინმოხდილი ღმერთის ნაცვლად... სამყარო და ადამიანი ღმერთს საბოლოოდ მოსწყვიტა კანტმა, რომელიც თვლიდა, რომ ჩვენ შევიმეცნებთ მხოლოდ საკუთარ წარმოდგენას მათზე. ფიხტემ უკვე გამოაცხადა თეზისი: „მე _ შემმეცნებელი ვარ არსებული, ყოველივე სხვა დანარჩენი კი არის მხოლოდ შემეცნებადი, ე. ი. მოაზრებადი, ჩემს მიერ შექმნილი, ჩემგან გამოსული, ჩემი წარმოდგენის გარეთ არარსებული“. ეს არის ნიჰილიზმის სრული ზეიმი რაიმენაირ რეალობასთან მიმართებით, და ღმერთი თავის თავად სრულებით უქმდება, როგორც განაცხადა კიდეც საბოლოოდ ლ. ფოიერბახმა.

ფილოსოფია წარმოადგენდა სრულიად აუცილებელ კონცეფტუალურ ბაგაჟს, რომელმაც მოამზადა ლიბერალიზმი მისი სწავლებით „სუვერენულ პიროვნებათა“ „საზოგადოებრივი ხელშეკრულების“ შესახებ, რომელიც ცვლიდა ღვთის მიერ ბოძებული ფასეულობებისა და საზოგადოებრივი კავშირების იერარქიას. ყოველივე ეს იქცა საფრანგეთის რევოლუციის იდეურ ფუნდამენტად მისეული დაფიცებით „თავისუფლება, თანასწორობა, ძმობა“. მაგრამ მევახშეს ღმერთის გარეშე განუხორციელებელი იდეალების საფარველქვეშ გააქვს ვერშემჩნეული მთავარი: „laissez passer, laissez faire“ _ „გამატარეთ ყველგან, ნუ მიშლით მოქმედებას“. ამ გასაღებით „თავისუფლება“ _ მათ შორის სინდისისა _ ეს შემოქმედებასა და ეჭვზე უდაო უფლება კი არ არის, არამედ ეს არის უფლება აცხადებდნენ თანაბარღირსეულად (თანასწორად) მანკიერებასა და სათნოებას, ჭეშმარიტებასა და სიცრუეს, კეთილსა და ბოროტს, რომლის რეალიზებაც დექრისტიანიზაციასთან ერთად საბოლოოდ მოახდინეს XX საუკუნის ბოლოსთვის.

რელიგიური, ე. ი. ზნეობრივი კანონის ნაცვლად, რომელიც მიგვითითებს, თუ რისი უნდა გვწამდეს, _ ადგენენ იურიდიულ კანონს _ სამართალს, რომელიც საკმარისია დაიცვა, თუნდაც მას არ იზიარებდე, და იყო რესპექტაბელური. ხოლო ღვთისა და ადამიანთა წინაშე მოვალეობის პრობლემა კეთილთან და ბოროტთან მიმართებით, მარტინ ლუთერის შემდეგ ტრანსფორმირდება მატერიალურ ცნებად _ ვალდებულებითი მოვალეობა, ვექსელი, რომლის მიხედვითაც უბრალოდ უნდა გადაიხადო... რუსეთისა და ევროპის გზები საბოლოოდ გაიყარა, ვინაიდან პირველი ცდილობდა ეცხოვრა ისე, „როგორც მოვალეობა უბრძანებს“, და არა ისე, როგორც ავალდებულებს იურიდიული კანონი, მეორე კი მოუბრუნებლად დაადგა რაციონალიზმისა და პოზიტიური სამართლის განვითარების გზას.

კატეგორიები პიროვნება და თავისუფლება ავსებულია სხვადასხვანაირი შინაარსით რელიგიურ-ფილოსოფიური მსოფლგაგების-და მიხედვით, და საერთოდ არ გააჩნიათ უნივერსალური განსაზღვრება, ვინაიდან ღმერთის სხვადასხვანაირი გაგება გვაძლევს განსხვავებულ განმარტებას იმისა, თუ რა არის ადამიანი... ლიბერალურ ტრადიციაში „თავისუფლების“ განმარტებაში მთავარია საკითხი „რისგან“ ეს თავისუფლება, რაც ვარაუდობს ყველა შესაძლო „შემზღუდველისა“ და ამის ყველა მცდელის რაციონალურ ჩამოთვლას. მართლმადიდებლურ მსოფლშეგრძნებაში, მუდმივად უსვამს რა თავის თავს კითხვას „რისთვის“ თავისუფლება, ადამიანი უწინარეს ყოვლისა ეძიებს ორიენტირს ღვთის მიერ ბოძებული თავისუფალი ნების გამოსაყენებლად. პუშკინის გენიამ ამოიცნო კიდეც ეს ეპიგონობის ერთი საუკუნის შემდეგ და საფრანგეთის რევოლუციის იდეურ ბაგაჟს ასე უპასუხა:

Не дорого ценю я многие права,
От коих не одна кружится голова.
Я не ропщу о том, что отказали боги
Мне в сладкой участи оспаривать налоги,
Или мешать царям друг с другом воевать,
И горя мало мне, свободна ли печать
Морочить олухов, иль чуткая цензура
В журнальных замыслах стесняет балагура.
Всё это, видите ль, слова, слова, слова...
Иные, лучшие мне дороги права!
Иная, лучшая потребна мне свобода! (3)

თანდათან იცარიელებდა რა თავის სულს, ადამიანი ამავდროულად აღმერთებდა თავის მიწიერ ბუნებას, დაამახინჯა რა ღვთის მსგავსების იდეა ღმერთთან თანასწორობის იდეაში, ადამიანი ლოგიკურად მიდიოდა ადამიანღმერთობის იდეისკენ. აღორძინების საყვარელი გმირია _ ტიტანი პრომეთეოსი. ვალტერ შუბარტმა თავის წიგნში „ევროპა და აღმოსავლეთის სული“ პირდაპირ დაუპირისპირა ერთმანეთს პიროვნების ორი ტიპი: „პრომეთეული“ დასავლელი ინდივიდი და „იოანესეული“ რუსი ადამიანი. სამყაროს ფერისცვალების, ადამიანის განღმრთობის ქრისტიანულ იდეას პრომეთეული კულტურა ამახინჯებს და გადაჰყვს იმ რწმენაში, რომ „ცხოვრების გარდაქმნა (განახლება) შესაძლებელია და საჭიროა კიდეც, ამომდინარე არა ადამიანის სულიდან, არამედ ნივთიერი სამყაროდან“. ამ დროს გარდაუვალი თავმოყრა საკუთარ მოთხოვნილებებზე საბოლოო ჯამში იწვევს სულისა და უმაღლესი ფასეულობების _ რელიგიურის, ეროვნულის დამახინჯებას საიენტისტურ სკეფსისში, _ „სამყაროს ბედის გამო პასუხისმგებლობის“ (თ. მ. დოსტოევსკი) დაკარგვას. გაუცხოება, რომლის შესახებაც ფილოსოფოსობდნენ მატერიალისტები კ. მარქსიდან გ. მარკუზემდე, _ წარმოადგენს ადამიანის გაუცხოების შედეგს მისი ღვთაებრივი ბუნების მეტაფიზიკური ფესვებისგან. ქრისტიანული ფილოსოფია დაავადებულია არა გაუცხოებით, არამედ ყოვლად ერთობით. ჰეგელთან მეტაფიზიკა შთანთქა დიალექტიკამ, რამაც ყოვლად ერთობა შეცვალა პანლოგიზმით. და ყოვლად ერთობის პრობლემა არც თუ შემთხვევით ფ. შელინგის შემდეგ გადმოვიდა რუსულ, ჯერ კიდევ რელიგიურ ფილოსოფიაში.

ყოვლად ერთობის მთლიანი ისტორიულ-ფილოსოფიური შექმნის მცდელობას მიმართა ვ. სოლოვიოვმა, რომელზე მითითებაც უყვართ ახლანდელ მედასავლეთეებს, თანაც ისე, რომ არაფერი არ ესმით მის რელიგიურ სისტემაში. ვლადიმირ სოლოვიოვი, იყო რა რუსეთისა და ევროპის ერთიანობის მხურვალე ადვოკატი, სულაც არ ყოფილა კლასიკური „ლიბერალ-მედასავლეთე“, არ ყოფილა განმანათლებლობის მემკვიდრეობის, რუსეთის საზოგადოებრივი ხელშეკრულების, წარმომადგენლობითი დაწესებულებებისა და პოზიტიური სამართლის ქომაგი. მის თეორიაში ხელისუფლების წყაროა _ ღმერთი, და არა ხალხი. ღვთის ცხებულის მართლმადიდებლური თვითმპყრობელობა _ ქრისტიანული იდეის იდეალური ხორცშესხმაა სახელმწიფოებრიობაში, ხოლო კათოლიკური ეკლესიის ზეეროვნული (რუს. наднациональная) ორგანიზაცია _ საუკეთესო მოდელი ქრისტიანობის მსოფლიოში დასამკვიდრებლად. არც ვოლტერი, არც კონვენტი ან ადამიანისა და მოქალაქის უფლებების დეკლარაცია არ შთააგონებდა სოლოვიოვს, არამედ კათოლიციზმის ზეიმის პერიოდი, ანუ პაპის გრიგირიუს VII-ის დრო, რომლის წინაშეც ძონძებში ჩაცმული და ქედმოდრეკილი გამოცხადდა იმპერატორი ჰაინრიხ IV...

სოლოვიოვისეული „თავისუფალი თეოკრატია“ _ სამართლებრივი სახელმწიფოს ანტიპოდია და პოზიტიური სამართლის _ მართლმორწმუნე ლიბერალების ამ „ყურანის“ სრული უარყოფა. მკაცრი ქრისტიანული განმარტებით „სამართლებრივი სახელმწიფო“ _ ეს არის შერიგება ადამიანის ცოდვილ ბუნებასთან, რომელსაც დანაშაულის ჩადენისგან აკავებს არა სინდისის ხმა, არამედ მხოლოდ იურიდიული კანონის ძალა, ე. ი. სისხლის სამართლებრივი სასჯელის მუქარა... სოლოვიოვი სწუხდა ქრისტიანული ევროპის დაღუპვის გამო და თვლიდა, რომ მართლმადიდებლურ რუსეთს კიდევ შეეძლო მისი გადარჩენა თავისი მსხვერპლითა და საკუთარ მესიანიზმზე უარის თქმით მსოფლიო მესიანიზმის სასარგებლოდ.

მაგრამ იმ დროის რეალურ ევროპას არაფერი ჰქონდა საერთო სოლოვიოვის იდეალთან. პაპი ლეონ XIII წამოიძახებდა ხოლმე: „vexillia regis prodeunt inferni“ _ „ჯოჯოხეთის მბრძანებლის დროშები წინ მოიწევს“, აფრთხილებდა რა სატანის გაღმერთებაზე უღმერთოების, ადამიანღმერთობისა და ღმერთმებრძოლეობის კვალდაკვალ. ეს პონტიფიკოსი არა მხოლოდ უარყოფდა მარქსიზმს თავის სახელგანთქმულ ენციკლიკაში „Reroum novarum“ (1891), არამედ ამხელდა ლიბერალებისა და მასონების ანტიქრისტიანულ არსსაც.

XX საუკუნის შუახანებისთვის ლიბერალიზმმა თავის უკიდურეს თეორიებში საბოლოოდ წაშალა საზღვარი კეთილსა და ბოროტს შორის, ამაღლებს რა ინდივიდს ამ კატეგორიების გარეთ. ფრიდრიხ ფონ ჰაიეკი ამტკიცებდა „ადამიანის შეხედულებებისა და მიდრეკილებების აბსოლუტურ სუვერენიტეტს მის ცხოველმოქმედებაში, როგორი სპეციფიურიც არ უნდა იყოს ის“. ეს აშკარა უკანდახევაა ახალი აღთქმის ფუძემდებლური საწყისიდან ადამიანის ბუნებრივი ცოდვილობის შესახებ, რომელიც მხოლოდ სულიერი ასკეზით შეიძლება გარდაიქმნას (ფერი იცვალოს) ძველი ადამისგან ახალ ადამად. _ „ნეტარ იყვნენ გლახაკნი სულითა, რამეთუ მათი არს სასუფეველი ცათა“ (მათე, 5. 3). მანკიერებისა და სათნოების აბსოლუტური კრიტერიუმის ამოღება გარდაუვალად იწვევს კეთილისა დ ბოროტის შერევას: ზნეობრივია ის, რაც ნებადართულია იურიდიული კანონით, ხოლო ამ კანონით ნებადართულია ის, რაც ხელს არ უშლის სხვებს. ასეთ ლოგიკაში მატერიალური პროგრესი რომელიც თავის თავად ნეიტრალურია, ანგრევს კეთილის საზღვარს და უზრუნველყოფს მზარდი ზომით იმის შესაძლებლობას, რომ მოიქცევი რა უსამართლოდ (მისცემ რა საკუთარ დედას მოხუცებულთა თავშესაფარში), „ხელს არ უშლიდე სხვებს“.

პოზიტიური სამართლისა და სამართლებრივი სახელმწიფოს განვითარებაში XX ასწლეულში აშკარად დომინირებს ანგლოსაქსონური სამართალი, რომელიც ემყარება ფოსტულატს: „ყველაფერი რაც აკრძალული არ არის _ ნებადართულია“. დანაშაულისა და ცოდვის ეთიკური შეპირისპირების (შეტოლების), ე. ი. იურიდიული კანონის ზნეობრივ კანონთან შესაბამისობის დილემა უკვე აღარ აღელვებს „პროგრესულ“ დასავლეთს, თუმცა კი აღელვებდა თვით სოფოკლეს ანტიგონესაც. ასეთი კონცეფცია განსაზღვრავს მხოლოდ აკრძალულს და არ მიუთითებს ზნეობრივად სათანადოს, ჯეროვანს. იურიდიული კანონი მხოლოდ კომპრომისია მოვალეობასა და გარემოებებს შორის. სახეზეა „სამართლებრივი სახელმწიფოს“ აშკარა რეპლიკა ძველი აღთქმიდან, მოსეს რჯულიდან და უკან დახევა ახალი აღთქმისგან მისი ზნეობრივი მწვერვალით.

მსოფლიოში ქრება „არაკეთილშობილური საქციელის“ ცნება, რომელიც არღვევს რელიგიურ (ზნეობრივ) კანონს (რუს. Канон) _ მითითებას საქციელის მიმართების შესახებ კეთილთან და ბოროტთან, უტოვებს რა ადგილს მხოლოდ „არაკორექტულ საქციელს“ _ რომელიც არღვევს იურიდიულ კანონს (რუს. закон) _ ქცევის წესებს. ეს პრობლემა მთელი თავისი სიღრმითა და სიმარტივით დასმულია კიევის მიტროპოლიტის ილარიონის სახელგანთქმულ ნაშრომში „სიტყვა რჯულისა (ზნეობრივი კანონისა) და მადლის შესახებ“ (რუს. «Слово о Законе и Благодати» /1049/):

«И уже не гърздится в Законе человечьство,
нъ въ Благодети пространо ходить...
яко иудеиство стенемь и Закономъ оправдашеся,
а не спасаашеся,
христиани ж истиною и Благодатию не оправдаються,
нъ
спасаються.
...иудеи бо о земленыихъ веселяахуся, христиани же о
сущиихъ
на небесехъ.»

ლიბერალიზმმა, რომელმაც დაკარგა მადლის ძიების მოთხოვნილება და გამოდევნა (ამოშანთა, მოსპო) უმაღლესი ფასეულობები _ ეროვნული, რელიგიური _ ინდივიდუალისტურის სასარგებლოდ, საბოლოოდ გააშიშვლა თავისი მესამეფენისეული ლიბერტარიანობა. იგი მაინც უკვე სამი საუკუნეა მეტად წარმატებით სპეკულირებს ქრისტიანული ფასეულობებით, წარმოადგენს რა თავად სინამდვილეში აპოსტასიურ (ღვთისგან დაშორების _ ი. ხ.) მოვლენას.

ადმიანისა და მის შესახებ ღვთაებრივი ჩანაფიქრის სხვადასხვანაირმა გაგებამ მოგვცა თავისუფლებისა და პიროვნების განსხვავებული განმარტებანი, ლიბერალურ საზოგადოებაში პოზიტიური სამართლის პრიმატი მისი ცივი იურიდიზმით (იურიდიული კანონი), ხოლო მართლმადიდებლურ ცივილიზაციაში მიდრეკილება ბუნებრივი სამართლისკენ ცოდვისა და დანაშაულის იგივეობის საფუძველზე (რელიგიური, ზნეობრივი კანონი). ევროპამ მიიღო ხოლო რუსეთი აგრძელებდა მევახშეობის, როგორც ეკონომიკური საქმიანობის საფუძვლის უარყოფას. XX საუკუნის წინა პერიოდში მართლმადიდებლური რუსეთი არ წარმოადგენდა იმ დასავლური ცივილიზაციის ნაწილს, რომელიც აღიზარდა დეკარტის რაციონლისტურ ფილოსოფიაზე, საფრანგეთის რევოლუციის იდეურ ბაგაჟსა და შრომისა და სიმდიდრისადმი მოტივაციის პროტესტანტულ ეთიკაზე. დასავლეთის მიერ რუსეთის უარყოფა დაკავშირებულია კულტურასა და ისტორიულ შემოქმედებაში ქრისტიანობის არსის _ პურითა და ძალაუფლებით ცდუნების დაძლევისა და ნეტარებათა მცნებების _ სხვადასხვანაირ ხორცშესხმასთან.

ეს ასე თუ ისე შეგნებული ჰქონდათ რუს ფილოსოფოსებს: ტრუბეცკოებს, გ. ფედოტოვს, ს. ფრანკს, ი. ილინს, ნ. ბერდიაევს, სოლიდარისტებს, რომლებიც აანალიზებდნენ იმ კატეგორიების (თავისუფლება, ნება, სამართალი, ერი, ქრისტიანული დემოკრატია) შინაარსს, რომლებზედაც დამყარებულია პოლიტიკური შეხედულებები. მაგრამ მარქსისტული ფორმაციული თეორიის ნაცვლად მოვიდა „ზოგადსაკაცობრიო“ ფასეულობების საფუძველზე ერთიანი ნიმუშისკენ მოძრაობის ანალოგიური იდეა. დღევანდელი მედასავლეთეებისთვის დამახასიათებელია რწმენა „იდეალური“ საზოგადოებრივი ინსტიტუტების ყოვლისშემძლეობასა და ნებისმიერ ნიადაგზე მათი გადანერგვის შესაძლებლობებში. მათ სიამოვნებით მიიღეს ისტორიული მატერიალიზმის ხაზოვანი პროგრესის ვერსია, უყურადღებოდ დატოვეს რა თვით ა. ტოინბის, ო. შპენგლერის, მ. ვებერის, ლევი-სტროსის თეორიებიც კი, რომლებიც გვიჩვენებენ მსოფლიოს მრავალფეროვნების სიღრმისეულ საფუძვლებს. გადმოიღეს დასავლეთის მიერ ბიზანტიური მემკვიდრეობის საყოველთაო ხასიათის მუდმივი უარყოფა და ევროპული ინდივიდუალურობისა და თავისუფლების დაპირისპირება მართლმადიდებლური ტრადიციის „წყვდიადის, ბარბაროსობისა და მონობისადმი“.

დღეს საკმარისი საფუძვლები გვაქვს იმისთვის, რათა გვირგვინი მოვხადოთ ფილოსოფიურ ცდომილებას იმის შესახებ, რომ ევროპული ლიბერალიზმი წარმოადგენს მარქსიზმის ანტიპოდს, რომელსაც, როგორც წესი, აიგივებენ კომუნიზმის იდეასთან, რაც სულაც არ არის სწორი. (დროა დავფიქრდეთ იმაზე, თუ ვის დასჭირდა თავს მოეხვია ჩვენთვის სწორედ ღვთისმებრძოლური სწავლება სამართლიანობის იდეის ერთადერთი ხორცშესხმის სახით?) იმავე დროს ზოგიერთს კომუნისტური იდეები გამოჰყავს ქრისტიანობიდან, ახდენს რა კომუნიზმის შესახებ ისეთი წარმოდგენების დემონსტრირებას, რომლებიც შორს არის მარქსიზმისგან _ მებრძოლურად ანტიქრისტიანული დოქტრინისგან. მაგრამ უნდა გვესმოდეს, რომ კომუნისტური ოცნებები, არა მხოლოდ ათეისტური, არამედ ნებისმიერი ფორმით, ეძიებს მიწიერ სამოთხეს, და ბევრი სექტისა და პროტესტანტული განშტოებების მსგავსად, ნაწილობრივ შობილია ქილიაზმის ერესისგან. ეს უკანასკნელი კი გამოიყვანეს აპოკალიფსისის ცრუ განმარტებიდან ქრისტეს „დედამიწაზე ათასწლოვანი სამეფოს“ შესახებ რჩეულებთან ერთად. ქრისტიანული გამოცხადება გვიჩვენებს გზას ღვთის სამეფოსკენ, გზას მარდიული ცხოვრებისთვის გადარჩენისკენ, და არ გვიჩვენებს მიწიერი სამოთხის აშენების გზებს.

რაც შეეხება ათეისტურ და მებრძოლად ანტიქრისტიანულ მარქსიზმს, ეს სხვა არაფერია, თუ არა ევროპული ლიბერალიზმის „ბიძაშვილი“; ორივე ისინი ნაშობია რაციონალისტური დასავლეთევროპული ფილოსოფიის მიერ, რომელიც ეფუძნება მხოლოდ და მხოლოდ ადამიანის გონების ფარგლებში არსებულ კრიტერიუმებს. ეს ორივე მიმდინარეობა _ ურელიგიო „ადამიანის სამეფოს“ ვერსიებია. მარქსის თეორიაში სამყაროს რაციონალისტური ხედვა დაყვანილ იქნა სქემატურ პრიმიტივიზმსა და ვულგარულ მატერიალიზმზე. ერთი სქემის პროკრუსტეს საწოლზე მირეკეს სამყაროს მთელი მრავალფეროვნება, რომლის ჰარმონიის შემნახველიც უნდა ყოფილიყო ადამიანი. ლენინისა და ტროცკის თეორიებში რაციონალიზმიდან საბოლოო ნაბიჯი გადადგეს მიზანშეწონილობის იდეისკენ. უზენაესი სიმართლის ზნეობრივი კრიტერიუმების არარსებობის პირობებში ბოლშევიკები აბსოლუტური დოგმატების შესაფერ პატივს სცემდნენ თავიანთ „სამეცნიერო მიგნებებს“, რომლებსაც სინამდვილეში მეცნიერების ყველა სხვა მონაცემების მსგავსად, დღეს ერთი ფასი აქვს, ხვალ კი სხვა. „დედამიწაზე ღვთის სამეფოს“ ნაცვლად _ „ადამიანის სამეფო“, ოციანი-ოცდაათიანი წლების ბოლშევიკების პრაქტიკაში ლოგიკურად სრულიად გარდაუვალად, და სულაც არა „კომუნისტური იდეალიდან“ გადახრის ძალით, ჭეშმარიტად იქცა „ურჩხულად“, რომელიც წარმოიშვა ევროპული გონების ძილისგან.

რევოლუციის, მთელი საფუძვლების მომენტალურად გადატრიალების თავად იდეა შესაძლოა წარმოშობილიყო მხოლოდ გადაგვარების გზაზე დამდგარ ქრისტიანულ, და არა მარადიული წრებრუნვის შესახებ პანთეისტური წარმოდგენების სამყაროში. რა თქმა უნდა, ეს სულაც იმიტომ კი არ არის, რომ „ქრისტე იყო პირველი კომუნისტი“, როგორც ზოგჯერ ვიღაც-ვიღაცეები ამტკიცებენ, ესწრაფვიან რა შეუთავსებელთა შეთავსებას. ბრწყინვალედ ხსნის ამას ლ. ა. ტიხომიროვი, რომლის გოლიათურმა ნაშრომმაც „ისტორიის რელიგიურ-ფილოსოფიური საფუძვლები“ შვიდი ათეული წლის მანძილზე ხელნაწერის სახით დების შემდეგ, ბოლოს და ბოლოს იხილა დღის სინათლე.

სწორედ ქრისტიანობა უნერგავს ადამიანს მისწრაფებას აბსოლუტურისკენ, იდეალისკენ, ცხოვრების მანკიერებათა აღმოფხვრისკენ. მიწიერი სამყარო, ფარდობითობის სფერო განწირულია განადგურებისა და ძირეული გარდაქმნისთვის იმ მომენტში, როდესაც ზევიდან გაისმება ხმა: «Се, творю всё новое». დასავლელი ადამიანი, რომელიც დაშორდა ღმერთს, მაგრამ შეინარჩუნა ქრისტიანული ფსიქიკა და არასრულყოფილი მსოფლიოს განადგურების შესაძლებლობის რწმენა, ხედავს რა თავისი თავისუფლების აზრს ასეთ გადატრიალებაში და წარმოსახავს რა თავის თავს მიწიერი სამოთხის შემქმნელად, წარმოშობს რევოლუციის იდეას. XIX საუკუნეში რევოლუციის დაბრკოლებად ქრისტიანულ სამყაროში რჩებოდა მხოლოდ მართლმდიდებელი რუსეთი, რაც ასე შორსმჭვრეტელურად დაინახა თ. ტიუტჩევმა: „დიდი ხანია უკვე ევროპაში არსებობს მხოლოდ ორი ნამდვილი ძალა _ რევოლუცია და რუსეთი... მათ შორის წარმოქმნილი ბრძოლის შედეგზე, უდიდესი ბრძოლისა, რომლის მოწმეც ოდესმე ყოფილა მსოფლიო, დამოკიდებულია მრავალი საუკუნის განმავლობაში კაცობრიობის მთელი პოლიტიკური და რელიგიური მომავალი“. მაგრამ მხოლოდ რუსეთს შეეძლო რევოლუციის მოხდენა ასეთი პათოსით, რადგანაც რაც უფრო ძლიერად იყო ადამიანი ქრისტიანი ცდუნებით დაცემამდე, მით უფრო მეტად თავგამოდებულ და მგზნებარე რევოლუციონერად იქცევა იგი. ევროპა კი უკვე „ნელთბილი“ იყო.

XX საუკუნის დასაწყისისთვის მთელი თავისი არასრულყოფილებითა და ცოდვებით, წმინდა რუსეთის საკუთარი იდეალისადმი რეალური შეუსაბამობით, გაწეწილი „სოციალურობის ეშმაკებითა“ და „ინდივიდუალურობის დემონებით“ _ რუსეთი მხოლოდ იმით, რომ არ ჰქონდა სურვილი რომ უარი ეთქვა თავის სახელმწიფოებრივ და მსოფლიო ყოფიერების საფუძველში ოდესღაც ჩადებულ სამყაროს მოწყობის საზრისებზე, ჯერ კიდევ წარმოადგენდა შემკავებელს. უწმინდესი პატრიარქი ტიხონი წერდა თავის მიმართვაში: „საიდუმლო, მაგრამ თავისი ქმედებებით საშიში ძალა აუმხედრდა უფალ იესო ქრისტეს ჯვარს. მსოფლიო ძლიერი ანტიქრისტიანული ორგანიზაცია აქტიურად ისწრაფვის თავის ხლართებში მსოფლიოს გაბმისკენ და მოიწევს მართლმადიდებელი რუსეთის წინააღმდეგ“.

ამ დროისთვის ადამიანის სამეფოს ძიებას დასავლურ შეგნებაში უკვე შემუშავებული ჰქონდა ორი უნივერსალისტური დოქტრინა _ ლიბერალური და მარქსისტული (ორივე მათგანი არ განიხილავს ერს როგორც ისტორიის სუბიექტს, ლიბერალებისთვის _ ეს არის მსოფლიოს მოქალაქე _ ინდივიდი, მარქსისტებისთვის _ კლასი). ეს გარეგნულად ერთმანეთისადმი მეტად მტრული კონცეფციები, როგორ პარადოქსულიც არ უნდა იყოს, აპროგრამებდნენ ერთგვარ საერთო შედეგს, რომელ ვერსიასაც არ უნდა გაემარჯვა. ისინი იწვევდნენ ეროვნული სახელმწიფოების როლის შემცირებასა და მათი სუვერენიტეტის თანდათანობით ეროზიას, ნაბიჯ-ნაბიჯ აძლევდნენ რა ზეეროვნულ (რუს. наднациональные) მექანიზმებს მორალური, ხოლო შემდეგ კი პოლიტიკური არბიტრის როლსაც.

მსოფლიო ხასიათის მესიანური მიზნები გამოაცხადეს ოფიციალურ საგარეოპოლიტიკურ იდეოლოგიად, რომლის ადრესატებს წარმოადგენდნენ არა მთავრობები, არამედ ხალხები. III ინტერნაციონალის ეგიდით „პროლეტარული ინტერნაციონალიზმის“ შესახებ თეორიაცა და მთელ მსოფლიოში „თავისუფლებისა და ადამიანის უფლებების“ დანერგვის მიზანიც, მხოლოდ მათი ლიბერალური განმარტებით, სახელმწიფოს სუვერენიტეტისგან ართმევდნენ მის უფლებას თავისი ეროვნული თვითმყოფადობის დაცვაზე. ლ. ტიხომიროვს მოჰყავს მასონობის მიზნების საინტერესო განსზღვრება, რომელიც მოცემულია უავტორიტეტულესი მასონ-თეორეტიკოსის, „მასონობის ფერწერული ისტორიის“ ავტორის კლაველის მიერ, რომელიც სარგებლობს მასონური სამყაროს საერთო პატივისცემით: „მოვსპოთ ადამიანებს შორის რანგის, რწმენის, აზრის, სამშობლოს განსხვავება...“ მარქსიზმი და ლიბერალიზმი განსხვავებული გზებით მიდიან ამ მიზნისკენ, იშორებენ რა ისტორიიდან ერებს.

ბოლშევიკურ რუსეთსა და მსოფლიო ისტორიის ახალ მოვლენას _ ოკეანსმიღმა შეერთებულ შტატებს უნდა მოეხდინათ საერთაშორისო ურთიერთობების ორი კოსმოპოლიტური კონცეფციის რეალიზება: კლასობრივი საგარეო პოლიტიკის დოქტრინა (ქრესტომათიული ლენინური პრინციპები) და ამერიკის პრეზიდენტის ვუდრო ვილსონის „ახალი აზროვნება“ (14 პუნქტისგან შემდგარი პროგრამა). ეს კონცეფციები მთავარში ეფუძნებოდა რუსეთის რევოლუციის ვაჭრის გელფანდ-პარვუსისა და ვილსონის ამოუცნობი alter ego-ს _ პოლკოვნიკ ჰაუზის იდეებსა და შეფასებებს, ხოლო ამ უკანასკნელ პიროვნებას (პოლკოვნიკ ჰაუზს) ჰქონდა კავშირები სრულიად განსხვავებულ წრეებში, ბანკირებიდან რაბინებამდე.

ასე, რუსეთის რევოლუციის მომენტისთვის „ევროპამ“, რომელმაც მოამზადა ეს რევოლუცია, რუსეთის, ქრისტიანულ ისტორიაში თავისი მეტოქე სახის (ხატების) ჩამოშორების მიზნით, უეცრად თავად დაჰკარგა აქტიურად შემოქმედი მოვლენის როლი მსოფლიო კულტურაში. თავიდან კათოლიკური რომანულ-გერმანული სულისკვეთებით ხორცშესხმულმა ევროპამ გაიარა დექრისტიანიზაციის სტადიები ლიბერალიზმისა და სოციალისტური იდეების ღვთისმებრძოლური ვარიანტების გავლით, ისტორიის მართლმადიდებლური განსაზღვრების მთავარი ოპონენტის როლი დაუთმო ანგლოსაქსონურ პურიტანიზმსა და ძველაღთქმისეულ მესიანიზმს _ ატლანტიკურ ცივილიზაციას კულტურის გარეშე.

ევროპის მზის ჩასვენება _ „ატლანტიზმის“ გარიჟრაჟი

XX საუკუნეში „დასავლეთი“ როგორც ისტორიის ერთობლივი ისტორიულ-კულტურული მიმართულება, იძენს მოულოდნელ ახალ ფორმებს, წინ სწევს რა შეერთებულ შტატებს, რომელიც იქცევა ლიბერალური აზრის მონდიალისტური სტრატეგიის მთავარ ინსტრუმენტად, ხოლო მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ იძენს ალტერნატიული საყოველთაო ცივილიზაციის აზრსა და მნიშვნელობას. გასაოცარია, რომ როგორც საუკუნეთა მიჯნაზე, ისე თვით მეორე მსოფლიო ომის დასრულების მომენტისთვისაც კი ჭეშმარიტად _ უკანასკნელი _ მეოთხე სამეფოს ეს უკვე დიდი ხანია წარმოშობილი ფენომენი, როგორც აპოსტასიის ლიდერის სახე, ჯერ კიდევ შეუმჩნეველი რჩებოდათ.

არა მხოლოდ ვ. სოლოვიოვმა XIX საუკუნის მიწურულს, არამედ რევოლუციის დროის რუსმა მოაზროვნეებმაც, ასევე ომისშემდგომი 50-იანი წლებისა, როდესაც საბოლოოდ დარწმუნდნენ დასავლეთის მიერ რუსეთის გადაულახავ მტრობასა და ჩამოშორებაში, ვერ დაინახეს პრინციპული სიახლე დასავლეთის ანტიქრისტიანული ძალების გადაჯგუფებაში. ისინი ინერციით აგრძელებდნენ პოლემიზირებას იმ კათოლიკურ ევროპასთან, რომელიც მეტოქეობდა ბიზანტიას, იმ Saint-Empire-თან, რომელიც აწარმოებდა Drang nach Osten-ს, განმანათლებლობისა და ფრანგული სოციალიზმის ევროპასთან. 1922 წელს ჰაუზ-ვილსონის პროექტები უკვე მოხერხებულად იტყუებდა ნანგრევებად ქცეულ ევროპას მსოფლიო ფინანსური დაწესებულებებისა და ზეეროვნული ინსტიტუტების ობობას ქსელში, მაგრამ ნ. ს. ტრუბეცკოი დილემას „რუსეთი და დასავლეთი“ ჯერ კიდევ იაზრებდა როგორც „რომანულ-გერმანული სულისკვეთებისადმი“ დაპირისპირებას.

ბრწყინვალე ი. ილინი 1940 წელს, აკრიტიკებს რა ვ. შუბარტის ინტუიციის მიხედვით სწორი წიგნის „ევროპა და აღმოსავლეთის სული“ ფილოსოფიურ სისუსტეს, თანამედროვე ერთობლივ დასავლეთს ხედავს მხოლოდ ევროპულ კულტურულ (კათოლიკური ტრადიცია) და გეოპოლიტიკურ კრიტერიუმებში, ხოლო 50-იან წლებში დაწერილ ზოგიერთ წერილში კარგად მოიხსენიებს აშშ-ს და ტრადიციულად თავს ესხმის გერმანიას. თავად შუბარტი, რომელიც ზუსტად შენიშნავს ანგლოსაქსებში, განსაკუთრებით პურიტანებში „იოანესეული“ რუსული კულტურისადმი საპირისპირო ნიშნებს, და განსაზღვრავს კიდეც ამერიკანიზმს როგორც „ანგლოსაქსობას ჯენტლმენური იდეალის გარეშე... პრომეთეულ სამყაროს, ვერ გაკეთილშობილებულს გოთური ფასეულობებით“, გულუბრყვილოდ აძლევს ამერიკულ ტიპს რუსულთან დაახლოების შანსს. ამ აბსურდამდე იგი მიჰყავს ისტორიის ნატურალისტურ, არაქრისტიანულ განმარტებას (აქცენტის გაკეთება კლიმატის, ბუნებრივი და ეთნიკური მრავალფეროვნების მსგავსებაზე და ა. შ.).

უკანასკნელის ასწლეულის განმავლობაში ევროპა, რომელსაც თავისი ზრდის პერიოდში გააჩნდა უდაო კულტურული ძლიერება და სულის ჰეროიკა, უკვე ვეღარ განასახიერებდა იმ დასავლეთს, რომელთანაც პოლემიზირებდნენ ბრწყინვალე რუსი მოაზროვნეები _ თავად უფრო მეტად XIX საუკუნის კულტურის ადამიანები. დავა „დიდ ინკვიზიტორთან“ უკვე უადგილო იყო. ევროპა სწრაფად ქრებოდა, წყალში მარილივით იხსნებოდა, კაპიტულირებდა. და არა მხოლოდ იმიტომ, რომ ფაშიზმის ცოდვით დაცემის შემდეგ მას უკვე აღარ შეეძლო ამაყად განეცხადებინა პრეტენზია ერთადერთ ისტორიულ ჭეშმარიტებაზე.

დასავლეთის იმ ნიშნებს შორის, რომლებიც განსაკუთრებით უპირისპირდებოდა რუსულ და აღმოსავლურ-ქრისტიანულ ეთიკას, დომინირება დაიწყეს ანგლოსაქსონური რასის ტიპიურმა თვისებებმა და ეთიკამ. ისტორიულ-ფილოსოფიური თვალსაზრისით, რომელიც აშკარად თვალსაჩინოა რელიგიურ ფილოსოფიაში ჩახედულთათვის, ამერიკული იდეოლოგიის დამახასიათებელ ნიშანს ყველა დროში წარმოადგენდა მესიანობა და პროვიდენციალიზმი. სწორედ ანგლოსაქსონური, განსაკუთრებით ამერიკული პურიტანიზმისთვისაა დამახასიათებელი ძველი აღთქმით შთაგონებული განსაკუთრებული დანიშნულების იდეა, რასაც არაერთხელ აღნიშნავდა ანგლოსაქსონური ისტორიული აზრის პატრიარქი არნოლდ ტოინბი.

მსჯელობს რა პურიტანიზმის იუდაიზმთან რეალური და მოჩვენებითი ნათესაობის შესახებ, მაქს ვებერი ანგლოსაქსონურ პურიტანიზმს მიიჩნევს პროტესტანტიზმის კვინტესენციად, და სახელდობრ ძველ აღთქმას, კალვინისტების შთამაგონებლად. პურიტანიზმი ვებერის მიხედვით წარმოადგენს დასავლური საზოგადოებისა და მეურნეობის (უფრო სწორად მისი გამარჯვებული ვერსიის) მამოძრავებელ ძალას, ამასთან ვითომდა არა იმიტომ, რომ შეითვისა იუდეველთა სამეურნეო ეთიკა. ვებერი ზოგჯერ დაბეჯითებით ცდილობს დაამტკიცოს, რომ „სწორედ არაებრაულმა პურიტანიზმში განსაზღვრა... მისი როლი სამეურნეო ეთოსის განვითარებაში“. ხაზს უსვამს რა პუირიტანების მიდრეკილებას „თავიანთი მოწოდების მეთოდურად რაციონალიზებული განხორციელების“ რელიგიურ-მესიანური კურთხევისადმი, ვებერი სამართლიანად აღნიშნავს პურიტანის გაცილებით უფრო მეტ დაჯერებულობას თავის „რჩეულობაში“ ძველი აღთქმის დროინდელ ღვთისმოშიშ იუდეველთან შედარებით. დიახ, სულაც არა მრავალტანჯული იობი მისი დიდებულად მორჩილი სიტყვებით „ამიტომაც ვკიცხავ ჩემს თავს და ვინანიებ მტვერში და ნაცარში“ (იობი, 42. 5) შთააგონებს იანკიზმს.

ამერიკას თავიდანვე აშენებდნენ რფოგორც აღთქმულ მიწას ყველა აპოსტასიური იდეისთვის, რომლებსაც ხელს უშლიდა ეროვნულ-კონსერვატიული ევროპა. საზოგადოებრივი შეგნების რელიგიურ-ფილოსოფიურ საძირკველთან თვით შეხებაც კი გვაოცებს, თუ როგორ მნიშვნელოვნად არის განმსჭვალული ანგლოსაქსუნური, განსაკუთრებით ამერიკული სახელმწიფოებრივი აზროვნება ძველაღთქმისეული მესიანიზმით, დაწყებული ბენჯამინ ფრანკლინიდან _ შთამომავლობით კალვინისტიდან. საინტერესოა, რომ ფრანკლინს, რომელმაც ცხრა წელიწადი გაატარა დიპლომატიურ მისიასთან ერთად პარიზის გარეუბანში, უზარმაზარი წარმატება ჰქონდა საფრანგეთში რევოლუციის, ლიბერალიზმის იდეოლოგებსა და ქრისტიანულ ეკლესიასთან მებრძოლებს შორის _ მასონების: მორელეს, კაბანისის, მირაბოს, ჰელვეციუსის წრეში.

ფრანკლინი _ რომელმაც ვერ დაასრულა თვით „წერა-კითხვისა და არითმეტიკის სკოლაც“ კი, თვითნასწავლს, ტიპოგრაფიის მუშასა და შინაღზრდილ ფილოსოფოსს _ ტაშს უკრავდნენ მაღალი ევროპული კულტურის უგანათლებულესი წარმომადგენლები. მას, კარიკატურულობამდე დაწვრილმანებულ ბურჟუას, რომელიც ყოველდღიურად იწერდა ნებისმიერ ხარჯებს, აგრეთვე პედანტურად ინიშნავდა „სათნოებათა რეესტრში“ თავის „კარგ“ და „ცუდ“ საქციელებს, ჰიმნებს უმღერდა არისტოკრატი და გარყვნილი მირაბო. თუ არა საიდუმლო ძმობისა და ერთობლივი მსოფლიო პროექტების კავშირები, მაშინ რას უნდა დაეკავშირებინა ერთმანეთთან ასე განსხვავებული „კაცობრიობის მეგობრები“?! ჩრდილოამერიკულ შტატებს აფასებდნენ ისინი ამ იდეების პირველ ხორცშესხმად. ფრანკლინის გარდაცვალების შემდეგ სამგლოვიარო რიტუალების აღწერა მიგვითითებს იმ კავშირების ხასიათზე, რაც აკავშირებდა კალვინისტსა და მსოფლიო წესრიგის არქიტექტორებს ერთმანეთთან საფრანგეთში. ძმები გონკურები ჰყვებიან: „ფრანკლინის სიკვდილის გამო კაფე პროკოპში შეკრებილი „რევოლუციისა და კაცობრიობის მეგობრები“... კრეპით ფარავენ ყველა ჭაღს, შავი ფერით რთავენ მეორე დარბაზს, შესასვლელ კარებზე სწერენ; „ფრანკლინი მოკვდა“; მუხის ფოთლებით შემკულ გვირგვინს ადგამენ, კვიპაროსებით გარს არტყამენ მის ბიუსტს, რომლის ქვეშაც შეიძლება წავიკითხოთ: „Vir Deus“ (ღმერთის მსგავსი ადამიანი), რთავენ მას სიმბოლური აქსესუარებით“, _ გლობუსებით, რუკებით, საკუთარი კუდის მკბენელი გველებით...“.

როგორც ჩანს, არც თუ შემთხვევით, რევოლიციის წინა დროის საფრანგეთმა ფრანკლინი აიყვანა „მომავალი საზოგადოების ნათლიის“ მაღალ კვარცხლბეკზე. „ეროვნული რეაქციისადმი“ ზიზღით ანთებული „კაცობრიობის მეგობრები“ამერიკაში ხედავდნენ რუსოსა და მონტესკიეს სისტემების სუფთა დაფაზე ცხვრებაში განხორციელებას. აქ, რა თქმა უნდა, მონაწილეობდა თავისუფლად მოაზროვნეთა პატრიარქიც _ ვოლტერიც. „ვოლტერის გავლენა განუზომელი იყო, _ წერდა 1834 წ. ა. ს. პუშკინი, _ ევროპა მიემგზავრება ფერნიკში თაყვანის საცემად. ვოლტერი კვდება, დალოცა რა შვილიშვილი ფრანკლინი და მიესალმა რა ახალ სამყაროს მანამდე გაუგონარი სიტყვებით“. ამერიკელთან შესახვედრად, რომელიც მოაწყვეს უჩვეულოდ მდიდრულად, 84 წლის ვოლტერი 1778 წ. თავად სპეციალურად ჩავიდა ფერნიკიდან პარიზში და მას თავზე დაადო ხელები სიტყვებით: „God and Liberty“ („ღმერთი და თავისუფლება“). შესაძლებელია უკვე მაშინ ყველაზე უფრო „განათლებულმა“ და განდობილმა ადამიანებმა და მსოფლიო პროექტის დირიჟორებმა „ტირანების ხელიდან გამოგლეჯილი სკიპტრა“ საზეიმოდ გადასცეს ატლანტიკურ პრესვიტერს.

ვებერი წერდა პურიტანი ხალხების, კერძოდ ამერიკელების, სხვა ქრისტიანულ კონფესიებთან შედარებით, უფრო მეტი უნარის შესახებ „ახდენდნენ ებრაელი პროზელიტების აბსორბირებას“, ე. ი. იმ ებრაელებისა, რომლებიც „სიამოვნებით“ გადაიქცევიან ნამდვილ ამერიკელებად, „რასაც ვერ ახერხებენ სხვა რელიგიური ორიენტაციის მქონე ხალხები“; და ამ უნარს იგი მიიჩნევდა პურიტანული ძველაღთქმისეული სულისკვეთების განსხვავების დამამტკიცებლად იუდაურისგან, რომელიც არ უშვებდა პროზელიტებს. მაგრამ აქ საქმე, როგორც ჩანს, სულაც არ არის თავად ამერიკელებში. ქრისტეს მკლავები ხომ ყოველთვის გაშლილია ნებისმიერისთვის, ვინც ღებულობს მის გამოცხადებას ყველგან, და ქრისტეს რწმენის მიღების შემდეგ ღმერთისთვის არ არის არც ელინი, და არც იუდეველი... მაგრამ შემთხვევით არ აურჩევიათ ამ „პროზელიტებს“ პერსპექტიულ პლაცდარმად XX საუკუნის დასაწყისში სწორედ ამერიკა. მათ გარდა იქ გროვდებოდნენ ყველა ჯურის რევოლუციონერ-ათეისტებიც. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ მთელი ქრისტიანული სამყაროდან ამერიკა იყო საუკეთესო ადგილი იმათთვის, ვინც თავიდანვე უარყო ქრისტე, ან ჩამოშორდა მას. რატომ არის ეს ასე?

შესაძლოა გავიხსენოთ კრომველი, რადიკალური პურიტანების _ ინდეფენდენტების _ ლიდერი, რომელიც სიკვდილით დასჯის შიშით კრძალავდა ქრისტეს შობის დღესასწაულის აღნიშვნას, წვავდა ეკლესიებსა და ხოცავდა იღუმენებს (მღვდელმსახურთა დარბევა დროგჰელში, რითაც ის ძალზედ ამაყობდა). მის დროს იუდეველები მასობრივად ჩადიოდნენ საცხოვრებლად ინგლისში და იქ ღებულობდნენ პურიტანების _ ამ, „ძველი აღთქმის ქრისტიანების“, როგორც ისინი თავიანთ თავს უწოდებდნენ, ყოველმხერივ მხარდაჭერას. დუგლას რიდი წერს, რომ ამსტერდამიდან ინგლისში ებრაელი ემისრებიც კი ჩადიოდნენ კრომველის წარმოშობის გასარკვევად _ ხომ არ იყო იგი ებრაელი, რათა შემდეგ ოფიციალურად გამოეცხადებინათ თავიანთ ლიდერად.

კრომველის მომხრეები თავიანთი ლოზუნგით „მახვილი და ბიბლია“ თვლიდნენ, რომ საკუთარი სისხლიანი საქმეებით ისინი აღასრულებდნენ ბიბლიურ წინასწარმეტყველებებს, და რომ ებრაელების დაბრუნება ინგლისში იყო პირველი ნაბიჯი დაპირებული „ათასწლეულისკენ“, სადაც ქილიასტურ სამოთხეში დედამიწაზე იცხოვრებენ რჩეულები და ცხონებისთვის განკუთვნილები. კრომველს ურჩევდნენ კიდევაც, რათა თავისი სახელმწიფო საბჭო მოეწყო 70 წევრისგან შემდგარი სინედრიონის ნიმუშის მიხედვით! მაგრამ ინგლისში მოხდა რესტავრაცია, დასრულდა მეფობებს შორის პერიოდში კრომველის მმართველობა. პურიტანიზმი _ ინგლისის რევოლუციის სულისკვეთება და დროშა, მისი „ბურჟუაზიული“ ხასიათის ღერძი, რომელსაც განადიდებდა ისტორიული მატერიალიზმი, ასევე შევიწროვებულ იქნა, თუმცა კი გავლენას ახდენდა ინგლისურ შეგნებაზე.

საინტერესოა, რომ გასულ საუკუნეში მხოლოდ ნ. ი. დანილევსკიმ, ისტორიისადმი ცივილიზაციური მიდგომის უდაო დამფუძნებელმა, რომელმაც შექმნა კულტურულ-ისტორიული ტიპების მწყობრი თეორია, ინგლისის საზოგადოებრივი განვითარების სპეციფიური ეროვნულ-რელიგიური საფუძვლების ზედაპირულ (მოკლე) ანალიზში შეძლო ინგლისელი პურიტანების ემიგრაციის მნიშვნელობის შეფასება ინგლისისა და ევროპისათვის. გამჭრიახმა დანილევსკიმ მიუთითა „ინგლისისთვის განსაკუთრებით ბედნიერ გარემოებაზე“, რომ „მისი მოსახლეობის ყველაზე უფრო რადიკალურმა... ნაწილმა პურიტანების სახით კეთილინება წასულიყო ოკეანის იქით თავისი იდეალების უსწრაფესი განხორციელებისთვის. დემოკრატიული ელემენტების ამ მოშორებამ დიდი ხნით უზრუნველყო ინგლისის უსაფრთხოება“.

ამერიკა ჰპირდებოდა ქცეულიყო ისტორიული ტრადიციისგან „მსოფლიოს ადამიანთა“ კალვინისტური მოწყვეტის (წინგაჭრის) განხორციელებად. გადასახლებულთა რევოლუციური მოტივი აშკარაა, ვინაიდან ასეთი მოწყვეტის (წინგაჭრის) განხორციელება შესაძლებელი იყო მხოლოდ უწინდელი ზნე-ჩვეულებების, კანონების, ეროვნული, დინასტიური და წოდებრივი შეთვისებებისგან სრულიად ჩამოშორების მეშვეობით. საინტერესოა, რომ წინასწარ მომზადებული გეგმის მიხედვით მსოფლიოს გარდამნის შესახებ იდეას პურიტანებთან ამაგრებდა „ტაძრის აშენების“ _ იერუსალიმის ტაძრის აღდგენის ნაცნობი სახე (ხატება). „ტაძრის აშენების“ სიმბოლო ყოველთვის არის მასონურ ფილოსოფიაში იმ ადგილებში, სადაც ქრისტიანები მიმართავენ ღვთის სამეფოს, და შესაძლოა ვივარაუდოთ, რომ კალვინისტურ იდეებსაც აქვს იგივე და მეტად ძველი წარმომავლობა. თუკი ლუთერანობა წარმოადგენს აპოსტასიურ მოვლენას თავად ქრისტიანობაში, კალვინიზმს აკავშირებენ ალბიგოურ ერესებთან, მანიქეველობასთან, მისი ფესვები მიდის კეთილისა და ბოროტის ბრძოლის ისტორიულ სიღრმეებში...

თავად იდეა იმის შესახებ, რომ ჯერ კიდევ სამყაროს შექმნამდე ადამიანები იყოფიან გადარჩენისთვის (ცხონებისთვის) განკუთვნილებად და არგანკუთვნილებად, მთლიანად ეწინააღმდეგება სამყაროს ქრისტიანულ აღქმას, როგორც ყოვლად ერთობისა სამების მეშვეობით. სამყაროს დუალისტური დაყოფა შეურევნელ დადებითად და უარყოფითად, თეთრად და შავად, სადაც ბოროტება ასევე აღიარებულია არსებისა და შემოქმედებითი უნარის მქონედ, ახასიათებს მანიქეველობას და იგი წარმოშობს ადამიანებისთვის ეთიკურ თანასწორობაზე უარის თქმას, ადამიანების დაყოფას არასაჭიროებად და ფასეულობის მქონეებად, რომლებისთვისაც არასაჭირონი შესაძლოა იქცნენ საშუალებად. ანგლოსაქსონური კალვინიზმისთვის უპირობოდ დამახასიათებელია სხვა ერების უგულვებელყოფა და მათ მიმართ ულმობელი დამოკიდებულება (ინდიელების ამოწყვეტა, ორი მილიონი ირლანდიელის შიმშილით დახოცვა ქრისტიანობის ისტორიაში მიწის გაუგონარი ექსპროპრიაციისა და ძირძველი მოსახლეობის აყრის შემდეგ). ანგლოსაქსონური რასის ცივილიზატორული როლის მოტივი უზარმაზარ როლს თამაშობდა ბრიტანულ კოლონიურ იდეოლოგიაში, რასაც ნათლად გვიჩვენებს რ. კიპლინგი არისტოკრატიული სინატიფით გაფორმებულ თავის „თეთრკანიანი ადამიანის მოვალეობის“ ფილოსოფიაში.

მაგრამ მკაფიოდ და ყოველგვარი კულტურტრეგერობის გარეშე უპირატესობის იდეა, კალვინისტური თვითდაიმედება ღვთის იარაღის მისეულ როლზე გამოხატული აქვს ბრიტანელ იდეოლოგს სესილ როდსს: „მე ვთვლი, რომ ჩვენ ვართ პირველი რასა დედამიწაზე, და რაც უფრო ფარტოდ დავსახლდებით ჩვენ მსოფლიოში, მით უფრო უკეთესი იქნება ეს კაცობრიობისთვის. თუკი არის ღმერთი, მაშინ მე ვფიქრობ, რომ იგი მხოლოდ გახარებული იქნება იმის გამო, რომ მე ვცდილობ აფრიკის რუკის რაც შეიძლება მეტი ნაწილის ბრიტანეთის იმპერიის ფერად შეღებვას“. არც თუ ბევრი უფიქრდება იმას, რომ სამხრეთ აფრიკის თეთრი აფრიკანერები, რომლებმაც შექმნეს აპარტეიდის რეჟიმი _ არიან კალვინისტები _ ჰოლანდიელი და ფრანგი ჰუგენოტები და ინგლისელი პურიტანები. პურიტანები ამერიკაში არ იყვნენ დაკავებული ადგილობრივი მოსახლეობისთვის ქრისტეს სიტყვის ქადაგებით _ ისინი, მათი აზით, არ იყვნენ განკუთვნილი გადარჩენისთვის და პურიტანებმა ისინი დაუნდობლად აღგავეს პირისაგან მიწისა.

პურიტანები ოცნებობდნენ მმართველობის (გამგებლობის) ტრადიციული ტიპის დანგრევაზე, რისი ხელშეშლის გარეშე განხორციელებაც შეეძლოთ მხოლოდ ამერიკაში. იგი უნდა ქცეულიყო აღთქმულ მიწად პურიტანებისთვის, რომლებიც თავიანთი ღვთივრჩეულობის გამოვლენას ხედავდნენ იმაში, რომ ისინი იქცევიან ღვთის იარაღად, და მით უფრო სარწმუნოა (სწორია) მათი რჩეულობა, რაც უფრო ეფექტურად მოქმედებენ ისინი თავიანთი მიწიერი აქტიურობის სფეროში. განა ეს იდეები ახლობელი არ არის იმ ხალხისთვის, რომელმაც უარყო მაცხოვარი? რატომ არ უნდა იქცნენ ისინი სიამოვნებით „პროზელიტებად“ პურიტანებს შორის, რომლებიც არ ეძიებენ ღვთის სამეფოს, სადაც არ იქნება არც ელინი, არც იუდეველი, და არ ესწრაფვიან სული წმიდის მოხვეჭას, არამედ შეგნებულად აშენებენ ადამიანის სამეფოს, რომელშიც უკვე პროზელიტებს ეძლევათ შანსი თავიანთთვის ტახტის ასაგებად? და რატომ არ უნდა ისარგებლონ იმ „ღვთივრჩეულებმა“, რომლებსაც საკუთარი თავი მიაჩნიათ თითქმის ღმერთის მატერიალურ ნაწილაკად (თალმუდი), იმ „რჩეულების“ ხელით მოწეული ნაყოფებით, რომლებიც საკუთარ თავს მიიჩნევენ ღვთის „იარაღად“?

XX საუკუნისთვის ამერიკულ მსოფლიო პროექტს, როგორც ინსტრუმენტს, შეგნებულად შეუერთდნენ მთელი მრავალფეროვანი ძალები, რომლებიც გამოწვევის ხელთათმანს ესროდნენ ქრისტიანულ ისტორიას. ეს ისევე გარდაუვალი იყო, როგორც Pax Americana გერმანელი ერის საღვთო რომის იმპერიის ნაცვლად. შესაძლოა სწორედ ანგლოსაქსონური ინტერსებისა და მათი ფლანგის _ „ატლანტიზმის“ მომავალი როლის შესახებ ამბობდა გადაკვრით ფ. ბეკონი, როზენკროიცერების მეთაური, თავის ეზოთერულ „ახალ ატლანტიდაში“?

რა თქმა უნდა, არც ერთი სახელმწიფო და საზოგადოება არ არიან სრულად იმ იდეების იგივური, რომლებიც საფუძვლად დაედო მათ, და მოწოდებული არიან აკონტროლებდნენ საზოგადოებრივ შეგნებას. (ასე, რეალურ რუსეთს არ შეეძლო ყოფილიყო წმინდა რუსეთის საკუთარი იდეალის შესაბამისი, ხოლო საბჭოთა კავშირი გაცილებით უფრო უკეთესი მოვლენა გმოვიდა, ვიდრე ეს ჩაფიქრებული ჰქონდათ მის შემქმნელ მგზნებარე რევოლუციონერებს). აშშ-ში, როგორც ყველგან მსოფლიოში, მიდიოდა და დღესაც მიდის ბრძოლა კეთილსა და ბოროტს შორის. სულ დასაწყისიდანვე იყვნენ სახელმწიფო მამები და მოღვაწეები, რომლებსაც საკმარისად ესმოდათ ამ ბრძოლის არსებობა. პრეზიდენტ ადამსის თხზულებების კრებული მოწმობს მისი სრული გათვითცნობიერებულობის შესახებ მსოფლიო შეთქმულების არსებობის საკითხში, რომელიც განუწყვეტლივ მოქმედებს მთავრობებისა და რელიგიების წინააღმდეგ.

კიდევ უფრო შორსმჭვრეტელი იყო ალექსანდრე ჰამილტონი. თავის ჩანაწერებში იგი წერდა იმ ძალების აქტიური მოქმედების შესახებ, რომლებიც უკვე ხანგრძლივი დროის განმავლობაში „ავრცელებდნენ შეხედულებებს, რომლებიც ძირს უთხრიდნენ რელიგიას, მორალისა და საზოგადოების საფუძვლებს. პირველი დარტყმები მიმართული იყო ქრისტიანული გამოცხადების (მოძღვრების) წინააღმდეგ... ადამიანის წარმავალ ბუნებას განადიდებდნენ, ხოლო მის მთელ იმედებს მოუწოდებდნენ მისი მიწიერი ცხოვრების მოკლე პერიოდისთვის...“. ლაპარაკობს რა საფრანგეთის რევოლუციის ბოროტებისა და მისი „საზიზღარი პრინციპების“ შესახებ, ჰამილტონი მაღლდება მათ განზოგადოებებამდე, რომლებიც მოითხოვდა ამ მოვლენის რელიგიური არსის ნამდვილად ღრმა გაგებას: „შხამი გავრცელდა... ფართოდ და შეაღწია ძალზედ ღრმად, რომ შესაძლებელი იყოს მისი მთლიანად ამოძირკვა... კაცობრიობა ჯერ კიდევ შორს არის თავისი უბედურებების დასასრულისგან, რომელთა ხელახლა მომზადებასაც სისტემატიურად აგრძელებენ, რაც წინასწარ გვაუწყებს რყევებს, რევოლუციებს... ამ ძალების გრანდიოზული სიჭარბის სიმპტომები შეერთებულ შტატებში აშკარაა და იწვევს განგაშს“. ა. ჰამილტონი არ გახლდათ პურიტანი, ხოლო მისი მამა კი იყო ანგლიკანი მღვდელმსახური და დევნას განიცდიდა რადიკალურად განწყობილი პურიტანებისგან.

ამ ძალების სიჭარბე, როგორც ჩანს, ქმნიდა კიდეც ამერიკაში თავიდანვე ისეთ ატმოსფეროსა და პირობებს, რომლებიც გადააქცევდა მას აღთქმულ მიწად, მიმზიდველად მთელი აპოსტასიური იდეებისთვის, რომლებსაც ხელს უშლიდა ეროვნულ-კონსერვატიული ევროპა. დაწყებული XIX საუკუნის შუახანებიდან, ამერიკული საზოგადოება იწყებს წარმატებით „აბსორბირებას" და თავშესაფრის მიცემას მემარცხენე ინტერნაციონალური ძალებისთვის, რომლებიც მტრულად იყვნენ განწყობილი ევროპის ქრისტიანული იმპერიებისადმი და ამზადებდნენ მათ წინააღმდეგ რევოლუციებს. ეროვნული თავისუფლების იდეებით შთაგონებული იტალიური Rissorgimento-ს მოღვაწეები _ ჯუზეპე მაძინი _ „ახალგაზრდა იტალიის“ ლიდერი, გარიბალდი, გამოცდილი ხელის მიერ იყვნენ ორგანიზებული „ვენტებად“, რომელთა მექანიზმი და საქმიანობა, აგრეთვე სახელწოდებაც „კარბონარები“ _ „მენახშირეები“ _ მთლიანად იყო გადაღებული „ქვისმთლელების“ ლოჟებისგან. დირიჟორებს აღელვებდა არა იტალიის ბედი, არამედ მსოფლიოს გარდაქმნა, ამიტომ „ახალგაზრდა იტალიასთან“ ერთდროულად ვიღაცის ჯადოსნური ჯოხის აქნევით მთელ ევროპაში იქმნებოდა „ახალგაზრდა გერმანია“, „ახალგაზრდა ესპანეთი“, როგორც შემდეგ წარმოიქმნება სოციალ-დემოკრატიული წრეები, ინტერნაციონალები, კომიტეტები ადამიანის უფლებებისთვის და ევროპის საბჭო.

მგზნებარე მებრძოლების უმეტესობა ყოველთვის სულაც ვერ აცნობიერებდა, რომ მათ შეგნებაში წახალისებულ ეროვნული თავისუფლების იდეებს მართავენ სულაც არა ღვთის მიერ ბოძებული სამყაროს მრავალფეროვნების დამცველები, არა ეროვნული თვითმყოფადობის ქომაგები, არამედ კაცობრიობის უნივერსალისტური მოდელების, მსოფლიო ფედერაციებისა და ევროპის შეერთებული შტატების არქიტექტორები, რომელთა იდეაც მიდის საუკუნეთა სიღრმეში და შესამჩნევია ტამპლიერებთან. გარიბალდის შემდეგ, რომელმაც თავისი სიცოცხლე დაასრულა სთეითენ აილენდში (ნიუ-იორკი), მომდევნო ემიგრანტები ამერიკაში უკვე აღარ იფარგლებოდნენ საკუთარი ერის თავისუფლების იდეით _ ისინი, როგორც ტროცკი _ ამერიკის სხვა პირმშო _ ფიქრობდნენ პროექტებზე უკვე მთელი მსოფლიოსთვის.

ორი საუკუნის განმავლობაში ამერიკული სახელმწიფოებრივი იდეოლოგია დაუნდობლად ახდენდა ღვთის სახელის ექსპლუატაციას „თავისუფლებისა“ და ადამიანის გულისთვის, რომელიც ყველასთვის არ იყო განკუთვნილი. იგივე მოტივი, რომელიც იდეურად შთააგონებდა და ამართლებდა ბრიტანულ კოლონიალიზმს, უხეში და პრიმიტიული სახით დამახასიათებელია აგრეთვე „ანგლოსაქსებისთვის ჯენტლმენური იდეალის გარეშე“ (ვ. შუბარტი) და იგი კვებავდა ამერიკის ძირეული მოსახლეობის _ ინდიელების შეუბრალებელ ამოწყვეტას. იგივე უდევს საფუძვლად აშშ-ის ახლანდელ პრეტენზიებს ჰეგემონიაზე, აგრეთვე არა მხოლოდ ფიზიკური წინააღმდეგობის უცერემონიო ჩახშობაზე, არამედ მორალურ-პოლიტიკური წინააღმდეგობისაც (სერბები, ერაყი). სამხედრო-პოლიტიკური და ეკონომიკური მოტივების გარდა, სხვა მსოფმხედველობათა მატარებელი ერების გამოწვევა ადრე თუ გვიან, გარდაუვალი იყო. ვინაიდან ფასეულობათა თავისი სისტემების წინ წამოწევა, თავისი მსოფლმხედველობის საფუძველზე მსოფლიოს სულიერი დაუფლება იყო და არის ისტორიის მთავარი არამატერიალური მამოძრავებელი ძალა.

პურიტანიზმის ფილოსოფია იქცა ფაქტობრივად უკანდახევად ნეტარებათა მცნებებისგან (ქრისტიანობის არსისგან), არჩევანის გაკეთებად ცდუნებათა მთაზე ძალაუფლებისა და პურის სასარგებლოდ. მაქს ვებერს ეს კარგად ჰქონდა შეგნებული. ამაზე მიუთითა კ. იასპერსმა, რომელმაც აღნიშნა ვებერის მსჯელობა მთაზე მაცხოვრის ქადაგების შესახებ როგორც შეუთავსებელისა მიწიერ საქმიანობასთან და მთელი მისი ნაშრომებისა და საქმიანობის განმსჭვალულობა ქრისტიანობისადმი სკეპტიკური დამოკიდებულებით.

რამდენადაც კალვინისტური ეთიკა სამეურნეო (მმართველობით) საქმიანობაში მოითხოვდა საზოგადოებრივი ურთიერთობების მაქსიმალურ ლიბერალიზაციას, შესაძლოა გავაკეთოთ დასკვნა დასავლური სამყაროს თანდათანობით ანგლოსაქსონურ-ამერიკული ინტერესების ეგიდის ქვეშ გადასვლის გარდაუვალობის შესახებ. გარდაუვალი ხდებოდა ევროპის კულტურული კაპიტულაციაც, რაც მოხდა კიდეც ჩვენი ასწლეულის მიწურულისთვის. ევროპა XIX საუკუნის შუახანებიდან საბოლოოდ ნებდებოდა ლიბერალურ იდეებს. მაგრამ იმაში არის კიდეც პარადოქსი, რომ რეფორმაციისა და რევოლუციების, ლიბერალური ფილოსოფიისა და პროტესტანტული ეთიკის სამშობლო ვერ შეიძლებოდა ყოფილიყო წამყვანი იმ პროცესში, რომელიც თავადვე წარმოშვა.

სახელმწიფოსა და სამართლის ევროპულ ფილოსოფიას, საზოგადოებრივ შეგნებას ღვთისმებრძოლური ხანძრების ფერფლის ქვეშ გააჩნდა კათოლიკურ-ქრისტიანული ფუნდამენტი და მხოლოდ ეგუებოდა (ეწყობოდა) მევახშის საჭიროებების ქვეშ ყოფნას. რუსი მოაზროვნეები _ ნ. ტრუბეცკოი, ი. ილინი და სხვები _ სავსებით სამართლიანად აღნიშნავდნენ გნმანათლებლობამდე ევროპული კულტურის კათოლიკური და რომანულ-გერმანული საფუძვლის შესახებ. მაგრამ კათოლიციზმიდან ამოზრდილი ევროპული ეთიკა არ შეიძლებოდა ყოფილიყო მევახშური ლიბერალური ეკონომიკის სულისა და ადამიანის გარდაუვალი კულტის თანამიმდევრული გამტარებელი, ისე, რომ მუდმივად წინააღმდეგობაში არ მოსულიყო ქრისტიანულ კანონებთან _ ადმიანის ბუნებრივი ცოდვილობის შესახებ, ასკეზის იდეალის შესახებ. აირჩია რა გზა ადამიანის სამეფოსკენ, ევროპას ლიდერის როლი უნდა დაეთმო იმისთვის, ვინც ამ ფილოსოფიას ხორცს ასხამდა წმინდა სახით ხელშეშლის გარეშე რეალურ მეურნეობასა და სახელმწიფოებრივ ფორმებში. ამერიკელი პურიტანები თანამიმდევრულად და მესიანური დაჯერებულობით აშენებდნენ საძირკვლიდან სამოთხეს დედამიწაზე და თავიანთ მფლობელობას მსოფლიოზე.

ანგლოსაქსონური ინტერესები უკვე აშკარად იწყებდა დომინირებას ჯერ კიდევ პირველი მსოფლიო ომის მიერ აფეთქებული კონტინენტური _ „რომანულ-გერმანული“ ევროპის ომისშემდგომი მოწყობის პროექტებში. თავად ომის მსვლელობისას და ვერსალის ზავის მომზადების დროს ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა და მის უკან მდგომმა ფინანსურმა წრეებმა შეძლეს ომის თავდაპირველი მიზნების შეცვლა თავიანთი საკუთარი მიზნებით. გამოვლინდა მანამდე არსებული ფარული მისწრაფებები სუვერენული სახელმწიფოების იმ ძალებისადმი დამორჩილებისკენ, რომელთა წარმოშობის განსაზღვრაც (გარკვევაც) ადვილი არ იყო. მაგრამ სწორედ მათ ხელში გადადის მსოფლიო აღმოსავლური საკითხის ხელმძღვანელობა იმ აზრით, როგორც ამას განმარტავდა ნ. დანილევსკი. ეს ძალები ყველგან მყოფია, მათთვის საჭირო გახდა არა მსოფლიო ომები, არამედ მართვის გლობალური მექანიზმები. მსოფლიოს პირველი „დემოკრატიული გარდაქმნის“ მონდიალისტურ იდეოლოგიასა და დიპლომატიას განასახიერებდა აშშ ვუდრო ვილსონისა და პოლკოვნიკ ჰაუზის სახით, აგრეთვე ევროპაში პირველ როლებზე წამოწეული და დაყენებული ბალფური და ლოიდ ჯორჯი, რომლებიც ურთიერთმოქმედებდნენ ჰაუზის გარემოცვასთან.

ვ. ვილსონ _ ჰაუზის პროგრამა ვარაუდობდა რუსეთის დაყვანას შუა რუსეთის ზეგნამდე (ბოლშევიკური გადატრიალების შემდეგ) „დე-ფაქტო არსებული მთავრობებოის აღიარების გზით“. შეერთებულ შტატებში ბაზირებული ფინანსური კაპიტალი ეხმარებოდა ბოლშევიკური რეჟიმის დამყარება-განმტკიცებას, აგრეთვე სსრკ-ის გერმანიასთან დაჯახების საქმეს. აშშ მზად იყო მაშინვე ეღიარებინა ბოლშევიკები მათ მიერ დაკავებულ რუსეთის ნაწილში, მაგრამ დიდ ხანს უარზე იყო ეცნო 1922 წელში რუსეთის ძირითადი ისტორიული ტერიტორიების აღდგენა. სწორედ შეერთებული შტატებისა და დიდი ბრიტანეთის ეგიდით უკვე 20-იან წლებში დაიწყეს საერთაშორისო ურთიერთობების ხარისხობრივად ახალი სისტემის მშენებლობა მსოფლიო მექანიზმის ეგიდის ქვეშ.

საჭირო შეიქმნა მთელი ერთობლივი დასავლეთის კონსოლიდაცია და იდეოლოგიური მიზნების გეოპოლიტიკურ მიზნებთან შეთავსება, ოქროს სტანდარტის გაუქმება მსოფლიო ბატონობის ფინანსური მექანიზმების შესაქმნელად ერი-სახელმწიფოების გარეგნულად შენარჩუნებით. ამ პროცესისთვის ხელის შეშლა თავიდან დაიწყო გერმანიამ, რომელმაც ვერსალის დამცირების პირობებში წარმოშვა გერმანული ნაციზმის მახინჯი ნაყოფი და ეს უკანასკნელი განზრახ მომართულ იქნა რუსეთის წინააღმდეგ. მაგრამ ერთობლივი დასავლეთის მიზნები უმთავრესად ჩაშალა იმ მოულოდნელმა პროდუქტმა, რომელიც წარმოშვა რუსეთმა დასავლური მარქსიზმისგან _ მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი დროის სსრკ-ის ფენომენი, რომელიც ახალი ფორმით კვლავ იქცა დასავლეთისთვის დაბრკოლებად და საპირწონედ. ახდა დანილევსკის წინასწარმეტყველებანი _ ყველა მსოფლიო კონფლიქტი ხდებოდა „Drang nach Osten“-ის („მიწოლა /შეტევა/ აღმოსავლეთისკენ“) კალაპოტში _ ლათინობისა და სლავობის პირაპირზე _ პირველი მსოფლიო ომი, მეორე მსოფლიო ომი და ატლანტიზმის „დემოკრატიული“ აგრესია.

XX საუკუნეში თავიანთი ნახევარსფეროდან მსოფლიო არენაზე გამოსვლის შემდეგ მესიანური დოქტრინიორობა ჩააყენეს იმ დროს ჩამოყალიბებადი ტრანსნაციონალური ფინანსური ოლიგარქიის სამსახურში, რომელიც აფინანსებდა სხვადასხვანაირ, მაგრამ უწინარეს ყოვლისა ანტიქრისტიანულ, ანტიმართლმადიდებლურ ინტერესებს. კადრების, აგრეთვე მემარცხენე ლიბერალური კოსმოპოლიტური ფილოსოფიური მითითებებისა და კლიშეების სამჭედლო ხდება „უღმერთო“ ჰარვარდი (როგორც მას უწოდებდნენ პროტესტანტული კონსერვატორები ჯერ კიდევ საუკუნის დასაწყისში, ირწმუნებოდნენ რა, რომ ჰარვარდული მანტიის ქვეშ იმალება თავად კარლ მარქსის სერთუკი). ამერიკული პოლიტიკური ელიტის ეს სკოლა ყოველთვის წარმოადგენდა უნიტარიანული ეკლესიის ოფიციალურ რუპორს, რომელსაც თვით „დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიაც“ კი განსაზღვარავს როგორც „ყველაზე უფრო მემარცხენე რაციონალისტურ მიმდინარეობას პროტესტანტიზმში“, რომელიც უარყოფს არა მხოლოდ წმიდა სამების დოგმატს, არამედ იესო ქრისტეს ღვთაებრიობასაც. სოციანი-უნიტარიები თავის დროზე სიკვდილით დასჯის შიშით განდევნილ იქნენ თვით პროტესტანტული ქვეყნების უმეტესობიდანაც კი, როგორც ანტიქრისტიანული სწავლება. აშშ-ში „ლიბერალური ქრისტიანობა“ ხელს უწყობს მსოფლიო რელიგიის დაწესებისა და ასევე ქრისტიანებსა და სხვა რელიგიებს შორის ეკუმენისტური დიალოგების პროცესების წინსვლას.

1945 წლის შემდეგ შეერთებული შტატები, რომელიც თავის დროზე ხელს უწყობდა სსრკ-ისა და გერმანიის ერთმანეთთან ომში დაჯახებას, იქცა ევროპიდან და სლავური ქვეყნებიდან სხვადასხვა ჯურის ემიგრანტების საქმიანობის ველად, რომლებსაც, არიან რა ევროპელები, პანორამული განათლებითა და კულტურით, არცთუ მცირე წვლილი შეაქვთ ამერიკულ ერთგანზომილებიან შეგნებაში. ეს არის XX საუკუნის სპეციფიური მოვლენა. იქ ჩავიდნენ ლიბერალები და ადამიანთა სხვა ჯგუფები, რომლებიც, განსაზღვრების თანახმად, წარმოადგენდნენ მართლმადიდებლობისა და რუსეთისადმი მტრულად განწყობილ სოციალურ და ეთნიკურ ჯგუფებს, ან რომლებიც საკუთარი ბედის პერიპეტიების გამო ომისშემდგომი სსრკ-ის მიმართაც მტრულად იყვნენ განწყობილი, რომელმაც აღმოსავლეთ ევროპა დააჯილდოვა კომუნიზმით; ასევე ის ადამიანები და მათი ჯგუფები, რომლებიც მტრულად იყვნენ განწყობილი თავად ევროპული ეროვნული სულისკვეთების მიმართ, რომელმაც, მათი აზრით, წარმოშვა ფაშიზმი _ და ესენი იქცნენ აშშ-ის ეგიდით მონდიალიზმის იდეოლოგებად. ესენი არიან ჰ. კისინჯერი, ზ. ბჟეზინსკი, ასევე უკანასკნელი კაშკაშა მაგალითი მ. ოლბრაითი.

პირველმა მსოფლიო ომმა შეერთებულ შტატებსა და იქ ბაზირებულ ინტერნაციონალურ კაპიტალს მისცა ევროპული _ იმ დროს უმაღლესი _ სტატუსი. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აშშ იძენს გლობალურ ეკონომიკურ და სამხედრო ძლიერებას. მის ხელში უკვე აშკარად გადადის მთელი დასავლეთის სკიპტრა მსოფლიოს ევროცენტრისტული ხედვისა და რუსეთის როგორც ისტორიული მოვლენის ჩამოშორების მემკვიდრეობით. დასავლურ სამყაროში მანამდე ვერასდროს ვერ ჩატეული რუსეთი ამასთან ერთად გამოჩნდა სსრკ-ის _ ახალი გიგანტის სამხედრო-სტრატეგიული და გეოპოლიტიკური მეტოქის ფორმით. „ცივი ომი“ მოითხოვდა მტრის ხატს და იგი შექმნეს პროპაგანდის მთელი კანონების მიხედვით, შეაერთეს რა ბიზანტიური ტრადიციის მონობისადმი მიდრეკილი ბარბაროსობის ნიშნები ტოტალიტარული მონსტრის მხრიდან მსოფლიოსადმი მუქარასთან.

დასავლური შეგნების ამ საყრდენი მითის ჩამოყალიბება, ასევე მისი ლოგიკური დასასრული XX საუკუნის ბოლოსთვის რუსების სრული დეჰუმანიზაციით, რაც ყველაზე უფრო ნაკლებად ეხება კომუნიზმის ცოდვით დაცემას, ამ ძალის კლიშე მსოფლიო პოლიტიკაში რუსეთ _ სსრკ-ის გარშემო 80-90იან წლებში ბრწყინვალედ აქვს დანახული ქ. მიალოს მის ნაშრომში „დასავლეთსა და აღმოსავლეთს შორის“ _ თანამედროვე რუსული საზოგადოებრივი აზრის გამოჩენილ მოვლენაში (Москва, 1997, № 11-12). შეიძლება დავუმატოთ, რომ ეს ეტაპები მეტად ლოგიკურია დასავლური შეგნების დექრისტიანიზაციისა და ისტორიული დავიდან რომანულ-გერმანული კათოლიკური კულტურული ტიპის ამერიკული მესამეფენისეული ლიბერტარიანული ცივილიზაციის მიერ განდევნის გზაზე, რომელმაც ვერ წარმოშვა კულტურა როგორც სულის ხორცშესხმა. გასულ (XIX) საუკუნეში დასავლეთს _ ჯერ კიდევ ქრისტიანულს, რომელიც ჯერ კიდევ დავობდა თავისი ჭეშმარიტების პირველობის დასამკვიდრებლად _ სჭირდებოდა რუსეთის კიუსტინისეული ხატება, რომელიც დახატა სულაც არა ლიბერალური თავისუფლებებისა და წარმომადგენლობითი დაწესებულებებისთვის მებრძოლმა, (როგორც ამას რუსეთზე თავიანთი აზრის გამაგრებისთვის განმარტავენ მარკიზ დე კიუსტინის ნაწარმოების ორი მესამედით შეკვეცილი თარგმანების მიხედვით ანგაჟირებული იდეოლოგები), არამედ ფანატიკოსმა კათოლიკმა, რომელიც ბნელი მისტიური აღტაცებით ქედს იხრის ესკორიალისა და ინკვიზიციის, როგორც ჭეშმარიტი თეოკრატიის წინაშე. კრემლი მარკიზ ასტოლფ დე კიუსტინისთვის მხოლოდ იმიტომ არის „აპოკალიფსისის პერსონაჟებისთვის შესაფერისი საბინადრო“, რომ იგი წარმოადგენს ცრუ სქიზმატური სარწმუნოების (მართლმადიდებლობის _ ი. ხ.), ე. ი. ცრუ თეოკრატიის საყრდენსა და სიმბოლოს.
XX საუკუნეში მითი, ისევე როგორც თავად დასავლური შეგნება შორდება ქრისტიანულ პარადიგმას, მარტივდება, არ საჭიროებს დიალოგს. ჭეშმარიტი და ცრუ სამყაროების დაპირისპირება საბოლოოდ იძენს მანიქეველურ ნიშნებს: „წყვდიადი აღმოსავლეთიდან“ _ „წყვდიადის ქვეყნები“, „მორდორის შავი სამეფოსი“, რომელიც ზემოდან ებჯინება ჯადოსნურ ვალინორს „მადლიან მხარეს“, რომელშიც (დასავლეთში!) ამოდის „პირველი მზე“. ამერიკულ მესამეფენისეულ გამოცემებში მითი კარგავს ევროპული კულტურტრეგერობისა და არისტოკრატიზმის ყველანაირ სულს, რომელიც არ ჰქონდათ წართმეული ფრანგ მარკიზსა და კიპლინგისეულ „თეთრ ადამიანს“ მისეული „მცნებით“. XX საუკუნის მიწურულის მასობრივი შეგნებისთვის საკმარისი იყო ყველაზე უფრო პრიმიტიული სახე _ მითიური რუსი ვერგაადამიანებულისა (мифического русского недочеловека) (რემბო, როკი_4).

სსრკ-ის ბედი რუსეთის ისტორიაში

XX საუკუნის მსოფლიო პოლიტიკას ისტორიული რუსეთის დანგრევის შემდეგ განმარტავენ როგორც ლიბერალური დასავლეთის ბრძოლას საბჭოთა კომუნიზმთან. ეს ზედაპირული თეზისი დამახასიათებელია როგორც სამამულო _ მარქსისტულ და ასევე „დემოკრატიულ“, ისე დასავლურ ისტორიოგრაფიასა და პოლიტოლოგიაშიც. იგი წარმატებით ფარავს რუსეთის გარშემო დაგებულ ჭეშმარიტად მზაკვრულ ხლართებს რევოლუციის წლებში, იალტისა და პოტსდამის შემდეგ და ნიღბავს თანამედროვე სიტუაციასაც. მაგრამ მას დაჟინებით თავზე გვახვევენ, ჯერ ერთი, რათა არ აღიარებდნენ რუსული ისტორიის მემკვიდრეობითობას სსრკ-ის ბედში. მეორეც, იმისთვის, რათა დამალონ საუკუნეების სიღრმეში ევროპის მიერ დაწყებული რუსეთის ფენომენის არმიღება ორ ჰიპისტასში: მთლიანი დასავლეთის თანაბრად დიდი გეოპოლიტიკური ძალისა და სამყაროს მოწყობის უნივერსალური აზრის საკუთარი ძიების მქონე ისტორიული პიროვნების.

ბრესტის ზავისა და ვერსალის კონფერენციის დროს ვ. ვილსონ _ ჰაუზის პროგრამა ვარაუდობდა რუსეთის დაყვანას შუა რუსეთის ზეგნამდე „დე-ფაქტოდ არსებული მთავრობების აღიარების“ გზით. აშშ-ში ბაზირებულმა ფინანსურმა კაპიტალმა თავისი როლი ითამაშა ბოლშევიკური რეჟიმის დამყარებაში, აგრეთვე სსრკ-ის გერმანიასთან დაჯახებაში. შეერთებული შტატები მზად იყო დაუყოვნებლივ ეღიარებინა ბოლშევიკები მათ მიერ დაკავებულ რუსეთის მცირე ნაწილში, მაგრამ 1933 წლამდე უარს ამბობდა ეცნო 1922 წელს რუსეთის ძირითადი ისტორიული ტერიტორიების აღდგენა. სწორედ აშშ-ისა და დიდი ბრიტანეთის ეგიდით უკვე 20-იან წლებში დაიწყო საერთაშორისო ურთიერთობათა ახალი სისტემის მშენებლობა საერთაშორისო მექანიზმების კონტროლის ქვეშ. თუკი დასავლეთი ნელა, მაგრამ განუხრელად მიდიოდა ამ გზით, სსრკ პირიქით, განიცდიდა ისტორიულად მემკვიდრეობითი სახელმწიფოებრივი საწყისების აღდგენის პროცესს.

მაგრამ საბჭოთა იდეოლოგიის ორთოდოქსულ-მარქსისტული ანტირუსული პათოსისგან თანდათანობით დაშორების კვალდაკვალ „კაპიტალიზმის კომუნიზმთან“ ბრძოლა მხოლოდ ძლიერდებოდა (?), თუმცა კი დასავლეთში „რევოლუციის ექსპორტის“ უშუალო მუქარა აშკარად სუსტდებოდა. როდესაც სსრკ-მა მოიგო ომი დიდი რუსეთის მისეულ ჰიპოსტასში, დასავლეთმა ცივსისხლიანად შეაფასა, რომ სამამულო ომმა კვლავ მოითხოვა კლასობრივი ინტერნაციონალიზმის მიერ დანგრეული რუსი ხალხის ეროვნული სოლიდარობა და შეგნებასა და პოტენციურად სახელმწიფოებრივ მომავალშიც კვლავ შეაერთა რუსული და საბჭოთა ისტორიის თითქოსდა სამუდამოდ გაწყვეტილი ძაფი. სსრკ-ის განხილვა აშშ-ში დაიწყეს როგორც რუსეთის პოტენციური თვითაღდგენისთვის „სახიფათო“ გეოპოლიტიკური წინაპირობისა.

საზოგადოებრივ შეგნებაში მიმდინარე პროცესების კვლევისას არ შეიძლება გვერდი ავუაროთ იმ ფაქტს, რომ სამამულო ომის წლებში სკკპ-ში შევიდა მასა გლეხებისა, რომლებიც თავიანთი წარმოშობითა და მენტალიტეტით განსხვავდებოდნენ მებრძოლი კოსმოპოლიტური ადრეული ბოლშევიზმისგან. მეორე „საბჭოთა-პარტიულმა“ თაობამ კომუნისტურ კლიშესთან დააკავშირა საკუთარი ტრადიციონალიზმი და ინსტინქტურად ეძებდა მარქსიზმთან ადამიანის ბუნებრივი მისწრაფებების შეთავსებას, რათა აეშენებია და შეექმნა თავის მიწაზე და არა დაენგრია საკუთარი მიწა-წყალი, დედა-სამშობლო პლანეტარული აბსტრაქციების გულისთვის. „კომუნიზმის მშენებლობა“ პარადოქსულად გადაიქცა რუსული ისტორიის „გაგრძელებად“, რაც გამოიწვევდა ტროცკის უკიდურეს გააფთრებას, ასევე ლენინისაც. ამ მეორე საბჭოთა-პარტიული თაობისთვის მთელი XX საუკუნის მანძილზე ყველაზე უფრო ნაკლებად იყო დამახასიათებელი „მედასავლეთეობა“ მისი რაიმენაირი ფორმებით. 1945 წლის მაისის სულისკვეთების წყალობით აქცენტმა „შიდა კლასობრივი ბრძოლიდან“ გადაინაცვლა მაშინ ერთადერთი შესაძლებელი რუსულის ნაცვლად „საბჭოთა პატრიოტიზმისკენ“. ამან მოგვცა შედარებით მშვიდობიანინ ცხოვრების 40 წელიწადი, ხოლო ტიტანური დაძაბულობის ხარჯზე შეიქმნა უმძლავრესი პოტენციალი.

იალტისა და პოტსდამის უმნიშვნელოვანესი, თუმცა კი ხმამაღლა არასდროს არ წარმოთქმული შედეგი იყო სსრკ-ის ფაქტობრივი მემკვიდრეობა რუსეთის იმპერიის გეოპოლიტიკურ არეალთან მიმართებით. ომისშემდგომმა ისტორიამ და, განსაკუთრებით, „გარდაქმნამ“ (რუს. «перестройка») გვიჩვენა, რომ სწორედ ეს შედეგები იყო მიუღებელი მსოფლიოში დომინირებული ანგლოსაქსონური ინტერესებისთვის, და არა შიში კომუნიზმის იდეისა და ევროპის ცენტრში საბჭოთა ტანკების წინაშე. აშშ კონგრესის 1959 წლის კანონი P. L. 86-90, რომელმაც გამოაცხადა მიზანი გაანთავისუფლოს რუსეთის ყველა ხალხი რუსი ხალხის გარდა, მჭერმეტყველურად ამბობს იმის შესახებ, რომ „ცივი ომის“ სტრატეგია მდგომარეობდა ბრძოლაში სულაც არა კომუნიზმთან, არამედ კ. მარქსის მიერ განმარტებულ „რუსულ იმპერიალიზმთან“, რომელიც თავის ნაშრომში „Secret Diplomatic History of the XIX Century“ (1899) ნაღველს ანთხევს რუსეთის მთელ ისტორიაზე და მოუწოდებს მისი გავლენის დაუყოვნებლი შეჩერებისკენ (ეს ნაშრომი მაგრად ჰქონდათ ჩაკეტილი ИМЭЛ-ის სქელი კედლების მიღმა და სსრკ-ში არასდროს არ გამოუქვეყნებიათ). ეს ამოცანა XX საუკუნეში ორჯერ შეასრულა არა იმდენად დასავლეთმა, რამდენადაც რუსეთის ინტელიგენციამა და მესამე თაობის საბჭოთა ნომენკლატურამ _ ისევ „მედასავლეთურმა“ (4).

გვიწევს დასკვნის გაკეთება იმის შესახებ, რომ ყველა სლავურ მართლმადიდებლურ ქვეყანაში არა მხოლოდ მარქსიზმ-ლენინიზმმა, არამედ დისიდენტობამაც ითამაშა თავიანთი სამშობლოების ცხოვრებაში ავბედითი როლი. ისევე როგორც თავის დროზე ბოლშევიზმი, დისიდენტობაც იკვებებოდა სახელმწიფოებრივი ცხოვრების რეალური წინააღმდეგობებით, უბედურებებითა და ბოროტებით. მაგრამ ისევე როგორც ადრეული ორთოდოქსული ბოლშევიზმი, დისიდენტობაც, დასავლეთის მიერ მაშინვე უკუგდებული, არცთუ დიდი ეროვნული რაზმის გამოკლებით, წარმოადგენდა რუსული ისტორიული და სულიერი გამოცდილების ჩამოშორების ფორმას. სწორედ ამიტომ იგი ასევე აირჩიეს თავიანთ ინსტრუმენტად მარადიულმა ანტირუსულმა და ანტიმართლმადიდებლურმა ძალებმა.

კომუნიზმთან მოჩვენებითი მებრძოლები, დისიდენტები, ებრძოდნენ საბჭოთა და რუსულ დიდმპყრობელობას, და სულაც არა მარქსიზმის ბოროტებას, რომელიც ახლოს იყო მათთან სწორედ ყოველივე იმის უარყოფით, რაც შეადგენდა რუსული მართლმადიდებლური ცხოვრების აზრსა და სილამაზეს. ამასთან, როგორც ყველა მედასავლეთე, რომელთაც არ გააჩნდათ თანაზიარობის გრძნობა თავიანთი ხალხის მთელ მრავალსაუკუნოვან ისტორიასთან, ისინი მარადიულ სამშობლოს აიგივებდნენ სახელმწიფოსთან, ამ უკანასკნელის ყოველთვის არასრულყოფილი საზოგადოებრივი ინსტიტუტებით. მათ შორის თვით „გულდაჯერებულებსაც“ კი არ შეეძლოთ დაენახათ და გაერჩიათ დასავლეთის მიზნები გარდაქმნაში: არ მოგვცენ საშუალება მოვახდინოთ ისტორიული რუსული სახელმწიფოებრიობის რეაბილიტირება, არამედ ამჯერად „გააუქმონ“ საბჭოთა ისტორიიდან მისი აღდგენის ელემენტები (5).

საბჭოთა პერიოდში ყველაზე უფრო მეტად დასცინოდნენ სწორედ იმას, რაც შეადგენდა ერისთვის მხსნელ დაშორებას ორთოდოქსული მარქსიზმისგან და ისტორიული მემკვიდრეობითობის ელემენტები შემოჰქონდა საზოგადოებრივ შეგნებაში, რომლებიც მცირედ არიან დამოკიდებული ხელისუფლების ტიპზე. დასავლეთს არ სურდა რუსების მიერ თავიანთი ცოდვებისა და შეცდომების ნამდვილი გააზრება, ვინიდან დასავლურ დღის წესრიგში იდგა სულაც არა საბჭოთა, არამედ მთელი რუსული ათასწლოვანი ისტორიის შეგინებული „წინაპართა საფლავების“ ჩაბარება, რომელსაც მოხერხებულად ნიღბავდნენ ტოტალიტარიზმთან განშორების ნიღბით.

რამდენადაც ბოლშევიზმთან ბრძოლა _ მხოლოდ შირმაა, „კომუნიზმის“ ყველა ოპონენტებიდან დასავლეთი მხარს უჭერდა მხოლოდ თავის პროზელიტებს. სწორედ ისინი იქცნენ 60-იან წლებში აშშ-ის მხრიდან გულმოდგინე დამუშავების ობიექტებად. დაეხმარენ ევროპელი ინტელექტუალებიც, ფილოსოფიური შეხედულებებით მემარცხენეები. მიესალმენ რა 1917 წლის ოქტომბერს, რომელმაც დაანგრია მართლმადიდებლური იმპერია, მათ 50-იან წლებში ზურგი შეაქციეს სსრკ-ს, 1945 წლის მაისის სულისკვეთებას, რომელმაც ერთმანეთთან შეაერთა რუსეთისა და საბჭოთა ისტორია. საბჭოთა ინტელექტუალურმა ელიტამ და მესამე თაობის ნომენკლატურამ _ ისევ მედასავლეთურმა _ მძიმედ შეიგრძნო და შეწუხება დაიწყო თავისი იდეოლოგიისგან მხოლოდ იმიტომ, რომ იგი იქცა ხელშემშლელ გარემოებად მსოფლიო ოლიგარქიაში მათი მიღებისთვის. ამ ოლიგარქიაში ადგილების ფასი დასავლეთმა დაასახელა გორბაჩოვის ხანაში.

საუკუნის დასასრულს რუსულ სახელმწიფოებრიობაზე ექსპერიმენტების შედეგად, რომლებიც ასე სწყუროდათ „მედასავლეთეებს“, რუსი ხალხი დანაწევრებულია, ხოლო რუსეთი აღმოჩნდა მდგომარეობაში ლივონიის ომამდე ჩრდილო-დასავლეთში და ყირიმის ომის შემდეგ სამხრეთში, მას სდევნიან ზღვებიდან, და ბერლინის კედელი უახლოვდება XVI საუკუნის მოსკოვის სამეფოს საზღვრებს. სამი საბჭოთა თაობის სისხლითა და უანგარო შრომით ანაზღაურებული ეროვნული მონაპოვარი გაფანტულია ახლადმოვლენილი ბიბლიური ქამების მიერ მამათა თაობის ანტიქრისტიანული გაბაიბურების ვითარებაში. დასავლეთში გადაქაჩულ იქნა თანხები, რომლებიც მრავალჯერადად აღემატებოდა გერმანიაზე დაკისრებულ რეპარაციებს. ახლა, როდესაც „კომუნისტური ფანტასმაგორია“ გაიფანტა, ხოლო ზეწოლა უკვე არაკომუნისტურ რუსეთზე მრავალჯერადად გაიზარდა, რუსეთისა და მართლმადიდებელი სლავობის წინააღმდეგ დასავლეთის მრავალსაუკუნოვანი ბრძოლის აზრი, რომელსაც ნიღბავდნენ ხან ბოლშევიზმთან, ხან კიდევ რუსულ იმპერიალიზმთან ბრძოლით, ნათელი უნდა გახდეს.

სხვანაირი შედეგი მოუტანა დასავლეთს ორჯერადმა რუსულმა თვითგამყიდველობამ XX საუკუნეში. თუკი პირველმა „მსოფლიო“ დაწესებულებებმა _ ერთა ლიგამ და საერთაშორისო ანგარიშსწორების ბანკმა, რომელიც იუნგის გეგმის მიხედვით შეიქმნა ფორმალურად სარეპარაციო საკითხის გადასაწყვეტად, მხოლოდ ანგლოსაქსონური და ინტერნაციონალური ფინანსური კაპიტალის ინსტიტუციონალიზება მოახდინეს ევროპულ ეკონომიკაში, საუკუნის დასასრულს სახეზეა მრავალმხრივი პოლიტიკური და ეკონომიკური მექანიზმების შეერთება ნატო-ს სამხედრო მანქანასთან უკვე სწორედ იმ ტრანსნაციონალური კაპიტალის დიქტატისთვის. აშკარაა, რომ დავა კომუნიზმსა და დასავლეთევროპულö ლიბერალიზმს შორის წარმოადგენდა მხოლოდ დავას ამ ქვეყანაზე მფლობელობის ფორმის შესახებ, სხვა რამის გამო კი ამ ლევიაფანებს არაფერი ჰქონდათ სადაო. Pax Americana-ს მიწიერ წარმატებაშია XX საუკუნის უნივერსალისტური იდეების შედეგი „შრომის მსოფლიო ძმობის“, საერთოევროპული სახლის, „ერთიანი მსოფლიოს“ შესახებ.

გასული საუკუნის მიწურულს დილემა „რუსეთი და ევროპა“ იდგა რუსეთის ინტელიგენციის წინაშე. მაშინ კ. ლეონტიევმა, როდესაც იგი ლაპარაკობდა „ზოგადსაკაცობრიო“ გზის დამღუპველობის თაობაზე, ერთერთ თავის ტექსტს უწოდა „საშუალო ევროპელი როგორც მსოფლიო ნგრევის იდეალი და იარაღი“. ასწლეულის შემდეგ ყოფნა-არყოფნის საკითხი დგება უკვე თავად ევროპის წინასე, ვინაიდან დღეს „საშუალო ამერიკელი“, პრეტენზიას აცხადებს რა თავისი ლიდერების პირით ერთადერთ „პოსტქრისტიანულ“ ზოგადსაკაცობრიო ცივილიზაციაზე, იქცევა ოდესღაც დიდი ევროპული კულტურის დაღუპვის იარღად. მისი (ევროპული კულტურის) ჰეროიკა და იდეალი, რომანტიზმი და გმირობა, თვით დეკარტისეული ეჭვი და მისი შემაერთებელი „დამღუპველი თავისუფლების უგუნურება“, _ ყოველივე მოცემული და დავალებული აქვს ქრისტიანული სულით, რომელიც გამოჭედილ იქნა ქრისტიანობის პირველ ათასწლეულში (მანამდე სანამ რომის ლათინური ეკლესია გამოეყოფოდა ერთ წმიდა სამოციქულო და კათოლიკე ეკლესიას _ ი. ხ.), ხოლო ამ ათასწლეულს ახლა ზიზღით უწოდებენ „ბნელ ერას“ („Dark Age“). ყოველივე ეს დაიღუპა ამპარტავნებით, „მბრძანებლობის ავხორცობით“ რომლის შესახებაც გვაფრთხილებდა დიდი ევროპელი ნეტარი ავგუსტინე.

თავად დასავლელი ადამიანი ინსტინქტურად არაერთხელ ამბოხებულა თავისი დესაკრალიზაციის, სულის გამიწიერებისა და დემონიზაციის წინააღმდეგ, რაც ვლინდებოდა რომანტიზმის პერიოდული ამოშხეფვებით ლიტერატურასა და ხელოვნებაში. განა ედმონ როსტანი სირანოს პირით არ გაიძახოდა, ამაოდ უღაღადებდა რა ემილ ზოლას პერსონაჟებს ადამიანის იდეალისკენ მარადიული მისწრაფების თაობაზე? განა ლიბერალიზმის მიერ ადამიანის გაუხამსოების წინააღმდეგ არ ამბოხდა ფ. ნიცშე, რომლის ამპარტავნებამაც წაიყვანა იგი კვლავ ანტიქრისტიანულ კალაპოტში? ღვთის მიერ ბოძებულმა მრავალფეროვანმა და ჰარმონიულმა სამყარომ ასახვა შეწყვიტა ღვთის უარმყოფელი ადამიანის შეგნებაში. ამ შეგნებამ ჭეშმარიტად წარმოშვა მალევიჩის „შავი კვადრატი“.

ბრწყინვალე ფილოსოფოსი _ იგივე მსოფლიო მევახშე ჟ. ატალი შემაძრწუნებელი გულახდილობითა და ნელთბილი ცინიზმით წინასწარმეტყველებს „ბანკის სამეფოს“ როგორც რაციონალისტური _ ფულადი კრიტერიუმების საბოლოოდ დამკვიდრების სიმბოლოს, რომელიც შეცვლის ტაძარს. მასში ხორცისა და ამპარტავნების ტყვეობაში „სუვერენული“ ინდივიდებისთვის უცხოა რ. დეკარტისეული „სულის ვნებები“, მათი ხვედრია „ეგოიზმი და ნარცისიზმი“.

ამერიკული ცხოვრების წესი, როგორც ცივილიზაციის ფენომენი, უკვე რამდენიმე ომისშემდგომი ათწლეულია აგრესიულად ანგრევს ევროპულ ეთიკასა და კულტურას, ხოლო უკანასკნელ წლებში გზიდან აცდენს რუსეთსა და სლავებს. ამასთან არა მხოლოდ ობივატელი, არამედ საბჭოთა ინტელიგენტ-ლიბერალიც გასაოცრად ხარბი აღმოჩნდა მომხმარებლობისა და ჰედონიზმის ცდუნებაზე, არ ავლენს რა ამ დროს შრომაში პურიტანული ეთიკის თუნდაც სულ მცირე ნაწილს. დედამიწაზე სამოთხის აშენებაზე ორიენტირებულმა ათეისტურმა და კოსმოპოლიტურმა აღზრდამ გადააქცია რუსი მედასავლეთეები ადამიანისა და თვით მისი სხეულისაც კი ამერიკული თითქმის წარმართული კულტის იოლ ნადავლად.

* * *

რუსი ხალხის გზა მსოფლიო ისტორიაში გასაოცრად ასახავს ადამიანისა და კაცობრიობის ბედს მართლმადიდებლურ ზნეობრივ ძიებაში: თავიდან ჭეშმარიტებისა და ისტორიული ცხოვრების აზრის შეძენა, მისგან უკან დახევა _ დაცემა, თვითნგრევა, _ შემდეგ ცოდვით დაცემის შეგნება და ხსნის ძიება. იშვიათია, რომ ქრისტიანული სამყაროს რომელიმე სხვა ხალხი ასეთი გამაოგნებელი თვალსაჩინოებით ახდენდეს ბიბლიური წინასწარმეტყველებების დემონსტრირებასა და ისტორიის ქრისტიანულ განმარტებას. შესაძლოა რუსებს როგორც ერს, ჯერ კიდევ გააჩნიათ კრებსითი პიროვნება _ ხალხის სული, რომელიც ნარჩუნდება ხოლმე მის აღმაფრენებსა და დამარცხებებში, მის ძიებებსა და შეცდომებში. განა ეს არ გვაძლევს უფლებას ვლაპარაკობდეთ რუსული იდეის მესიანიზმის შესახებ? განა ეს არ აძლევს ისტორიულ აზრს რუსულ დიდმპყრობელიბას, რომელსაც შეუძლია აკავებდეს მსოფლიოს ენთროპიისგან, კეთილისა და ბოროტის აღრევისგან, ნელთბილობისგან... მაგრამ სწორედ ამიტომ მსოფლიოს ბოროტების მთელი ძალები გადმოსროლილია იმაზე, რომ რუსეთმა და რუსებმა ვერ აღიდგინონ საკუთარი თავი როგორც ისტორიული მოვლენა.

რუსეთისა და მართლმადიდებლობის წინააღმდეგ გლობალურ პოლიტიკურ და კულტურტრეგერულ მოვლენებს შეუძლიათ ბედის განსაზღვრა ასწლეულებზე, რადგანაც ნებისმიერი ხალხის წარმატებული ისტორიული ყოფიერების აუცილებელ პირობას _ სულის, სამშვინველისა და სხეულის სამერთობის _ რწმენის, კულტურისა და ეროვნული სახელმწიფოებრიობის დაკარგვით რუსები და მართლმადიდებელი სლავები, როგორც მსოფლიო ისტორიის სუბიექტი, განიცდიან მანამდე უნახავ ეროვნულ კატასტროფას. უზარმაზარი ტერიტორია, შთამბეჭდავი ეკონომიკა, სამხედრო ძლიერება და ბირთვული იარაღი, როგორც გვიჩვენებს რუსეთის ბოლო დროის დამცირებანი, თავის თავად ვერასდროს ვერ იქცევა პოლიტიკურ ფაქტორებად. ვინაიდან მატერიას სულის გარეშე არ ძალუძს ისტორიის შექმნა.

ნატალია ნაროჩნიცკაიაისტორიულ მეცნიერებათა კანდიდატი
მასალის ორიგინალი გამოქვეყნდა საიტზე pravoslavie.ru 26/02/2000
შემდგომში განახლებულ იქნა საიტზე narochnitskaia.ru


თარგმნა და შენიშვნები დაურთო ირაკლი ხართიშვილმა

შ ე ნ ი შ ვ ნ ე ბ ი:


(1) რუსული ცნებები „დერჟავა“ და „ველიკოდერჟავიე“ (ქართულად _ სამპყრობელო და დიდმპყრობელობა), სამწუხაროდ, ავტომატურად ზიზღს იწვევს ბევრ ქართველში და, შესაძლოა, ამას წლების მანძილზე ჩვენში ხელოვნურადაც ნერგავდნენ წინასწარგანზრახული ვერაგობის ან უმეცრების გამო. ამ დროს ხაზს უსვამდნენ რუსეთის იმპერიის დამპყრობლობაზე. მაგრამ სინამდვილეში დერჟავა გულისხმობს ისეთ სახელმწიფოს, რომელიც სხვების ნებაზე კი არ არის დამოკიდებული, არამედ თავად ატარებს თავის პოლიტიკას.

მაგალითად, XIX საუკუნის უმეტესი ნაწილის განმავლობაში გერმანია დაშლილი იყო მრავალ დიდ და პატარა სახელმწიფოდ, და იმდროინდელი რუსი ავტორები მცირე და საშუალო გერმანულ სახელმწიფოებს, სახელდობრ ბადენს, ვიურტემბერგს, საქსონიას, ბავარიას მოიხსენიებენ ტერმინით «немецкие государства» , ხოლო ავსტრიასა და პრუსიას _ ტერმინით «немецкие державы». დავით აღმაშენებლისა და თამარ მეფის დროინდელი საქართველო ასევე წარმოადგენდა მნიშვნელოვან დერჟავას (სამპყრობელოს), და დღევანდელი ქართველები შევნატრით იმ დროს, გვინდა, რომ ჩვენი სახელმწიფო კვლავ ისეთ დერჟავად გადაიქცეს, და ამავე დროს ტერმინი დერჟავა გვეზიზღება. სამწუხაროა ჩვენი ცნობიერების ასეთი გაორება.

რაც შეეხება რუსულ დიდმპყრობელობას, ეს სახელმწიფო თავისთავად არის დიდი სამპყრობელო (რუს. великая держава) მისი გეოგრაფიული, მოსახლეობის, ეკონომიკური და სხვა მაჩვენებლებით. ასევე ბუნებრივია, რომ მას ექნებოდა და ექნება დიდმპყრობელური ისტორიული ამოცანები და მიზნები. ჩვენ არ გვიკვირს ასეთივე დერჟავული და ველიკოდერჟავული მისწრაფები საფრანგეთის, ინგლისის, გერმანიისა და აშშ-ის მხრიდან, და ამ დერჟავებს ვუწოდებთ ცივილიზაციის, სამართლიანობის, კეთილდღეობის, დემოკრატიისა და ჰუმანურობის საუკეთესო მაგალითებს, მათ ვთხოვთ შეწევნასა და დახმარებას, მათი დერჟავულობა და ველიკოდერჟავულობა კი გვავიწყდება. ისიც ცხადია, რომ ამ დერჟავების მოქალაქეებს იმავე ევროპის მცირე სახელმწიფოების (ფინეთი, შვედეთი, შვეიცარია, დანია, ნორვეგია, ბელგია და სხვანი) მოქალაქეებისგან განსხვავებით ექნებათ ისტორიულად და დღევანდელობითაც ჩამოყალიბებული განსხვავებული ხასიათი, დამოკიდებულება, მისწრაფებები და ამოცანები. ჩვენ ეს არ გვიკვირს და ამას ბუნებრივად მივიჩნევთ. ასევე ისტორიულად ცნობილია ქართველების განსხვავებული მისწრაფებები და ხასიათი იმვე ამიერკავკასიის სომეხ და აზერბაიჯანელ ხალხებთან შედარებით. მაშინ რატომ გვიკვირს რუსების დიდმპყრობელობა? ნუთუ მხოლოდ იმიტომ, რომ ამ დიდმპყრობელობის ქვეშ ჩვენც ვიყავით? მაგრამ ჩვენ ხომ ოსმალებისა და ირანელების დერჟავულ ჩაგვრასაც განვიცდიდით. მაშინ რატომ არ გაგვაჩნია ასეთივე მიუღებლობა ამ სახელმწიფოთა მისწრაფებების მიმართ? ან იქნებ ამის მიზეზი ჩვენს ცნობიერებაში არსებული მარქსისტულ-ლენინური კლიშეებია, რომლისთვისაც ყველაზე უფრო საძულველი იყო რუსული იმპერია და რუსული ცარიზმი?

რაც შეეხება რუსულ დამპყრობლობას, სწორედ ამან მისცა საშუალება მოსკოვის რუსეთს დაემორჩილებინა ყაზანისა და ასტრახანის სახანოები და უშუალოდ მოსდგომოდა კასპიის ზღვის ჩრდილოეთ სანაპიროს, დაემორჩილებინა მთელი ციმბირი, ყირიმის სახანო, დახმარებოდა რუმინელებს, ბულგარელებსა და ბალკანეთის ხალხებს ოსმალების უღლისგან განთავისუფლებაში. ამანვე მისცა საშუალება ქართველ მეფეებს ეძებნათ დახმარება ქრისტიანული ქვეყნისგან ოსმალური და ირანული დამპყრობლობის წინააღმდეგ. ამავე ხანებში დასავლეთევროპული დამპყრობლობა მიმართული იყო ამერიკის კონტინენტის, აფრიკის, ავსტრალიის, ახლო აღმოსავლეთის, ინდოეთისა და ინდოჩინეთის დასამორჩილებლად; ქართული დამპყრობლობა კი, შესაძლებლობის-და მიხედვით, _ განჯის, ყარაბაღის, შაქის, შირვანისა და ერევნის სახანოების დაქვემდებარებისთვის. თუკი დამპყრობლობა არ მოგვწონს, მაშინ ყველა მათგანი უნდა დავგმოთ, და არა მხოლოდ რუსებისა. ხოლო თუკი ამ საკითხს უკვე სხვანაირად შევხედათ, მაშინ ჩვენი შეხედულებების ასეთი ცვლილება პატიოსნად უნდა ვაღიაროთ, და დამპყრობლობა, სულ მცირე, მხოლოდ რუსების სენად არ მივიჩნიოთ.

(2) ამ ლექსის თავისუფალი თარგმანი ასეთი იქნება:

...მე შენს წინაშე არაფერი ვარ.
არაფერი! მაგრამ შენ ჩემში ბრწყინავ
შენს ს ი კ ე თ ე თ ა დიდებულებით
ჩემში შენს თავს გამოხატავ
ვითარცა მზე წყლის მცირე წვეთში.
...მე ვარ _ რა თქმა უნდა, ხარ შენც!
შენ ხარ! _ ბუნების წესი გვაუწყებს,
ჩემი გული იმას მეუბნება,
ჩემი გონება იმაში მარწმუნებს,
შენ ხარ _ და მეც უკვე აღარ ვარ არარა!

(3) ა. ს. პუშკინის ლექსის თავისუფალი თარგმანი ასეთია:

არც თუ ძვირად ვაფასებ მე ბევრ უფლებას,
რომელთაგან არა ერთს უბრუის თავი.
არ ვშფოთავ იმაზე, რომ უარი მითხრეს ღმერთებმა
ტკბილ ხვედრზე ვდაობდე გადასახადების გამო,
ან ხელს ვუშლიდე მეფეებს ერთმანეთთან ომებში,
და არც ის მაწუხებს, თავისუფალია თუ არა ბეჭდური სიტყვა,
თავ გზას უბნევს ბრიყვებს, თუ ფხიზელი ცენზურა
საჟურნალო ჩანაფიქრებში ავიწროვებს შფოთისთავს.
ყოველივე ეს არის, მხოლოდ სიტყვები, სიტყვები, სიტყვები...
სხვა, უფრო უკეთესი უფლებებია ჩემთვის ძვირფასი!
სხვა, უკეთესი თავისუფლება მჭირდება მე!

(4) დღესდღეობით ბევრი ქართველი ადამიანი მიუთითებს, რომ დიდი სამამულო ომის შემდეგ წამოვიდა ომში გამარჯვებული და ლაღი ბუნების მქონე ადამიანთა თაობა, რომელმაც ეს ბუნება შემოიტანა ქართულ მეცნიერებაში, ხელოვნებასა და პარტიულ ნომენკლატურაშიც. 1950-1960იან წლებში ბევრი რამ სასიკეთოც ხდებოდა ჩვენი ქვეყნის ცხოვრებაში. მაგრამ 1970-იანი წლებიდან საქართველოს სსრ კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველ მდივნად ე. შევარდნაძის მოსვლის შემდეგ დაიწყო მეცნიერებიდან პარტიულ და საბჭოთა ორგანოებში შესული ადამიანების დათხოვნა და მათი ჩანაცვლება კომკავშირის აქტივისტებითა და ნომენკლატურით, რომელთაც სათანადო ცოდნა და კომპეტენცია არ გააჩნდათ.

(5) დასავლეთის მიმართ სიმპატიით განწყობილ დისიდენტურ მოძრაობაში, რომლის ძირეული მიზნებიც ჩვენ არ ვიცოდით, მონაწილეობდა ქართველობაც. დღეს ქართველობა, რუსების მსგავსად, მძიმედ განიცდის დასავლეთის ანტიქრისტიანულ მოძალებას, რაც ნათლად გვაჩვენებს, რომ რუსეთთან და დასავლეთთან მიმართებით ბევრი რამ გვეშლებოდა და დღესაც გვეშლება, რომ ჩვენი ისტორია კარგად არ ვიცით, და არც მისი ცალკეული მომენტების შეფასებას ვახდენთ სწორად. მაგრამ, მეორეს მხრივ, არც რუსები არიან ბოლომდე გულწრფელი, თუნდაც ამდენი ტანჯვა-ვაების გამოვლის შემდეგ, საკუთარი ისტორიის შეფასებაში. სახელდობრ, რამდენადაც ჩვენთვის არის ცნობილი, ღირსი მამა სერაფიმე საროველი (აღსერულა 1833 წ. იანვარში) აფრთხილებდა იმპერატორს, რომ საქართველო ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის წილხვედრი ქვეყანაა და მის მიმართ მტრობა ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მიმართ მტრობასაც ნიშნავსო. ხოლო თუ რამდენად დაიჯერეს ეს სრულიად რუსეთის იმპერატორებმა, ამის შესახებ მეტყველებს ის უდიდესი სისხლიანი კატაკლიზმები, რომელთა გადატანაც ამ მრავალტანჯულ ქვეყანას მოუხდა. მეორეც, ასევე გაგვიგია, რომ 1917 წ. თებერვალში წმ. მოწამე იმპერატორს ნიკოლოზ მეორეს სრულიად რუსეთის სამეფო ტახტიდან გადადგომისას პატიება უთხოვია ბაგრატიონებისთვის მისი წინაპრების მიერ ამ სამეფო საგვარეულოს წინაშე ჩადენილი დანაშაულებების გამო. დღევანდელ რუსეთში, სამწუხაროდ, ამ თემის გარშემო დუმილს ამჯობინებენ. თუმცა კი, როგორც ვთქვით, ჩვენც ბევრი რამ გვაქვს მოსაბოდიშებელი რუსების წინაშე. შეგვაძლებინოს ორივეს ღმერთმა, რათა ძმური და ქრისტიანული ურთიერთიბა გვქონოდეს ერთმანეთში.

No comments:

Post a Comment